श्रीबार्दरायण्ये विज्यतनरापर श्री १००८ श्रीश्रीमत्सत्याभिनवतीथपूज्यचरणविरचित-

द्धेटार्थप्रनोधिनीन्याख्यासमरङ्कतम्‌

पुरुषस ्तम्‌

प्क हसुमेशाचाथे म्र

(ॐ ८, 5०४स्दक्‌लठ एरकस्य व्द>९ डद सवम्तव, ठ, 2२८ > ९०२० 2०8, ९). ठकः 2, 5325९), ६२, ए००८>)

ग्र्ाशषकः सुदकश्च धनंजय वरखेडकरः सुधामुद्रणमन्दिरम्‌ उन्तरादिमटीमागरः जैगद्र ~ ५६ ००४ ( गड्ःध्डे,ख ०3०९ =य्८ => )

श्रीबादरायणो विजयततराम्‌ श्छ १००८ शरीश्चरीमत्सत्याभिनक्तीथपूज्यचरणविरवित-

दुधटाथप्रनोषिनीन्धख्यास्तमलङ्कूतम्‌

पुरषदक्तम्‌

'खंपादक्छः {+ हयुमेशाचायं गमु:

(ॐ 3८३, ८४86 क्ल्ए ९०२ ए5 २०३० .०९ड्‌, 5८ 5००, ॐ, हं >ञ० 999 25९ 059 2०९2, ०89, 2४००, 53 ^ ३8, 9२९), ६, ५००२८२२)

प्रव्टदीकः मुदकं धनंजय वरखेडकर वुधोामुद्रणमन्दिरम्‌ उत्तरयदिमटीयाबारः रि वगटरं - ५५६०००७४ उड,धड, 5 208८० ०० 5२९ )

2८11194 50004

५४110 76 (ल0क्पाला {दाष 91 5071 5215200115592 (1€्ला{ वाप

८त76तै क्ण 176 तषलटप्रठय, तप 27852 नर 24 धवजा ^ पववत (त ९४ ^ र.

(0७110 २567४८५ (€ 116.

"1158 910 11 ६€1 21 ^ ^ ^ "^ २८ ८73५ 1018 2111त13112. 244 2101781

1{82त 241६ (01100 पत्‌. ९458. ३13हधरता, 89.112212576 - 560 004

,छ छठ 23388

2 ९२८२९7०२ ११७ दलए ९१८ उदु" 3०००९3८ <>; ०ङ २०४२, 5०7

€>, ` = ०3; २; ट्ट 53 = ८; खट 223 2९७59 22०, ८९, ८3 2०३०००० ८्& ४५, ९७. 099539८ ण्ठ, ८०२७2; ञं, ८३०2 ८०८०५३७, ए!

ह]

3.० ८८ ॐ€८०४०५०७य्‌/ 552, 2;

०९०५ ॐ, ६37९9 टट ड. 2०.०९३ 527९०८9. = 2८. © ०८

€52ट० 2८253०८२ &.६ट ८८ > ९:3० ॐ, ८53०3 5 ९222 ॐ. ९००. ॐ, ०१५२६८२७ ९८८६ 2६६०753८ ८२,2 ९७० ,६०२९५ ०८० ०, ९ठ. 9 9 ^> ~ 9 ~? रे ८०८ £ ९०८३ ८०ॐ ०३०९ ०5२००२८३ >} ध्य 5३०९्ढ . =, ४००, 3217-2 २,€ सगय 23०8 स. 5०2०२४०८ ०3०2, ०८ 044०3ठस्टं ४,९ सरथ ०२९८३९२८; ८८ 5 ९८, © ०८० 53

(८ ¢

२1.

£ 5 ~ +€ 29 ९८3.

52099 ८& ८553८ ९2७, ९0०9 ६०2०५०९९ ठिदय

८०२००; ०५२५०२७ ठं 73. = =3८; 23 २, ्धव्ट २०५० ८3८०3८९2 ©7.2 5259 >>; ०ॐ < ठठ. 1

ॐ, 55 #)

८०८०5००३ ८. =>. कं . (ॐ ^ %

९६012 ८9-9४.200९ ८६८ ००४०ॐ 53८ छटव्ईठंठ 14-12-198

भी बादरायणो विजयतेतराम्‌ ८2525 -ठ

रक्ष्मीखावण्यपीयूषपानवात्रायतेक्षणः सखनीरनीरदश्डयामो पातु वो भगवान्हरिः पर

२, २८२८८०८ ०००७ ऊ०००८9, ०६८ २० हं 5००, ०4०८२& ८० ज्‌, 5.२ ९८2 53०८९००२ ८२०८३२. <>, ८५७ 2०; 2.2 ९००50559 ९2६5२, 2०& &@ ८8० ९७7६८5३८. गर ०००० अ~ 5.9, 29 580 ङ०्२्८् २९८८२ ४०५०0य् 322९०००२ ९८8०ऊकञद्तएध्यल्ड ०5२ + ८77, ०६ ८9 ४नक२ठ- वट 9-व्ठञा+> 7>०२०,९ ००, 7 कलर, ८८०३० 3 7& > ८323 छु ८०२75०२3 २, © 4 9८००००८, "र 5353, उन्ड००२८ ©, ८९ ९८ २०२ रन्लन्‌ खट्ट ठं९> 2९4२, 2८ .२९०३०४६ 0००८२ ङ; ङं; - 9०2०८ ष्व ८०२८३८३०. >उ०८९ 23८5 7+० ५९८353८ ९०४८३ ठठ व° 05०7 ०००० ०3०3० धय, ६३, नर्च) 333, वव = ५० 0८००२ - दन्य ९०९९९ १३००८९१९ 05०9 == ०6 8 ं.2०य्द२, 3०78 ९०८ २2० <, 929 ८. €< ठ०द्द९0३3 व्ठगा 23 ॐ, 23०2855२ ००९८८०९ 0००खय ९ए०००८ “न्ग. पठण ०५०० घ+ 5०६० >- ८२) 68- ८8 ९०९ ००८92 7व्&) 23025 ४७व्ट> व्रि. 0००, - 3 ए. ञः 5००3 उ) ङ०२२गब्धठ) ०२०४३, £ = ८\5फ २८7 285 ए९न्यठह्द 05 ह्य ४०२2, ०1१ €०९५व्€> व्यठ. > 72 २२२0 ॐ. वट ठ5ध्ठ र्ठ ९२८६९. चं 72 ३०२९०९२0 ८०००८. ३3५4२८42 €> टठ55२८ 2१३०८ ङडरयः©; सेठ ठ, ८९ ९८८००८० ९८३८ =>व्टडै €र्८६० 35२८. ८९532 दय. एकत्य ष्ठ = कठः, ठ, ४२२)ब्द४ ०1९० ०० म, ड2,०ड ८.०च्ह०००0८् =. 8८ ०२०९; ०३३६०७० ॐ० 7९ चे, आ) =. 3०व्छडे, 72, ₹=दट >८ ८८०८०. 0० ष्वद

८०६००३०००९ ८०४ - 3 द, एदल 528 53952

२०2, ९०३ ९7.2९९ 2०८ ६०८२ २९) 7555-255८ 75>3००००& ९००००37 ©८०८ 4८.925; ८९०० ७5३८33२८ छद = ठठ ९८8०८ ८. 05४७ व्द८्०्८ = 39.229 => उण्म्दै

32४53 723०८८९ ८३९८०. 53.2८9 7\ 0०८. २९० 23 २.ण्ठ्टं २०, ङर०० ९८३9 23८39 ३3& ड. तक 35 २६ ६७८ २८२ ०८३५८ रा ८3 2387६85० 2 ८.०३ -3९€7 ८. &, 024८ ८० छ, ठ\ व, ९८३, ३०००८००३८३80व् ©व्ठ८ 3358 ड, ध्व ०७९००२८० द्य८०२ भि, २०२३९४३८ ९८२ ५५०३& ०८९९ 2 0००९४ 0० खड४०ड ५०००० द, 537 उय्डम ‰‰ ; 043 ९७© 03०96 २९२ 049552८ 57555" 2४4८ ॐ3ॐ>.25८.दख ०2 © 33९८८22 05०9 23. €००४-- 52 .ठ्ठ ॐ- 2०99७ 1 ९5०३८ 5८ २,०च ५० छ. 7 ०९०५2 ०८. ८०, ॐ, ८२०४5 219. 039 ॐ5>. ८०४८९ 3 ऊर्दः 2 2 च) ०! २०००५०६

्.

९२५८४

८0

73552, ८००४०६०9 ९@ 033२८8 धठड० ०9 802०, 25, ८९०२९ 5०39 23९८ 239 «५०८९3८३3 8९ 25८ ॐच 25 1 00 ९.4> <०ए, ८४ व) ८०5. 3 52 ८०४>23359 28.2०8 023८60८5 द८्ठ २,८.०० 2१३. २5२, छख २७८००3८२ 5352 = 52७ 033 => २, ००.2९, 2, ०५० ०४, ९०, ५९०२००८ 25.2८० ८9०८९०८ 5, ८.22 ०८३९९ ५५ 539 ञ्य 5.9, २5८3०) ९.9 व्ठरि ॐ०ॐ =3>0 ८०३०८ २, २, 5००३८.

९०५. 9. €, 5336०८8 5 कर. ॐ०३०६> = व्2\.> २५८००९३. ००, ०5२ 722259८० ९ङ.०ॐ३ 527८ 2{239., ऊ5520 5953289

«८०८२. उग्कारश्याथ शब्दश्च द्वावेतो ब्रह्मणः पुरा कठं भित्वा विनिर्यातौ तस्मास्रथमिक क्रमात्‌ (अनु.) (1-1-1) सिसक्षोः परमाद्धिष्णोः प्रथमं द्रौ विनिसती उ्कारश्चाथरब्दश्च तस्ास्पराथमिकौ क्रमात्‌ ब, सू. मा. (1-1.1)

8

~> (> 27 ०००८९577 5259०3०२, © ४९८८२4०८: 2.

०529०. =<०३८: 2; ८.6 ०८ ९०१० ०५००२०८६ ०३०९८४6०. न्‌, 0 ९८ ४२78प्&

9 €उ952. ८205०४४० ८०७ र. 29 ॐप्ठ८ं६€ => ९ॐ 3०२ 2 २०८३८ &> ट०् ऊञ्९ २.९३ 35२28 छँ 4२0द्डं =,

72 ३३९८९ 6८९२0. (सणव्डः- ०९, 4४ ) ठ. 6 ~

२.

©&723 ४८९८२2५२ 04००८ ६०० > ८२०८०४७२ 23२ 033 €<& 059. 532२ 0०8 ८०स्य् (प &

५.६५ ८.२. (२ २. ९2

=

५.4

०1९ 2 ८&घ् 8०८. ८०. 53 ॐव ८€्ड ८3

८०९००८२ ध, 53०८ ४६६ ४८२ रण्यं 55८535२ £ इं 5२ ०९. < ०ढं ५४९, 5309 >5392, = €>. ९79६5718) & 0352? ८5 23239 ८5५९३5०८ ^ ॐ,९०ॐ

९0८०४०2 उद्‌, 2२, 18 ०८९३

२. 1; सत्यं सत्य पुनस्सत्यसुदत्य अुजसुच्यत वेद्ाख्लासप नासि दवे केरवात्परम्‌ 2) सर्वोक्कषं देवदेवस्य विष्णोमहातात्पय नैव चान्यत्र सव्यं अवान्तरं तस्परत्वं तदन्यत्सर्वागमानां पुरुषार्थः ततोऽतः (पङ्क श्रतिः) 3) मुख्य सवेत्रेदानां तात्य श्रीपतेः परम्‌ उत्कर्षे तु तदन्यत्र तार्यं स्यादवान्तरम्‌ (महावाराहे) 4) नानावेदैरितिहासैः पुरैः सद्यो एको भगवान्धुक्तिमिश्च 5) सर्वे वेदा यत्पदमामनन्ति, तपांसि सर्वाणि यद्वदन्ति (काठक) 6) स्वे वादाः युक्तयः युप्रमाणाः बाह्य ज्ञान परमं स्वकमेव

प्रकाशन्ते विरोधः कृतश्चिद्रदेषु सर्वषु तथतिद्यासे ॥(पेङ्कि श्रतिः) 7) नारायणपरा वेदाः

8) बेदेश्च सर्वैरहमेव वचो वेदान्तङ्कद्रेदविदेव च।हम्‌ (गीता)

|

3,८००.55 ए752072 ठं 239: 89८ छं 6०८ 23०53८54 021 5372 ॐ€८53 2539 53336 2०२८ ठउ°्व्ः @०8 ॐ2, ८5889253 7, छ०३3°्हण्८७क०. &. 7 9 ९739८52, ८२०३०६०८ ॐ. ०० ४३९८> 2६6८ 324 5८ 2 €:5952 ८2049855 23 3 536 +र, 0 0३५६ 5९००, 3 ध, १० २२, ञी ८०२ ४०, ७०५९८) & त, ८.०८ < < ९८5९८ २३९८३९६ 5२८ ६९०३२८३२) छट ८८११. £ २१.२५ 230552८ - १०२०२३०८ -३३. ठ5ष्ड>े 5 २०० - २५३९ दुं उ, ८८5७८ ००2 ०, 0093०63, ८०३०२९०, त, ०८ ०८२. © उ. ९) ८९ञङया ०5 2 ९5392. ८००८०७2९ 2०532 & ८६ 5.2९ ८९०0० सत्ञ्छण्ठ्छ उडद =, 2०5८520८, ट्ख, 9 कछउ८ठं 059 = ८३, (५४००८२९०. ७ड,०ॐ 25. 03०53 उर्ठक्ठियः २३८०. >०डॐ ड, स्धध्०८53रव्य 222१६ ०3०८९०२ 532 ०३०४ ध, © ००८२०56 > छं 26 23.2९ ज्ज्डं, 5342571 २६,००१ 3८ €@उञ०ॐ८ ल्ह ९८४. ३८ ०८7 5 3८ं०35ण्दल्ं न्ड. ड, ४८1१3. 7 ८००३, ८दंडं,, ०६९ "18९८, ७7 ङञ्छडन् >, ङग्८ङ © 3००० ङञ्८ द६८& ०5७८

3 & & ०५०९६ छ२८् 5. 22 ०ढ ९) 04०7० 5.9, 3539 ठ्छ>7\.2 ङ. >. र्डं

5 323 5527, ०7१, ६०२९), ६] ८3533. 3८०२७ 5, 9 ८०2८३, ८३९०३ ॐ९००5>, ८2

03६8 ०००९५१८० ९९ ख, 272०८ ` 2, ,520 3 ८० ९८53

£ | २1 नः १५८ ९८

€+ भति ४, 1 (६ ट।

६.८

9: ©

8

.. , 07111 . ) ५) अर्थि देवानामवमेो विष्णुः परमः (दे. त्रा.) 10) सर्वक्ञं सधैकतीरं नारायणमन्रमयम्‌। सर्वोत्तम ज्ञापयर्ति महातात्पयमत्र हि \॥ सर्वेषामपि वेदानामितिहासपुराणयोः प्रमाणानां सर्वेषां तदथे चान्यदुःच्यते इत्यादि ३. तसमिन्काटे महाराज राम एवाभिधीयते यथा हि पौरुष सूक्त विप्णयुरेवाभिधीयते (ष्कान्द) -

8

८९8०८ 5 ००८३€) 095253 २०८९८८2 ९०३०४९९२. ०२९८ = ०९९३७२८ न्ये, ८8 ०३०६८ र्म्म 7०533०८५ 997 - 0३9४२७३ - 5939 २९८३ क्‌ २3*6 ङ, 04०८ & ८०.०८. © ०1१,६०ॐ 5 ए,3९कग् 3, 8353८552 ८९०८2०८३ ठह डः ९०३ 53, >. द्‌ ड, 5205 2०८ र. | ९०525. 67 २, ९२७. 23८ २३९००३९ ९००००६३८९०८ २०९०३९० 2० ॐ,

छेदक) ९९ 23, 23०26 5371 &“् 2६, २०८२०. सए प्ण्ठ् 23, $ सछ3टञहंरूञ्८ = व्छ८०२७उ.० कं, 52८२०३०९ ०८ ए, 3९८००००२ ०५०६७४४ 3 52, ००९००८० = © ०६०७, अ= ९८३०८ ६०८९९ "दध ठ- ००, -856९०3 ८९०उॐ8 धट 53००० 2८ => 099६ 126 0592 एग, 5९३53 ^ ठठ2 2 22352 तं उड ,7९लम 33, 3328 ष्टे ॐ> ५५८९.००९३० २०३. ८९. ६०९१ 23, ८.०२३३१- कः ड8 २:३६ ॐ, ६०८०९९७ 0०43२८३ अय > ९०३ :3ड,रलम ङ्ग्य = ०४९०७) ए5र ८२०२०३०3, ८००८२. ` लनण््ंण्पप. )

यथेव पौ रूं सूक्तं विष्णोरेवाभिधायकम्‌

तया सववेदाश्च वेदांगानि नारद्‌ (्र. स.)

यथेव पौरुषं सूक्तं निस्य विष्णुपरायणम्‌

तथेव मे मनो नित्यं मूयद्विष्णुपरायणम्‌ (ब्रह्मपुराण)

ओमदोषगुणाधार इति नारायणोथसैी

पूर्णो सूति वरोऽनन्तघुखो यब्याहतीरितः

पू्णैत्वात्युभान्नाम पौरुषे सूक्त ईरितः

एवाखिख्वेदार्थः सर्वश्ास््नाथं एव

एव सवैश्चब्दाथं इत्याहोपनिषत्परा

सर्वतः पीरुषे सूक्तं गुणा विष्णोरदाह्ताः र. सू. भा.) £. ब्रह्मयज्ञे जयेत्सुक्त पीरुषं चिन्तयन्हरिम्‌

सवीन्जपते वेदान्‌ सांगोपांगान्विधानतः

सहस्तशीर्षा सूक्त्या तु त्रिवारं तु दिने दिने।

विष्ण्वादिसर्वदेवानां सवीर्ैनसमे भवेत्‌

9

@ठव्ठ ९३ ठर्ज्व्टन ८९९४. 522 ८०य्द उजं 2०५००३०, ८९७ 2०2० 0०५८€) ९७7१०४९० = 53 04०८9 ठह 2०6 ८3८ शव्द द्द ९८5२४8०२; 5 =3,ए $ 05 ङ5८ डऊ> कतत ष्ट

०८००८ "थर डंड पड, ॐङ,०ॐ =<. ८55310८. ३०६८२) <

2० ठा४यद्‌ ८.2 ॐव्ठ ९७5 प्००६86-० एत्छयः 3८८, ९०9 ८2, = =उच्छ०८त 23. ९८०७२९३० 260493२2 ऊ० , ६7 59 32९29, ८0००८०८८ 3८०3० ५६9 ९०००८ ञश्छग्छ ८ल्डं =4€व्०२ॐ „= -ॐ०90च्ट०ठ ८० =. 03२०2 जय्य त्ञ्चडं रपु जद न्छञीः 2८०, 23805व्दः छत्र र्य) ८० ०5 व्ये 2>डठठ = ठ्ठ ॐ.९०&०९0३>८228 ०३०२९०८० ॐ, 5०, >९९८ 9, ९८२०३०८९ ०३ 5२८३९०४१ उथ्ट नरः ९७घ्टं "ब ६२7\& डं २८, ६०२, 9 33२८ .९०० ङ. क, २८.4९ २५०९८. १३ ८६०८ हं ठंठ००९ 2505२2८२

€2<०ॐ उग्रस्‌ 7\& 53274. ०, 3 एरय.

००२55 ८3२४३ 3, ९२३०५०९०२६ २८३९०३० 25) 3235>5 ६, ६०ॐ २६753 ६००35०5० २९३ © ०८ "१ 3९ ९०८८२१2 वद, ८2८ 798 सज्थुग ४) ;5०ङछर्य्द ००९ ध२22उ००7\& ९२४८ २५०८८ 0८०5 5०८ ५ड, ९००6 ८०5 ,€०उ०८०ड, ८२& ००८९९८८७ ००3८० (0 ०३८०२ - \ 2००८ ॐठर्ध्ड०रल्ठनिष्‌ 2०९ ठग 9 ०००९959: ॐ. 2325, रग८ः <००४० ०9; 52३३ ,८३,८› ९०2घ्डं २०८, 2.7 ०2 47\52, 2.८0 ८2. ०८ ०००८ 8९०८ ६३ ८०7४९९०८ ०३ ब्द ८53 = (1. 255 ॐ539, डद. 2232०८8 5२८०, ०ड०५८ये. > 34२8. ठत ०९९०० 6०329. = 79ठ, 5०८९४. ऊ, ©्फ०८९७ व्य) ४००२०८२ र>द्ठञछ २८ ऊङ्‌, २,९८६७८ ००० ४३०००ऊ> ९७८९ ५८०८. जक 77 पठञ्कत €०गक ॐ, 52 926 ०५०२5८६ लम ८४३, कये ०७ >, ठं०८० ५८६००35२ ९०९०८ ‰८८३.८ 53०2 ९०5०८०. 253८ ८ऊ> त्छ०्८८0ॐ ९०८ ८3 -ॐ7 ,. २३, ८९ =53719 3 ८953 टक ६०० द्‌ 3 ९३.२९६९९ 35258256 ०८ 28० 53८ ८०७. 3.“

{0

“इतिहा सपुराणाभ्यां वेद समुपवृ्येत्‌' > ५९9 34०२९३० ९४८ ८२०३, धर3डं ०४४८ ६०८, ०८०६ स्छठ०ड४, ञ्यठये उरग 5८०२८) ¢ ८० ६८२८ ९३.०९2 २९ ००२५ ८८ ५२, - ०2, “स॒ एवार्थोऽस्माभियेथामति स्पष्ठीङृत्योच्यते" मॐ 2, ७९०८०- २४०८ 23०0४०००} ०००९ 93२ ८८0 २.2, ९८5०८ ०3२) ८०५. दुय फर 0२०2 23. 2.2, ०९०उ, 0 २५. ९८०३०, ००ब्ड ०, कलनय सगर ७९ छक २० भ6८९ कषद, 05०0९93 ८9 52४ > 5०८0 23) 0०८०. ८०

(^ वा 552 ट्र 9 5 = ०२, © ६०९९ धष ठ.

६.

--“"तेषां दुखघ्रहाणाय श्रुतिरेषा प्रवर्तते इत्यादिवचनात्‌ वेदोक्त. ~ नारायणमहास्म्यज्ञनेनैवात्यन्तिकदु :खनिवृत्तिविरिष्टपरमानन्दावाभिहूपमोक्ष- क्षणमहापुसुषार्थो मवतीति वक्तञ्यम्‌ सर्वेषां सर्ववेदोक्तनारायणमह। म्यस्य ज्ात॒मशक्यत्वात्‌ सर्ववेदोक्तनारायणमाहाम्त्य पिण्डीक्रत्योच्यतेऽस्िन्पुरुषसूक्ते ८०88त०८ ठा 2989533) द), तग) ९८.४९, = 59८ 0420855 व्ञखं ४३३, ०, ९०२. 5, ९6२ 257. ५,९८२.०६ 533 ठ5०्डं

री एय्‌, 3०52 ह; 5२८३०5९८, ए, ९८.०९, 553 ०0००६७०3, ए, 3०7) ८९९९), ०८ ^ ८०४०० ८४८ 5८

5२८2 09885 भक 2९७ 25०7४, 2०४०८००८

(ङ

[~

+ [ @-

39, 53 80 टे ८02०३८०८ २०५०२9८2 2९2 ८०0४० ९28० 2११, तड, ०८) ऊट ८६ ९७८ = ००००८ ©>) =००कठर्णा०९ 32९४०, ९९७४३९२०. 5. 2 &०९९८०्३८२ 0 ८९२९). 7०४०1०८ =}, ८०८०२ 25352. ०६०ङऊ गी एवे ठ. २८.०९. "°च ह००८००५०४्७द 2००८८२० ९77 €, ०८ छव) छत्डडं 7०९६9726 कए, ९९८०८००० ४.ज्ड- =, 3235२ ०, ८5३९०८४ र्‌, ०२९ - ९७ दह ,5>32 ९७२7 ९0 © कञ्कर्एथ> करक 2डत०कठ ४,९कञ्८२ ०५०४०८.०४. ६६ 2०२८४०८5 959 ८59१801 5& डव \९८०८ 20252879 3०२३ 3€>

` 5०5२९८२२ ०८् = ८३.2८8 ८०ब 2398801० 5०६५०८8९ छ्‌, 5०२८०

11

२355२८2 399, ८० 232 > 3०८ ७०००१ ०२१८३.२ सः ~ग ०५०८५ €ं,० ८६०73 २0532, 27, सण ०२८०२८६ ०३००. 29 तञ) © ८97८० ९53 हं च्छ ९52८553 ८०८9. ८३८७२ 04०९; 05०2०. 23 9ठुल ८§. ०६९०३०२ 27 5९८. 25५०3००2, © ४८२. ०४८२१८२ ८. 522४ ८8०25523 ३392 ८9 र; ८.०८२०८7१ > ९८०2255 >, 5००४ ई,९ड 2९21550 ००८ ०२०९०००२ उव 2,6०>्०२०५०६७० ९०८०४ ०८ ०९८ @०ङ८०\०2 = 4९; ९६९३८०२ ४०५०६ ९००६०८०6 ०८ = ००८३० 2 034२००52) ८०359. ६८९? ९०)25२०य् ८०7६ २२, ठठ>7\2 55९ 2322 २72 2८०3-०, 7९ 3८०59 तठ >7६.9 055२ "० 29. 52८२ ०६०५६92 2८ डंद्दं जगता णठः ठं. 2८०350८3 ०३३. २73 0५, 53०2 ०७२ शा ०४, 2०८5 | ॐ, ०ॐ उ392०53०२ 274२ ९२०००२५ छं २२.२९ दु © ०, 3८8८353 ८९०52277 २५३, ३०५००८६ २३.२९ ९४2४८ 0०८८; (+ २०६

८८०52४९ ०६१०८३०. = ८०.०० 3535520८.

23९ रश८ज्ठल ण, ठठ (८०ज्ठ,य्य 5 => 5०>ल ©ड०ड 2८ ९०००८ 28033२८३ ङ, गत्य ९2 059६ 04 9०381 ९० ९0 52 एउ 279 ८३9 उड २०००८. 5०८ 3,250.79 ०८३९० नः 2302० 2 >) <>=०८३,०८> ९७० ०९०55530 ००. ऊ.०९९२ ००३८० = पुरुष एवेद्‌ स्वै ०९ णद्‌) सम उमर सणवछल्षटैः २ए, ८०८२३ 53530८8 ०००९५ ८5९05 अ, 2९, ०० ९ॐ+०ढ 2;८%

7.2 2539 ठं 52 2०९7 ॐ.०९९ ८२ ठ.

“सवै जगत्‌ पुरुष एव पुरूषष्पनारायणाधीनतसत्ताप्रतीतिप्रदत्तिकिमेव | +> + ¢+ न> < युर्पस्वरूपत्वात्पुरुष इति मायावादिनां व्याख्यान तु त्वदधीन यतस्सवे

12

अतस्सर्वे भवानिति वदन्ति मुनयस्सर्वे तु सर्वस्वरूपत' इत्यादि पञ्चपुर- णादिवचनेनेव “दूषितम्‌ वट, ८65०० ग् >“ ंव्ठ 53०व्ड, २5 ठं ०07 उक्‌ ८.२ खव 7 जक च्छ 05260 सन्ये ्छ्ट्य्‌ ००. >.०९९० ष्ट तञ रति. ९2 552०4८3. 5 ॐ9९> 5२ डं ०००८८.००& तक ८९०८९ ८० ्ड८०्.ग्२, ठ्‌ ८६०९ उट 7\,०क्‌ २०८८७ ००&न्३८य 2००३९९5 १.८००८३8 ८८ 25. €= , 0499

९८ 22९८३९०2 २८३०.

25८3, 75 ९०७९ €ठञ्च्‌ःठ2 उच्छु = नकन ठ.०८ड ८९७०, 2०397 ०ढ 2०.०९३ 55०793८०. 2०3 33०व्ठ ड, ठठ 1.०८

9 ९.1 २, 2८ठ 0००८ ईय २,९८.८०९ ०८० ९553 87 अन धक -

639 ठञ्दक 2 €्ञव्छ० ००४८० उद ङ, ९८०

&30ट८ः> 2, ०३९. ठ. > & 2०३८

८००९० 24, उ. ०7 42८9-६. 0009 >ट&०5०६ ०९०८, वन्य

% 14-12-1982.

श्वीमत्सत्यनाधतीथैपूज्यचरणकरकमरुञ्चातश्रीमदुन्तरादिमठाधीनश्धरिः श्रीमत्सद्याभिनवतीर्थपूज्यचरणेः विरचितः परुषसूक्त <, श्रीपुरुषस क्ताथः

ती ~, +

श्रीगुख्भ्यो नमः नादयणं पूणैगुण वेदव्यासं जगद्भु्म्‌ नमामि श्रीमदाच।यजयतीर्थसुनी विदे यत्छृपाङेङ्मान्रेण प्राप्ता वेकृण्ठनिदतिः सत्यनाथसुनी(गुरू>न्वन्दे पितुनस्तीन्सर्वैरो मम तेषामेव प्रसादन तस्प्रसदिकङिप्सया श्रीमत्पुरुषसूक्तस्य मावे वक्ष्यामि रक्ततः पदवाक्यनमाणज्ञाः कङ्याणगुणशाखिनः नूतनमन्थकर्तारः पितरो गुरवश्च मे मातरस्य्टदो नित्यमिंष्टाधिकफरुष्रदाः श्री्षत्यनाथशुरवो जगस्पूजितपादुकाः म्केञ्च्छराजमदहाचोरंमह[भिभ्यो मह्यम्‌ यक्छृपाठेरामात्रेणं गतं नैव विच (रणा तेषां श्चीगुरुराजानां पादपीरसमाश्चयात्‌ तेषां सङ्कल्पमात्रेण जाता रीका चान्यथा | श्रीमस्पुरुषसृक्स्य दुवंटार्थपरबोषिनी एर्व रामार्चनं सवे तत्सङ्कल्पाद्धि जायते भतस्तञ्जनितं पुण्यं तेषामेव संशयः

14

अथापि ते दथाट्खात्‌ प्रीता एव नं संगरः | सत्यामिनवरब्देन वाच्येऽस्िन्मयि सर्वदा

अतस्सर्वेऽपि गुरो जगद्भुस्पद्‌ाश्रयाः | जयतीथेगुरः प्राज्ञः पृणप्रज्ञस्तथा गुरुः बछ्ित्थत्यादि.मिर्वदैर्वयोरंश इति शतः तदन्तस्थो हरिर्नित्यं सीतया सहितः प्रजुः | श्रीरामचन्द्र व्यासश्च प्रीतास्तेभ्यो नमो नमः

धस एष पुरुषस्तसादरण्डं निर्भय निर्गतः सहस्रोवेद्धिषाहक्चिः सहख।ननरी प॑वान्‌ ॥' (भाग. 2-5-35) इति मागवतद्वितीयस्कन्धपश्चमाध्यायखश्छोकमारम्य वर्तमानैः !प्ततश्च मनवः कार ईजिरे ऋषयोऽपरे पितरो विबुधा दैत्या मनुष्याः क्रतुभिर्विभुम्‌ ॥' (भाग. 2-6-29) इत्यन्तः मागवतद्वितीयस्कन्धषष्ठाघ्यायस्थैः छेकः पुरषसक्ता्थः सूचितः एव अथः अस्ामिः यथामति स्पष्ठीकरत्य उच्यते

“तेषां दुःखप्रहाणाय श्रुतिरेषा प्रवर्तते” इत्यादिवचनात्‌ वेदोक्त - नारायणमहास्म्यज्ञानैनैव आव्यन्तिकदुःखनिवृत्तिविशिष्टपरमानन्द्राविरूप- मोक्षरक्षणमहापुरुषार्थो भवतीति वक्तव्यम्‌ सर्वेषां सर्वतरदोक्तनारायणमहा- सम्यस्य ज्ञातुमश्चक्यत्वात्‌ सर्वव्ेदोक्तनारायणमहास्म्यं पिष्डीक्रुल्य उच्यते असिन्‌ पुरुषसूक्ते

अस्य पुरुषसूक्तस्य अन्तयांमी नारायणो ऋषिः, 'सहसशीर्पा पुरुषः ' इत्यारभ्य वर्तमानानां “सप्तास्यासन्‌ परिधयः इत्यन्तानां पञश्चदशर्चाम्‌ अनुष्टुप्‌ छन्दः, "यज्ञेन यज्ञमयजन्त इत्यस्या षोडया ऋचः त्रि्टप्‌ छन्द; पुरुषषूपनारायणो देवता

15

सदस्तशीषा पुरपः सहस्रः सहस्रपात्‌ भूमि विधते! वृत्वाऽत्यतिष्टदशाङ्खलम्‌ ॥) सहसऽखीर्पा पुरुषः सदखऽअक्षः ! सहलपात्‌

(~ ^~] ~~ सः भूमिम्‌ } विश्वतः वृत्वा मतिं अतिष्ठत्‌ दशऽअङ्कुरम्‌ ॥१॥

दति प्रथमा ऋक्‌ तस्या अथः - पुरुषः पुरुषूपो नारायणः सहख्शीषा - अत्र॒ सदहलशरब्दो अनन्तवाची, अनन्तशीर्षः। सहस्रक्षः- अनन्ताक्षः सहखपात्‌ - अनन्तपादः उपलन्नणमेतत्‌,- अनन्त- उर्वादिसर्वावयवं इत्यपि द्रष्टव्यम्‌ इममेवाथे मूचयितु मागचते - !‹ पटस्रोवैद्विवाहक्षिसहस्राननरीष॑वान्‌' इत्युक्तम्‌ स॒ पुरष्पो नारायणः, मूमिशब्दः ब्रहमण्डपरः, भूमिं ब्रहयण्ड, विश्वतः विश्च ' सवे समस्तं विश इत्यभिधानात्‌ समस्तं इव्यर्थः ब्रह्माण्डामतगेत विश्च जगत्‌ अति अतिशयेन बृत्वा आवृत्य अमिन्याप्य द्लाह्ृलं दशङ्ररुशब्दरः वितस्िपरः, दशाङ्कर वितत्िपरिमित दृदयं अतिष्ठन्‌ इति उपलक्षणमेतत्‌ स॒ पुरुषः वितम्तिपरिमितं हृदयमधिष्ठाय व्रञ्जण्ड तदन्तर्गतं विधं अभिव्यामरोत्‌ हव्यपि द्रष्टत्यम्‌ अनेन नारायणः येन पुरुषदूपेम ब्रह्माण्ड तरन्तगेतं विश्च चापि व्याप्य तिष्ठति, तेनैव व्यासेन छृपेण वितस्तिपरिमिनहृदये अधरित-

[०

घटन एदीयस्या अचिन््यनक्त्या तिष्ठति नारायणः येन पुश्षरूपेण वितस्ि- परिमितं हृदयमभिष्याप्य तिष्ठति तेनैव अणुना ङूपेण ब्रह्माण्ड तदन्तर्मतविश् अभिभ्याप्य अचिन्त्यशक्टया तिष्ठतीति महामाद(र्म्य पुरुषहूपनारायणस्य उक्त भवति एतदेव अमिप्रेत्य भागवते

तेनेदमावृतं विश्च वितस्िमधितिष्ठते' दव्युक्तम्‌ तस्याथ: वित सि- विततस्िपरिमित ह्यं अधितिष्ठता अत एवं अणुना तेन पुष्षख्पेण इद ब्रद्माण्ड तदन्तर्मतं - सथ अचिन्तयशक्स्या

६6

घ्याप्षमिति उपलक्षणमेतत्‌ विश्वव्यपिन पुरुषरूपेण वितस्िपरिमितं हृदयम धिति्ठन्तं इत्यपि द्रष्ठत्यम्‌ एतेन भागवतस्य पुरुषसुक्तव्याख्यानाये प्रवृ््वात्‌ पुरषसूक्तानुसारेण भागवते विश्चमधितिष्ठता तेन पुरुषेण वितस्ति- मात्र रपरे उ्याप्तमिति वक्तञ्यष्‌ तेन तेनेदमावृत विध वित्तस्िमधितिष्ठतेति कथनमनुपपन्नमिति दषणं परास्तम्‌ पुरुषसूक्ते विश्चमधितिष्ठता वितस्िमात्र ह्ये व्यापमिव्यर्थस्य “स मूर्मिं विश्वतो वृश्वाञ्यतिषठदशाङ्ककम्‌'* इति कण्ठतः उक्तत्वात्‌ तमथे भागवते उपरक्षणसेन उक्त्वा वितस्तिमधितिष्ठता तेन पुरुषेण इदं विश्वं व्याप्तमिव्य्थः पुरुषमूक्ते उपरक्षणत्वेन उक्तः इति मुचयितुं कण्ठत उक्तः इत्यङ्गीकारात्‌ एतदेव अमिप्रेय आचार्यैः ‹भ्वितस्िमात्र छ्यमासखाय व्याप्नुते जगत्‌" इति गरुडप्रमाणमुदाहतम्‌ तस्याथेः-- नारायणः वितस्िमात्र हृदयम।सखाय

अचिन्स्ग॒श्ट्या जगद्‌ व्याप्नुन इति इदमपि उपलक्षणम्‌ - नारायणः जगब्यप्तिन ख्पेण वितस्तिमात्रं हृदय अधितिष्ठति इत्यपि दवष्टत्यम्‌

पुरुष एवेदं सरवे यद्वतं यच्च भव्यम्‌

उताम्रस्तवस्ये चनो यदननंनातिरोहति २॥ पुरुषः एव इदम्‌ सम्‌ यत्‌ मूलम्‌ यत्‌ भन्य॑म्‌ उत ¡ असृतऽसस्यं ईशानः यत्‌ अनन अतिऽरो्हति

अथ द्वितीया ऋक्‌ तस्या सरथः ~ यत्‌ भूं, यच्च म्यम्‌ उपलक्षणमेतत्‌ यच भवत्‌ तदिदं बुद्धिसन्निहितं सुक्तम्यतिरिक्तचेतनाचेतनात्मकं सै जगत्‌ पुरुप एव॒ पुरषरूपनारायणाधीनसत्ताप्रतीतिप्रवृत्तकिमेव पुरुषसखशूपत्वात्‌ पुरुष॒ इरि मायावादिना व्याख्यानं तु

17

‹त्वदधीन यतः सर्वमतः सर्वो मवानिति | वदन्ति मुनयः स्वेन तु सर्वषषपतः ॥)"

इदयादि पद्यपुराणादिवकक्येनैव दूषितम्‌ एवं सुक्ततयतिरिक्तपयै- नियामकल्वमुक्तव। सुक्तनियामकत्वे साधयति उतेति सः नारायणः यत्‌ यस्मात्‌ अनेनेति तृतीय! द्वितीया यन्न अदनी्ये विनाश्चि असुक्तवर्ममिति यावत्‌ | अतिरोहति अतिक्रामति संप्तारिणम्‌ अधिपतिरिति सावत्‌ तसात्‌ अमूतवस्येति जातौ एकवचनात्‌ भावभवित्रोरमेदाचचच अम्रतानामुप- क्षणमेतत्‌ देवव्यावृ्यर्थम्‌ अभयानामित्यपि द्रष्टव्यम्‌ उतशन्दरः अपि- अर्थे | अम्रतानामभमयानामपि सुक्छानामपीति यावत्‌ ईशानः अधिपतिरिति यदि संसरि स्वाधीनं जगत्‌ मुक्तौ स्वाधीनतां ज्यात्‌ तर्हि प्रेक्षावान्‌ नारायणः स्वाधीन जगत्‌ मोचयेत्‌ अतो मुक्ता अपि तदधीना इति भावः| इममेवाथ सूचयितु भागवते-

“'सोऽमृतस्माभयस्येशौ मस्येमन्रे यदत्यगात्‌" इत्युक्तम्‌ तस्यार्थः - सः नारायणः यद्यस्मात्‌ मस्य मरणसीरमच्म्‌ असुक्तवर्गसख ईशोऽधिपतिरिति प्रसि द्व(चव्यावृ्यथ मत्ये इत्युक्तप्‌ एतदेव अभिप्रेत्य आचर्य:

“अन्यक्तमात्मनोन्ने महदादि विनाशि

यद्रतीतः परे विष्णुः एवातो विमोक्षदः इति नारदीयभ्रमाणमुदाहतम्‌ वस्र अथः - राब्दौ परस्परसमुच्ये ¦ विष्णु; यत्‌ यस्मात्‌ आस्मनः अन्न अव्यक्त विनि महदादि अतीतः अतिक्रान्तः, अतः सर एव विप्णुरेव विमोक्षद इति उपरुक्षणमेतत्‌ मुवत्यनन्तरं मुक्तानां नियामकश्चत्यपि द्रष्टन्मम्‌ एतेन भागवते "'"अमृतस्या- भयस्येशचः' इति शुक्तनियामकस्य उक्तात्‌ विष्णोः सुक्तनियामकतवे भरमाणमुदाहर्तव्यम्‌ मोक्षदघे प्रमाणोदाहरणमसङ्गतं इति ` दूषणं परास्तम्‌

{8

उपटक्चणत्वेन यक्तनियामकलवस्यापि ग्रहण्यत्‌ एव अतो सुक्तनिथामकः इति वक्तव्ये मोक्षदः इद्युक्ला उपलक्षणत्वेन मुक्तनियापकत्वस्य ग्रहण तु अस्तु विष्णोः संसारिनियामक्त्व, सुक्तनियामकत्वं कुतः इत्याराङ्कापरिहाराथै पुरुषसुक्ते “अमृतत्वस्येश्ान "इत्यस्य अमृतत्वस्य मोक्षस्य देशानः स्वामी स॒क्तिदाता इति यावत्‌ इति अर्थान्तरं वक्तव्यमिति सूचयितुम्‌ अनेन संसारिनियामकत्व- मङ्गीक्त्य मुक्तनियामकत्वानङ्गीकररि “पविप्णुयदि सुक्तनियामको स्यात्‌ तर्हिं प्रेघावल्वान्सुक्तिमेव दद्यात्‌” इति बाधकतकं उक्तो भवति भागवतेऽपि अमृतस्य इत्यत्र भावप्राधान्यमङ्गीक्रव्य अमृतस्थेल इत्यसय अस्रतत्वस्य मोक्षस्य ईशः स्वामी मोक्षदाता इति यावत्‌, इति अर्थान्तरं. उक्त्वा यदि विप्णुमुक्तनियामको स्यात्‌ तर्हिं मोक्षमेव दद्यादिति चधकतर्कपरत्वे वक्तव्यम्‌

| हिमा + एतावानसख महिमाऽतोन्यायाथच पूर्षः ! पादोऽख विश्वाभूतानि त्रिपाद॑स्याऽखतं दिवि ॥३\' एतावान्‌ जस्य महिमा अतेः ज्यायान्‌ पुश्य: पादः अख विश्व मूतानिं त्रिऽपात्‌ अस्य अमूत दिवि ॥२॥

इति तृतीया ऋक्‌ तस्या मर्थः - 'सहसशीरषापुर्षः' इत्यादिना उक्तः एतावन्महिमा चब्दादोऽवधारणे अस्य अस्यैव पुरुषषटपनारायणस्य एव नान्यस्य सतः पुरूषः पुरुषहूपो नारायणः ज्यायान्‌ ब्रह्मशद्रादेसत्तमः अनेन ब्रह्मष्रादिदेवतापरित्यगेन पुरुषरूपनारायणस्येव पूजा कर्तव्या ब्रह्मद दयम्तु परिवारतयेव पूज्या इत्युक्तं मवति भक्त्य नारायणस्य मादासम्या- नन्तरमाह पाद्‌ इति सस्य पुरुषखूपनारायणस्य विश्वा विश्चानि भूतानि पादः एकः पादः पाद इव पादः विभिन्ना इति यावत्‌ दिवि दुरोकान्तर्गतेषु

१9

प्रतद्रीपानन्तासनवेकुण्टेषु अस्य पुश्षहूपनाशयणस्य तिपादिति पाच्छन्दः स्वरूपपादपरः त्रिपात्‌ सखषूपपादत्रय स्वशूपशत्रयमस्ि श्रेतद्रीपानन्ता- सनवेकुण्ठसयितानां मगवहूपाणां किश्चमूपक्त भिन्नांशत्वे किं घछ्यादित्यत आह असुतमिति अखतमित्युक्तद्‌ ¦ वचिश्चभूतानां विनाशित्वात्‌ मगवद्धिनंशत्वम्‌ श्रतद्रीपानन्तासनवेकुष्ठगतानां मगवद्ूपाणां अविनाशित्वात्‌ भगवत्स्वरूपांशत्वमिति भावः | तदुक्त वामने-

“'स्वरूपासो विभिन्नं इति द्वैधं इष्यते 1

अनन्तासनवेकुण्टपद्यनाभाः स्वयं हरिः

जीवा इमे विभिन्नाः धर्माधर्मादिसंयुताः ॥'› इति

त्रिपादृष्व उदैत्पुरुषः षादेऽस्येहा म॑व्पुनः

ततो विष्वङ्व्यंक्रामत्साशनाऽनसने अभि ४॥ त्रिऽपात्‌ ऊ्यैः उत्‌ पेत्‌ पुरुषः पादः अस इह अभवत्‌ पुनरिति तत॑ः विष्वङ्‌ ति अक्रामत्‌ साशनानञ्चने (इति) अभि

इति चतुर्थी ऋष्‌ तस्या अथः - ननु मूमुवर्स्वराख्यत्रिरोक्यपेक्षया अनन्तासनवैकुण्डश्चेतद्नीपानां को विशेषः £ कथ तेषामेव भगवत्स्यान- त्वम्‌ भगवतः सर्वगतत्वेन सवेस्यापि भगवर्स्यानत्वात्‌ इत्यतः उक्त त्रिपादिति ऊध्व इव्येकवचने बहुवचनार्थं ये ऊर्ध्वैः ऊर्ध्वाः त्रिरोक्याः ऊर्ध्वाः उक्कृष्टाः गुद्धसन्त्वायाटमकस्वेन विखक्षणा इति यावत्‌ उपरक्षण- मेतत्‌ ये मुक्तानामाश्रया इत्यपि द्रव्यम्‌ तेषु भनन्त।सनवेकुण्डश्चेतद्रीपेषु त्रिपात्‌ त्रयः पादा; अनन्तासनवैकुण्ठपद्यनाभास्याः स्वरूपांशा यस्य सः तरिपाप्पुरुषः उदैत्‌ निदयाभिग्यक्तो वर्तते अनेन अनन्तासनवेकुण्ठश्चतद्वीपानां

20

चरिलोक्यपे्षया गाद्धसल्वालसकनवे चिरोपः अनन्तासनवैकुण्टश्तद्वीपेषु मगवतौ नित्याभिव्यक्तत्वेन विशिप्य भगवल्म्थानत उपपनच्च इयुक्तं भवति, ममेवाथे सूचयितुं भागवते -

°४पादत्य्‌ बहिस्त्वा्तच प्रजानां आश्रय:

खव्युक्तम्‌ 1 तस्यार्थः - ये अप्रजानां पुत्रेभ्यो अदायदानमुक्तानां आश्रयाः ये बहिः त्रिरोक्याः बहिभूताः तुशब्दोऽवधारणे 1 ड्ुद्धसत्वा्यात्मकत्वेन त्रिखोक्या विरुक्षणा एवेति यावत्‌ तेषु अनन्तास्नवेकुण्टश्चेतद्रीपसंज्ञक- लोकेषु जयः पादाः अनन्तासनवेक्ुण्टशतद्रीपितानां सुक्ताना अप्रनानामिति सपत्रत्वकथनननुपपन्नम्‌ मुक्तानामपि पुत्रसद्धावात्‌ ¦ तथा हि-

“स यदि पितृरोककामो मवति, सङ्कल्पादेवास्य पित्रः समुत्तिष्ठन्ती ' "- त्यादिना सुक्तानां पित्रवरोककामनादिकं (पितृरोककामनादिरक) श्रूयते ते पितरो मुक्ताः एव वक्तव्याः युक्तानां संसारिपितृदशनकामनादेरयोगात्‌ } अतः मुक्ता जपि सपुत्रा इति सेत्स्यतीति दूषण परास्तम्‌ अप्राजानामित्यस्य अपुत्राणामिद्यर्थः इत्यनङ्गीकारात्‌ एतेनैव त्रिपादस्याश्रतं दिवीव्यादिना अनन्तासनवेकुण्टश्चतद्वीपानां ब्ुखोकान्तर्गतत्वस्य उक्तत्वेन त्रिखोकी बहिष्ठल- कथनमनुपपन्नमिति दूषणं परास्तम्‌ बहिः शब्देन अनन्तःसनवेकुण्टश्चेत- द्रीपानां तरिखोकीवेरश्षण्यमेव उच्यते | नतु त्रिरोकी बहिखितस्वमुच्यते इत्यङ्गीकारात्‌ ¡ एतदेव अभिप्रे्य आचर्य. -

'"अनन्तासनवकुण्टनारायणपुराणि तु त्रीणि धामानि वै विष्णोः तिरोकाददहिरेव हि

अदायदास्तु पुत्राणामुद्रिक्तज्ञानचष्चुषः नारायणपरा देवा एवं तान्‌ प्राप्नुवन्ति ॥#‡

-2.4

इति प्रमाणमुदाहतम्‌ तस्मा; - भत्रं माराथणपुरश्षब्देन श्ेतद्रीपो ग्राह्यः अनन्तापन्वैकरण्ठनारायणपुराणि अनन्तासनवेकृण्टश्चतद्रीपसंज्कानि तरीणि धामानि, विष्णोः, तु विरोषतो धामानि इत्येतत्‌ वै प्रमाणप्रसिद्धम्‌ एतेन नारायणस्य सर्वगतत्वेन सर्वेषां नारायणधामल।(त्‌ विष्णोख्धीणि घामा- नीत्यनुपपन्नमिति दूषण परास्तम्‌ अनन्तासनवेकुण्टचेतद्वीपानां नारायण- तयक्तिसानत्वेन विरोषतो धामस्वमिल्यङ्गाकारात्‌ अनन्तासनवैङकण्स्थतद्रीपानः माहास्म्यान्तरमाह त्रिरोकादिति। विष्णोः त्रीणि धामानि त्रिरोकात्‌ मूभुवःस्वराख्यत्रिोक्याः बहिः बहिभूतानि अप्राङ्घतत्वेन विरक्षणन्यिव दव्येतदपि, हि प्रमाणप्रसिद्धम्‌ अनन्तासनवैकुण्डश्चतद्वीपसंक्ञकान्‌ रोकान्‌ कै प्राप्नुवन्ति ? इत्यत आहं - अदायदार्त्विति ये पुत्राणां अदायदाः पत्रेभ्यो दायदः भवन्ति उद्रित्तन्ननचश्चुषः उद्विक्तभगवदपरोक््ञान- चक्चुषः नारायणपराः नारायणभक्ताः अत्र देवशब्दः अनन्तासनवेकुण्ड्शत- द्रीपवासयोग्यमान्रोपरक्षकः देवा, देवादयः ते तु वुशन्दोऽवधारणे | एव एवभूतान्‌ अप्राङृतान्‌ तान्‌ अनन्तासनवैकुण्टश्चतद्रीपसंज्ञकान्‌ ता रोकान्‌ ध्राप्तुवन्ति। चशब्दो अनुक्तपमुच्चयाथः केवरं प्राप्नुवन्ति तत्रैव तिष्ठन्ति चेति

अस्य नारायणस्य पुनः अनन्तासनवैकुण्ठपद्मनामास्यखषूपांरोभ्यः

ज्ञानि ब्रह्मचरिभ्रहस्थवानप्रखयतिमिः पूज्यः पादः चतुथः स्वरूपांशः इह आदिव्यमण्डरराक्रखोकसमीपसितसथानत्वेन मेरुमध्य्रुवरोकेष्च॒ अभवत्‌ वर्तते “"पादो सम्य विश्वा भूतानी" त्यनेन भगवतः विश्वमूतखूपमिन्नंरोन चतुष्पादत्वे उक्तम्‌ त्रिप।दृष्व इत्यनेन जदित्यमण्डलख्दिखितस्वष्पांरोन भगवतः चतुष्पादष्वमुच्यते इति मेदः तदुक्त ह्माण्ड -

एवान्यस्वशूपेण राक्रखोकसमीपगः

इज्यो यज्ञपुमान्नाम ज्ञानिनां गरहिणं पदम्‌

2

यतीनां श्रुवरोकस्थो वनिनां मेरुमध्यगः आदित्यमण्डरुखस्तु ज्ञानिनां जह्मचारिणाम्‌ ॥'` इति

नारायणः ततः, तेः अनन्तासनवेकुण्ड्यतद्रीपसतेः स्वरूपालैः साक्लनानशने मनुष्यदेवजाते साश्नशब्दः मनुप्यवाची ! यतो मनुष्याः जच् उपजीवन्ति अनरानदब्दो देववाची यतो देवाः अन्न नोपजीवन्ति | ततश्च साशना- नश्चने इत्यस्य मनुष्यदेवजाते इत्यर्थो रक्ष्यते विष्वक्‌ सर्वतः अभि अभि- व्याप्य व्यक्रामत्‌ विरोपण अतिकान्तवान्‌ नियमितवान्‌ इति अनेन केवर अनन्तासनवेकुण्डश्चतद्रीपथिता भगवत्खखूपांशा सुक्तानियमयन्ति, किन्तु सर्वेषु संसारिमनुप्येषु सर्वेषु संसारिदेवेषु खित्वा नियमयन्तीद्युक्त भवति तदुक्तमध्यात्मे-

“भत्रिपात्स एव भगवान्‌ सर्वप्राणिषु संस्ितः निरतेषु विद्ध्य त्रिदरोप्वितरेषु ॥*` इति

तस्यार्थः - यः श्चतद्वीपानन्तासनवैकुष्टेषु खित्वा सुक्तानां नियामकः एव त्रिपात्‌ रूपो सगवान्‌ संसत इत्यनन्तरं नियामक इति रोषः, सर्व. प्राणिषु संयतः सन्‌ सर्वप्राणिनां नियामकः | सर्वप्राणिरब्देनं चेतनमात्र. ग्रहणमिति अमं वारयित सवैप्राणिषु संसितः इद्युक्त विवृणोति निरन्नेप्विति सः त्रिपात्‌ निरन्नषु विद्रु च्रिदरोषु इतरेषु सान्नेषु अविद्रस्पु मनुष्येषु संस्थित इति अनेन सर्वभ्राणिष्वित्यत्र प्राणिद्चब्दः देवमनुष्यपरः इत्युक्त भवति पञ्चरात्रागमे कार्तिकम!हास्म्ये

“विश्च व्यतिक्रमद्विष्णुः देवमानुषमेदितम्‌ '"

इति त्रिपादरूपविष्णोर्देवमानुषनियामकत्वमेव उक्तम्‌

23 तस्माद्िराकजायत विराजो अधि पूरषः जतो अत्यरिच्यत पशचा्मिमथो पुरः ५॥ तसात्‌ विऽराट्‌ अजायत विऽराज॑ः अधिं पुर्वः

(^~ (~ (^~ सः जातः अति अरिच्यत पश्चात्‌ मूमिम्‌ अथो (इरि) पुरः

इति प्रथमवगस्य पञ्चमी ऋक्‌ तस्या अर्थः ~ तस्मात्‌ पुरषरूप-

नाराणात्‌ भूमि षटपु द्वितीया इति सूत्रात्‌ मूमिशब्दः ब्रह्माण्डपरः मूमि- बरह्याण्डमजायत्‌ भूमि मूमेः ब्रहमाण्डात्‌ विराट्‌ विराण्णामक्रः चतुरैखः पुरः पूवे अजायत्‌ चतुरखः पश्चादित्यनन्तरं हरेः पद्मात्‌ ूपान्तरेणेति रोषः पश्चादनन्तरं हरेः पद्मात्‌ रूपान्तरेण जातः अत्यरिच्यतेत्यतः पूवं शवादीन्‌ इति दोषः स॒ चतुर्ुखः शर्वादीनत्यरिच्यत अतिक्रान्तवान्‌ शर्वादेरधिकः इति यावत्‌ सशचयार्थः सथो इति शब्दः तस्मादित्यनेन संबध्यते तसाच रा्वादिसर्यजीवोत्तमचतुशखल्षटस्वाचच पुरुषः पुरुषरूपो नारायणः विराजः विराज इत्युपलक्षणम्‌ शावादिश्चत्यपि द्रष्टव्यम्‌ विराजः; चतुमुखात्‌ स्द्रादेश्च अधि अधिक्रः उत्तमः इति अनेन विष्णोः सर्वोत्तमत्वे अनन्तरीरषत्वादिमहामहिमव्वरूपदेखवपेक्षया सद्रादिसर्वजीवोत्तमव्रह्सषटत्वरूप हेःवन्तरमुक्तं भवति तदुक्तं गारुडे -

तस्मात्‌ हरेरण्डममभूटण्डादपि चतुभुखः

सविराण्णामकसतसादधिको हरिरेव तु

अण्डाज्ञातस्य तस्यान्यद्रपं पद्मादमूद्धरेः

यदोभय।<भको जज्ञे ब्रह्मा रोकपितामहः

तदैव सोतिरिक्तोऽमूच्छर्वपूर्वावराज्जनात्‌ इति तस्याथः- तसाप्पुरुषरूपाद्धरेः अण्ड ब्रह्माण्डमभूत्‌ अण्डादपि ब्रह्माण्डादपि सः विराण्णामकः चतुमुखः भूत्‌ अण्डान्नातस्य ब्रह्माण्डाज्नातस्य तस्य

24

चतुैखस्य अन्यदूपं॑हरेः पञ्चादमूत्‌ कोकृपितामहः ब्रह्मा यदा उभयात्मकः उभयद्पात्मकः जज्ञे तदेव सर्ैपूर्वावराज्नात्‌ अतिरिक्तोऽभूत्‌ अधिक्रोऽभून्‌ चतुभुःखस्य अण्डत्पञ्मच उत्पत्यनन्तरं शर्वीदीनाम्‌ अवरस्वं चतुभुखसय शर्वादयेक्षथा (उत्तमत्वं प्रकटितमासीदिति यावत्‌ एतेन सर्वापेक्षया चतुुखस्य सर्व्वा) उत्तमात्‌ यदोभयास्मको जज्ञ तदेव सार्थ ूर्वावराज्जनादतिरिक्तोऽमूदिति कथनमनुपपन्नम्‌ इति दूषण परास्तम्‌ शरवादि- स्वैजीवोत्तपव्रह्मसष्ररवात्‌ हरिः अधिकः ब्रह्मद देरत्तमः एव इति ५, +

यत्पुरुषेण हविषां देवा यज्ञमतन्वत

वसंतो अ॑स्यसीदा्य ग्रीष्म इध्मः शरद्धविः ॥६॥ यत्‌ पुष्पेण हविषां देवाः यज्ञम्‌ | अतन्वत वसन्तः अस्य | जसीत्‌ आज्यम्‌ ग्रीप्मः | इध्मः रारत्‌ हविः ॥६॥

इति षष्ठी ऋक्‌ तस्या सरथः यच्यसरहेवाः ब्रह्मादिदेवाः पुस्पेगेत्या- चेकवचन बहुवचनार्थं | हविदशब्दः यज्ञसाघनमात्रोपरक्षकः | पुरुषेण पुरुषाङ्गसमुद्धतैः हविषा हविरादिभिः यक्त विप्णुमुदिश्य यन्न॒ प्रसिद्धयन्न अतत्वत अकरुवेत तस्मान्मुपुश्चुभिः यन्नेन ममवत्पूना कार्येति वाक्यदोष तदुक्तं प्चरात्रागमे कार्तिंकमाहात्म्ये

“प्पुरुषाङ्गसमरुदमूत विर्भिरयजन्विसुम्‌' इति 1 पुसुषङ्घभ्यः कानि यनज्ञपाधनानि समुत्पन्नानि £ इत्यतः आह वसन्त इति अस्येत्यनन्तरम्‌ अङ्खेभ्य इति हषः अस्य पुरुषदूप- नारायणख अङ्ग्यः वसंतः वर्स॑तकारः, अग्य घृते म्रीप्मः ग्रीप्मकारः, इध्मः समिःपमूहः, शरत्‌ रारत्काखः, हविः . व्रीध्यादिरूपं विरित्येतानि आसौदिःयेकवचन बहुवचनार्थं आसीदासरिति

25

तं यज्ञं बरहिपि प्रौशन्पुरषं जातमग्रतः तेन देवा अयजेत साध्या ऋष॑यश्चये ७॥

(|

तम्‌ | यज्ञम्‌ बर्हिषि प्र जक्ष्‌ पुरम्‌ जातम्‌ जगतः तेनं 1 देवाः अयजन्त साध्या; | ऋष्यः | ¦ ये

इति सक्तमी ऋक्‌ तस्या अथः - सुसश्चभिः मगवस्प्रीत्यथे मानस- यज्ञोऽपि कर्तव्यः इत्यभिप्रेत्य सस्मिन्‌ जथं ब्रह्मादीनामाचारो अस्तीव्युच्यते वर्हिषीति सप्तमी तृतीयार्थ इन्धियाणां मध्ये ब्रहश्वात्‌ श्रषठत्वात्‌ मनः बर्हि रशब्देन उच्यते प्रीक्षन्नित्यतः पूवे पद्रुतेनेति शेषः ये देवाः ब्रह्मादि- देवाः ये चस्ाध्याः ये ऋषयः ते सर्वे बर्हिषा मनसा तं यज्ञं विष्ण प्रति, अग्रतो जातं चतुयुखादग्रतो जातं चतुर्मुखस्य ज्येष्ठसूनु पुरुषं रद्राल्य- पुरुषं उपलक्षणमेतत्‌ त्रिरोकसय देवादींश्च पड्त्वेन प्रौक्षन्‌ अकस्पयन्‌ तेन मनसा कल्पितेन स्द्रादि पटुना यज्ञ विष्णु अमजन्तेति एतदेव अभिप्रेत्य आचर्य गीताभाप्ये ^^तं यज्ञ बर्हिषि प्रौक्षन्‌ इत्येतद्व्याख्यानावसरे उक्त- चेव्युक्त्वा-

“धविष्णु रुद्रेण पड्युना ब्रह्मा ज्येष्ठेन सूनुना अयजन्मानसे यज्ञे पितरं प्रपितामहः ॥* इति पान्न

इति प्रमाणमुदाहतम्‌ एतदेव गारुड चोक्तम्‌

“भ्रिरोकस्थानगे विष्णु अयजच समाहितः तद्रपभूतान्स्रीन्‌ खोकान्‌. पशून्‌ कृष्वा महात्मना इति तस्यार्थः- महामनाः चतुमखः समाहितस्सन्‌ तदूपभूतान्‌ विष्णु- प्रतिमाभूतान्‌ त्रीन्‌ खोकान्‌ तिखेकयस्द्रादिदेवादीन्‌ पून्‌ कत्वा, तिरोक-

26

स्थानगे विष्ण अयजच्च चशब्दस्य अतिरिक्तोऽभूदिति त्रियाससुचयोऽथैः इति

“पविषु रेण पञ्ुना ब्रह्मा ज्येष्ठेन सूनुना अयजन्मानसे यज्ञे पितरं प्रपितामहः ॥*'

इति समाख्या स्मरतेः अत्रापि मानस्तथज्ञ एवोच्यते

तसमायन्ञात्सर्वहुतः संतं पृषदाज्यम्‌ परतां क्रे वायव्यानारण्यान्‌ ग्राम्याश्चये <

तसमात्‌ यनात सर्वऽहुत॑ः संमतम्‌ एषत्‌ऽजज्यम्‌ परात्‌ तान्‌ चरे वायव्यान्‌ जारण्यान्‌ मरम्याः ये ॥८॥

इत्यष्टमी ऋक्‌ तस्या अथः - ° 'वसन्तोऽस्यासीदाञ्यमि' "त्यनेन वसंतकारादियज्ञसाधनानां भगवानङ्गेम्यः उत्पादकः इत्युक्तम्‌ केवठं यज्ञसाधनानां वसंतादीनां भगवानङ्गेभ्य; उत्पादकः कि तु यज्ञानां पूर्वोक्त- वसंतादिव्यतिरिक्तयज्ञसाधनानां अङ्गेभ्यः उत्पादको भगवानेवेति सिहाव- सेकन्यायेन अत्रोच्यते तस्मायक्ञात्‌ विष्णोः, सर्वहुतः सर्वे प्रधानहोमाः जाता इति देषः तस्मादिस्येतत्‌ अथेवशात्‌ त्रतीयन्तं संबध्यते तेन विष्णुना अङ्गविदोषात्‌ प्रत्‌ दधिमिश्र आज्यं संभृतं संपादितं कृतं इति यावत्‌ अङ्गविरोषदिव्येतत्‌ सर्वत्र द्षटव्यम्‌ विष्णुः वायव्यानित्यादि द्वितीया प्रथमार्थ, ये वायव्यान्‌ वायव्याः अत्र वायुञब्दः वायुसंबन्धा- दन्तरिक्षरोकपरः अन्तरिक्षकोकोत्पनाः ये जारण्यान्‌ आरण्याः अरण्यो- सन्नाः, ये प्राम्याः भामोतपन्नाः पशवः तान्‌ सर्वान्‌ पू्‌ चक्र इति ॥८॥

21

तस्मांयज्ञात्सं्वहुतक्रचः सामांनिजक्जिरे छदासि ज्ञिरेतस्माद्यजुस्तस्ांदजायत ९॥

तसमात्‌ वति सर्वैऽहुत \ | त्रच | सामानि जज्ञिरे | ~> ससि | नम छन्दसि जज्ञिरे तस्मात्‌ यज्जः तसात्‌ अजायत 5

इति नवमी क्क्‌ तस्या अ्थः- तसायज्ञात्‌ विष्णोः सर्वहुतः अप्रधानाः सर्वे हयेभशः क्वः सामानि जर्िरे। तस्माद्विष्णोः छन्दांसि गायव्यादि सप्त छन्दासि जज्ञिरे तसराद्रिप्णोः यजुरजायत इति

तस्मादश्वा अजायत ये के चेमियादतः जज्ञिरे तस्मात्तसंजाता अजावयः = १०

तस्मत्‌ अश्व; अजायन्त ये के उमयातदः गाव॑: जज्ञिरे तस्मत्‌ तसात्‌ जाताः अजावयः १०

इति दशमी ऋक्‌ तस्श अथेः- तस्मात्‌ विष्णोः अश्वा मजायन्त येकेचयेके-च उभयादत; उभग्रसिन्‌ ऊर््वाधोभागे दतः दन्ताः येषां ते उभयादतः उभयेति दीधः छन्दसः ते सर्वे विष्णोः गावः जज्ञिरे अजावयः अजा अवयश्च जज्ञिरे इत्येतत्‌ प्रमाणप्रसिद्धम्‌ इति ङरक्षणमेतत्‌ एतदुन्यतिरिक्तं खुवादिक्तं यज्ञसाधनं भगवतः उत्यन्नमिति दृष्टम्यम्‌ १०

28

यतपुश्ं व्यद॑धुः कतिधा व्य॑करपयन्‌ यख किम॑स्य फौ बाहर का उरू पादां उच्येते ११॥

यत्‌ पुरषं वि अदधुः कतिधा वि | अकल्पयन्‌ सुखम्‌ किंम्‌ अस्य कौ } बाहू इति) कौ ऊरू (इति) पादो उच्येते (इति) ॥११॥

इत्येकादशी ऋक्‌ तस्या अर्थः- यत्‌ यसात्‌ कारणात्‌ ब्रह्मादिदेवाः साध्याः ऋषयश्च पुरुषं पुरुषखूपं नारायणं व्यदधुः दध्युः तसात्‌ सुमुश्चभिः नारायणो ध्येयः इति दोषः कथ दध्यु; इत्यतो ध्यानाङ्गचिन्तनाप्रकारं ताव- दाह- कतिधेति कतिधाः बहुप्रकारेण पुरुषूपं नारायणं, व्यकर्पयन्‌ चिन्तितवन्तः कतिधेव्यक्तं विवृणोति मुखमिति अस्य नारायणस्य मुख कस्योतपादक, कस्य आश्रयः नारायणस्य बाह कौ कस्योतादकौ कस्य आश्रयौ नारायणसरो कौ कस्योखादकौ कस्य आश्रयौ ? नारायणस्य पादौ कें कस्यो त्पादकौ कस्याश्रयौ इत्युच्येते | उपलक्षणमेतत्‌ भगवतो मन आदयः केषा- मुत्ादकाः केषामाश्रया इत्यपि द्रष्टव्यम्‌ इत्येवं बहुप्रकारेण म्यकल्पयन्निति संबन्धः इति ११

बाह्मणोऽस्य युख॑मासीद्भादू राजन्यः कृतः तद॑स्य यदवेहयंः पद्यां श्रौ अजायत १२॥। बरह्मणः जस्य मुख॑म्‌ आसीत्‌ ! बाह (इति) राजन्यः कृतः

उर (इतिं) तत्‌ अस्य यत्‌ वेदयः पत्‌ऽभ्याम्‌ शूट: जजायत

इति द्वादा ऋक्‌ 1. तस्या भथः- वचन्तानन्तरभावनिणयभ्रकारः यानध्रकारश्चत्रोच्यते-। अस्य नारायणस्य मूख ब्राह्मणः ब्राह्मणानामुत्ादकम्‌

29

आश्रयश्च आसीत्‌ अस्य॑ नारायणस्य बाहू बाहुभ्यां राजन्यः क्षत्रियाः इतः कृताः ¡ तदाधरिताश्च जाताः अस्य नारायणस्य यत्‌ यौ ऊरू. तत्‌ तौ वेयः वेरयानामुखादकौ तदाश्रयो अस्य नारायणसख पद्भ्यां श्वः शूद्राः अजायत अजायन्त उत्पन्नाः तदाश्िताश्च जाता इति ॥१२॥

चैद्रमा मनसो जातश्चधोः श्रय अजःयत य॒खादिद्र््रिश्चं प्राणा (युरंजायत १३ चन्द्रमाः मन॑सः जातः चक्षोः सूयैः अजायत

सुखात्‌ इन्द्रः अथिः प्राणात्‌ वाञ्ुः अजायत ॥१३॥

इति त्रयोदशी ऋक्‌ तस्या अथेः- नारायणस्य मनसश्चन्द्रमा जातः उत्पन्नः तदाध्रिनश्च जातः नारायणस्य चक्षोः चश्चुषः सूर्यः अनायत -उत्पचः तद्ाशितश्च जातः नारायणस्य मुखादिन्द्रश्चाथिश्चाजायत उत्पन्नः तदाश्रितश्च जातः नारायणस्य प्राणद्रायुरजायत उत्पन्नः तदाश्रितश्च जातः इति १३

नाभ्यां आमीदंतरिश्ं शी्णोदयौ ; सम॑वर्तत पद्यां भूमिर्दिशः श्रोत्रात्तथा लोकँ अकरपयनच्‌ १४ ॥।

नाभ्याः 1 आमरीत्‌ अन्तीरक्षम्‌ चीष्णैः चौ; सम्‌ अवर्तत पत्‌ऽभ्याम्‌ मूमिः दिः श्रोत्रात्‌ तथां कोकान्‌ अकर्पयन्‌ ॥१४॥

इति चवुदैश्षी ऋक्‌ तस्या मथः- विष्णोः नाभ्याः नामेः भन्तरिक्ष आसीत्‌ उत्पन्न तदाभि जातम्‌ विष्णोः चीष्णैः चौ; समवर्तत उत्प तदाश्चिता जाता चिष्णो; पद्यां मूमिः समवर्तत उत्पन्ना तदाश्िता

30)

जाता विष्णोः श्रोत्रात्‌ दिञ्चः समवर्तन्त उत्पन्नाः तदाश्चिताश्च जाताः विष्णुः खोकान्‌ पातारदिरोकान्‌ उत्पादितवान्‌ पातारादिखोकानामाश्रयश्च जतः इति दोषः तथा एवं उक्तभ्रकारेण देवाः साध्याः ऋषयश्च अकल्पयन्‌ निधितवन्तः निश्चयानन्तरं पुरुषरूपं नारायण तथा उक्तप्रकारेण अक्रस्पयन्‌ ध्यातवन्तः इति १५

कदन

स्नाऽस्यांऽसन्परिधयच्िः सप्समिधः कृताः देबा यद्यज्ञं तन्वाना अर्जन्पुरुषं प्यम्‌ १५

सप्त अस्य असन्‌ परिऽघर्यः त्रिः सप्त संडइधः कृताः | देवाः यत्‌ यज्ञम्‌ तन्वानाः अवघनन्‌ पुरूषम्‌ पड्म ॥१५॥

इति पश्चदशी ऋक्‌ तस्या अर्थः "तं यज्ञे बर्हिषि प्रौक्षननिव्यनेन उक्तो मानसयज्ञोऽत्र किंचिद्धिविच्य उच्यते ब्रह्मादिदेवानां साध्यानां ऋषीणां च, अस्य असिन्मानसे यज्ञे, सप्र गायच्यादि सक्तच्छदांसि परिधय आसन्‌ परिधित्वेन तैः तिता इति यावत्‌ त्रिस्सप्त द्वाद्मासाः पचर्तवस्त्रयः इमे रोका; आक्षावादित्य एकविंश" इति ब्रह्णप्रसिद्धाः मासाचकर्विरतिदेवाः, समिधः कृताः समिन चिन्तिताः यचसात्कारणात्‌ देवाः ब्र्मादिदवाः यज्ञ मानस> यन्न तन्वानाः कुर्वाणाः पुरुषं पटु इत्येकवचनं बहुवचनार्थं सुद्रादिसंज्ञकपुरुष- पश्‌ अवघ्न्‌ मनसा अवघ्न्‌ पड्युत्वेन चिन्तितवन्तः. इति यावत्‌ तसा- न्भुमुश्चभिः . मनसयन्ञः कर्तव्य इति रोषः १५

31

|

यज्ञेन यज्ञम॑यजेत देवास्तानि धमौणि प्रथमान्यासन्‌

१० + * = +^

ते नाक महिमानः सचंत यत्र पूव साध्याः संति देवाः ।॥१६॥ यज्ञेन यज्ञम्‌ | अयजन्त | देवाः | तानि घमीणि | प्रथमानिं | जासन | ते। नाक॑म्‌ महिमानः सचन्त | यत्र॑ पू साध्याः सान्ति देवाः

इति षोड्ी ऋक्‌ ! तस्याः अर्थः-देवाचयनुष्ठितयज्ञस्य फलमन्रोच्यते ये देवा; ब्रह्मादिदेवादयः यज्ञेन द्रव्ययज्ञेन मानसयज्ञेन यज्ञे विष्णु अय- जन्त, तानि ते देवादयः प्रथमानि धर्माणीति रोकानां सुख्यधारकाः आसन्‌ परमसमुख्यतो धारकत्व भगवतः इति ज्ञानाथे तानि धर्माणि प्रथमानीति नपुंस- कडिगप्रयोगः ते देवादयः यत्र रोके पूवे पूर्वकल्पे सक्ताः देवाः साध्याः उपलक्षणमेतत्‌ ऋषयश्च सन्ति तं नाकं कं सुख तद्विसुटढ दुःख अक, वितेऽकं दुःखमसिनिति निःखन्वान्‌ नाको वैकुण्डादिरोकः तंच महि- मानः पूर्यैवत्‌ तारतम्येन माहारम्येन विशिष्टा एव, सचन्त प्राप्ताः इत्येतत्‌ प्रमाण्रसिद्धमिति देवादिभिः मगवत्पूजया मोक्षादिपुरुषा्थस्य प्राप्तत्वात्‌ भगवत्पूजनमनरये कायमिति मावः १६

इति पदवक्यभ्रमाणपारावारीणश्रीमत्सत्यनाथतीथपूज्यचरणानां शिष्येण श्री सत्यामिनवयतिना कृतः पुरुषसूक्ताथः समाप्तः

चि. श्री. धर्नजयस्य रजतजयन्तीसन्दभ सन्दा जारीविचनमालिका

वरखेडकरोपाह्वात्मचयदताय ते }

पिच्तुञ्यस्य सखदपूर्वाः जर्िषः सन्तु सर्वैडा धनजय धनं जित्वा हित्वा डुर्भावभावनाम्‌ | सव्याय मव सूतानां मृत्वा विनयसोमनः ६।

तनय त्वं चिरं जयाः कुर्याः खुजनसज्ञतिम्‌

यां विना मनसो हासः प्रसादो वा जायते श्रीनिवासथ्रसदिन खरखरः सरसान्तरा

सदा वसतु ते वत्स सदने दघछुजनावने

निरता ते रतिभयात्‌ मध्वसिद्धान्तसेवने | आजीवने प्रायतन्त यद्धथे तव पूजाः

मान्यान्‌ मानय सर्वदा बुधजनान्‌ मित्रेषु जैत्रीं कुरु लेहं दशय बान्धवेषु सततं ज्ञातीषु बद्धादरः गाहस्थ्ये परिपाख्य स्ववनितासी भाम्यसंव धनः पूज्यान्‌ पूजय चेव भव्यचरितान्‌ पिच्रादिकानाढरात्‌ मध्वेशखस्ते ज्ञानदः स्यात्‌ वा्युरायुष्यवधघन ; | गुरवस्तरवो दिव्याः सर्यकामणरम्रदाः

~---~ डां | -र। वरखडकरः