Google This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct to make the world's books discoverablc onlinc. It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr. Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc publishcr to a library and fmally to you. Usage guidelines Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken stcps to prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing lcchnical rcstrictions on automatcd qucrying. Wc also ask that you: + Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for personal, non-commercial purposes. + Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc use of public domain materials for these purposes and may be able to help. + Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout thisprojcct and hclping thcm lind additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. + Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offer guidance on whether any speciflc usc of any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe. About Google Book Search Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb at|http://books.qooqle.com/| PATROIOGLE CURSUS COMPLETUS SEU BIBLIOTHEGA UNIYERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, dEGONOinCA, OMNIOM SS. PATROM, OOCmM SGRIPTOROMODB KGCLESUSTIGOROM. BIVB LATZNORUII, BIVB GRiBGORUIf, QUi AB JBVO APOSTOLICO AD TEMPORA INNOCENTii iil (ANNO 1216) PRO LATiNiS BT CONCiLii FLORENTiNi (ANN. 1439) PRO GRJECiS FLORUERUNT : HEGUSIO GHR0N0L06IGA OMNIDM QUJB BXSTITBaB MONUMBNTORUM GATHOLIG^ TRADITIONIS PBR QUINDBCIM PRIMA BCGLBSI^ SiECULA, JUXTA SDITI0NK8 ▲GCURATI88IlfA8, INTIR 8B GUMQUB N0NNULLI8 G0DZCIBU8 KANUBGRZFnB C0LLATA8, PBRQUAM DIUOBIC- TBR GASTIGATa; DI88BRTATI0NIBU8, GOMMBNTARnS, TARIISQUB LBCTIONIBUS GONTINBNTBR ILLUSTRATA; OMNIBUB 0FBRIBU8 P08T AMPU88IMAB BDITI0NB8 QUiB TRIBUB N0VIS8IMI8 SiKCUUS DBBB^f TUR AB80LUTA8 DBTBGTI8, AUGTA; 1NDIGIBU8 PARTICULARIBU8 ANALTTICI8, 8INGUL08 SIVB T0M08 81 VB AUCT0RB8 AUCU^S MOMBNTI 8UB8BQUBNTI- BUS,D0NATA; CAPITULIS INTRA IPSUM TBZTUM RITB DISP0SITI8, NBCNON BT TITULI8 8INOULARUM PAGINA- rum maroinbm 8upbri0rbm distinoubntibus bubjbctamqub matbriam si0nif1gantibu8, adorna- ta; opbribus gum dubiis, tum apocrtphis, auqua vero auctoritatb in ordinb ad traditionbm bgglbsiabticam pollentibus, amplificata ; vucimt18 bt ampuus loguplbtata indigibus augtorum 8igut bt opbrum, alpha8btigi8, chr0n0l00igi8, 8tati* frtigib, 8tnthbtigi8, analttici8, analooicis, in quodqub rbuoionis punctum, doomaticum, moralb, litur- OICUM, CANONICUM, DI8CIPUNARB, HI8T0RICUM, BT CUNCTA ALIA 8INB ULLA BXCBPTIONB; 8BD PRiBSBRTUC DU0BU8 INDICIBU8 IMMBN81S BT GBNBRALIBUS^ ALTBRO SGILICBT RERUM, QUO GONSULTO, QUIDQUIO NON 80LUM TALI8 TAUSVB PATBR, VBRUM BTIAM UNUSQUI8QUB PATRUM, NB UNO QUIDBM 0MIB80» IN QUODUBBT THBMA 8GRIPSBRIT, UNO INTUITU CONSPICIATUR ; ALTBRO SCRIPTURiB SACRiE, BZ QUO LBCTORI GOMPBRIRB 8IT OBVIUM QUINAM PATRES BT IN QUIBU8 OPBRUM 8U0RUM LOGIS SINOULOS SINOULORUM LIBRORUM 8. SCRIPTURiB VBRSUS, A PRIMO OBNB8BOS USQUB AD N0V1S8IMUM APOCALTPSIS, GOMMBNTATI 8INT: DITIO AGCURATIS8IMA, CiBTBRISQUB 0MNIBU8 FACILB ANTBPONBNDA, 81 PBRPBNDANTUR GHARAGTBRUM NITIDITAS, CHARTiB QUAUTA8, INTBGRITA8 TBZTU8, PBRPBCTIO G0RRBCTI0NI8, OPBRUM RBGU80RUM TUM VARIBTA8, TUM NUMBRU8, FORMA VOLUMINUM PBRQUAM GOMMODA 8IBIQUB IN TOTO PATROLOOIA DBCURSU G0N8TANTBB 8IMIU8, PRETII BXIOUITAS, PRiBSBRTIMQUB 18TA COLLBGTIO, UNA, MBTHODIGA BT GHR0N01.0OIGA, 8BZGBNT0RUM FRAOMBNTORUM OPUSGULORUMQUB HAGTENU8 HIC ILLIG SPARSORUM, PRIMUM AUTBM IN N08TRA BIBLIOTHBCA, BZ OPBRIBUS BT MSS. AD OMNES ATATBS, LOGOS, LIN0UA8 F0RMA8QUB PBRTINBNTIBU8, GOADUNATORUM. SERIES LATINA PRIOR, IN QUA PKODEUNT PATRES, DOCTORBS SCRIPTORESQOB ECCLBSLE LATMiB A TERTOLLIANO AD INNOCENTIUM m. AGGURANTE J.-P. MIGNE, Bibliethee« Cieri aniversMy nVB CUliSUUM GOMPLSTORUM IN SIN6UL0S SGIENTLE EGGLBSUSTIGiB RAM08 BDITORB. t—* PATROLOGIiE TOMUS CXVIII. HAYMONIS TOMUS TERTniS. TOMUM HUNC ET HAYMONIS ULTIMUM CLAUDIT S. ANSCHARIUS HAMBURGENSIS : .JPISC^POS,:- C « <• W •' ^ - • - -• • - - - -• PARISIIS APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET J.-P. MIGNE SUCCESSORES, IN VU DICTA: AVBNUE DU MAINE, 189, OLIM CUAUS8BB DU MAINB, 187. 1880 Ex typU societtUfl dict» Soeietas impressionis et librarie adffliaistrationam Tiaromqne ferratamm PAULO DUPONT. — Parisiis, in via dicu JeanJacqoes-Roasseaii, 41. (Ci. 83.6.80. •• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •• • • • • • • • • • • • • • • •• '•• ••• • • • • • •• • • • • •• S;EGULUM IX HAYMONIS HALBERSTATENSIS EPISCOPl OPERA OMNIA EX VARUS EDITIONffiUS INEUNTE S^CULO SEXTO DECIMO COLONI^ DATIS AD PRELUH REVOCATA ET DILIGENTISSIME EMENDATA. PByCinTTUIlTUR EBBONIS RHEMENSIS, HARTMANNl MONACHI S. GALLI, ERMANRIGI AUGIENSIS MONACHI, ERCHAMBERTI FRISINGENSIS EPISGOPI, NITHARDI S. RICHARII ABBATIS, AMULONIS EPISGOPI LUGDUNENSIS, SCRIPTA QUJE SUPERSUNT TOMUM HUNG ET HAYMONIS ULTIMUM CLAUDIT S. ANSCHARIUS HAMBURGENSIS EPISCOPUS AGGURANTE J.-P. MIGNE, BlbliotheeaD Glerl mlTerMe SIVB CURSUUM GONPLETORUN IN SINGULOS SCIENTIA ECCLESIASTIGiE RANOS EDITORE ^^ TOMUS TERTIUS. * • <« I* <• W <« tf tf ' •« • . • • • tf <* « <* ,« <* < < ^ * •* I* I* tf «* «« ^ J « <« •# •* %* ^ HAYMOI^IS HALBERSTATENSIS EPISGOPI OPERIM OMNIUM PARS SECUNDA HOMILIARUM SIVE COMCH AD PLEBEN IN EVM6ELIA DE TEHPORE ET mcm Quemadmoilum iu ecclesiis per totum aunum luguutur nunc primum conjunciim excusarum, PARS UTRAQUE, HOC EST HIEMALIS ET iESTIVALIS Quam fieri potuit diligentissime elahorata. AJj^clae sunl ejusilem Hiiymonis homilife aliquot nliae, iu Epi^^itolas D. Puuli aposloli, quarnm in templis usus est, (•x«*uP8e «ntehac nnsquam. Addita est po-:tremo Haymonis ejusdem homilia nna singularis in illam Apocalypseos lectionem : Vidi sanctam civitaten. Hierusakm, el<*.; uec ipsa ante hoc tempus excusa usquam. (Coloniec, ex ofScioa JounQiB Prael, nano 1536.) SPLENDIDISSIMO DOCTISSIMOQUE VIRO UTRIUSQUE JURIS PERITISSIMO D. HIERONYMO UNIGORNI Ecclesix metropolitanse apud inclytam Coloniam cancnicoct iltustrissimi principis archiepiscopi Coloniensis consiliario atque in spirituatibus vicario, JOANNES PRAEL TYPOGRAPHUS S. D. P. Facit,vir prudentis8ime,piusverequecandidissi- A cretur. Est enim aniicorum a)iquotopera,quibuset mus animus tuus erga bona8tudia,racitettua8in- ratlo rerum mearum alicui curs fuit, efTectum ut gularis diligentia in optimisquibusquescriploribus D. Haymo cpiscopus, luculcntus etfamiliaris scri- c*)nquirendis,etficittuusdemumin me favor,utpar- ptor, ac in tneologia illa puraetvereChristianaCsu- tim communi studiorura nomine, partim et nostra pra quam ab talis saeculi viro exspectari debebat) causa, existimem me aliquid,vcl potius plurimum vcrsatus, in divi Pauli aliquot Epistolas, tunc inlo- tuo nomini dcbere : sed ulinam, erudilissime Hie- cumqucnquain ApocalypseosnoDisexcudendustra- ronyme, hucusque non tam df^fuissot occasio et fa- derctur : quod scriptum tibi fes enim non leviter cultastibigratificandiquamsempprflagrantissimum doctus,nec parum m hoc studiorum genere versa- dcsiderium hoc debito me,non dicoliberandi(malo tus) valde probabitur ; sic enim audivi de amicis enim hoc nomine tibi esse obnoxius),8cd sallcmid quorum adbortatione etconsiiiohocopusameprelo tibi commodc testincandi,mihi adfuit: utintelligas datum eFt,omnibusvidelicetdoctissincerequeGhri- auam honesti officii gcnere plurimos homines tibi stianis, iilud valde placiturum.Itaque eam senten- clienteseticiaSjdum causamstudiorum.ctstudioi:o- tiam ut scquerer dignam arbitratus sum.eoprffiser- rum, et eorum quoque quorum opera litterarum tim tempore quo nostri opificii tractatio apudnon- monumentaquotidieinmanushominum distribuun- nullos ob id male audiat,quodcum pa8sim,non ha- tur, sic agas,ut me hercle dignussiccuiabomnibus bito magno respectu religionisetmateris,quselibet doctis elDonis viris gratia habeatur: et a me quo- passimetubilibet imprimantur;i]la tamen primum ?[ue tanto impensiug^quantominuspraeingeniimei opificominveniant^quorumlucrumsperaturcertius, ortunarumque exiguitate ego quid^uam praestare g citius et majus.Ego ccrto ut pecuniae spem exopere queam^auodtam exquisito tuo judicio tuaquererum et lucri cupiditatem,ad tuendumstatum familiarem amplituaine dignum esse possit : fretus tamen tua deprccari cum fide nequeo, ita vicissim non concipio humanitate ac facilitate, lubcns ea occasione in succcssus opinionem ex malo autinutili,autinfami quamnunc commodumincidiutar,uthocpacto&ym- materia, otiamsitaliummerciumtractationequidam bolnm aliqaod animi mei erga te nomini tuoconse- satis feliciter emergant : mihi certe neque oblatas (a) Titulus editionia quam sequimur. Edit. Pathou CXVHI. 1 r^ 11 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS. II. — HOMIL. 12 sunt, nec eas unquam captavi. Invenitetemptoreni, A ut illo inquit, proba merx. D. Haymo saepe recudi- tur et distrahitur, emitur a doctis, et placetbonis : itaque et e^^o aliquod operae pretiumfacturus vide- bar mihi, si has Homihas, quas sic satis castigate scriptas ab amicis dono accepi, prelo traderem, et cum altero Homiliarum opere nuper excuso copuia- rem ; ad illud enim argumentum et hsB quadrant, quas tamen non omnes,quia me tempus nundina- rum urgebat, absolvere potui,statim aliusprioribus additurus:quas omnes tibi^vir ornatissime, inscri- bendas judicavi:primum quod respublica litteraria in conquirendishujuscemodilibris tibi multumde- bcat: deinde quod summo studio,quantum anego tiis aulicis datur, hujusmodi scripta et scriptores legis : postremo ut aliqua ^arte magnitudinemtuam demerere exiguo hoc officiolo, sed tibi in primis, ut spero, grato. Gommendare scriptorem ei qui longe rectius atque ego de eo judicare posset, ridiculum arbitratus sum, nos fama scriptoris et amicorum ju- dicio contenti fuimus. Accipe igitur hoc, humanis* sime Uieronyme, quidquid est oflicii, pro tuosolito candore benevolenter, neque quantum ego in hoc donare potui, sed quantumillequi donatur prodesse queat, expende. Yale, ac diu te nobis Chrislus ser- vet. Goloniffi Kalendis Decembris 1536. HOMILIiE DE TEMPORE. HOMILIA PRIMA. DOMINIGA PRIMA ADVBNTIIS. « (Matth. XXI.) In illotempore, cum appropinquas- « set (Jesus) IIierosolymis,et venissetBethphagead « montem Oliveti, ■ et reliqua. Non solum operaet virtutes quas fecitDominusplena8untmysteriis,sed etiamipsaloca, inquibusdocuitvelperambulavit,ali- quoties a mysteriisvacuanon suntcredenda, quod in fixordio hujus lectionis comprobatur , cum appropi n- quans Dominus Hierosolyniis, primum venisse Beth- phage in montem Oliveti dicitur. Mons cnim Oliveti non longe ab Hicrusalem distat,mons uberrimuset decorus, arboribus insitus, et maxime olivarum,a quibus et nomen accepit. In cujus latere Bethphage quondam viculus sacerdotum fuit,ubi hostiasprae- parabant quas in tcmplo Dominioblaturierant. Bpi- ritaliter autem monsOliveti DominumJesum Ghri- stum significat, qui est mons pinguedinis, monsmi- sericordis, quoniam misecorditer genus humanum rcdimere venit:quia fkeo^ GraBce, Latine misericor- dia interpretatur. Hic est enim illc mons de quo per Isaiam prophetam dicitur : « Et erit in novissimis diebus praeparatus mons domus Domini in vertice montium, et elevabitur super colles, et sublimis erit valde [Isa, ii). « Et Daniel : « Vidi pra?cisum lapidem de montc sine manibus,qui crevitinmon- tem magnum, et implevit totam torram {Dan, ii). » Bethphage autem,quaB domm buccj*\'c\ maxillarum interpretatur, significat Ecclesiam,quiB sine inter- missioneos,quodvulgobuccadicitur,inconfc3sione Doraini apertum habet, dicens cum Psalmista : « Prasoccupemus faciem ejus in confessione, et in psalrais jubilemus ei (/'«a/.xciv^.wSpiritualitervero eadem Ecrlesia a Deo reficitur ac pascitur,quaB po- test dicere cum Propheta : « Dominus pascitme,et nihil mihi deerit, »cL roliqua(P5a/.xxii.)Bene ergo Betbphnge in latere montis Oliveli esse dicitur,quia de laterc Ghristi pendentisincpuceEocIesia formata est,quando unus militura lancea latusejusaperuit, ot continuo exivit sanguis redcmptiouis, et aqua baptismatis.Hierusalemquippe^quaemwpacwinter- Dretatur, coelestem patriam significat, ubi summa B et vera est pax de visione Conditoris.Pulchre ergo Dominus cum Hierosolyma tendit, Bethphage ad montem Oliveti venisse describitur, quia omnis qui advisioncm supernae pacisveDiredesiderat,necesse est inprimis Dominum Jesum Ghristum et corde credat, et ore confiteatur : et sicut Betbphage sa- cerdotes hostias praeparabant et emundabant, quas in templo Doniini erant oblaturi, ita unusquisque fidelis in praesenti Ecclesia abomnibusvitiisetpcc- catis per bona opera se purificare debet,ut accopta* bilis hostia Deo fiat,juxta admonitinoem apostoli Pauli dicentis : « Obsecro vos per misericordiam Dei ut exhibeatis corpora vestra hostiamviventem, sanctam, Deo placentem, rationabile obsequium vestrum (Aom. xii). » Falem hostiam prsparabat p idem Apostolus, cum dicebat : « Gastigo corpus meum et in servitutem redigo, ne forte, cum aliis praedicaverim, ipse reprobus efficiar (/ Cor, ix). » « Tunc misit duos discipulos suos, dicenseis: Ite «in castellum quod contravosest. MSpiritualiteraa- tem duo discipuli qui in ca8teIIummittuntur,duos ordines significant prt^edicatorum, quorum unusad Judaeorum popuIum,aIter vero ad gentium destina- tus est. Quos specialiter Petrum et Paulum susce-: pisse manifestum est, teste Apostolo : « Qui operatus estPetro inapostolatum circumcisionis,operatusest et mihi inter gentcs {Galat. ii). » Juxta litteramse- cundum quosdam,Petruset Philippus fuissedicun- tur, eo quod Philippus Samarias priedicaverit, no- men Samarias Asiam interpretantes. Aliter, duo discipuli quosante se Dominus praemisit, intelli^ctum D et operationem significant : quia unusquique qui regimen ecclesiasticum assumpsit, etpotestatemli- gandi atque solvendi, expedit ei ut intellectus et operatio praecedat : quia unum absque altero sum- mum atque pra^cipuumapudGreatorem essenonpo- test, qui dixit discipulis suis : « Scitishaec, beatieritis si feceritis ca (Joan, xiii). » Primum ergo discipu- li praecedunt, postca Jesus sequitur^quia adeorum corda Dominus vcnit,qui intellectum recte creden- di, et opcrationem bene vivendi habcnt, dicente Scriptura: «Intellectus bonus omnibus facientibtts cum huJutio ejus manet !n saeculum sasculi [Psal. 43 HOMILI.E DE TEMPORE. 14 cx). » Castellum autem ad quod mittuntur, juxta A litteram Hierusalem civitatem intelligimus, nec cui< quam absurdum debet videri, si urbs regia castel- lum nominatur, quia usus Scriptur.'B eat, aliquando c^stellum pro civitate, et civitatem pro castello vo- carc. Spiritaliter autem castellum ad quod mittun- tur, mundum significat, quod contra eos fuisse dici- tur, quia in exordio praedicationis mundus eorum doctrins conatus est resistere, sicut apostolis Judsei dixerunt : « De secta autem hac novimus, quod ubi- que ei contradicitur (AcL xxviii). » Qui et ab apos- tons improperando audierunt : « Vobis quidem opor- luit primum loqui verbum Dci, scd quia repellitis illud, ct indignos vos judicatis eeternae vilcD, ecce converlimur ad gentes {Act. xiii). » Quod autem sub- jungit : « Et statim invcnictis asinam alligatam et « V pullum cum ea, solvitc et adducite mibi, » juxta morem provinciae loquitur. Usus enim erat in illis regionibus, et in singulis civitatibns vcl viculis, ut asinus vel quodlibet animal ad sedendum aptum, praeparatum haberetur ; et si cui ex civibus neccsse essetitinere unius dici, hujus vehiculi sustentafcione uteretur : habitatores autem urbis de sustentatione vehlculi communiter cogitabant. Mos igitur iste Hicrosolymis servabatur, quando Dominus discipu- los suos illo misit, dicens : « Et invcnietia asinam alligatam et pullum cum ea, » etc. Spiritaliter autem per asiaam quae domita erat, Synagoga figuratur, que jugo legis fuerat mansueta et attrita, et in 1e- galibuscsremoniisobservandisedomita.PerpulIum vero lascivum et indomitum, qui absque frenis huc illucque discurrebat, gentilis populus designatur, C qui nuHa legis doctrina constrictus, nulla Dei notitia instructus, incertus, et errans, post idola manuum suarum currebat.De quo bene juxta alium evange- Ustam dicitur : « Super quem nuUus hominum se- dit. M Quia super gentilem populura nullus prophe- taruro, nullus patriarcharum,suam praedicationem et eruditionem adbuc exercucrat. Non solum enim asina alligata, sed etiam pullus inveniri dicitur : quia non solum gentilis popuIus,sed etiam Judso- nim, peccati vinculis erat astrictus, teste Apostolo, qui ait in Epistola ad Romanos : « Non enim est distinctio Judsi etGrseci.Omnes enim peccavcrunt, ct egent gloria Dei (Rom, x). » Et iterum : « Tribu- latio et angustia in omnem animam hominis ope- rantis maium, Judiei primum et Graeci {Rom, ii). » j^ Et bene prius solvere praecepit, et sibi postea addu- ccre, quia ordo rerum poscebat ut prius horaines ab inildelitatis vinculis solverentur,et postea per fidem sibi praesentarentur. Vincula enim peccata sunt, ut ait Salomon : « Funiculus peccatorum suorum unus- quisque constringitur {Prov, v). » Et alii quidem evangelists tantum pullum posuerunt, vocationem gentium solummodo exprimere cupientes.Matlhseus aatem utramque animal posuit, asinam videlicet et pulJum,ut significaret ex utroque populo aliquos in Gbristo esse creditur^s. Quasi enim ad solven- dam a^inam apostolos miBit, quando specialiter ad Synagogam prsGdicandum eos destinavit, diccns : « In viam gentium ne abicritis, et in civitat^^s Soma- rilanorum ne intraveritis, sed potius ite ad oves qu» perierunt domus Israel {Malth, x). » Quasi ad pullum misit,quando post suam resurrectionpm eis prcecepit, dicens : « Euntes in mundum universum, docete omnes gcntes, baptizantos eos in^ nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti {Matth, xxviii). » Quid vero subjungit ? « Et si quis aliquid vobis dixerit, dicite qnia Do- « minus his opus habet, et confestim dimittet eos. » Hoc est quod juxta Lucam evangelistam pullusquem discipuli solvorunt, multos dominos habuisse fertur, quia JudcBorum et gentium populus non uni errori, sed multis erat deditus. Domini autcm qui soiutio- nem contradicebant, immundi spiritus sunt intelli- gendi, qui quondam tyrannidem post peccatum in humano genere sibi vindicabant. Gumque per praa* dicationem apostolorum eos ad fidem converti cer- nerent, dixerunt : Ut quid solvitis puUum ? Quoniam omni studio conati erant eorum praidicationc resi- slere,suscitantes rcges et tyrannos ad eorum praedi- cationem, nc genus humanum ab eorum vinculis solveretur. Sed postquam diicipuli dixerunt, « Do- minus his opus habet^» confestim dimiserunt eos : quia postquara talia signa et miracula, scilicet sus • citantes mortuos, et ab humano corpore immundos spiritus expelleates, et caetera quamplura, ut a Deo cognoscerentur esse missi, coacti nolentesque genus humanum rclinquere. Infirmata est autem virtus daemoniorum, mox ut fides Ghristi patuit per predi- cationem apostolorum, in tantum ut illorum mani- bus idola destruerentur, quorum sumptu et labore fucrant aedificata. Unde et per obsessum homincm Domino dixerunt : Quid nobis et tibi, Fili Dci ? ve- nisti ante tempus torquere nos (Math, viii) ? « IIoc autem totum factum est ut adimpleretur « qu3d dictum est por prophetam dicentem : Dicite « filiffi Sion : Ecce rex tuus venit tibi mansuetus, « ot sedens super asinam et puUum filium subjuga. « lis. » Morem suum in hoc loco Matthaeus evange- lista servat. Qui enim Hebraeis Hebrajo sermone scri- . psit Evangelium ubicunque se loci opportunitas de- dit, suam narrationem icgis et prophetarum tcsti- moniis confirmavit. Unde cum dixisset Dominum misisse discipulos ad solvendam asinam et pulluni, continuo testimonium prophetffi adhibuit, dicens : « Dicite flliffi Sion : Eccc rex tuus venit, » etc. (Zach. IX.) Hoc testiraonium in Zacharia prophetaest,quod non solum impletum est, quia prffidictum erat, sed etiam antea prffidictum est, quia implendum erat. iTt aulem omnem excusationem igfnorantiffi a Judffiis au- ferret,cum Domini adventum prffidiceret propheta, ipsam qualitatem Domini advenientis ostendit, di- cens : « Dicite filiffl Sion, » etc. Historialiter autem fi- liam 8i on Jerusalem appellat, in cuj us subiimiori looo Sion posita erat, non solum ad defendendum tutior, sed etiam ad contemplandum sublimior locus. Ac si diceret propfaeta : 0 vos Judsi, quos ille adventua 15 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS U.— HOMIL. 16 Domini in carne invcnturus est, his signis regem vesLrum cognoscite : Cum videritis eum venientem mansuetum, non superbum,sed humilem : non ar- morum splendore terribilcm , ut quondam ad vcstram destructionem Nabuchodonosor et Antiochus vene- runt, sed ad restaurationem : non sedentem super spumeum equum discordias amatorem^ qui ungula terram fodiat,et procul odoretur bellum,sed super asinampacisamicam^ vel super pullumfiliumasinae : non ut auferat a te temporale regnum atque terre- num, sed conferens tibi, si credideris, cocleste et sempiternum : non Ut ducat te in terram alicnam vinctum, sed ut rcstituat in propria liberum. Quod autem ait, « tuus, » tale est ac si diceret : Tuus, inquam, non alienus, non extraneus, scd proprius, ex te natus, et in te nutritus, et ad tuam salutem veniens.Quod vero Subjungitur, « mansuetus, »> os- tendit suam mansuetudinem non solum in verbis, sed etiam in subjugali sessione. Spiritaliter namque Sion, quffi speculatio interpretatur, Ecclesiam signi- ficat, qus mundo corde quotidie contemplatur eum qui dixit : « Ego principium qui et loquor vobis » ; et iterum:«EgosumIuxmundi (yoaw.viii). » — «Dicite ergo flliae Sion, » id est Ecclesiae : « Ecce rex tuus ve- nit sedens duper asinam et puUum, » id est non su- p6rborum,sed humilium inentesinhabitans,utdis- casabeoquimitisestethumiliscordeiquiaquihujus regis regni particeps esse dosiderat, necesse est, ut humilis sitet mansuetus^non reddens malum pro malo, nec maledictum pro malcdicto, ut in eorum numero eomputari possit,de quibus dicitur : « Man- sueti hsereditabunt terram, et inhabitabunt in saecu- lum sseculi super eam {Psal, xxxvi). » Et iterum : « Beati mites, quoniam ipsi possidcbunt terram {MaUh, v). » Mansuctus autem rex, mansuetos vult haber^ subditos, sicut ipse dicit : « Discite a me quia mitis sum et humilis corde, ct invenietis requiem animabus vestris [Matth, xi). » Asinus enim in Scri- pturis nec semper in malo, nec semper in bono ponitur, sed aliquando asinorum nomine, fatuitas stultorum significatur, aliquando luxuriantium pe- tulantia, aliquando simplicitas viri justi. Fatuitas stultorum, sicut scriptum est {Deut, xxii) : « Non arabis in bove simul ct asino, » id est stultum sa- pienti in prasdicationc non socics. Luxuriantium petulantia, sicut pcr prophetam dicitur [}:%ech. xxiii) : « Quorum carnes sunt ut carnes asinorum, et fluxus eorum ut fluxus equorum. » Simplicitas viri innocentis, sicut per Isaiam prophetam dicitur {Isa, xxxii) : « Beati qui' seminatis super omnes aquaSy immittentes pedem bovis et asini. »Ergo in hoc loco asina vcl pullus,qui ad scdendum Domino adducuntur, simplicem vel innoccntcm significant animam.Dominusenim superasinam sedet,quando simplicem menteminhabilat,sicutab co perprophe- tam dicitur : « Super quem requiescct Spiritus meus, nisi super humilem et quietum, et trementem ser- mones meos? » [Isa, lxvi.) Quasi enim Dominus ftscllum sedcns Jerusalem tendit, cum simplicem A mentem inhabitans, ad visionem intimac paciseam ardenter festinare docet. Quod bene in sacra vera- cique historia signatur {Judic, i), cum Achsam, Ga- leb niia, super asinam sedens, suspirasse legitur : quasi enim Achsam Caleb fllia asinam sedens suspi- rat, quando mens simpUcis viri pro coelestis vit« desiderio ingemiscit. Domini jussioncm obedientia secuta est apostolorum. Unde et subditur : « Euntes autem discipuli, fecerunt sicut praecepit « cis Jcsus et adduxerunt asinam et pullum. » Jam supcrius per asinam et pullum utrumque populum diximus flgurari, Judeeorum scilicct et gentium. Quasi crgomissidiscipuli asinam adduxerunt,quan- do nonnullos ex S^nagoga ad fldom Christi vcnire fecerunt, sicut in Actibus apostolorum legimus,quia l^ praedicante Petro, una die crediderunt tria millia, et altera die crediderunt quinque millia hominum, et multa turba sacerdotum obediebant fldei. Quasi vero adduxerunt et pullum,quandoilli8maximaex parte non credentibus, profecti praedicaverunt ubi- que, Domino cooperante et sermonem confirmante sequentibus signis. Sed quia ordo orationis poscit ut prius instruatur homo in fide, ac deinde Deum sessorem habere possit, rocte subjungitur : « Et imposuerunt supcr eum vestimenla sua, et « eum desupcr sedere feccrunt. » Vestimenta apo- stolorum eorum doctrinam significant. Quasi ergo super asinam et pullum vestimenta sua imposue- runt,ut Jesus mollius sederet, quando sua doctrina corda hominum instruxerunt.utDeum habitatorem habere possent, Quaeritur autem quomodo in tam C brevi spatio itineris super utrumque animal sedisse dicitur: si enim super asinam sedit.pullus absque sessore fuit : si autem super pullum (quod plus competit) sedit, asina a sessore libera mansit. Quod fieri potest, ut prius super asinam sederit, deinde Hierosolymis appropinquans, turbis sibi obvianti- bus,super asellum sedere voluerit,sicut dicit Joannes evangelista : « Appropinquans Jesus Hierosolymis, invenit asellum et seditsuper eum.» Sed juxtaspi- ritualem intelligentiam (ut supra diximus) patet sensus quia super utrumque animal sedisse dicitur, quoniam ex utroque populo nonnullos ad suam fi- dem vocavit. « Plurima autem turba straverunt vestimenta sua « in via. Alii autem caedebant ramos de arboribus, n « et sternebant in via. Turbae autem quae praecede- « bant et quae sequebantur, clamabant, dicentes : « Hosanna filio David, benedictus qui venit in no- « mine Domini. » Considerandum est in hoc loco juxtaordinem personarum, qualitas meritorum : alii super asinam vestimenta sua imponebant ut Jesus moUius sederet : alii vestimenta sua sternebant in via, ne pes asinae impingeret : aiii ramos de arbo- ribus in via sternebant^ ut iter asinse planum et de- corum redderent : et qui vicinius appropinquare nequibant, sequentes clamabant : « Uosaxma fiiio David, » etc.Qui ergo vestimenta sua super asinam iinposuerunt,. apostoli fuerunt, quia doctrina sua 47 HOMILIiE DB TRMPORE. IS mentcshominum uthabitaculum Dei essent, pr«pa- A. pra?dict« rccoluntur. Minus enim jacula ferire bo- raverunt. Qui autem vestimenta sua in via strave- runt, sancti martyres sunt, qui dum corpora sua propter Deum ad suppliciatradidcrunt, quasi vesti- menta sua stravcrunt, iter simplicioribus ostenden- tes, per quod ad coelum pervcnire possent. Qui vero ramos de arboribus praecidebant, et sternebant in via, sancti confessores sunt, qui dum sententias Pa- trum praecedentium multiplices et necessarias ad nostram doctrinam proferunt, quasi de spiritualibus arboribus ramos caBderites, coelestis patriae iter de- corant. Turbffi autem praecedentes et sequcntes, utrinsque Testamenti significabant fideles, Veteris sciHcct ac Novi. Una enim voce clamant, quia una estfidespraBcedentium adventumDomini,et sequen- lent, quae praevideri possunt. Etelecti qui olrca finem saeculi futurisuntin carne,tribulaiionesetpresBuras mundi tanto levius tolerabunt^ quanto eas priusab ipso Redemptore praedictas meminerint. Nam inter- rogatus Dominus a discipulis de adventu suo, et de consummatione saeculi, ut isupra evangclista retulit, respondit : « Audituri enim estis praelia et seditiones praBlio- « rum, nolite terreri. Oportet primum haec fieri, « sed nondumstatimfinis.Tuncdicebatillis: Surget « gens contra gentcm, et regnum adversus regnum, « et erunt terraemotus magni per loca, et pesti- « lentiae et famcs, terrorcsque de coelo, et signa ma- « gnaerunt. »Etquibusdamdepcrsecutionereprobo- tium, teste apostolo Petro qui ait : « Per gratiam n rum etpatientiaelectoruminterpositis, adjunxithoc « - "i 1 j: 1 : ^..^ ...4»^^^..»> /v«;n; •" j :-. :i^ i..,:.,^ i^ i: ;-. _„j«.* j; Domim Jesu credimus salvari quemadmodum etilli. Quod enim illi praedixerunt futurum, nos jam credi- mus factum {Aci. xv.) » Quod autem clamant, au- diamus : « Hosanna filio David. » Hosanna quippe vox est exsultantium pariterque laudantium. Filium quoqiie David profitentur, quia de David stirpe natus ad nos Salvator descendit, sicut ait Apostolus : « Qui factus esteiex semineDavidsecundumcarnem {Rom. i). » Versiculus autem iste quem et pueri in introitu tempHDomino cantaverunt, sumptus est de cent^simo septimo decimo psalmo, qui pene totusin persona Domini canitur, et haec ad ejus adventum pertinent. Cum enim dixisset Propheta: « Lapidem quem reprobaverunt ajdificantes, hic factus est in caput anguH {PsaL cxvii), » quaedam interposita quod in capite hujus lectionis audivimus^ dicens: « Erunt signain sole et luna et stellis. » Ubi notan- dumestquiaaduitioncmreproborum hominum ipsa etiam elementa mundi turbata dicuntur, quffi sigilla- tim Dominus enumerat dicens : « Surget gens contra gentem, et rcgnum adversus regnum. » Bcce con- turbatio hominum. « Terraemotus magni erunt per loca. » Ecce fespectus irae desuper « Erunt pestilen- tiae. » EcceinaBquaHtascorporum.«Eritfame8.»Eoce steriHtas terrae.w Terrorcsque de ca3lo,et signa magna erunt. » Ecce inaequalitas aeris. «Erunt sigqa in sole et luna et stellis. » Ecce commotio siderum. « Pr« confusione sonitus maris et fluctuum. »Ecce confu- sio fluminum. Justum est enim ut inoensati bomines qui in cunctis pcccaverunt, in cunctis feriantur, H adjunxit : « 0 Domine, salvum me fac, o Domine, C est si peccaveruut per aeris serenitatem, feriantur bene prosperare, benedictus qui venturus est in no- mine Domini. » Pro quo in Hebraeo habetur Hosanna Adonai Hosanna, quem Symmachus more suo aper- tius transtulit, dicens : « Obsecro, Domine, salvum mc fac. » Hosanna ergo proprie Hebraeorum sermo est, et interpretatur in nostra lingua, salva, sive salvifica : cui ergo turbae salva sive salvifica clama- bant^ utiqueSalvatorem credebant. Benedictum quo- que venturum in nomine Domini profitebantur, quia Fnius non in suo nomine, sedin nomine Patris venit : nec suam, sed Patris gloriam quaesivit, sicut ipse JudaeiB non bredentibus dixit : « Ego veni in nomine Patris mei, et non suscepistis me, si alius venerit in nomine suo, iUum suscipietis (Joan. v ) » Et iterum : per tempestatem. Si de reliquis ab ipsis ineenSaUs rebus feriantur, et impieatur illud quod scriptum est in Salomone : « Pugnabit pro eo orbis terrarum contra insensatos (Sap. v). » Quae autem signa in sole et luna et stellis futura sunt, alius evangelista, Matthaeus scilicet, manifestius declarat,dicens: « In diebusillis sol obscurabitur, ct luna non dabit lumen suum, et stellae cadent dc coelo. » Ubi spiritaditer so- lis nomine Dominus Jesus Christus intelligitur. De quo scriptum est : Vobis autem qui timetis Deiim, orietursol justitiae. Et iterum : « Ortus est sol et con- gregati sunt {PsaL ciii). » Lunas autem nomine in hoc loco Ecclesia designatur, sicut criptum est in Habacuc: « Elcvatus est sol in ortu suo, et luna « Bgo a meipso non veni, sed Pater meus misit me j) stetit in ordinc suo {Habac. iii.) » In diebus autem (Joan. Yiii). » ilHs, id est in illa ultima tribulatione, « 30I obscura« HOMILIA U bitur, » quia Dominus Jesus Christus virtutis suas DOMiNiCA SBCONW ADVENTH8. potentiam non manifestabit. « Luna autem non dabit lumen suum, » quia Ecclesia miraculorum fuigore non resplendebit. Unde per Joannem in Apocalypsi dicitur : « Et factus est sol niger sicut saccus cilici- nus, et luna tota facta est sicut sanguis (Apoc. 1). » Et Apostolus : « Oportet haereses esse, ut probati manifesti fiant (/ Cor. xi.) » Quoniam cum Dominus polentiam virtutis non ostendet, Ecclesia pro verita- tis testimonio martyrii^cruore sanguineawcrit, sicut per Joelem prophetam dicitur : « Sol convertetur in (Luc. xxi.) « In illo tempore, dixit Jesus discipuHs « suis: Erunt signa in sole et luna et stellis^ et in « tcrris pressura gentium, prae confusione sonitus « maris et fluctuum, » etreliqua. Praevidens vel con- descendensetconsulensDominushumanaBfragilitati tribulationes et pressuras, quae circa finem sasculi ventnraB sunt, longe ante dicere voluit, ut tanto faci- lius tolcrentur cum venerint, quanto nb ip?n longius 19 HAYMONIS HALBEnSTAT. EPISC. OPP. PARS II. — HOMIL. 20 tenebras, et luna in sanguinem^ anlequam vcniat A dies Domini magnus et manifestus {JoeL ii). » Stel- larumautem nomine in hoc loco hypocritaj desi- gnantur, qui dum professionem fidei habent, in Ec- clesia quasi stell» et astra fulgent. Sed ultima tri- bulatiope imminente, stellae cadent de coelo, quia plurtmi tunc ab Ecclesia recedent de corpore, a qua prius recesserant mente. Permittet enim Dominus Antichristum ssevire in sanctis, et suam saevitiam in eis grassari pertinaciter, ut patientiaeorum probc- tur. Ut Apostolus dicit (7/. Thess, ii): <« Qui adver- satur etextollitur supraomncquod dicitur Deus, aut quod colitur. » Undc in Apocalypsi dicitur : « Et • misit draco caudam suam, et traxit tertiam partem stellarum cocli (Apoc, xii). » Hinc Deuiiel, cum An- tichristi tempora prffidiceret,aitinter caetera: « Ro- n bur datum est ei contra juge sacriflcium propeccato, et prosternetur veritas in terra, et faciet et prospe- rabitur (Dan, vni). » Et iterum : u Et usque ad al- titudinem cceli elevatus est, et dejecit in fortitudine et destellis, et conculcavit eas. » — « Et in terris pres- « suragentium. » Non sufficientad vindictam repro- borum hominum signade ccclo, scd ctiam in terris pressur® gentium crunt. Ejusdem terrse incolis invicem se prementibus, et invidiosa conteutionc in 86 consurgentibus, sicut Dominusait: u Gonsurget pater in filium, et filius in patrem, et filia in matrem Buam, et nurus adversus socrum suam, et inimici hominis domestici ejus [Luc xu). » Unde Isaias ait : <( Irruet vir in virum, unusquisque in proximum 8u«m. Tumultuabitur puer contra senem, ignobiiis contra nobilem {Isa, ni). » EtPauIus: « In novissi- C mis diebus instabunt tempora periculosa, et erunt homines seipsos amantes, ct a veritate quidem au- ditum avertent, ad fabulas autem conveitentur (// Tim, iii); » Unde Matthaeus ejusdem tribulationis magnitudinem expressius describens, ait : « Et erit tunc talis tribulatio qualis non fuit ab initio usque nunc, neque fiet. » Nec solum coelum et terra, sed etiam mare et flumina ad ultionem reproborum ho- minum consurgent. Unde etsubditur: «Prse confu- sionc sonitus maris et fluctuum. • Gonfusio, sonitus mariset fluctuum nondum nova exorta est, sed cum maxima ex parte quae praedicta sunt, completa cernimus, deminimis quae restant dubitare non pos- sumus. Jam enim gcntes contra gentcm, et regaum adversusregnumsurrexisse, ut vidimusetaudimus, [) terrsemotus per loca fuisse experti sumus : pestilen- tias, et fames, terrorcsque de coelo, et signa magna fuisse non ignoramus : signa in sole et luna et stellis a quibusdam frequenter visa esse referuntur : con- fusio autem sonitus maris et fluctuum, quia nondum venit, sine dubio veniura creditur. Tradunt enim nonnulli, quod circa finem saeculi mare, flumina et rivuli, juxtaqualitatem et quantitatem suam, voces etmugitus euiitent, interitum suum^quibusdam lu- ctuosis vocibus deplorantcs, et per hoc non parvum timoremhominibusaudientibusincutient.Quiaenim omnia finienda sunt, circa finem saeculi omnia com- moventur. Hinc per Joannem in Apocalypsi dicitur : u Et marc jam non est. » « Arescentibushominibus. » Spiritualiterinultima tribulatione homines arescere, est rcprobos a pin- gucdinc fideict charitatis deficere. Multi enim in illa tribulatione a fidc arescent, qui prosperitatis tem- pore fideles putabantur, sicut Dominus de jactatis seniinibus suprapetramait: « Quia orto sole arue- runt. » Hanc ariditatcm fatuae virgines patienlur, quando prudentibus dicent : « Date nobis de oleo vestro, quialampades nostrae exstinguuntur {Matth, xxv). » Recte aulem dicitur : « Prae timore et exspe- « ctatione, quas supervenient universo orbi. o IUa enim tribulatioutcunque tolerabilis est, post cujus finem gaudium speratur : illa dura, aspera et intolerabilis, quffi cum prajscnlialiter cruciat, in futuro majora comminatur. Utrumque cnim reprobis in illa tribula- tione continget, quia et praesentialiter malasustine- bunt, et in fuluro niajora exspectabunt, qutaet foris pcenas, et intustimorem habebunt, nec de praesenti neque de futuro securitatem animae habere poterunt. Et ideo rccte dicitur :«Prae timore et exspectatione quae supcrvenicnt univorso orbi. » « Nam virtutes cojlorum movebuntur ; et tunc vi- (c debunt Filium honiinis venientem in nube, cum « potestate magna et majestate. » Quidam in hoc loco, virtutes coelorum, magistros et rectores Eccle- siae intelligere volunt. Sienim, aiunt, Ecclesia spi- ritualiter coelum est, ut est iliud : « Goelum mihi sedes est (Isa, lxvi) ; » et; « Anima justi sedes est sapientiae (Sap, vii), » non incongrue virtutes coelo- rum rectores Ecclesiae intelliguntur, episcopi scili- cet et sacerdotcs. Et de his intelligi volunt quod scriptum est : Angeli territi purgabuntur {isa. xli), angelorum nomine super sacerdotes interpretantes, juxta illud Malachiae: « Labia sacerdotis custodiunt scientiam, et legem reciuirunt ex ore ejus, quia an- gelus Domini exercituum est {Malach. ii).» Gommo- veri autem virtutes coeiorum dicuntur, quia in illo districto judicio eliam praesules ecclesiarum ratio- nem exsolvent non solum pro suis actibus, sed etiam pro commissis sibi animabus, slcut Dominus ail: Hominicui multum commissum est, multum quffiri- tur ab eo. Et sic alia Scriptura dicit : ■ Potentes po- tenter tormenta patientur. (Sap, vi). » Nos autem virtutes coeloruin specialiter in hoc loco, angelos, archangelos, thronos^ dominationes, virtutes, prin- cipatus et potestates, cherubim et seraphim accipi- mus, de quibus scriptum est : « Laudate Dominum, omnesangeli ejus, laudate eum, omnes virtutes ejus (Psal, cxLViii). » Quae virtutes moveri dicuntur, quia angeli non solum adventum Domini comitabuntur, sed etiam praecessuri sunt, sicut Dominus aitiuEvan- gelio : « Mittet Filius hominis angelos suos, et colli- gent de regno ejus omnia scandala {Maith, iiii. » Et iterum : « Exibunt angeli, et separabunt malos de niedio justorum. » Et alibi : « Dominus ad judicium veniet cuin senibus {Isa. iii). » Et Salomon : « No- bilis in portisvir ejus quando sederit cum senatori- 21 HOMILIiE DE TEMPORE. 33 bus terraB (Prov. xxxi). » Vel certe aiio modo A quod palatium vel civitaieinyeDturusesUauntiialii commoveri dicuntur, ut terror et districtio judicii ostendatur. Sicut enim, verbi graiia,cum rex seve* rum etdistrictum judiciuminsubjectis exercet,non solum illi timentquiprosuismeriiisjudicantur,sed etiam illi qui ejus lateri adhsrere solent : sic cum Deus omnipotens in judicio reprobos puniet,ut ter- ror et districtio judicii ostendatur, etiam illi timere dicuntur, qui sterna stabilitate (irmati sunt. Unde bene per beatum Job dicitur : « Columne CGsli con- tremiscunt et pavent ad nutum ejus (Job, xxvi). » Quid ergo de talibus fietquando columnaeconcutien- tnr?Quid ibivirguladesertipatietur,quando cedrus quae inLibanoestconcutietur?Quid miserimortales homines facturi sunt,quando angeli timebunt?«Et atque alii mittuntur, sed cum illi videri coeperint qui ex ejus lateresedere solent,de ejus adventn non dubitatnr : sic adventum illum Ddminicum signain sole,et luna etstellis.et multa alia precessura sunt. Sed cum angeli qui ei semper assisiunt cceperint apparere,statim adventus Domini vicinuscognosci- tur. Unde cum dixisset : « Nam virtutes coelorum movebuniur,» adjunxit : « et tunc videbunt Filium homiuis venientem in nube,cum poiestate magnaet majestate. » Filium ergo hominis in judicio visuri sunt, quia in forma servi, id est in forma hominis quampronobisassumpsit, adjudicium venturusest, sicut scripium est ; « Ecce veniet in nubibus, et videbit eum omnis ocuIus,ei qui eum pupugerunt. Bi justus,» ut ait Petrus aposioius,uvix salvabiiur, n et plangent se super eum omnes tribus terrs • • * A 1_ * 1- * /r n M \C% TV • ^^ \ v^ • •• VT* 1 ■ 1 • . impius et peccator ubi parebunt (/ Pe/r.iv^^^Hujus diei districtionem conspexerat Sophonias propheta, cum dicebat .J« Juxta est dies Dominijuxtaetvelox nimis.Vox diei Dominiamara:tribulabituribifortis. Dies irae, dies illa, dies tribulationis et angustis, dies calamitatiset miseriffi,diesnebulffi etturbinis, dies tubae et clangoris (Soph, i). » Et iterum : « Vse qui desideratis diem Domini ;ut quidvobiseam?^et quasi si fugiat homo a facie leonis,et mordeat eum coluber, sic dies Domini ista tenebrac, ot non lux {Amos v). » Et sicut Matthsus ait : «Vae pragnanti- bus et nutrientibus in illis diebus {MaUh, xxiv). » Et iterum : « Tunc erunt duo in lecto uno,» etc.Et Lucas :« Ecce venientdies in quibus dicent: Beaiae steriles quse non genuerunt, et ubera quae non la- {Apoc, i). » Ei iterum : « Videbuni in quem trans- fixerunt (Joan.xix), » In potesiate autem magna, et majestate eura visuri sunt, quem in humilitate lo- quentem audire contempserunt.Dignum estcnim ut ipse Filius Dei, qui in forma hominis injuste judi- catus esi, in eadem forma omnes in judicio Juste judicet, sicut ipse dicit in Evangelio : « Pater non judicat quemquam, sed omnc judicium dedit Filio (Joan, vin).MEt iierum : « Potestatcmdcdii ei Pater judicium facere, quia Filius hominis esi./>Sed post- quam hsec adierrendosreprobosdicta suni,moxad consolandos elecios Dominus sermonem convertit, dicens : « His auiem fieri incipicntibus, respicite et levaie t capita vestra, quoniam appropinquat redemptio ctaverunt. Tunc incipient dicere moniibus : Gadite C . vesira. » Ac si diceret Dominus : Gum crebris Buper nos, et coilibus : Operite nos (Luc, xxiii). » Qui ergo in hac die securus esse desiderat, dum in hoc corpore vivit,hujug diei districtionem ante ocu- los meniis necesse est ponat. Tanto enim erit ibi quisque sscurior, quanio in observandis mandatis Domini modo fuerit timidior. «Beatus enim vir qui timel Dominum, » ait Propheta ;« in mandatis ejus volet nimis (Psal, cxi). » Et sicut ait Salomon : ■ Beatushomo qui semper est pavidus,qui vero mon- tis cst durae corruet in malum (Prov, xxviii). » In hujus diei terrore magnam securiiaiem eleemosy- narum largitastribuet^quandoipseJudex ad dcxte- ram positus, dicturus est :MVeniie, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab mundi ruinis et assiduis plagisejus signum appro- pinquare videritis, nolitc de mundi interitu flero, nolite de vobisiimere: quia cum ejus finis venii, quem non amastis,invenietis gaudium quodsempcr qussistis. Saepe autcm in Scripturis sanciis, caput pro mente poniiur, sicut per Salomonem diciiur : « Sapieniis oculi in capiie ejus (Eccli. ii). » 8i cnim corpoream visionem attcndimus,non solum sapien- tis, sed etiam siulii oculi in capitesunt.Sed sapien- tis oculi in capite esse dicuntur, quia discreiionem spiriius habetin menie.Quia sicutacapitemembra corporis reguntur,iia et mente cogitationes discer- nuntur. Et sicut caput principale membrum cst corporis, ita et mens principatus cordis. Ita ergo et origine mundi. Esurivi enim,etdedisti8 mihi man- j) in hoc loco cum capita jubei Icvare, mentem prac" ducare : sitivi,et dedistis mihihibere :1iospeseram, et collcgistis me:nudus, et operuistis me :infirmus et in carccre, et venistis ad me (Matlh. xxv). » « Beatus enim, » ait Propheta,«qui intelligit super egenum et pauperem,in die malo liberabit eum Do- minus (PsaL xl). iHinc justi viri voce dicitur: «Fi- duciamagnaeritcoramsummodeoeleemosynaomni- bus facientibus eam. » eic. (Tob, iv.)Ei iierum :«FiIi, eleemosyna a morte liberat.etnon paiiturhominem irein tenebras(/6td.).»Notandiun autemquiaquanto fDrtiorasigna manifestantur,tanto Domini advcnius \icinior esse intelligitur.Sicut enim cum rex ad ali- cipit ad remunerationem aBtcrnam praeparare. In quibus verbisostendiiur,quiaeIecii diem judicii non tanium debent timere quanium optare.Unum quo- tidie in oraiione poscunt, dicenies : « Adveniat re- gnum tuum. « Quod illorum est facere, qui gratia Dei se praevcniente bona operaios esse recolunt, sicut per Joannem dicilur : « Gharissimi, si cor nosirum non reprehenderit nos, fiduciam habemus in die judicii(//oan.iii).»Ei nc ad haec inielligehda humana mens pigra remaneret, similitudinem de rebys visibilibus Dominus adjunxit. Unde et sub- diiur : 23 HAYMONIS HALBtRSTAT. EPISC. OPP. PARS II. — HOMIL. 2i « Bt dixit illis simiUtudineni : Videte Gculneam A c^-et omnea arbores :cum producunt jam ex se fru- « ctum,sciti8 quia prope est aestas.wlpsam namque expoBuit, addens : « Ita et vos cum videritis haec fieri, scitote quo- « niam prope est regnum Dei. » Ac si diceret Do- minus : Sicut ex fructu arboris vicina ajstas co- gnoscitur.ita etvos ex ruinismundi regnum Dei pro- ximum etvicin"ura esse cognoscite.Unde benealiua evangelista, scilicct Malthajus, ut celeritatem ve- liientis Domini ad judicium ostenderet,ait :«Ita et vos cum videritishajo omnia fieri,scitote quiaprope est regnum Dei in januis Matth, xxiv;. » Pulchro autem regnum Dei ajstati comparatur, quia, sicut apstatis tempore sollucidior etsplendidiorapparens mundumilluminatjitapostjudicium omnishumana « fragilitas, omnisque tentatio transiet. Et cum sol justitiffi DominusJesusChristusin claritate visionis suajapparueritjSanctosmajorisplendoreglorificabit, quando implebitur quod Dominos alibi ait : « Tunc justi fulgebunt siout sol in regno Patris eorum (MaUh. xiu). » Et tuncimpletum erit quod ait Apo- stolus: « Quod nunc videmus per speculum et in ffinigniate, tunc videbimus facie ad faciem (/ Cor, xin).» Sicut autem hiemis tempora arbores cerni- mus foliis nudatas, fruotibus exspoliatas et pene mortuas es8e,ita in prajsenti vita sancti mortifican- tes membra sua super terram, humiles etdespecti apparent, dicentes cum Propheta:« Propter te mortiftcamur tota die, a^stimati sumus sicut oves occisionis (PsaL xuii). » Et sicut appropinquante fflstate iterum redivivaj arbores vestiunlur foliis, C decorantur floribus, ornantur fructibus, ita in die judicii, sancti de terra et pulvcre consurgentes, indutistolaimmortalitatisjucundi et floridiappare- biint,dicente Psalmi8ta:« Justus ut palma flortbit, et sicut cedrus Libani multiplicabilur(P5o/. xci). « Taliter quasi in hieme in praiscnti vita spiritales arbores morluas inspexerat Paulus apostolus cum diccbat : « Mortui enim estis,et vita vestra abscon- ditaestcumGhristoinDeo(Co/o55.iii).» Quasi iterum appropinquante ©stateeasdem vestiri foliis, et deco- rari spiritualibus floribus considerabat, quando aie- bat : « Cum enim apparuerit Christus, vita vestra, tunc et V08 apparebitis cum ipso in gloria. «Similiter et David propheta spirituales arbores mortuas in- spexerat, cum diccbat : « Euntes ibant et flebant, q mittentes seraina 8ua(P4fl/. cxxv). »Et quasi aBstate regno appropinquante iterum vivificandas inspexo- pat, quando aiebat:«Venientes autcm venientcum exultatione, portantes manipulos suos. »Unde san- eta Ecclesia post resurrectionem Domini fructu ju- slitiffl repleri se gaudens,in amoris Cantico audivit a Doinino :«Veni,electa mea,formo5a mea, columba mea,immaculata mea. Totapulchra es, amica mea, et macula non est in te ulla.Jam cnim hiems tran- slit, iraber abiit et reccssit, flores apparuerunt in terra, tempiis putationis advenit ; mane surgamus ad vineas [Cant, n), » Vel certe aliter, per ficui- neam Synagogam intelligere possumus. Hmc est enim ficulnea, ad quam, juxta aliam Evangelii parabolam, Dominus venisse legitur ^Quairens fru- ctum in ca, et non inveniens, dixit : Nunquam ex te fructus nascatur in sempiternum (Matth, xxi). »♦ Cum ergo viderimus hancficulneam,id est,Synago- gam, ex sc fructus creduUtatis proferre, sciamus quia propc est regnum Dei, quoniam eirca flneni sacculi pcrprajdicationemEliaeet Bnoch Synagoga ex parte crcditura est, teste Apottolo, qui ait . « Cum plenitudo genlium subintraverit, tunc omnlsTsrael salvus rieURom. ii). » Et iterum : « Non prius quod spiritale, sed quod animale, deinde quod spiritale (/ Cor.xv).MUndeotDominusper Malachium prophe- tam repromisit, dicens : « Ecce ego mittam ad vos Eliam Theshiten, qui convertat' corda patrum in fili6s,et cordafiliorumad patres eorum(ilfa/ac^.iv).» « Amen dico vobis,quia non praBteribit generatio « haec, donec omnia fiant. » Amen, proprie He- brasorum sermo est, et est adverbium affirmantis, et cum poBsit interpretari vcre sive fideliter^ a nullo interpretatum est, sed ob bonorem et rcverentiam Domini,qui hoc scrmone in sua locutione frequen- ter usus est, ita relictus est sine intcrpretatione. Generatio autem hsec,si de JiidSBorum gente intelli- gatur, non pra;toribit, ut plures illorum non sint, quoadusque omnia quaa a Domino prasdiota suni, impleantur.JSi vero ad totam humani generis mas. sara referatur, manifeste patet quia non prapteribit gcnus humanum, quoadusque omnia qu» a Do- mino prxdicta sunt, consummata sint.Prsedicta est enim Domini incarnatio,et tmpleta est.Praedicta est ejus passio,ct resurrectio, et impleta sunt.Prsdicta est gloriosa cjus ascensio,et complcta est.Pra;dicta e8tEcclesia,peruniversum mundum futura,etoculis ccrniraus irapletum. Prasdiota sunt signa in sole et luna, et stellis, implota sunt.Pro^dictus estsonitus maris eLfluctuum,n«llidubium quodadveniat.Prae- dicta est dies judicii.quia nondum impletaest,sine dubio implenda creditur.PraBdictum est universale judicium,et vita 8eterna,et complendaexspectamus. Cum quanta autem firraitate credenda sint, qu« a Doraino pro^dicta sunt, ipso manifestat, cum ad- jungit: « CoBlura et terra transibunt, verba autem mea « non transibunt. » Nihil enim rebus visibilibus cobIo et terra durabilius,nihil in rebus humanis ve- locius quam verba transeant, quae nec perfici nisi transeundo possunt. Cun ergo Dominns dicit : « Coelum et terra transibunt, verba autem mca non transibunt, » ostendit quia qoae apud nos fixa videntur^ apud illum transitoria sunt : etquae apud nos transitoria videntur, in ejus verbis firma et stabilia sunt,quiafixasetpermanente9sententias format ejus sermo dum transit. Sed quaeritur cum Dominus dicat:Ca5lumet terratransibunt,quomodo f^tare possit illud quod ait Ecclesiastes :« Generatio prietorit, et gcneralio advenil, terra vero in sempi- ternum stat (Eccle$.\)t n Si euim, juxta Domini S5 HOMILIiE DE TEMPORE. 36 yoccm, Coelumetterra transibunt,quomodoterrain A sempitemum stare dicitup?Adquoddicendum,quia a]iud est coelum aereum, aliud sidereum, et aliud sthereum. CoBlum ergo aereum terrm vioinum eftt, unde et aves cobIi nominamu8,quas8uper aeravoli- tare cernimus. Pluvia dicitur cadere de cobIo, cum utique de nubibns quas cernimus, pluat. GoBlum ei^o hoc aereum et terratransiredicuntur.Psalmi" ata dioente: « Tnitio, tu Domine,terramfundasti,et opera manitum tuarum sunt coeli, ipsi peribunt (Psal. ci). » Non ut omnimo nonsintjsed ut inme- liusimmutanda sint. Ipsa ergo immutalio transitus appellatur. Transire vero diciturnonsolumidquod ita perit quod nunquam sit.sedquodimmutaturut melius sit. Sicut metalla aureaetargenteaperignem transeont, non ut non sint, sedutpulohriorafiant. |^ Quoniam coelum et terra, qu» nostris iniquitalibas polluta sunt, perignemindiejudiciipurgandasunt, sicut ait Psalmista: Ignis ante ipsum prscedet, et inflammabit in circuitu inimicos ejus. Et tantum ar- debit ignis judlcii inaere^utnonnullitradunt,quan. tum aquae diluviioccupaveruntsuperterramyetipsa immutatio coeli et terrse, transitusappellatur.Sicut enim homo amictum vel quodlibet vestlmentum a se projicit, ut alterum decentius induat, ita Deus oi^nipotens eoelum etterramper ignempurgabit,ut porgata in melius consistant. Unde et per Psalmi- stam dicitur: « Et velutamiotum mutabis eos, et mutabuntur (Ibid), » Hino per Petrum Fpostolum dicttur (// Peir. m): « Go&li autem qui nuno annt ct 4erra eodem verbo reposita. igni reservata sunt in die judicii. « Etiterum : « DiesDominisicut C fur, ita in nocte veniet, in quo coeli magno impetu transibunt, elementa vero calore solventur. » Hinc per Isaiam Domrnus dicit: « Ecce ego creo coelum novum et terram novam. non utcondendasint,sed ut in melius immutanda {ha. lxv). » Sic et per Joannem in Apocalypsidicitur: « Ecce nova facio omnia {Apoc. xxi). » HOMILIA m. DOMIXICA TBHTIA AOVENTUS. (Matth. xi). « In illo tempore,cumaudi8setJoan- « nes in vincuiis opera Ghristi, mittens duos de « diflcipulis Buis, ait iili: Tu es quiventuruses,»et reliqua. In exordiohujuslectionisinquirendumest, quarc Joannes Baptista propheta, etphisquam pro- ]) pheta, qui Salvatorem diis digito ostcnderat, di- cenSy « Ecce agnus Dei, ecce qui lollft peccata mundi (Joan. i), »etquem veBientemadbaptismum expaverat, dicens, « Eece a te debeo baptizari, et tu venis ad me [Hfalth. iii)? » nune in carcere po- situs, quasi quissit ignorans,di8oipulosad interro- gandum misit, dieens : « Tu es qui venturns es, an M^alium exspectamus? » Nunquid ergo ignorabat eum, quem aliis demon«traverat, etsuperquemSpiritum aanetum incolumbaespeciedescendentcm et manen- tem viderat, voeemque Patris intonantem audierat, « Hic est Filius meusdilectusinquomihicomplacui {lbid)y » et de quo muha testimonia perhibuera1,di< cens: « Qui de terra est de terra loquitur: qui de crelo venit, super omnes est {Joan. iii)? » Non/sed hzec interrogatio Joannis, illius discipulis *potiu8 quamillinecessaria erat. Ut qnod ergointerrogavit, « Tu es qui venturus es, an alium ex8pectamu8(il/fl/^. xr, Luc. vii)? » Ad quodrespondendum, quiainhac interrogationc, ut dixiraus, non sibi, sed disoipulis Ruis consuluit, id non proptersuam ignorantiam, sed propter incredulitatem interrogantium discipulo- rum. Quod autem discipuli JoannisergaDominum, quem adhuc verum Deum non cognoscebant, aliquid mordacitatis vel livoris haberent, superior textus Evangelii ostendit. In illo die accesserunt discipuli Joannis ad Jesum, dicentes : « Quarenos etPharissi jejunamus frequenter, discipuli autem tuinonjeju- nant (Matth. ix? » Et iterum: « Accesserunt disci- puli Joannis ad eum, »8cilicetadJoannem,«dicen- tes: Magister, cui testimonium perhibuisti, ecce baptizat, et omnis turba post eum vadit (Joon. iii).» Ac 81 dixissent: Nos relinquimur, et illum omnis turba sequitur. Positus ergo Joannes in carcere, sciens se pro veritatistestimoniomoriturum, disci- pulos quos ad credendum Ghristo praeparaverat, in hoc errore relinquerc noluit, et ideo sub obtentu interrogationis eos ad interrogandum misit, utdum ad interrogandum eum pergerent, videntessignaet miracula quae faclebat, verum Oeum esse illumco- gnoscerent, ac crederent, et sic ab ipso errore libe- rarentur. Est etaliarationabiliscau8a,proquaJoan- nes ad interrogandum Ghristum discipulos mislt. Noverat enim pro redemptione hominum Christum natum de virginein mundumvenisse;utrumautem moriens per seipsum eos qui in inferno i^justetene- bantur liberaturus esset, adhuc ignorabat; et ideo non dixit: Tuesquivenisti,sed,«Tuesquiventurus es. » Ac si diceret:EgoincarcereclaususabHerode capite truncandus, ad inferna descensurus sum : manda mihi utrum debeam adventum tuumannun. tiare inferis, qul nuntiavi8uperis,an non conveniat Filio Dei, ut gustet mortem,et ad hoc sacramentum peragendum, id est ad liberandas animas, alium quam te missurus es. « Et respondcns Jesus, ait illis: Euntes renun- « tiate Joanni quae audistis etvidistis. Gsci vident, « elaudi ambulant,leprosi mund£Lntur,surdi audiunt « mortui resurgunt, pauperes evangelizantur.MRe- sponsioista Domini adsuperioremsensumpertinet, quod non adinterrogationemJoannisrespondit,8ed ad cogitationes interrogantium. De morte namque sua requisitus, miraculorumvirtutesenumeravit,ut videntium animos ad suam crcdulitatem provocaret. Ac si diceret: Conferte opera quae in mevidetiscum prophetarum oraculis quae legistis, ut in me illum esse cognoscatis, de quo olim propheta gaudens di- cebat: « Domlnus ipse veniet, et salvabit nos {Isa. xxxv). » — « Creci vident, » ut impleaturilludpro- pheticum: « Tunc aperienturoculieorum(/srt. lv).» — « Glaudi ambulant, » ut impleatur iIlud;«Tunc 27 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS II. ^ HOMIL. 28 saliet sicut cervus claudus {Ibid,), » — » Leprosi A justitiam, quoniam ipsi saturabuntur [Ibid.]. » — mundantur, » quia sicut per prophetam dicitur: « Ipse iniqaitates noslras tulit, etlanguoresnostros ipse pertavit, cujus livore sanati sumus (Isa. liii).« — Ita vosa foris quidem paretis homi- nibus justi, intus autem pleni cstis hypocrisi et iniquitate. Et quia Deum in corde habitato- rem non habent,immundi8 spiritibus aditum prap- bent. Sicutde diabolo ad beatum Job Dominus ait: « Sub umbra dormit in secreto calami in locis hu- mentibus (Job. xl). » Cum vero humanis laudibus elevantur,et detractionibus dejiciuntur,quasimore arundinis vento tacti, in aliam partem flectuntur. Si enim carnalis mens favorem laudis transitoriss audierit, delectatur, hilarescit,etgaudet. At verosi ab eodem ore processeritventusdetractiouis,etquo ^ favor laudis humanae exire consueverat, statim ad iracundiam provocatur. Sed non talis erat Joannes, quippe qui ex castis parentibus et longaevis natus^w virginitatis amatorpariterexstitit etcustos.Sed nec exteriuB pulcher et interiusinaniserat,quiasancti- tatem quam ostendebat exterius, multo mag^ds^z;- ^ vabat interius. Neque more arundinis ventus^etl'aV ctionis vel laudis hunc elevare vel dejicere poterat, sed inter adversa et prospera immobilis permane- bat, servans in prosperis humilitatem, et in ad- versis patientiam.De cujus laude adhuc rectesub- ditur : « Sed quid existis videre? hominem mollibus « vestitum? >» Et hoc Dominus negando, non aftir- mando intulit. Mollibus enim Joannes vestitus non D erat, quia de camelorum pilis, ex quibus asperum cilicium texituryindumentum habebat.Qui ergopu- tantincultu vel insuperfluitatepretiosarumvestium peccatum nonesse, discant exemplo Joannis appe- titnm snum compescere. Si enim virtus non esset vilibusindui ve8tibu8,nequaquam Dominus Joannem de vestitus sui asperitate laudasset. Et si peccatum Qon esset pretiosa et superflua induere vestimenta, nequaquamdepoenapurpuratidivitislocuturuspras- mittcret,quia induebatur purpura et bysso.Sedne- que beatus Paulus aposlolus ab appctitu pretiosa- rnm vestium mulieres compesceret, dicens : Non in veste pretiosa» non in tortis crinibus auro et mar- garitis (/ Tim ii).Ubi considerandum est, quam ve- recundum sit, hoc viris appetere, a quo magister Ecclesiae studuit feminas cohibere. Unicuiqueenim nostrum sua conscientia testis est, quia pretiosa vestis, nisi propter inanem gloriam non quaeritur ; quod si in occulto sit ubi a nemine videatur, non ei cura est qualibus induatur vestibus.Atverocum ad publicum processcrit, pretiosa vestimentaquaerit, non ut sanctior,seduthonorabiIioretpuIchriorpIu- ribus appareat. His ergo exemplis instructi, tanta ac talia vestimenta qu#ramus, quibus et nuditas operiri, et frigus possit arceri,quia sicut aitAposto- lus:« Nihil intulimus in hunc mundum,sedneque aliquid auferre possumus.Habentes autemvictumet vestimentum, his contenti simus (/ Ttm. vi). » Juxta spiritalem verointeDigentiam Joannes mollibus ves- titus non erat,quipeocantium vitia non blandiendo fovere, eed increpando noverat castigare, in tantum ut ipsum Uerodem regeni deincestisnuptiisargue- ret, dicens : « Non licet tibi habere uxorem fratris tuijillo vivente (itfarc. vi).>»Nam et unusquisquedo- ctor induitur asperis vestibus in exemplo Joannis, quando peccantes duris redarguit increpationibus, sicut per Salomonem dicitur : « Verba sapientium quasi stimuli, et quasi clavi in altum dofixi (Eccle, xii). » recte verba sapientium clavis et stimulis eomparantur,quia culpas delinquentium nonnove- runt dissimulando palpare, sed teriendo pungere, sicut faciebat Joannes,quandoJuda;is dicebat: «Ge- nimina viperarum,quisvobis dcmonstravitfugerea ventura ira (Luc. iii). » At vero econtra mollibus doctorinduiturvestimentis,quandopeccantiumvilia non increpando redarguit, sed blandiendo vel ta- cendonutrit.Quod quiaaliquando timore,aIiquaDdo aiDore ,aif}itii'r,P(5(5ta& 8u^agitur:«Ecce quimollibus « vestrunlup, iJii&mihiiiifcrejgum sunt. wQuod est aperte dicere : Non ccelesLi,' stfd terreno regi mili- tant;' ^lutHimoi^e «persecuUonis vel amore laudis peccantium viUa^noh Tedai^ii^t. Et ut tempo- ralia patrimonia acquirere possibt, iliis se confor- mant. « Sed quid existis videre?prophetam?Etiamdico « vobis et plus quam prophetam. » Non Joannem Dorainus prophetam negavit^sed plusquamprophe- tam eum affirmavit. Prophetae enim ofQcium est, ventura praedicere, non autem ostendere. Joannes autem et propheta et plusquam propheta fuit, quia eum quem post se ventnram praBdixit, etiamdigito demonstravit, dicens : c Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi {Joan. i). • De quo Joanne^Do- minus alibi discipulisdicit:« Inter natos mulierum m&yor non surrexit JoanneraBaptista(ilfa^yistOi;9^omlixil«;h};if)gyptum fugiens et rediens, habcret solatium praeparavit, quando cQ^}^«kTMSiaiU t^pliz|Lli*49 et reliqua. Idcirco angeli privatisnominibue ceuseutur, ut signetyr per vocabula, etiam inopera- D ^^ ^^^* ^* ^^ gratia plena vocatur, quae nimirum tionequid valeant.Nequeetenim in illasanctacivitate. quam visio Doi OQmipotentis plenam scientia periicit, idcirco propria nomiiia sortiuntur, ne eorum perso- nae aine noiAinibus sciri non possint, sed cum ad nos aliquid ministraturi veniunt, apud nosetiam nomina a ministeriis trahunt. Ad mariam ergo virginemGa- briel mittitur, qui Dei fortitudo nominatur. Illum qui ppe n^jntiare veniebat, qui ad debellandas potesta- tes aereas, humilis apparere dignatus est. De quo perPsalmistam dicitur(P5a^xxiii) : « Dominusfortis et potens, Domius potens in praclio. » Et rursum : « Pominue \nrtutum ipse est rex glorias. » Per Dei gratiam quam nuUa alia 'meruerat assequitm*, qi ipsum videliojet gratia^ conciperet et gigneret aupto- rem. « Quae cum audisset, turbata est in sermpne ejus» « et cogitabat qualis esaet ista salutatio, ii Diace yirr ginem moribus, disce \irgincm verepun^ia, 4^9ce virginem oraculo, disoe mysterio. Trepidaro virgi- num est, el ad omnes viri ingressus pavere, omnes viri a0atus vereri. Discant muliercs propositun^ pu- doris, imitari solam in penetralibus, quam nemo vi- rorum videret, solus angelus reperiens, solam sine comite, solam sine teate, nequo degeneri depravar 33 KOMILLE DE TBMPORE. U rctur afTeciu, ab angelo salutatur. Disce, virgo,ver- borum vitarc lasciviam. Maria etiam salutationem angeli verebatur. Erat lamen cogitans, inquit, qua- lis esset ista salutatio {Luc. i). Et ideo cum vorecun- dia, quia pavebat ; cum prudentia, quia benedictio- nis novam formulam mirabatur, quffi nusquam lecta est, nusquam ante comperta. « Et ait angelus : Ne timeas, Maria ; invenisti « enim graliam apud Dominum. » Quia salutatione insolita, utpotc qua; ei soli servabatur, ut vidcrat turbatam, quasi familiarius notam vocansex nomine, ue timere debeat, jubet. Et quia gratia plcnam vo- cavcrat, eamdem gratiam et astruit plenius, et ube- rius explicat, diccns : « Ecce concipies in utcro, ct paries fllium, et » vocabis nomen ejus Jesum. » Jesus salvatorsi\e salutaris interpretatur. Cujus sacramentum nominis alloquens Joseph angclus, exposuit : ipse enim (in- quicns) salvum faciet populum suum a peccatis eo- rum. Non ait populum Israel, sed populum suum, hoc est, in unitatem fidei ex praeputio et circumci- sione vocatum. Quibus ex diversa parte congregatis, fieret unum ovile et unus pastor (Joan, x). K Hic erit magnus, et Filius Altissimi vocabitur, « et dabit ei Dominus Deus sedcm David patrisejus. » Dictum est et de Joannc, quia crit maguus, sed quasi homo magnus : bic, quasi Deus magnus. Ule enim magnus coram Domino, hic autem erit magnus, inquit, et Filius Altissimi vocabitur.Idcm er^ Filius Altissimi, qui in utero virginali con- ceptus et natus est, i(l&m homo in tempore creatus ex matre,qui Deus est ante tempora natus ex Patre. Si autem idem homo, qui Deus est, omittat Nesto- rius tantum hominem dicere ex virgine natum, et honc a verbo Dei non in unitatem personse, sed in societate, inseparabilem esse receptum. Alioquin non unum Ghristum verum Deum et homincm,sed duos (quod dici ncfas est) asscrere, ac perhoc non Trinitalem, sed qnaternitatem prsdicare convinci- tur. Catholica autem fides, sicut unumquemlibet hominem carnem ei animam, ita hominem et Ver- hum unum Ghristum reciissime cooOtctur. Juxia quod et angeli verba significant, quae dandam illi sedem David patris ejus asseverant. Qui enimeum- dem ipsum Patrem haberet David^quem Filium Al- tissimi vocari pronuntiat, in duabus utique naturis, unam Christi personam demonstrat.Accepit autem sedem David,ut nimirum gentem,cui David quon- dam et filii ejus temporalis regni gubemacula prae- bueront, ipse perpetuum vocaret ad regnum^ quod eis paratum est ab origine mundi. u Et regnabit in domo Jacob in aeternum, et regni « ejus non erit finis. » Et Isaias ait : « Multiplica- bitur ejus imperium^ et pacis non erit flnis. Super soiium David, et super regnum ejus sedebit^utcon- firmet illud, et corroboret in judicio et justitia {Isa, ix). » Non dixit in acquisitione glons, gaza- rumque terrestrium,non in victoria gentium pluri- marum, urbiumque debellatione superbarum, sed A in judicio et justitia.Pcr ha;c cnira regnum Christi, ct in singulis quibusque fidelibus, et in universa per orbem multiplicatur pariter et confirmalur Ec- clesia. Domum namque Jacob, totam Ecclesiam di- cit, quae vel de bona radicc nata^ vcl cum oleaster esset, merito tamen fidei in bonam est inserta oli- vam : quara post triumphum passionis alloquens Salvator ait : « Qui timetis Dominum, laudate eum, universum Bcmen Jacob magnificate eum (PsaL xvi).» Non autem idcofuturi temporis verbo magnus exi* turus Jesus, Filius Altissimi vocundus, sceptrum David accepturus, et in domo Jacob regnaturus as- seritur, quia, juxta quod hecrctici sapiunt^ atquo a veritate desipiunt, Christus ante Mariam non fuerit : sed quia homo assumptus in Deum, clarificatus est p ea claritate, quam Verbum Dei habuit, priusquam ' mundus esset, apud Patrem. Hoc est, ut idem filii nomen eamdem Christi personam, homo cum Deo plenus gratia et veritato sortiretur. « Dixit autem Maria ad angelum : Quomodo fiet « istud, quoniam virum non cognosco ? » Propositum suae mentis revei^nter exposuit, vitam vidclicet vir- ginalem se ducere decrevisse. Quse quia prima fe- minarum tantae servituti se raancipare curavit, jure singulari prae caeteris feminis beatitate moruit ex- cellcre* « Quomodo, inquit fiet istud? » Non ait, unde hoc sciam?sed quomodo,inquit,fiet,quoniam virum non * cognosco ? » Ordinem videlicet obse- quii cui subdatur, inquirens, non autem signum cui credat, flagitans. Neque enim decebat electam generatura Deum virginem, dubiam diffidentia, sed C prudentia caulam exsistere : quia nec facile poterat homo nosse mysterium, quod in Deo manebat a saeculis absconditum. Quia ergo iegerat : « Ecce virgo in utero habebit, et pariet filium {Isa, vii), » sed quomodo id fieri posset non legerat, scisci- tabatur ab angelo, quod in propheta non inve- nit. « Et respondens angelus, dixit ei : Spiritus san- « ctus superveniet in te, et virtus Altissimi obum- « brabit tibi. » Non virili,inquit, quod non cognos- cis, seminCjSed Spiritus sancti,quo impIeris,opere concipies. Erit in te conceptio, libido non erit con- cupiscenti». Non erit sestus, ubi umbram faciet Spi- ritus sanctus. Verum in eo quod ait : « Et virtus Altissimi obumbrabit tibi, » potest etiam incaroati ]) Salvatoris utraquenaturadesignari.Umbra quippe a lumine solet et corpore formari, et cui obumbra- tur, lumine quidcm vel calore solis,quantum8uffi- cit) reficitur, sed si ipse solis ardor perferri nequeat, interposita vel nubecula levi, quolibet alio corpore temperatur. Beata igitur Virgo, quia quasi purus homo omnem plenitudinem divinitatis corporaliter capere nequibat, yirtus ei Altissimi obumbravit, id est incorporea lux divinitatis,corpusin ea suscepit humanitatis. De quo pulchre propheta : « Eece Do* minus, inquit, ascendet super nubem levem, et in- gredietur iGgyptum {Isa. xix), » quod est dicere : Ecce Verbum Dei Patri co^t^rnum; lumenque d9 35 HAYMONTS HALBERSTAT. EPlSG. OPP. PARS 11. — HOMIL. 36 Inmine ante R»cula natum, rarnem in fme saxculo- rnm, atque animam nullo peccali poqdere gravatam BU8cipiet,et de utero virginali tanquam sponsusde thalamo suo procedet in mundum. « Ideoque et quod nascetur ex te Sanctum,voca- « bitur Filius Dei. n Ad dislinctionem nostrie sanc- titatis, Jesus singulariter sanctus nasciturus asse- ritur. Nos quippe et si sancti efficimur, non tamen nascimur : quia ipsa naturaj corruptibilis conditione constringimur, ut merito cum Prophefa gementes singuli dicamus ; « Ecce in iniquitatibus conceptus sum, et in delictis peperit me mater mea (PsaL l). » llle autem solns veraciter sanctus est^qui utipsam conditionem nnturae corruptibilis vinceret,ex com- mistione carnalis copultT conceptus non est. « San- « ctum, inquit, vocabitur Filius Dei. ■ Quid ad hoc dicis, Nestoriane, qui beatam Mariam Dei negas esse genitricem, aptam niteris impugnare vcrilatem? Ecce dixit Deum superventurum,Dei Filium nasci- turum. Quomodo ergo aut Dei Filius Deus non est, aut quae Deum edidlt, quomodo eaoT^xo^, id est Dei Genitrix non esse potest? « Et ecce Elisabetb cognata tua, ct ipsa concepit u fllium in senectute sua. Et bic mensis est sextus « ilii quas vocatur sterilis, quia non erit impossibile « apud Deum omne verbum. » Ne virgo se parere posse diffidat, accepit exemplum anus sterilis pari- tur2e,ut discat omnia Deo possibiHa,etiam quae na- tura; ordini videntur esse contraria. Si quem vero movet, quomodo beat® Mariae cognatam dicat Gli- sabeth, cum haec de domo David^ illa de nh'abus Aaron originem duxerat, animadvertat proavos ea- rum liberls invicem nuptum traditis, utraquc tri- bum potuisse conjungere.Cui si haec expositio forte non sufficeret contentiose insistenti,quasi hoc con- tra interdictum legis fieri nequiverit, legat Exodum, ubi Bcriptum est : « Accepit autem Aaron uxorem Elisabeth, filii Aminadab, sororem Naason, qus peperit ei Nadab, Abiu, Elcazar, et Ithamar (Ea;od. vi). » Videatque ante edictum legis superna pro- visione sacerdotalem regali jam junclam fuisse pro- geniem,ut videlicet Dominus Jesus Gbristus,qui se- cundum carnem verus rex et sacerdos erat futurus, ipSam quoque carnem de utraque, David scilicet et Aaron, stirpe susciperet. Unde et in hac utraque tribu chrisma per legem mysticum celebratur,Ghri- sti nimirum nominis pariter et generationis prsnun- tium : et ipse David domnm Dei ingrediens^panem sanctum et gladium quasi rex et sacerdos accepit, illum videlicet de suo semine venturum praefigurans, qui et pro vestra libertate regis jure pugnaret, et pro vestra libcrtatis absolutione panem suae carnis ofTerret. « Dixit autem Maria : Ecce ancilla Domini, fiat « mihi secundum verbum tuum. » Quanta cum de- votione humilitas, quae et angeli promissum optat impleri, et seipsam quae mater eh'gitur, nuncupat ancillam,apertis8tmein8inuans quia nihil sibi me- riti vindioet in co, quod Domini jussis obsecundet. A Fiat, inquit, sine viri semine conceptus in virgine, nascatur de Spirilu sancto integra caro. Sanctum quod nascitur de homine matre,sinehominppatre, vocetur Dei Filius. HOMILLV V. FEBIA 8EXTA QUATUOR TJSMPORUM. (Luc. I.) « In illo tempore, exsurgens Maria, abiit « in montana cum festinatione in civitatcm Judae, « et reliqua. » Accepto Virginis conscnsu, mox an- gelus coclestia repetit : illa pctit montana, festinat invisere Elisabeth, non quasi incredula de oraculo, vel dubia de exemplo : sed ut laeta pro voto, reli- giosa pro officio, typicum pariter excmplum tri- buens, quod omnis anima quae verbum Dei mente P ccnceperit, virtutum celsa statim cacumina gressu conscendat amoris, quatenus civitatem Judae id est confessionis et laudis, arcem penetrare, et usque ad pcrfectionem fidei, spei et charitatis, quasi tri- bus in ea mensibus valeat commorari. « Et intravit in domum Zachari», et salutavit « Elisabeth. » Discc, virgo, humilitatem Mariae, ut et corpore casta, et pectore possis esse devota. Vi- sitat junior seniorem, salutat virgo uxorem. Dccot enim ut quo castior virgo, eo sit humilior : et sc- niorfbus honorcm deferens,habitum castitatis prap- conia commendet humilitatis. Aliter : Maria ad Elisabeth, Dominus ad Joannem. H(bc, ut Spiritu sancto repleatur, illius u\ baptismo consecretur. Majorumque humiliatio, minorum est utique exal- tatio. Denique sequitur : C (( Et fdCtum est ut audivit salutaticnem Mariae « Elisabeth, exsultavit infans in utero ejus. Et re- « pleta est Spiritu sancto Elisabeth. » Vide distin- ctionem, singulprumque verborum proprietates. Vocem prior Elisabeth audivit, sed Joannes prior gratiam scnsit : illa naturae ordinem audivit, iste exsultavit ratione mysterii : illa Mariae iste Domini sensit adventum. Istae gratiam loquuntur, illi intus operantur pietatis mysterium, antequam maternia adoriunturprofectibu8,dupliciquemiraculoprophe- tant matres spiritu parvulorum. Exsultavit infans, et repleta est mater.Non prius mater repleta,quam filius. Sed cum filius esset repletus Spiritu sancto, replevit et matrem. « Et exclamavit voce magna, et dixit : Benedicta j) « tu inter mulieres, et benedictus frucius ventris « tui. » Notandum quod prasmissam de Ghristo pro- phetiam, non rerum tantum miraculis, sed et ver- borum proprietate complectitur. Iste ost enim fru- ctus,qui David patriarchae sub jurejurando promit- titur : « De fructu ventris tui ponam super sedem tuam {PsaL cxxxi).-» Simulque intuendum. quod eadem voce Maria ab Elisabeth, qua a Gabriel, be- nedicitur, quatenus et angelis et hominibus vene- randa, et cunctis merito feminis praeferenda mon- stretur. « Et unde hoc mihi, ut veniat mater Domini mei « ad me? » Non quasi nescia perquirit, quod nimi- 37 HOMILlyE DE TEMPOUE. 38 rum sancti Spiritus esse cognoscitur, se videlicet a A matre Domini ad pignoris sui perfectum salutari : sed miraculi novitate perculsa, non hoc sui muuc- ris, sed muncris fatetur esse divini. « Ecce enim at facta est vox salutationis tuae in « auribus meis, exultavit in gaudio infans in utero « meo.»Erube8cebat Elisabeth onus parientis,quan- diuDesciebat mysterium religionis.Sed qu® occul- tabatse, quia conceperat fllium, jactare se coepit, quia generabat prophetam.Etqusanteerubesccbat, benedicit : et qu» dubitabat ante^ Ormatur. « Ecce enim, inquit, ut vox salutationis tu8B facta est in auribus meis, exultavit in gaudio infans in utcro meo. » Itaque magna voce clamavit, ubi Domini scDsit adventum, quia religiosum credidit partum, ubiprophets ortus,non affcctate (idem generationis » adscisceret. « Et beata quae credidisti, quoniam perficientur ■ ea qu® dicta sunt tibi a Doniino.» Vides non du- bitasse Mariam,sed credidissc,et ideo fructuiufidei coQsecutam. Beata, inquit, quae credidisti, etvere beata, qus saccrdote praestantior, cum sacerdos negasset, virgo correxit et pignore. Pariterque no- tandum, quanta Elisabeth animum gratia, Maria intrante, ditavit,quam cimul de praeteritOyprssenti atque futuro, prophetis spiritus illustravit. Dicens enim : « Quae credidisti beata, » aperte indicat,quia verba angeli,quae dicta ad Mariam fuerant^perSpi- ritum agnovit. Atque subjungens : «Perficicntur ea quae dicta sunt tibi a Domino, «quae etiam eam in futuro sequerentur praevidit*. Matrem vero Domini sui nominans, quia Redemptorem humani generis C iu utero portaret, intellexit. « Et ait Maria :Magniflcat anima mea Dominum. « Et exultavit spiritus mcus in Doo salutari meo. » TaQto,inquit,me Dominus tamque inauditomuncre sublimavit, quod non ullo linguae ofTicio explicari, sed ipso vix intimi pectoris affectu valcat compre- hendi.Et ideototas animi vires in agendis gratiarum laudibus offeroytotum in contemplandam magnitu- dinem ejus cui non est finis,quidquid vivo^ sentio, discerno,gratulantcrimpendo.QuiaetejusdemJesu, id est salutaris spiritusmeus aeternadivinitatelaeta- tur,cuju3 mea caro temporali conceptione fcetatur. Cai simile est illud Psalmistae :«Anima autem mea exultabit in Domino, et delectabitur super salutari ejus (PsaL xxxiv). »Et ipse enim Patrem Filiumque q pari venerabatur amorc. « Quia respexit humilitatem anciilae suae, ecce u enim,ex hoc beatam me dicent omnes generatio- (( nes. » Cujus humilitas respicitur, rectebeata ab bominibus cognominanda gratulatur :sicut contra- riOy cujus superbia despecta condemnatur, Evae, id est vae, sive calamitatis nomine mulctata tabescit. Oecebat enim ut,sicutper superbiam primaeparen- tis nostrae mors in mundum intravit,ita denuo per humilitatem Mariae introitus panderetur vitae. « Quia fecit mihi magna qui potens est ; et san- » otum nomen ejus.» Ad initium carmiuis respicit ubi dictum est:«Magniflcatanimamea Doniinum.» Sola quippe anima illa, cui Dominus magna facere dignaiur, dignis eum priBconiis magnincaro, et ad consortes cjusdem %'oti ac propositi potcst cohor- tando dicerc : • Magniflcate Doniinum mecum, et exaltemus nomen ejus in invicem (Psal. xxxiii). » Nam qui Dominum, quem cognovit,quantum in se ett, magnificare et nomen ejus sanctificare^contem- pscrit, minimus vocabitur in regno coelorum. San- ctum autem nomcn ejus vocatur, quia singularis culmine potentias transcendit omnem creaturumy atque abuniversis quae fecit,longe segregatur.Quod graeca locutione melius intelligitur, in qua ipsum vcrbum quod dicitur dfYiov quasi extra terram esse signiflcat. Gujus etiam nos imitatione, pro modulo jiostro segregari, prsecipimur, ab omnibus qui non sunt sancti,nec Dco dicati,dicente Domino :«Sancti estote^quia ego sauctus sum {Lev, xx). » Quicunque enim se consecravert, merito cxtra mundum vide- oitur. Potest enim et ipsedicere :Supcr terram am- bulantes, conversalionem in coclis habcmus. « £t misericordia ejus in progenie et progenies « timenlibus eum. »A specialibus sc donis ad gene- raiia Dei judicia convertens, totius humani generis statum describit. Et quid superbi, quid humiles mereantur, quid filii Adaj per liberum arbitrium, quid filii Dci sive per gratiani, alterius versibus explicat. Non ergo,inquit,soli mihi fecitmagna,qui potensest, sed in omni gcnteetprogenie,qui timet eum, et operatur justiliam, acceptus est illi. « Fecit potentiam in brachio 8uo,dispersit super- « bos mente cordis sui. »In brachio suo,in ipsoDei Filio significat.Non quod Pater flgura determinetur carnis humanos, eique Filius tanquam membrum corpoVis adhsreat, sed quia omnia per ipsum facta sunt, ideo brachium Domini dictus est. Sicut enim tuum brachium per quod operaris,8ic Dei brachium dictum est ejus verbum,per quod verbum operatus est mundum. Gur enim homo brachium,ut aliquid operetur, extendit, nisi quia non continuo fit quod dixerit ? Si autem tanta potestate praeva1eret,ut sine ullo motu corporis sui quoddiceretfieret,Lrachium ejus verbum ejus esset. Gum ergo audivimus bra- chium Dei Patris esse Dei Filium,non nobisobstre- pat consuetudo carnalis, sed quantum illo donante possimus Dei virtutem,et Dei sapientiamcogitemus, per quem facta sunt omnia. « Deposuit potentes de sede,et exaltavit bumilcs. (c Esurientcs implevit bonis, et divites dimisit ina- « ncs.» Quod dixit in brachio 8uo,etquod praemisit in progenie et progenies, his quoque proximis per singula commota est adnectendum versiculis, quia videlicet per omnes saeculi generationes, et perire superbi, et humiles exaltari, pia justaque divinae potentiae dispensatione non cessant. « Suscepit Israel puerum suum,memorare mtse* « ricordiae suae. • Pulchre puerum Domini appellat Israel, qui ab eo sit ad salvandum susceptus, obe- dientem videlicet et humilem Juxta quod Ose» di* 30 HAYMONK HALBERSTAT. EPISG. OPP. PARS 11. — HOMlL. .40 cil: (i Quia puer Israel, et clilc:^i eum {Ose, xi). » A summi sacerdotii bonor praestabatur.Denique Jose- Nam quieoatemnithumiliari,Qonpotest utiquesal- vari, nec dicere cum propbeta : « Ecce enim Deus a4juvatme, et Dominus susceptor est animsme® (PmI, liii). »— « Quicunque autem humiliaverit se sicut parvulus, hic est major in regno coalorum (Uatth, xviii). » « Sicut locutus est ad patres nostros^Abraham et « semini ejus in ssBcula. ■ Semen Abrabs non car- nale, sed spiritale signiflcat, id est, non tantum carne progenitos, sed sive in circnmcisione, seu in prsputio, fldei illius sequontes vestigia.Nam et ipse in preeputio posilusciedidit,rcputatumque est ci ad Justitiam,tttque cgusdemfldei signaculum circumci- sionem accepit,ut sic utriusque populi pater fleret phus rcfert in hunc modum, dicens : Yalerius Gra- tuSjAnna sacerdotiodeturbato,Ismaeiempontificem designavitffilium Bassi.Sed et huncnon multopost abjiciens,Eleazarum Auania pontilicis filiumponti- iicatui subrogavit.Poftt annum vero etiam hunc arcet officio. Octavianus imperator regnavit annis quin- quaginta sex,et Simoni cuidam Ganifl fHiopontifi- catus tradiditministerium.Quo non amplius et ipse quam unius anni spatio perfunctus^ Josephum cui et Caiphas nomen fuit, accepit successorem-Ac per hoc omne tempus quo Dominus noster in terris do- cuisse describilur, inlraquadrienniispatiocoarcta- tur,inquoquatuorists(quasJosephusmemorat;suc- cessiones pontiflcum describuntur, vix unoquoque perfidemjuxtaquod Apostolus ad Romanos plenis- p per annos singulos ministrantc. Quia ergo Joannes • J* * L k Jl L Oli.*Al.l. L ** * 1 1 ^_ J. •|_t*l TJ J sime disserit. Adventus ergo SalvatoriSyAbrahaB est et semini ejus promissus in ssecula, hoc est, flliis promissionis,quibu8 dicitur :aSi autem vos Christi, ergo Abrahffi semen estis,secundum promissionem haeredes {GaL iii). » Bcne autem vel. Domini vel Joannis exortum matresprophetando prsveniunt,ut sicut pecoatum a mulieribus coepit,ita etiam a mu- lieribus bona incipiant. Et quae per unius decep- tionem periit, duabus certatim prseconantibus mundo vita reddatur. HOMILIA VI. 8ABBAT0 QUATUOn TEMPORUM. (Luc. iii.) « In illo tempore, anno quinto decimo «>1M1* • > *• 1 •• •!• T71 !•• 1 1* n. .JT,-. ^ J -1 n » .-U-l. _- ■_? Jl. . U-t. tam soHicite et studiose requirerent eum, dicentes: « Tu quis es? » Sed ad haec facilis et vera patet responsio, quia vulgata res erat apud Judaeos in fre- qnentatione legis, utillud Moysi: « Prophetam sus- citabit vobis Deus de fratribus vestris, tanquam me : ipsum audietis, juxtaomnia quae locutus fuerit vobis (D^^xviii). » Et ex oraculisprophetarum manifesta- tum, quod Christus essetin mundum venturus, et no- vam doctrinam praedicaturus; etideoquiaaudierant Joannem per repromissionem anglicam de sene palre et sterili matre esse natum, audierant in ejus nativi- tiLt&-linguam patris solutam, videbantque juvenem PATROi. CXYIII. oritur, si aliam Evangelii lectionem ad memoriam reducamus. Legimus enim alibi, quod requisitus Dominus a discipulis de adventu Eliae, respondit : « Elias jam venit, et non cognoverunt eum, sed fecerunt in eum quaecunque voluerunt. Et si vul- tis scire, Joannes ipse est Elias {Uatth. xi, xvii). » Gum ergo Dominus dicat, Joannes ipse est Elias, quare Joannes intcrrogatus dicit, Non sum Elias ? Nihil roagis dissonum videri potest, quam esse, et non sum. Nunquid aliudveritas sentit, et aliud prae- cursor et propheta veritatis ? Nunquid aliud judex nuntiat, et aliud praeco clamat? Non, An eimul Eliaa f m \ 1 43 HAYMONIS H/yLBK afi. iii). » Ac si dice- et: Inde me post natus supcrat, quia nativita- tis suoQ tomporacum nohcoangustant.Quouiamqui post me natus est de matre sine patre anteomnem creaturam, sine uUo initio genitusest ex patresine matre. De quo alibi ipse Joannesait: «Me oportet minui, illum autem crescere (Joan. iii). » In ciyus comparationis magnitudine,quam se parvum credat, manifestat adjungens: « Cujus non sum dignus ut solvam ejus corrigiam calceamenti (Joan. i). b Ubi considerandum est, quia cum magna sit Joannis sanctitas, nonminor ejusdeclaraturhumilitas.Cum enim tantas sanctitatisessetfUtaturbisChristusesse putaretur, tantae humilitatis fuit, ut ad solvendam ejus corrigiam calceamenti indignum se judicaret. Si spiritalem scnsum sequamur, est in corrigia cal- ceamenti, ligatura mysterii. Calceamentum quippe ex mortuo fit animanti. Quia enim calceamentum pedes munire solet, recte per calceamentum Do- mini, ejus humanitatis incarnatio designatur. Quo- niam cum invisibiiis Deus inhomineyquemassum- psit, nobis visibilis Deus in homine, quem assum- psit, nobis visibilis apparuit, quasi calceata di- vinitas ad nos venit, sicut ipse per Psalmiatam dicit: « Inldmaeamextendamcalceamentum meum (Psal. Lix). » Idumsea autem, quae sanguinea inter- pretatur, significat gentilem populum, qui variis facinoribus peccatorum erat sanguinoientus. Quasi enim Dominusin Idumseam calceamentum extendit, quando per incarnationissuaemysteriumgentibusse manifestavit.Sed ejuscorrigiam calceamenti Joannes solverenon prassumpsit, quiaincarnationis ejusse- cretum, qualiter obumbrante Spiritu sancto, Virgo conceperit, nec ipse perscrutari prs8umpsit,qui eum incarnevenientem etiam digito demonstravit. AUa enim et inscrutabilia sunt sacramenta divinitatis, nec ea mortalium quisquamdiscurrerepotest,sicut perprophetam dicitur: « Generationem illius quis enarrabit (Isa. liii)? » Hujus inscrutabilem profun- ditatcmconsiderabatPauIus apostolus, cumdicebat: « 0 altitudo divitiarum sapientiffi et scientiae Dei, quam incomprehensibiliasunt judiciaejus, etquam investigabiles viae ejus! Quisenimcognovitsensum Domini? aut quis consiliariusejus luii(Rom. xvi)?» Et Psalmista: « Quam magnifjcata sunt opera tua, Domine (Psal. xc)l » Est quoque et in corrigia cal- ceamenti aliud quod considerari subtiliter potest. Consuetudo enim fuitapudveteres utsiquisuxorem fratris defuncti accipere noUet, ilie ejus corrigiam calceamenti solvcret, qui ad hanc propinquitatis jure sponsus accederety et ob hanc causam illius domus, discalceati domus appeliaretur in Israel, sicut excmplo Ruth Moabitidis discimus. Christus autem interhominessanctaeEccIesiae sponsusappa- ruit, sicut por psalmum dicitur:« Tanquam spon- sus procedens de thalamo suo (PsaL xviii). » Et idem Joannes : « Qui habet sponsam, sponsus est. Amicus vero sponsi, qui stat et audit eum, gaudio gaudet propter vocem sponsi (Joan. iii). » Unde et ipse Dominus ait in Evangelio : « Nunquid possunt fllii sponsi jejunare, quandiu cumiUisestsponsu»? 47 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISG. OPP. PARS II.— HOMIL. 4» ^Matth, III.) »Gum autemmirae sanctitatlsJoaniiem A ^^^ ^^ utcro habens de Spiritu sancto. « Quo or- honiines cernerent, cum hunc Ghristum putarent, quasi sancUe Ecclesiffi sponsum credore volebant, sicut de eo Dominus ait : Vos venistis ad Joanneox* et volulstis exuitare in nomine ejus. Sed Joannes ad corrigiam calceamenti solvendam indignum se dicit, quia cum se Ghristum, qnod putabatur esse negavit, sponsi nomen immeritus nonusurpavit,ac per hoc se ess&sponsum sancte Ecdesis, negavit. Ac si diceret: Non sum ego sponsus, sed amicus sponsi. « HsBc in Bethania factasunt^transJordanem,ubi c< erat Joannes baptizans. » Bethanias duas esse le- gimus : est namque Bethania in latere montis Oli- veti, ubi Dominus Lazarum suscitavit, ipsa est et dine, vel in qua civitate sit celelsrata conceplio^ Lucas pvangelista sufQeienter oxpooiti. Quod quia vastrse sanctitati constatessenoti&simumi dicendum est paocis de his qus Matthieusscribit.Nottndam- que in primis^ in eo quod ait, « Katequam coBVt* nirent, » verboconveniendinonipsumooncubitum, sed nuptiarum, quce preBcedere aolent, tempus in- sinuatur, quando ea qu® prius sponsata fuerat, ease coiyiix incipit. Ergo « antequamconvenirenti» dicit, antequam nuptiarum solemnia rite eelebra- ront, « inventa est in utero habens de Spiritu sancto. » Siquidem memorato ordine pestea con- venenmt, quando Joseph ad prsoeptum aogdi ac- cepit conjugem suam, sednoneoACumbQbant,quiA Betphage. Est et alia Bethania trans Jordanem, ubi ^ sequitur, « et non cognoaoebat eam. » Inventa est erat Joannes baptizans, et ubi haec facta fuisse referuntur. De qua idem Joannes evangelista com- memorat, dicens: «EratJoannesbaptizans iuiEnon juxta Salim, eo quod essent ibi aqus multiB. » Spiritualiter autem Bethania innostralinguadomia ohedienticB interpretatur. Pulchre ergo prscursor Domini in Bethania, quae domus obedientice inter- pretatur, baptizare dicitur, uti intelligant homines quia si a peccato originali, quod per inobedientiam primihominis contigit, absolvidesiderant, submisso corpore et credulo cordebaptismisacramentnmsu- scipere debent. Quoniam sicut ait Salvatof alibi: « Nisi quis renatus fuerit exaquaet Spiritusancto, non potest introire in regnum Dei {Joan. in).^» Jordanis autem descensus ^orum interpretatur: quo- autem in utero habens, a nuUo alio quam Joseph, qui licentia maritali futurae uzorts pene omnia no- verat, ideoque tumentem ejus uterum mox.curioso deprehendit intuitu. Sequitur: « Joaeph autem vir ejus» cum es&et juatus, et « nollet eam traducere, voluit ooculte dimittere « eam. » Videns antemr Joseph sponBam conoepisae suam, quam bene noverat a nullo viro fuisae al* tactam, cum essetjustusetjusteomniavellelagere,. optimum duxit ut neque hoc aliis proderet, neqne ipse eam acciperet uxorem ; sed mutato ocoulte nuptiarum propositoy in conditione eam sponBae manere pateretur, ut erat. Nam et in Isaia legeratp virginem de domo David esse conceptoram et pa* rituram Deum, de qua etiam domo noverat genus rum, nisi baptizatorum? quasi enim in Jordane C duxisse Mariam, atque ideo non disoredebat in ea baptizantur homines, quiaantequamadbaptismum veniant, filii irae et fllii diaboli sunt : sed cum in baptismumdescendunt,descendentibuspecGatis,niii pacis et fllii Dei per adoptionem ascendunt. HOMILLV VIII. IN ViaiLIIS NATIVITATIS DOMINI. (Matth. I.) « In iJIo tempore, cum esset despon- « sata mater Jesu Maria Joseph, antequam conve- « nirent, inventa est in utero habens dc Spiritu t sancto,»etreliqua, Gum nativitatemDomini^etSal- vatoris nostri Jcsu Ghristi^quasternusante sascula Dei Filius, hominis cx tenipore filius apparuit. Matthxus evangalista brevi quidem sermone, sed ab prophetiam hanc fuisse complendam» Sed si eun voluisset occulte dimittere, neque accipere conju* gem, et illa sponsa pareret, nimirumpauoieaaent, qui eam virginem, et non potius autumarent esse meretricem. Unde Joseph consilium repente oon- silio meliore mutatur, utvidelicetadconservandam Mariffi famam, ipse eam celebratc nuptiarum oon- vivio, coiijugem acciperet, sed castam pcrpetuo custodiret. MaluitnamqueDominusaliquosmoduoi suaegenerationis ignorare,quam oastitatem infamare genitricis. Nam sequitur: « Hsec autem eo cogitante, ecce angelus Domini « in somnis apparuit ei, dicens: Joseph fili David^ c noli timere accipere Mariam conjugem toam. Abraham usqueadJosephvirumMariseperduxissel, j) << Quod enim in ea natum est^ de Spiritu sancto omnesquc coramuni humanae creationis ordine ge- nitos simul et generantcs ostendisset, mox de ipsa locuturus, quantum ejus generatio a ceeteris dista- ret, uperuit: quiavidelicetCBeteriperconjunctionem maris ct ferainae solitam, ipseautem pervirginem, utpote Filius Oei nasceretur in mundum. Et qui- dem deccbat omnibus modis, ut cum Deus homo propter homines fieri vellet, non ex alia quam de virgine nasceretur, cum virginem generare contin- gerct, non alium, quam qui Deus esset, filium procrearet. « Gum esset (inquit) desponsata mater J^su Maria Joseph, antequam oonvenirent, inventa « est. Pariet autem Oltum^ et vocabis nomen egus <( Jesum. Ipse enim salvum faeiet populam suum « a peccatis eorum. » Quibus profeeto verbis; mo'- dus conceptionis ejos simul et dignitas'partusedo- cetur, quia videlicet et de Spiritu sanotoconciperet* et paritura sit Ghristum. Quem etsi aperta vooet angelus Ghristum non apellet, in eo tamen quod etymologiam nominis JesuexponenSiipsum salulis ostendit auctorem, populorumque salvatorem eum nuncupat, manifesta ratione^ quia sit Ghrlstus; si- gnificat ut per haec et quenescierat, discat Joseph« ut a conlaclu Dei genitricis funditus meutem axna* M HOMILIiE DE TBMPORB. 80 teat Quam Umen diflpensatione judtffl neceeBitatts A acetpere jobetur, solo de nomine conjugem, ne vi- .delicet quasi adultera lapidaretur a Judfflis, et ut ih iEgyptum fugiens, haberet solatium maeculi,qai 'familiait cura, «t castos femines fragilitatis, et testis cgu8 perpetua virginitatis existat. Produnt et cathoiici expositdrea alias causas, quare Dei geni- tricem Joseph acoipere debuit conjugem, quas in •ois qui vult, inveniet locis. Adhibet autem cvan- gelista partui virginali etiam prophetici sermonis ezempiam, ut tanta miraculum majestatis eo cer- iiiiSTideretur,quo,hoc non solum ipse factumcre- deiety aed etiam a pi^opheta prsdictum recoleret. Ham et buic evaogelistffl, id est Matthaeo, moris est omma qoffl narrat etiam propheticis afiirmare tflstimoaiis^Seripttt namque Evangelium suum ad «^ eorum maxime oausam qui ex Jud«is credebant, nec tamen legis ceremoniis, quamvis renati in Ghristo, vaiebant avclli. Et propterea satagebateos a caraali legis et prophetarum sensu, ad spiritua- ;lem, que de Ghristo est, erigere, quatenus sacra- menta fldei Ghristian» tanto securins perciperent, .^aanto hec non alia esse quam que prophetie prs- dixercntf cognoscereat. « ttce virgo (inquit) in utero habebit et pariet « tiliam, et vocabunt nomen ejus Emmanuel^quod « est interpretatum,'*noM*^m Detis, » Nomen Sal- ntoria, quod ndbncum Deus a propheta vocatur, tttraraquenaturam unitis personie ipstus significat. 4hii enim ante tempora natus ex Patre Deus est, ipse in pleoitodinetemporum fimmanuel, nobiscum Dcus tn utero matris ftictus est:quianostraB fragilitatem ^ natoraB in unitatem sue personssnsciperedignatus eet, qnaiido Verbum caro faclum est, et habitavit in Bobis : mirum videlicet in modum incipiens sese quod non sumus, et non desinens esse quod erat : sic iBSumens natnram nostram ut quod erat, ipsenon perderet. ff Exsorgens auteifn Joseph a domno, fecit sicut « pnBceperat ei angelus Domini. Et accepit eon- « jugem suam, et non cognoscebat eam. » Accepit eem ad nomen conjugis, ob causas« quas prasdixi- nu8,» et non cegnoscebat eam, ad opesconjugale, ob arcana qu» didicerat. Quod si quis huic nostre expositioni ohsistereetcontendere volaerit^ beatam Dei geniiricem nunquamaJoseph celebratis nuptiis in nomen conjngieassumptam^cxponatipsemelius Q hunc sancti Bvangelii locum, pariterque ostendat Hcitum fuisseapud Judsos ut sponss suae quis- (|ue camali copula misceretur^ et sano ejus intel- lectni Ubenter cedimus ; tantum no erga matrem Ifomini quidquam gestum, quod publica opinione ]M>s6it infltmari, credamus. Quod vero additur, « Donec peperit fllium suum primogenitum , » Mmo ita intelligendum putet quasi post natnm filinm eam cognoverit, ut quidam perversc opinan- tur.Scire enim debdl^stra fraternitas quiafuerunt hsretici qui propter hoc quod dictum est, « non co- gnoscebat eam doncc.peperit filium sunni, '• crcde- rent Mariam post natum Dominum cognitam essea Joseph,et inde ortos eos,4UOS fratres DominiScri- ptura appelJat, assumpto et hoc in adutjorium sui erroris, quod primogenitus nuncupatur. Dominus Deos avertat hanc blasphemiam afide omniumve- strum^ donetque nobis catholica pietate intelligere, parentes nostri Salvatoris intemerata semperfuisse virginitate praBclaros,et nos filios, sed cognatoseo- rum fratres Domini Scripturarum more nuncupari; et ob id evangelistam,an postnatum FiliumDeieam cognoverit non cura8se,quia nulli de hoc ambigen- dum putaverat, conjuges, quibus in virginitatis casti- monia permanentibus Dei Filium nasci singular gratia datum est, nuUatenus ex eo castitaUs jura te- merare potuisse.Nptandum quoque estquodprimo geniti nonjuxtahsreticorumopinationem solisunt, quos fratres sequuntur alii:sedjuxta auctoritatem Scripturarum, omnes qui primi vulvam aperiunt, sive fratres eos aliqui, seu nulli scquantur, primo- geniti vocantur. Attamen Dominus speciali ratione potest primogenitus dictusinteUigi,juxtahocquod in Apocalypsi dicit de illo Joannes : Al A nullo alio nisi a Josepb, qui maritali licentiafu^ turae uxoris omnia noverat. Hic Matbaeus praetermi- sit multa qiiae Lucas narravit, dioens : « In mense, inquit, scxto, missus est Gabriel angelus a Deo in civitatem Galilaeae, cui nomen Nazareth^ ad virgi- nem desponsatam viro, cui nomen erat Josepb, de domo David,et nomen virginis Maria.Et ingressus angelus ad cam, dixit : Ave,gratia plena,DominuB tecum^etc» Nimirum enim ad id usque ad genea- logiam dcduxitjUt disceret, Josepb virum Mariaede qua natus esset Gbristus. Et ideo conceptum ejus, quem transcenderat, Lucae narrandum reliquit.«In utero.»Non in nterum accipiens,idestnonaUnnde acceptum.sed interius veniente Spiritu sanctohabi- tum, ut illud : Femina circumdabit virum. I^ « De spiritu sancto. » Quaeritur, si inventa est a Josepb babcns de 8piritu sancto, cur dimittereeam voluit? Ideo scilicet, quia nec totum scivit, nec to- tum ignoravit. Novcrat in utero babentem, non de carnali concubitu, scd spiritali virtute. Dequovero Spiritu conccperit tgnorabat,quod ei aperitur quasi noscienti « de Spiritu, » dum inducit,« 8ancto,»et reliqua. Item quasritur cur Matthaeus anticipavit, quod mox angelus dicturus erat : pro spiritali fer- vore, et ne lectoris animus paucissimis licet lineis dubitaret, et ut in ore duorum vel trium testium stet omne verbum (Deut, xv, /// Cor. xiii). « Joseph vir ejus. » In scripturis spousae uxores, et sponsi virl vel marcs dicuntur. « Gum esset ju- stus. » Gum conscii criminum,obnoxii sint peccati, cur Josepb cum crimen celetjustus vocatur? Idest C ut idoneum ejus'testimonium commendet. In pla- risque exemplariis additur, cum esset bomojustus, ut ostendat secundum bumanam justitiam Josepb justum fuisse, quia comparatione justitiae Dci, pro nihilo ducitur. Et ideo recte sequitur : « Et noilet eam. » Non solum celat, sed nec audet cootingere (emplumdominicicorporis,rectejustusjustitiaetem- plum non corrumpit. « Traducere. » Ac si diceret: Nollet ducere sponsam, quam suspicatus est esse adulteram Aut aliter : sive traducere ad poenana, quam sciebat non abhomineconcepisse.Traductio- nisenim verbum,saepiusinmala quamin bonaparte invenitur. Quod etiam Graecus nod absurde sermo significat irapaSeiytiaT^vai, id est propalare, quod est palam facere,et omnibus.notum faoere conceptum. n « Occulte.MNe aut dimissauxore sua,alieni coitus reatum super eam induceret, aut liberata seipsum quasi adulterii innocentemliberaret.EcceAdamcce- lestis nova opponit veteribus. Priori vice, ex solo viro femina facta est sine matre ; secunda vero, vir ex sola muliere natus est sine carnali patre.Ex feminis dccuit nova redemptio, a quibus prsecessit antiqua praevaricatio. Terrenus Adam de incormpta terra formatus est, secundus Adam de incorrupta carne virginis Mariae (/ Cor, xv). « Haec autem eo cogitantefgiceangelusDomini. » Bono viro et justo, bona et justa cogitanti bonuset justus apparct nuntius.Ideoqueadditur, «Domini.» S3 HOMILIyE DE TEMPORE. 54 ad difltinciionem apostatarum angelorum.llunc an- A. ideo Maria coi\jux dicitur^quiasub eodem jugoedu« gelum Gabrielem multi putantjuxta Luc» videlicet narrationem.Non quasi ipse sit nuntius nativitatis omnium.sedquiainlerpretatur fortitudo 2)etetvicto- riabellorum eicommissa e8t,ideo in nativitate Joan- nisetChristi nuntius venientiom rectemittitur.Recte quoque de Deo cogitanti opportuna adhibetur con- solatio, sicut duobus in via ambulantibus ostensus est ChristuB.tln somnisapparuit.iSermoapparendi insolitam rem significat. Duobus modis locutio di- vina distinguitur : aut per angelos, aut per semet- ipsum. Sed cum per semetipsnm flt, sola inspira- tione interius sine verbis et syilabis cordocet, qui auditum aperit,et habere sonitum nescit, sicut Phi- Hppo Spiritus dixit : t Junge te ad currum istum catura Salvatorem erat. « Quod, inquit^ natum est, » non extrinsecus seminatum. » De Spiritu sancto est. » Hic solvitur quod Joseph scierit quod ignoravit.Sed non ob hocSpirituspaterChristiexi- stimandus est,ut Deus Pater Verbum genuerit,Spi- ritus vero hominem, sed quia cjus ministerio nati- vitas Christi adimplela est. n Pariet autem filium. » Parere tamen faciet sine dolore paricndi, sicut sine peccati voluntate fuit conceptus. Hic monstrantur quatuor incerta unius- cujusquc nascentis,quiapariet filium qui vocabitur Jesus, qui salvum facict populum suum. «Et voca- bis. » 0 Joseph, vocibus prophctarum non contra- dicas.Notandura quod Juxla Matlheeum ad Joseph, {Jct, viii). » Gum vero per angelum, his modis fit. p juxta Lucam ad Mariam vocare nomen pueri praB- Aliquandoverbissineullaimagine, sicutChristo di- dictum sit, quia Jesus ad salutem utriusque sexu» eente : « Pater, clariOca Filium (Joan. xvii), » pro- tinus respondetur : « Clarificavi, et iterum clarifi- cabo, et reliqua. Aliquando rebus, sine verbis, si- cut Ezechiel electri speciem vidit in medio ignis {Ezech. i), per hanc Christi incarnationem desi- gnans. Aliquando verbis et rebus, sicut Adam am- bulantem Dominum in paradiso postmeridiem vidit {Gen, iii), significans lucem veritatis a se recessu- ram.Aliquandoimaginibuscordisoculis ostensis, si- cut Jacob innixam coclo scalam {Gen. xxviii), et Petms vas plenum animantibus in exstasi viderat {.4ct.x). Aliquando imaginibus aute corporeos ocu- los ex aere assumptis,sicut AbraHam tresviros non solum viditySed in domum accepit,et insuperetiam veniLJcsum sequituretymologianominis^cum ait: t Ipse enim salvum facict populum suum. » Vere suus, qui salvus esse possit. «A peccatis. » Contra Judaeos, qui putant populum de captivitatibus,non de peccatis per Christum liberandum. « Eorum. » Nota quod ejus est salus,nostra vero sunt peccata. HOMILIA IX. IN DIB SANCTO NATIVITATIS DOMINI. {Joan, i). « In principio erat Verbum, et Verbum « erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Hoc erat « in principio apud Deum. Omnia per ipsum facta « sunt,etsine ipsofactumcstnihii,»et reliqua.Domi- nics nativitatis diem, qua tcmporaliter natus est, annua revolutione colentes, licet oculos mentis ad pavit(G^. xviii).Aliquandococlestibus substantiis, G contemplandam naturam Divinitatis convertere ; et sicut hapiizBio Domino vox insonuit, dicens : « Hic est Filius meus {MMh, iii). » Aliquando terrenis et ccBlesfibns.sicut coram Moyse in monte ignem ru- bumque sociavit {Exod. iii}, significans se doctorem populi fore,quilegis flammamacciperet,tamenpec- cati spinam non relinqueret : sive quod ex illo po- pnlo exiret, qui ignem divinitatis in humanitatis Dostrae spinas imponeret.Aliqu&ndo humanis cordi- bos secreta prssentia inspirat : undeZacharias ait: « Et dixit ad me angelus qui loquebatur in me (ZocA.ii). » Cum vero huic beato Joseph apparuisse dicitur, imagine cordis ostensa apparuit. «Joseph, fili David.» Blandientis affectu loquitur,notumeum significans et familiarem cujus nomen et genus de- quia in tribus evangelistarum dictis,Matth£isciIi- cet, Marci et Lucs, modus humana; nativitatis de- scribitur, ad consubstantialem Dei Patris essen- tiam,oportet beati Joannis evangelista; dicta consi- derare. De cujus Evangelio locuturi, breviter qui- dem, sed rationabilitcr commemorandum videtur, quare tam Domini dilectus discipulus, in ordine prophetarum ponatur extremus. Quia enim suum Evangelium scripsit novissimus, ideo Jure ponitur ultimus : Jam vero triaEvangeliascriptaerant atque inuniversumorbemdivuIgata.PerMatthaeumquippe in Judaea, per Marcum vero et Lucam in gentibus. Ipse autem post ascensionem Domini,per sexaginta fermeannosEvangcIiumBuum, absqueulloadmoni- signatur. Hinc apparet quod ex eadem tribu erat n culoscribcndi, Asiae partibuspraedicavit; sedpost- Josepb et Maria, Juxta illud : Nemo copuletur nisi de tribu sua (Num. xxxvi). In quo notiindum quod Dontam camequam spiritu filiumDavidillum dixe- rit, utjustum virum ex generejusti propagatum,hoc meruisse declararet. » Noli timere. » Apparet quod causa timorisappetieritdimitterecam, quitimebat profiteri spirituale cotgugium. Vide quod metus ille non coercitus, quo accipere uxorem prohibitus est, sed jnbetur ne ad suam propscntiam illam accipere expavescat. Prius timor expellitur, ut libentius di- cenda postea audiantur. « Conjugem tuam.» Solet Scriptura sponsas, conjuges vel uxores vocare.Sive quamaDoiuitiano, impiissimo Caesare accrudelissi- mo tyranno, propler insuperabilcm evangelizandi constantiam, inDatmos iusulamexsilioessctrelega- tus eruperunlhfiDreticiinEcclesiam, Marcion, Cerin- thus, etEbion,et alii fllii diaboli, quos ipse in epi- stold sua Antichristos appt'llat,qui€amdiversisdo- gmatibus scindere conati sunt, dicentes Christum ante Mariam non luispe. Postea vcro cum ,permiltente piissimo rcge Nerva.rogwssus de exsilio Ephesi mo- raretur, rogatus traditur ab univcrsis episcopis et presbyteris,ut quia jam in tribus evangelistarum li- bris, ut diximus, temporalem Domini nativitatem »5 HAYMONIS HALBfiRSTAT. EPISG. OPP. PARS II. — HOMIL. 86 --j^lentier habebant exposttam, eis de divinitaie ser- tnonem raceret,et ad memoriam fiiturorum scriptum relinquereti ut scilicet post ejus recessionem de niuudoyhaberent Rdeles unde fidem suam munirem et hsBreticorum falsa dogmata destruerent. Quod primum se negavit facturum,sed illisinprece per- severantibus, non aliter hoc facere acquievit, nisi priuB triduanojejunioomnesincommuneDominum precarentur.Quod cum libentisstme ab omnibus fa- ctum esset, die tertia expleti jejunii tanta Domini ~gratia,secundum sui nominis congruam interpreta- Hionem,dicitur repletus,et usque ad contemplandam divinitatis naturam substanti» ultraomneshomines raperetur, et regem in decore suo cernens, de ipso purissimo fonte divinitatis hauriret quod nobis si- tientibus propinaret,et sic pertotum sui Evangelii texium pauca de humanis actibus Salvatoris inse- rens^suflicienter ex divinitate scripta reliquit. Unde bene in ccBnasuper pectus Domini recubuisse dici- tur.Quia enira in peetore Jesu suntomnesthesauri sapientiffi etscientiaB absconditi, inde gustans quam suavis est Dominus, nobis esurientibus cibum viUe -teternffi est impartitus.Undebene inter quatuor ani- malia aquil» speciem rationabiliterhaberedescribi- tur, quia sicut aquila pr» caBteris avibus altius vo- 'lat, et prae cunotis animantibus jubar solis irrever- beratis ooulis contemplatur, ita Joannes prae cun- ctis hominibus HUbtilius ex divinitate sensit, et pr» cunctis mortalibus altiussBterni solis naturam con- •templatus est, dicens : « In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum.et Deuserat Verbum. >> Alii enim evangelistae 'Ghdstum in tempore natum "describunt,ille vero ante omnia tempora cum fuisse ■commemorat, dicens :« In principio erat Verbum.« -Alii eum subitohomineminter hominesapparuisse commemorant, ille semper cum Oeo Patre manere ostcndit, dtcens : « Et Vcrbura erat apud Deura. » Alii hunc verum hominem describunt, ille verum conQrmat Deum, dicens: « Et Deus erut Vcrbum.» 'Alii corporaliter de Maria virgine natum, tempora- •Kter inter homines conversatum fuisse asserant^ille cum Deo Patre semper fuisse demonstrat, dicens : « Hoc erat in principio apud Deum. ■ Alii signa et virtutes quas inter homines fecit, ille quod Deus erat per Filium omnem creaturam condiderit, ma- -nifestat, cum ait : « Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso fa- « tum est nihil. » Et mirabili ordine beatus Joan- ncs evangelista in exordio sui Evangelii, et fidem •credentium roborat,et hsBreticorum falsum dogma 'damnat.Fuenint enim haBretici qui dicebant :Siergo natus est Christus.erat tempusquandoillenonerat. ^Quorum errorem evangelista in ipso exordio sui Evangeliide8truit,cum dicit :«In principio erat Ver- bum. M Quia non dixit, in principio coepit esse Ver- -bum, sed in principio erat^erbum,nullum tempus ejus naturam antecessisse, sed ipsum anle omnia tempora semper esse, sicut ipse in Evangeiiodicil: « Ego principium qui et loquorvobis {Joan, viii).). A Et in Proverbiis : « Dominus possedit me in initio viarum suarum antequam quidquam facereta principio, ab fiBterno ordinata sum, ei ex aniiqoifl antequam terra fierei {Prov, vm). » Et iterum : « Quando prffiparabat cQBlo8taderam,8imulcumillo componens omnia (!bid,), » Hinc per Psalmisiam dioitur : «Priusquam montes nerent,aui formaretur terra etorbis asaaculousquein seBCulum tu esDeus (Psal. Lxxxix). » Iterufii fbere alii veritaiis inimici qui tres personas sanctcTrinitatisnegarevoIentes, dicerent : Pater quando vult, Fiiius esi ; quando vult, Spiritus sanctus est :Ftlius quando vnlt Pater, quando vult Spiritua sanctus est ; Spiriius sancius quando vuIt,Pater esi aut Filius, idem tamen unus est. Et horum falsissimum errorem verax evange- P lista dissipat, cum subjungit: « Et Verbum erat apud Deura. » Si enim alter apud alierumerai, ma- nifestum est quia alia cst persona Patris, alia Filii, alia Spiritussancli. Nec Pater juxta illorum falla- ciam aliquandomutaturinFilium,autFiI]U8 in Pa- trera,ncque Spirilus sanctus in Patrem aut Filium, sed Pater ecmper cst Pater, Filiua sempcr est Fi- lius, Spiritus sanctus semper est Spiriius sancius. Non enim divina naturavel substantia muiari po- test, teste Jacobo Apo^tolo qui aii : « Apud quem non est transmutatiO) nec vicissitudinis obum- bratio (Jacob. i), » Itom fueruni alii filii diaboli, qui Ghristum bominera tantum crederent,Deumve- Tum negarent. Et horum fallaciam spiriiuali mu- crone evangelista ampuiavit, cum adjungit : a Et Deus erat Verbum. » Congrua enim raiione coae- C lernus Patri Filius Verbum diciiur, quia sicut uos interiorem cordis nostri voluntaiem per verbum patefacimus, ita Deus Pater per Filium cuncta qvnB videntur operatus est, ieste pBalmista, qui dioit : « Verbo Dci cgbH firmati sunt, et spiriiu oris ejus omnis virtus eorum(/*M/.xxxij. » Sive Verbuni Pa- iris Filius dicitur, quia, ut ait Aposiolus : « Virtus et sapientia est Patrls (/ Oor. i). » De quo alibi Psalmista ait : « Eriictavit cor meum verbum bo- num (PsaL xliv). » Fueruni rursus alii qui Deum Cbristum quideni crcdercnt,8cd exMariaeiordium sumpsisse putareni, quorum unus mente capius dixisse fertur : Non invideo Chrisio facto Deo, quia si volo, possum Oerisimilis illLEthorum nefandis- simura errorera sanctus evaageiista opprimit,cum j) abhuc subjungit : u Hoc erat in principio apud Deum. » Ostendens illum non ex iempore incre- mentura sumpsissc, sed semper in costerna sub- stantia cum Patrc esse. liem fueruni et alii vcri- iatis inimici,qui quasdam creaturas a Deo,quaedam a quodam principe tenebrarum faetas a8sererent,ei hos destruit evangelicus sermo, cum adjungii: « Omnia per ipsum facta sunt, ct aine ipso factum est nihil. » Qusb enim subsistunt, per ipsum faeta sunt, sicut scriptum est : «Qui monei in 8Bternum, creavit orania siraul. » Non quiedam bona,qusdam raala,ut illi putaverunt,sed omnia valde bona,3icut scriptum est: « Vidit cuncta qus fecit, et erant '57 HOMILL^ DE TBHPORB. S$ fi valde bona (Gin. i). » Qaod vero qu»dani creatara A mala esse Tidetur, propter pecoatum hominis cod- -tigit, ficut per quemdam sapientem dicitur : Bestia- rum dentes, scorpii et serpentes, omnia in viadio* tam creata sunt. Nam peccatum, quia subsistendi naturam non habet, non est a Deo creatum, sed a diabolo inventum, et ideo nihil eat ; et quidquid non subsistit, nihil est, sicut de cultura idolorum Apostolus dioit : « Scimus quia nihil est idolum (/ Car. vui). n Fuerunl et alii hasretici qui, divinffi naiors substantiam subtilitts quam deberent pers- cnitantes, unigenitum Pilium Dei in divinitatis forma a Deo fiictum et non a Patre dicerent gcnitum,sicut fuit ArinSyUt per boo eum minorem Patre assererent/ quod non ex Deo genitum,sed a Deo factum pnsdi- -carent. Quorum errorem vel dementiam flde armatus evangelista conculcat cum dicit : « Omnia pcr ipsum facta snnt. » Si enim omnia per ipsum facta sunt, ipse non est factnSy qui omnia fecit : et ideo non creaAura, sed creator : non factura, sed factor, in cqualitate Patris credendud est, sicut ipse ait in Svangelio : « Ego et Pater unum sumus (Joan. x).» Et quia aliam creaturam roltonalem rationabilis Dei sapicntia creavit, ne putares ejus voluntatem esse mutabilem,ut8ubito veilet facere aliam creaturam quam in aternasua dispositionenon fecisset, rem neceseariam evangdista subjunxit, dicens : cc QHod faotum ost. In ipso vita erat. »'Qui ver- siculus ita distinguendus est^ut primum dicamus, « Quod factum est ; » deinde inferamus, « in ipso -vita erat. » Et est sensus : Quod factum est ah ilio, in tempore apparuit, sivo vivens, sive vila careos ; C in ipso vita erat, id est in ejus eetema sapientia etiam illa quo non vivunt, antcqiaam crearentur, vivebani, scilioet.ante initium niundi,quia ut postea fierent dispositum erat, ac per hoo quasi factum erat, quia omnia creatura in ipso Filio Dei imagi- naia erat. Quod ut manifestius possit intelligi, de rebus visibilibus exem]^Iumadhibeaaius,verbi gra- tia : Faber lignarius pergit in silvam, inspicit ar- borev» cogitat ex illa facere iMPcam vel quodlibet va8;etcum arbor maneat adbuc non scissa^jem in ejus sapientia quants longitudinis et latitudinisfu- tttra sit consideratur ; cujus-fabrica in ejue arte ex ee vivere comprobatur,cum tamen ex ae non vivat, quasi aut vetustate aut igne consumpta fuerit, ite- rom.ejnsdem quantkatis et qnalitatia rovit vas fa- j) bricare. Ita Deus omnipoten^ anteqiiam mundum €rearet,antequam mundi creaturaain propriaa spe- cies formaret, in ejus sapientia non solum qua vi- vunt, sed etiam qus vita oarent, vivebant. Sed ne sstimares omnem creaturam in hoc sscuilo "vitam babere et illuminatam esse, rocte subditur : « Et vita erat lux hominum. » Quod est aperte dicere quia ipsa vit» et sapientia per qpam cuncta sunt creata,et in qua per quamdam rationem, ut dictum eatjvivere dionntur,Iux est hominum, id est ratio- nabilium creaturarum, non ivrationabilium. Non enim bestis et pecora. sed homines illuminantur, qoi rationabiles sunt. Licet namquebesti» vivant, tamen non illuminantur, ut possint sapientiam et intellectum atque spiritum discretionis habere. Quibusdam enim oreaturis tribuit esse,vivere,sen- tire et non discernere, ut animalibus ; aliis esse, vivere, sed non sentire, ut arboribus ; aliis etiam esse, nec vivere, nec sentire, ut petris. Hominibus autem tribuit esse, vivere, sentire atque discemere, unde bene illuminati sunt,, qui ad imaginem Dei ereati sunt. Sed et animalis quicunque est homo, non percipit ea qu® sunt Spiritus Dei (f Cor. ii). Sed quia nullam excusationem de ignorantia carna- Hter viventibus asterna Dei sapientia reliquit, recte subinfertur : « Et lux in tenebris lucet, et tenebrs eam non (c comprehenderunt. » Tenebr® enini hominessunt iniqui, homicidae, adulteri, raptores, immundi, et his similium patratores. De quibus per Joannem dicitur : « Omnis qui odit fratrem suum, in tenebris est, et in tenebris ambulat, et nescit quo eat, quia tenebree excscaverunt oculos ejus (i Joan. ii). m Unde et Aposlolus crcdentibus ait : ad mundi pertinet amatores. De quibus alibi Dominus ait : Pater juste, mundus te non cognovit. In ed vero quod ait : « In mundoerat,» ostendit per divinitatem eum ubique esse praBsen- tem : quia nullo concluditur loco, vel excluditur, sed ipse est superior et ipse inferior, ipse interior et ipse exterior. Legitur « in mundo erat, » id est D iu orbe terrarum. Quidam tamen « in mtindo, » in sanctis hominibus exponunt. « Mundus per ipsum factos est, » quia oYnnis creatura per ipsum et ab ipso facta est ex nihilo. « Et mundus eum non co- gnovit, » id est, mundi amatores. Recte enim mundi amatores mundi nomine vocantur, quia mente et desiderio mundum incolunt. Visibiliter autem eum signa facientem, scilicet Judei, viderunt, ct ipsum non cognoveruni. Nam coelum cogpiovit, quando eo nato novam stellam misit ; mare cognovit, quando sub plantis ejus se calcabile prebuit ; terra cogno- vit, quando eo moriente contremuit ; sol cognovit, quia radios suos in ejus morte abscondit. Sed, ut 61 HOMILIiG DE TBMPORE. »» diximus, mundi amatoree, scilicet Judei, non co- X gnoverant. De quibus adhuc subjungitur: « In propria venit, et sui eum non receperunt. » Iq propria quippe venit, quia non solum ex stirpe Judsoram carnem aseumpsit, sed etiam inter eos docuit, prsdicavit, signa et virtutes inenarrabiies ostendit. » «< Et vidimus gloriam ejus, gloriam qaasi Unigcniti a Patre. » Gloriam ejus viderunt in humanitate, qui videre non pote- rant in divinitate, quia quam ante incarnatio- nem videre non poterant, videre postquam Verbum caro factiim est. Gloriam igitur Dei latentis in ho- mine, illi speciah'tcr viderunt^ qui eum miraculis coruBcantem conspicere meruerunt. lili quoqueejus gloriam manifcstius conspexerunt, qui eum ante 'passionem transfiguratum in monte contemplati sunt, audientes desuper vocem Patris intonantem : «Hicest Fiiiusmeusdilectus, inquo mihi compla- cui [Matth, iii). » De quibus unus fuit iste Joannes, de quo talia revelata sunt, et per quom talia signa Bunt monstrata, qus nullus facere posset, nisi qui Unigenitus Pctris esset. Nam et post resurrectionem Bpiritus sanctuseosdem discipulos obumbrareatque replere dignatus est, ut per haec et unigenitum Dei cognoscerent Filium, et ex matre primogenitum. Sed est dilTerentia inter unigenitum et primogeni- tum, quianon omnes primogeniti unigeniti, sed om- nes unigeniti primogeniti vocantur. Primogenitum enim dicimus, non solum quem alii sequuntur, sed etiam quem nullus prscedit. Ex eo autem quod evangelista Matthsus ait : » Donec peperit lilium suum primogenitum (Matth, ii), » occasionem tra- here voluerunt hasrctici, beats MarisB virginitatem infamarc cupientes. Dixerunt enim eam alios filios post Dominum ex Joseph habuisse, et ipsosesse vo- lucrunt qui in Evangelio fratres Domini appeilantur, non considcrantes quia fratres iti Scripturis variis modis vocantur. Aliquando enim natura fratres di- cuntur, aliquando cognatione, aliquando gente, ali- quando etiam dilectione. Natura^ sicut Cain et Abel, Esau et Jacob, Petrus et Andreas. Gognatione, ut Abraham-et Lot, juxta quod ipse Abrahamait: « Ne, quaeso, sit jurgium inter me et te, etinter pa- stores meos et pastores tuos, fralres enim sumus {Gen. zin). » Similiter Jacob et Laban, eodem Laban dicente : « Num quia frater meus es, gratis servies mihi ? » Gente, sicut omnes Judasi fratres dicti sunt, diccnle ipso latore legis Moyse : Si con- stitucndo cbnstitueris super te regcm, non habcbis potestatem aliffi gentis faominem constitliere, sed eum qui sit frater tuus, id est de gente tua. Dile- ctione, sicut omnes Ghristiani fratres vocantur, Do- mino dtscipulis dicente : « Omnes enim vos fratres estis (Matth. xxii). » Eodem modo fratres Domini cognatione dicti sunt, quia deillius erant progenie. Ergo Dpminus non solum unigenitus, sed etiam pri- mogenitus dicitur, quod non solum alii ex Maria post eum natl non sunt, sed quia ante eum nullus. Quod autem subjungitur, « plenum gratis et verita- A « tig, » singolari gratia Oei Piiio in homiiie qiiem assumpsit datum .est a Patre^ ut ex quohoiBO^sse inciperet, perfectuB esset Deua, perfeotqs scar {Luc.xm)..n Gallida enim bestiola vulpes insi- diatrix et inimica galUne comprobatur,ita quoque et Herodes callidusetingenioBQSgaHinampersecutus est.quia Dominum cum exercitu suo sprevit.Pullis ejtts insidiatus est,quia apostolos persequi non de- stitit, et ideo persecutores Domini vulpibus compa- rantur, com per prophetam dicitur : Jpsi vero in vanum quesierunt animam meam.Introibuntin in- feriora terraB,tradeDtur in manus g]adii,partesvul- ptum erunt (Psal. lxxi). '» Dus autem al» gallinaB qaibus pallos- fovet, duo suntDomini Testamenta; aat da« ala gallins,Moyses et Aaron^per quos Do- niioas Israeliticum populum de iGgyptia servitute liberavit :sive Jesus etZorobabel,per quos eumdem populum de captivitate BabyloniaB reduxit. Sed his et aliis benediciis ingratus, non solum credere no- ^ luit.sed etiam nutritorem suum morti tradidit.Un- de et contingit eis merito quod subditur : « Ecce relinquetur vobis domus vestra,deserta.» Si qais corporalibus oculis intueatur, videbit etiam ad litteram hanc Domini vocem esse impletam,quia domus Domint^quaenobiliter in Jerusalem ediilcata fulgebat, propter incredulitatem illorum ad solum usque destructa est a Tito et Ve8pasiano,ita ut non relinqueretur in ea lapis super lapidem. Unde et dudum discipuHs Domino sdiflcia civitatis ostenden- tibus^ait illis :c« fiequere me,»id esi imitare me.Ac si diceret Dominu8:Tanto ergo tolorabilius crucispassionem sustinebis,quanto in ejus sufTerentia meate sequlvestigia recordabe- ris : ut sicut prj tua saluie crucis patibulum sus- tinere non disiuli,ita quoque et tu.pro confessione nominis mei pati tc debere memento. Quia eo glo- riosorem palmam martyrii consequeris^quo ad banc promerendam Hrctius iter magisiri sequeris. Sequi enim Dominum|iniitari6st,8icutip&edicii:i(Si quis aliam iranseani personam>et sic de se quasi de alio loquantur:3icui fecitMoyses quando de se quasi de aliolocutus esi,diccn8 :« £i erat Moyses vir.raitissi- mu8 super omnes bomineB,qui morabaniuriaierra (Num. xii). » Similiter ei beatus Job dkiurus : « Kt erat vir ille aimplox et recius, ac timens Deum, » de se quasi de alio pr®misit, dicens : « Vir erai in terra Hus, nomine Job (Job, i). « Uanc ergo humi- liiaiem aervans beatus Joannes, in tota serio sui Bvangelii proprium nomenponerevoluit.Datauiem et aliud indicium su« cognitionis bealus Joannes evangelista, cum subjungit : « Qui et reeubuit ia « cfsna super pectus Domioi, ei dixii :Domine»qui8 « est qui iradet ie ? » In ulUma cquem diligebat Jesus. » Diligebai enim eum Jesus, non excepiis ceeieris singulariter solum, sed specialiter intcr cffiteros unum. Omnes enim se diligerotcom' Evangelii narrat,discipulu8 illo supra pectusmagi* airi recubuii : ei cum dicerei Dominus : Unusex vo- bis me traditurus esiioonirisiaiia omtiibus,iaBu«nte sibi Pctro,interrogaviimagiatrum Joannes, dicens : « Domine^quis.esi qui tradet te?»Et n&omnium coq- scientiasdira suspicio iorqueret,certos eoa reddidit, dicens : «Qui intingit manum mecum in paropside, hic me tradet.» Quod autem discipulus ille supra pe- ciua magisiri recubuity.non sollim prasseniis dile- ctionis indicium fuii, sed etiam futuri myalerii si- gnum. Quia enim in pectore Jesu sunt omnes the- sauri sapienii» etscieniittabscondiii^mentoillesu- pra pecius magisirirecubuissediciiur^quideejuadi- viniiatealiiuset profundius csieriseratdcscripiurus. « Hunc ergo cum vidisaei Petrus,dixit Jesu : Do- « mine, hic auiem quid ? » Quia enim Petrus aipo- siolusiu cxtensione manuum^in cinciionealterius, in ductu quo noUet, 8uam passionem intellexerat signiflcaiam, voluit scire de fratre ei condiecipulo qua morte ei ipse iransiiurus esset ad vitafiQ.Ei vi- dens Bum sequentenx^ ait : « Domine, hic autem quid?DiciteiJe6us:Biceum « volo manere, donec veniam, quid ad ie ? tu me « sequere. » Ac si diceret : Nolo eum per passio- nem martyrii prffisentis vits cursum consummare, sed sic eum volo mauere donec, ecclesiasiica pace firmata, iransitu naturaliB moriis, perpetuam eum ducam ad vitam. Ubi putandum non est quod ne- gaverit Dominus Joannem pro sua iide* muliag-iri- bulaiiones esse pa3surum, sed praBdixit eum per probavii, quibus anie suam pussionem loquebatur, ]) martyrium prsesentem vitam non esse consumma- dJcens : « Sicut diiexit me Pater, et ego dilexi vos, maneie in dilectione mea [Joan, xv). » Sed hunc praa caeteris diligcbat, quem iniegritas virginalis msLjori dilectione fecerat dignum. Tradunt namque historiae quod eum voleniem nubere, de nuptiis vo- cavii^ et propterea quod a complexu carnali eum subtraxerat, spirituali dilcctione cum fecerai esse digniorem.In eo autem quod ait :«ViditiiIum quem diligebat Je8US)Sequentem,»morem sanctorum bea- iUB Joannes evangeiista servavii, cum proprium nomen taccnsyalio indicio suam^personam demon* gtravit. Hanc enim consueiudinem habeni aanoii turum. Nam in Actibus apostolorum publioe virgis caesus legitur, quando ibani discipuli a conspectu concilii gaudentes, quoniam digni habiti erao^t pro nomine Jesu contumelias pati (Act, v). Et a Domi- tianoimpiissimoGaasareinferveniisoleidoIiummis* sus legiiur^ ex quo tantum liber exiii a dolore cor- poris, q«antum alienus erat a corrupUone carnis. Nam in hisioria Ecclesiasiica legimus eum veneno esae potaium, et nibii mali passum, impleto in eo quod a Domino dictum fuerai : Et si niortiferunn quid biberinti non eis nocebit. Postea vero propter insuperabilemoonaiaDiiam evangelizandi,$ib eodem 73 HOMILI^ DE TEMPORE. n ppmcipc inPathmos insulani exsilio est relegatus, A. rirnaum. spe1i^Gmortuuin,errantem cdrngere, insi- ubi, consortio destitutns humano, consolationem promeruit angelorum. Ibi enim propria manu Apo- calypsim scripsit^quam eiDominus revelare digna- tus est, pro stutu Ecclesiae, praBsentis scilicet et futurs. Et ideo cum Dorainus dixit: «Sic eumvolo manere donec veniam, » non negavit eum corpore moriturum, sed per passionem martyrii non esse consummandum pradixit. Sed sermonem sic ma- nendi,itaquidem discipuli eodem tempore tractare cGsperunt, quasi Joannes jam non esset moriturus. Unde et subditur. c< Exiit ergo sermo inter fratres quod discipulus «ille non moritur.» Sed hunc eorum erroremidem Joannes corrigere curavit, cum subjunxit: «Etnon pientem docere, pro veritatc et justitii etlam, si necessitas fuerit, usque ad mortem certare. His au- tem qui in regimine positi sunt, qualiter subjectl victum et vestitum habeant, intenta sollicitudiile praevidere. Per Joannem vero, de quo dictum est : « Sic eum volo manere donec veniam, >» contem- plativse vit» suavitas designatur, ad quam pertinet, remotis omnibus curis et 8ollicitudiDibu8,lectioniet orationi assidue insistere. Grebra quoqne lacryma- rum compunctione, pro peccatorum remissione et seterns vitae perceptionc,dulcissime suspirare. 8erl tamen utrumque discipulum, utraque vita nuUus ignorat esse perfectum,etactiva quidem vita gene- raliter ad omnes fideles pertinet, qui, se ab hoc sa- udixit Jesus Non moritur, sed^ Sic eum volo ma- p culo immaculatos custodientes, mentem, manumy M nere donec veniam. » Morte enim corporis vera- citer mortuus est Joannes, quia ex eo diequo primo homini dictum est : « Quocunque die comederis de ligDO scientias boni etmali, mortemorieris((i^n.ii), » nullus est qui gustet vitam qui non gustet mor- tem. Denique, etsi Elias et Enoch adhuc vivi esse creduntur/tamensciendumestquia ad tempusmor- tem corporis distulerunt, non penilus evaserunt, quia temporibus Antichristi interficiendi sunt.^Etsi Dominus ia forma humanitatis mortem susccpit, nullus est qui mortem corporisevaderepossit,Psal- mista testante, qui ait : u Quid est homo qui vivet, et Don videbit mortem ? '>{PsaL lxxxviii.) subauditur nuIIus.Denique sicut in Patrum litteris invenimus, cum longo affectus scnio Ephesi moraretur, in linguam in bono opereexercent.ContempIativa vero illis maxime datur, qui post longa ezeroitia mona- sticffi vitae,secretalocaeremi sibi eligunt, ubi absque impcdimento hominum,lectionietorationi insistere et soli Deo possint inhsrere, et quantum humana fragilitas patitur, aliquoties ccetibus angelorum mente adjungi, dicentes eum Psalmista : « Eoce elongavi fugiens, et mansi iu soiitudiae (Pfa/* liy).» Hoc autem inter activam et contemplativam vitam distat^ quia activa hicincipit et hic finitur : contem- plativa vero hichabet initium,sedin futuroplenius perilcietur. Quisenim in illavita esurientibustribuet cibum, ubi esurit nemo, cum panis sit ibi vivuB? Quis ibi sitienti potum tribuet,ubi est fonsvivus» ex quo qui gustaverit, nunquam sitiet in iBternum ? tantum,ut,dlscipuIorummanibussustentatus,vixad G Quis vestiet nudum, ubi stola est immortalitatis? ecclesiam pergeret, sciens diem mortis suae immi- nere, judsit sibi praeparari sepulcrum, et dominica die,post celebrationem missarum;etadmonitioaem factam discipulorum, pcrceptione corporis et san- guinis Domini seipsum munivit. Ac deinde valedi- cens fratribus, descendit in defossum* sepulturse sus locum quem sibi preparaverat, et quasi in lectulo^ lia collegit se in sepulcro, atque oratione expleta, videntibus discipulis, appositus est ad patres suos, tam extraneusadolore corporis quam alienus fuerat a corruptione carnis. Quo in loco terra sensim ab imo dicitur ebullire, ita ut nonnuUi eum credide- rint vivere. Sed quoniam,aliis apostolis per passio- nem martyrii consummatis, ipse solus in pace Eccle- Quis visitabit infirmum,ubiqui inflrmetur non est? Quis sepeliet mortuum,ubi regio viventium?Unde, sicut diximus, activa vita hic habetinitium etflnem» mcrcede restante : contemplativa vero bic habetini- ti um , sed^in futuro perfectionem habebit : quia c< qitod nunc videt per specul um et in snigmatey tunc videbit facie ad faciem(/Cor.xiii).-»Undebene deJoannedi- ctum e8t:« Sic eum volo manere donec veniam,id est, eos, quosgustu mcae contemplationis inebriavero semper proQcere volo, quoaduaquemein diejudicii apparente,cumaeternaremuneratione de Odetranse- antad speciem. Jam enim descriptionem suiEvan- gelii beatus Joannes nobis commendat, cum dicit : « Hic est discipulus ille qui testimonium perhibet Bis naturali morte vitam finivit, idco a Dominodi- q « de bis,et scripsit hflec« Perhibuit quippe Joannes ctiim est: « Sic eum volomanere donecveniam.» Quod estdicereiNoIoeumperviolentiampersecutorisvitam fmire praesentem,sed8iceumvolomanere,quoadus- queveniensad vitam eum ducam perennem, et^terna remunerationecum clariHcem. Spirltualiter autem perhosduosdiscipulos,duasfideliumvitas,inquibus Eeclesia constat, accipere possimus,activamsciIicet et contemplativam.QuarOm unain laboreest,aItera in requie. Per Petrum enim, cui dictum est: « Se- qoere me, » activae vitae labor exprimitir, ad quam pcrtinet esurienti cibum, sitienti potum, nudo tri- buere vesLimentum, suscipere hospitem, visitare in- Patroi. CXYIII. Domino testimonium docendo^ perhibuit recte vi- vendo, perhibuit Evangelium scribendo, perhibet etiam quotidie, cum Evangelium quod scripsit in Ecclesia a fidelibus legiturvel auditur. Sed gratum forte videbitur, si quae occasio illi Evangeliumscri- bendi fuerit, breviter commemoremus. Nam post Do- mini ascensionem, persexagintaferme annosabsqne uUo adminiculo scribendi Evangelium prffidicavit. Sed cum propterinsuperabilem constantiamevange- Iizandi,utdiximus,aDomitianoimpiissimoG8esarein Patbmos insulam exsilio relegatus fuisset, i rrumpen . tes in Ecclesiam Dei bseretici Marcio, Cerinthus et Ebl« 75 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS II. — HOMIL. 76 oni, et cseteri filii diaboli , quos ipse in Epistola sua An- tiohristos appellat, diversis dogmatibus eam scindere conati sunt, dicentes Ghristum ante Mariam non fuisse. Postea vero,cum permittente Neva piissimo rege, de exsilio reversus Ephesi moraretur,rogatus dicitur ab omnibus Asiae episcopis et presbytariSi quia jam in tribus evangelistarum librisdehumani- tate Salvatoris satis scriptum habebant, ut eis de divinitate sermonem faceret, atque ad memoriam futurorum scriptum relinqueret,maximead convin- cendam illorum haeresim, qui dicebat Ghristumante Mariam non fuisse : quod primum senegavitfactu- rum, sed illis in prece pcrseverantibus, non aliter acquievit, nisi omnes triduano jejunio Dominumin commune precarentur. Quod cum fecissent, tanta gratiaSpiritussauctidiciturfuisserepletuSyUtusque ad contemplandam Patris et Filii ejusdemqueSpiri- ritus sancti divinitatem mente raperetur, et de ffiterna) vitae purissimo fonte potaret, quod nobis sitientibus propinaret. Unde et Evangelii sui taleest exordium : « In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum, » etsic per totum Evangelii sui textum, pauca de humanisacti- bus interponens, sufficienter de divinitateSalvatoris scripta reliquit.Quam Ormiter autem et absqueuUa ambignitate credenda sunt qus Joannes scripsit, ipse manifestat cum subjungit: «Etscimusquiave- « rum est testimonium ejus. » Et nos ergocumcse- ieris ndelibus veracredentesquaescripsit^servemus quae docuit,ut perveniamus ad hoc quod promisit, quod ipse prsestare dignetur, qui cum Patre, etc. HOMILIA XII. DE SANGTIS INNOGENTIBUS. (Matth. ii.) k In illo tempore, apparuit angelus Do- « mini in sommis Joseph, u etre Iqua. Haerent sibi di- vinaeIectioncs,et frequenter una pendetexaltcra,ita ut nonnunquam exordia subsequentis, faciliusintel- ligantur ex consideratione praecedentis, quod in hac lectione facile advertimus, si illius superiora parum- perattendimus.Supra enimrctulit evangelicalectio, quia cum magos ab Oriente Hierosolyma venientes, Herodes Bethlehem misisset,dixitei3:: Quare autem tam sollicite cum pueroetmatre ejus fligere angelus in iEgyptum moneret, mani* 77 HOMILIiE DE TEMPORE. 78 festat cum dicit : « Futurum est enim, ut Hero- A ■ des quaerat puerum ad perdendum eum. » Quaeret, inquit, ad perdendum, sed non inveniet ad interfl- ciendum. Quanto autem studio Josepb et sollici- tudine paratus esset angelicis obedire praBceptis^ manifestatur cum subjungitur : « Qui Gonsurgens accepit puerum et matrem ejus « noctei et secessit in i£gyptum. » Non enim noctis tenebras metuens, lucem exspectavit, non perfids gentis crudelitatem pavens, in aiteram partem de- clinavit, sed »-consurgens, acccpit puerum ct ma- trem ejua nocte, et secessit in i^gyptum. » Magna potentia Domini, sed non minor ejus claret bumili- tas. )IIe enim ante facieoi pcrsecutoris fugere voluit, coi angcli ministrant Fugit Dominus in ^Egyptum idolis plenam, cunabula Judaeae gentis relinquens, n etiam ipso situ corporis ostendens, quod postmodum dicturus erat : o Non veni vocare justos, sed pccca- tores ad pcenitentiam [Marc. ix). » « Et erat ibi, usque ad obitum Herodis. » Quod DonnuUi post quadriennii tempus,alii post biennii factum esse commemorant. Spiritualiter autem Ma- ria et Joseph, legem Synagogamquo significant. jEgyptus quoque, quae tenehrx vcl mceror iuterpre- tatar, mundum signillcat, qui post Domini incar- nationem in tenebris ignorantiae, et umbra mortis vel mceroris et angustiae positus sedebat, sicut Apo- stolus dicit : « Tribulatio et angustia in omnem ani- mam hominis operantis malum, Judasi primum et Graeci [Rom. ii). » Quasi enim Maria et Joseph por- tantibus, Dominus iEgyptum vcnit quando lege et Synagoga praecedentibus, mundum in tenebris erro- C ris positum,sua visitatione illustravit,impleta pro- phetia Isaiae, dicentis : t Ecce Dominus ascendit super nubem levem,et ingredietur iEgyptum,et cor- yEgypti tabescet in medio ejus, et commovebuntur simulacra iEgypti, » et caetera quae scquuntur. Nu- bes levis, virgo est Maria, quae non est gravata se- mine virili, et quasi super nubem levem Dominus asccndens, iEgyptum intravlt^ quando, carnem ex virgine assumens, mundo visibilis apparuit. « Ut tf adimpleretur quod dictum est per prophetam di- « centem : Ex iCgypto vocavi filium meum. » Con- Buetudo est huic evangelistae, videlicet Mattha^o, ut frequenter suam narrationem oraculis prophetarum conprmet. Quia enim Hebraeis Hcbraeo sermone suum evangclium primus sciipsit, ubicunque loci j) opportunitas se dedit, suam narrationem ex eorum libris confirmare etuduit, unde cum dixisset Domi- num monente angelo a parentibus in /Egyptum faisse deportatum^ adjecit continuo oraculum pro- pheticum, dicens : « Ex i€gypto vocavi filium ineum.»Hoc testimonium in Oseae propheta legitur JQxta Hebraicam veritatem, sed inter Septuaginta interpretes non habetur. Quia enim, Ptolemaeo rege jubente,Scriptura5 in Graecum vertebant eloquium, Jodaei prudenti consilio dicunt factum, ut ubicun- que manifcste de fllio mcntio fieret, aut aliter in- terpretarentur,rut omnino praetermitterent, ne Pto- lemaeus, qui unius Dei cultor videbatur, trinitatem non intclligcndo, in varios deos incideret : unde plura in nostris codicibus leguntur, quae in Septua- ginta interpretibus non habentur, sicut est hoo (/ttrfic.xiii) : « Ex ^gypto vocavi lilium meum. » Et illud : « Quoniam Nazaraeus vocabitur. » Et : « Vide- bunt in quem transfixerunt. » Nonnulli autem hoc teslimonium de Numerorum libro sumptum volue- runt esse,illud8ciIicetBalaam divini, ubi scriptum est : « Deus ex iCgypto vocavit eum, et gloria ejus quasi unicornis [Ose, xi). » Quod quamvisde Judae- orum populo possit intelligi,qui de ^Egypto ad ter- ram repromissionis vocatus est, potest et de Filio Dei accipi, qui, post obitum Hcrodis, iterum mo- nente angelo, ad terram Israel est reversus. « Tunc Herodes, videns quoniam illusus esset a « magis, mittens occidit omnes pueros, qui erant « in Bethlchem et in omnibus (Inibus ojus,a bimatu « et infra, secundum tempus quod exquisierat a « magis. » Quod autem ait, « Tunc Herodes videns quoniam illusus esset a magis, » ad superiora Evan- gelii respicit, ubi dictum est, quia cum Herodes mitteret magos in Bethlcbom, dixit : « Ite et inter- rogate diligenter de puero {Maith, ii), » et reliqua. Sed quia responso accepto in somnis ne redirent ad Herodem, per aliam viam reversi sunt in regio- nem suam, videns suas insidias esse frustratas,ira- tus est valde, quoniam illusus esset a magis. Et quia occulte perdere puerum non potuit, in mani- festam persecutionem continuo exarsit. « Et mittens occidit omnes pueros qui erantin Bethlehem,et in omnibus fmibus ejus. » Putabat enim,quod si omnes pueri occiderentur, unus quem quaerebat evadere non posset, non asstimans, infelix, quia non est consilium, non est sapientia, non est prudentia contra Deum. Unde « a bimatu et infra » pueros jussit occidere, hoc cst, a puero duorum annorum, usque ad puerum unius noctis. Quod vero dicitur: « Secundum tempus quod exquisierat a magis, » tra- dunt historiae Josephi et Hegesippi, quod eo tempore quando natum regem Judaeorum a magis audierat, accusantibus adversariis, vocatus ab imperatore. Romam venit : etcum venissetante Gaesarem et uni- versum senatum^ ut erat callidus animo et prudens cloquio, potentissime et honestissime purgavit quae- cunque sibi fuerant objecta. Gumque aliter ab ini- micis putaretur, majori gloria ab imperatoro est exaltatus,in tantum ut ei regium diadema tribueret, et regnandi potcstatem in Judaea confirmaret : et cum post duos annos in magna gloria in Judaeam esset reversus, recogitans quod audierat a magis natum esse regem Judaeorum : « Mittens occidit omnes pueros qui crant in Bethlehem, et in omni- bus finibus ejus, a bimatu et infra,secundum tempus quod exquisierat a magis, > ae^timans, ut diximus, quod, omnibus occisis, unus efiTugere non posset. Quod autem nato Domino persecutio coepit, signi- ficatur per omne tempus vitae praesentis.non deesse futuroSj qui electos Dei persequantur, sicut DominaQ 79 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS II. — HOMIL. 80 ait in Evangelio : « Si me persecuti sunt, et vos persequentur (Joan, xv). » Et Apostolus : « Omnes qui pie volunt vivere in GbristOjpersecutionem pa- tientur (// Tim. iii). » Et sicut ait Scriptura: « Vasa figuli probat fornax, et homines justos tentatio tri- bulationis (EccL xxvii). » Quod vero pueri pro Do- mino occisi sunt, significat per humilitatis meritum ad coronam martyrii esse veniendum, quod omnis, ut Dominus ait, qui se humiliat, exaltabitur. Pue- rorum enim innocentia,humilitatem significatsim- plicium.De qualibus Dominus ait : « Sinite parvulos venire ad me ; talium est enim rcgnum coelorum {Matth. xix). » Et iterum : « Nisi conversi fueritis et efTiciamiiii sicut parvuli,non intrabitis in regnum coelorum. » Quando autem pueri, ut diximus, pro Christo interfecti sunt, sed Christus qui quaereba- tur non est invcntus, ostenditur quia persecutores martyrum corpora male tractare possunt et occi- dere, sed neque a vivcntibus, neque a morientibus Christum auferre, qui possunt dicere : « Sive vivi- mus, Domino vivimus : sive morimur,Dominomo- rimur. Sive enim vivimus, sivo morimur, Domini sumus {Rom. xiv). » Per eos autem qui bimi occisi sunt, illi significantur qui perFecti sunt in opere et doctrina, qui cum bene vivendo et recte docendo, aliorum nequitiam increpant, usque ad elTusionem sanguinis decertant. Per illos vero qui infra, signi- ficantur simplices, qui, scientes Christum tantum et hunc crucifixum, magis eligunt mori, quam ejus fidem negare.Quod autem non solum in Bethlehem, sed etiam in omnibus finibus ejus pueri occisi sunt, significalum est, quia non soLum in Judsa, unde Ecclesia originem sumpserat, persecutio erat futura, sed etiam usque ad fines terrse. Et quod Dominus propter persecutionem Herodis in ^Egyptum fugit, significat electos propter persecutionem pravorum, aliquoties a propriis sedibusessefugando8,exsilio- que relegandos.Quod vero defuncto Herode, iterum angelo monente, ad terram Israel reversus est, si- gnificavit eosdem electos post compressam haereti- corum falsltatem, ad proprias sedes esse reversuros : quod de Hilario Pictaviensi, et Athanasio Alexan- drino, et pluribus aliis legimus. « Tunc adimpletum est, quod dictum est per Je- « remiam prophetam dicentcm : Vox in Rama au- « dita est, ploratus et ululatus multus : Rachel « plorans filios suos ; et noluit consolari, quia non « suqt. »Nostram superiorem narrationem Matthaeus evangelistaconfirmat, cum suis sermonibus oracula infert prophetarum. Quod autem ait : « Vox in Rama audita est, h non hic Rama nomen urbis vel loci, ut quidam putant, simpliciter sonat, sed potius in excelsum significat. Quod est enim dic^ere : Vox in Rama audita est, idem est dicere, persecutionis procella longe lateque diffusa est. Quaeritur ad lit* teram,quomodo Rachelfilios suos plorasse dicitur, cum Bethlehem, in qua pueri occisi sunt, non in tribu Benjamin, qui de Rachel ortus est, sed in tribu Juda fuerit, qui do Lia sorore ejus natus est ? Ad A qiiod respondendum, quia tribus Juda et Benjamin, ut vetus narrat historia, juxta se haereditatem acce- perunt, et funiculus sortis Behjamin prope Bethle- hem pervoniebat. Et quia Herodes praeceperat non solum in fiethlehem, sed etiam in omnibus finibus ejus pueros occidi, intelligimus per hanc occasio- nem permultos de stirpe Benjamin esse caesos,quos Rachel mater elevata in excelsum voce plorasse di- citur, ut persecutionis immanitas cxaggeretur, quando ipsa mater egisse dicitur, quod ab ejus tribu factum cognoscitur. Est et aliud quod in hoc loco prudens lector adjicerepotest,quiasicutCene- sis narrat historia {Gen. xxxv), Rachel sepulta est prope Bethlehem, juxtaviam quae ducit Hebron, si- cut titulus monumenti ejustestatur. Quod ergoab n aliis constat factum, ipsa prophetico more fecissc dicitur, cx cujus sepultura locus ille insignenomea habebat {Joan. lxxx). Spiritualiter vero Rachel (quae ovis vel visus principium interpretatur) Eccle- siam significat, quse rccte visus principium dicitur, quia, mundato cordis oculo, illius pulchritudinem contemplari desiderat, qui ait : « Ego principium qui et loquor vobis (Joan. viii). » Ipsa quoque est ovis centesima,quam pius pastor inventam propriis humeris imposuit,et sic reportavit ad gregem {Luc, xv). Plorat ergo Rachel filios suos, quia Ecclesia pro persecutione fidelium gemit. Non vult autem consolari super eos, qui non sunt, quia illam con- solationem non vult recipere, ut iterum redeant ad certamina saeculi pugnaturi, qui regnant cum Chri- sto per martyrium coronati. C « Defuncto autem Herode. » Igitur Herodes, qui tantorum scelerum se fecerat auctorem, ut nec ab ipsius Domini persecutione manum traheret non poterat remanere inultus. Quia enim fraudulenter regnum Judaeorum primus ex gentibus adeptus fue- rat,non solum Judaeis multa mala intulcrat,veruin etiam in filiis propriispatricidaexstiterat.Et super omnia mala, quae longum est enumerare,cum Salva- torem mundi natum audisset,fellisinvidia commo- tus, ut unum perdere posset, quem ad rognandum audierat natum, omnes pueros in fiethlehem, et in omnibus finibus ejus interficere jussit.Tantaque ra- bies ejus animum 8uccenderat,ut nec propter multi- tudinem morientium,necpropter parvulorum inno- centiam,8ua saevitia cessaret. Propter quod divina j) ultione pcrcussus,immedicabilempassusestaBgritu- dinem.Erat enim febris, acerrima suspiria,et anheU- tus assidui,8pasmus quoque totius corporis,ita ut vix respirare posset. Hydropis morbus corpus attenua- verat, ita ut vestigia inQatione pedum gravarentur, interiora quoque viscera tanto dolore urebantur, ut per secretum natur® digerere vidcretur. Prurigo quoque totius corporis in tantum intolerabilis erat, ut etiam vercnda putrida vermibus scaturirent.Ine- rat eliam et anhelitus fetidus,in tantum ut vix me- dicorum aliquis pro adhibendis medicaminibus ad eum accedere posset. Denique nonnullos medico- rum in ipsa aegritudine positus dicitur occidere pr»- 81 HOMILIiG DE TEMPOHE. 83 cepisse, quasi qui ejus saluti prodesse poBsent, nec A velleat. Insuper etiam famem sitimqueintolerabilem sustinebat. £t quod gravius erat, omnis cibus et potus in fastidium ei eraU Insomnietatem talem sustinebat, ut dies noctesque pervigiies duccret Quod siparum obdormisset phantasmapatiebatur, ut se obdormisse poBuiteret. Sed cum nimio amore presentis vit» sstuaret, jussit se deferri trans Jor- danem, ubi erant aquse calidae^ quse etiam languen- tibus medicabiies dicebantur* Sed quae aliis utiles erant, illi nihil profuerunt, ut intelligeret se divina uHione esse percussum. Visum etiam fuitmedicis, ut in fomentQm olei tepidi eum deponerent. Quod cum fuisset ingressus, itatotum corpusejus resolu- tam dicitur, utetiamoculiinsimilitudinemmorien- iiom versarentur, intercluderetur vox^ et sensus j^ abesset. Et eum postpaululumamicorumetfamulo- ram vocibus excitatus sensum recepisset, jussit se defeiri Jericho. Gumque jamdesuavitadesperatus eaeety omnes principes Judaorum ex singulis ci- vitatibus et castellis ad se convocatos, in custodia retrudi jnssit. Vocansque serorem suam Salomen, ei virum ejus nomine Alexandrum, dixit: Novi Ju- daeos de mea morte gavisuros, sed honorabiles exse- quias habere potero ex planctu lugentium, si vos meis volueritis parere prsceptis, ut mox cum ego spiritum exhalavero, omnes principes Judaeorum, quos in custodia reclusi, interficiatis. Sicque fiat, ut qui de mea morte gauderecupiunt,suorum civium iateritum lugere cogantur. Et ne ab eorum sangui- niseffusione manum retraherent^singulisquinqua- geDftB argenti drachmas darijussit.Cumque dolore C ingenti angustiaretur, Antipatrum filium suum, quem quasi de nece patema tractantem vinculis' reli- g&verat, jussitinterficere eo quodaudita ejus morte gavisuB nuntiaretur, Jamverotantismalis obsessus, et quia se vivere non posse cognoverat, mortem ac- eelerare cupiebat. Undequadamdie cumresedisset. jussit sibi dari pomum, et adejuspurgationemgla- dium. Cumque buper sinistram recubuisset, ictum ferientis in seipsum libravit, seque propria manu percussity atque statim vitam finisset nisi unus ex amicis qui vicinior astabat^Achiabnomine,manum cum giadio retraxtsset. TalemigiturHerodeshabuit finem, quipropterSalvatorisodium, multumsangui- nem fuderat innoxium. •* Qao defuncto, ecee angelus Domini itorum ap- j) « paruit in 8omni8Josephini£gypto,dicen8:Sui^e « ct ftccipe puerum et matrem ejus, et vade in ter- * ram Israel. Oefuncti sumt enim qui qu£erebant « aaimam puei i. Qui consurgens, acoepit puerum « et matrem ejus^ et venitinterramlsrael. »Etquia uon dixit, defunctus, sed defuncti^ ex his angeli verbis intelligimus, multos principes Judsorum cnm Herode in nece Domini consensisse: et ideo diviDa uUione actum est^ ut multi ex his cum ilio perirent, cum quo in nece Domini consenserant. Spiritualiter vero obitus Herodis, terminum signifi- cM invidiosae contentionis qua nunc Judaea coutra Ecclesiam sasvit. Quod autem post obitum Herodis puer Jesus ad terram Israele8treversus,signif!cat, quia circa fmem sfficuli ad synagogam est reversu- rus, cum per prffidicationem Elias et Enooh in eum crediderint. Unde cura MgYpium deferri jubeatur et fugere, hoc in nocte praecipitur: cum vero ad terram Israel revertitur, necnoctis fit mentiorquia quos nunc propter incredulitatem in tenebris dese- rit, circa flnem saeculi credenies in lucem fidei re- cipiet. « Audiens autem quod Archelaus regnaretin Ju- « daea pfo Herode palre suo, iimuit illo ire. » Ar- chelaus auiem unus fuit deHerodisfiliis^ quem post se ad rcgnandum in Judsea Hcrodes instiiuerat.sed posteainsolentiamejusaccusantibusJudaeisJudicio senatus apud Viennam, qus Galliarum esi urbs, exsilio relegaius, viiam finivit. Archelaus auiem, qui vincens leo inierpretatur, Antichristum significat. Qui ad tempus in sanctis vicioriam habebit, et quasi leo terribilis apparebit. In illam ergo partem qua regnabat Arcbelaus, Joseph cum puero ire do- luit, quia in illam partempopuliJudaeorum,qu8ein Antichristum crediiura est, Ghristusperridem non habitabit. Post necem autem Archelai Chrisius ad terram Israel revertitur, quia post iaierfeciionem Antichristi synagoga in eum creditura esi, ut ait Apostolus: « Gum plenitudo gentium intraverit, tunc omnis Israel ealvus fiet(/?om.xi}. » Sedquiain Ecclesia manet et manebit^audiamus ubi habitaverit. « Et admonitus in somnis.secessitin partes Gali- « 103.1^, et veniens habitavit in civitate quffi vocatur « Nazareth. » Quia enim Nazareth flos sive virgul- tum interpretaiur, significat Ecclesiam, quae et flo- rem habet munditiae, etvirgultumvirtutum. Cujus virgulti pulchritudinem admirabaiur Sponsus in Ganticis canticorum, dicens: « Quae est isia quae ascendit perdesertum, sicut virgulafumi exaromati- bus myrrhae et thuris, et universi pulveris pigmen- tarii (Cant. iv)? » Cui iterum voce Sponsi dicitur: « Ego flos campi, et lilium convallium (Canl, ii). » Et quia Ecclesia de praesentis vit® amore ad coele- ste desiderium transit^recieeiiamNazareihGalilaeae dicitur, quae transmigratio interpreiatur. Quod au- tem subdidit: « Ut adimpleretur quod dictum est « per prophetas, quoniam Nazaraeus vocabitur. » Hoc testimonium, ut diximus, inSeptuagintainter- preiibus non habeiur.Nonnnulli enitn delsaiaepro- phetae libro sumpium esse voluni,ubiscriptumest: « Exiet virga de radice Jesse, st flos de radice ejus ascendet (Isa. xi). » Nos autem dicimus, quia si fixum de Scripturis posuisset Evangelisia testimo- nium, non diceret prophetas, sed per prophetw. Omnes enim prophetae DominumNazareumvocant, quia sanctum eum praedicant. Ipse esienimdequo pcr Danielem diciiur (Dan. ix): « Cum veneritSan- ctus sanciorum, cessabit unctio. » EtDavid: «Non dabis Sanctum tuum videre corruptionem(P*a/.xv). » Et iterum; « Scitote quoniam mirificavit Dominus Sanotum suum (PsaL iv). » 83 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS 11. — HOMIL. HGMILIA XIII. 84 DOMINIGA INFRA OCTAVAM NATIVITATIS DOMINI (Luc. II.) « In illo tempore, erantJosephetMaria M mater Jesu mirantes superbis qusdicebanturde « illo,»et reliqua.SisupcriorahujusEvangeliiconsi- deremus, inveniemus nonslnecausanecfrustraMa- riam et Joseph miratossuper his quaede puero Jesu dicebantur ; recolebant enim quod iu cjus nativitate a pastoribus audierant angelos apparuisse, ct gaud i um omni populo nuntiasse, atque virglnem concepisse et peperisse. Recolebanteum a magis non solum ado- ratum, sed etiam quod mysticamuneraeioblatavi- derant. Recolebant quomodo a Simeone in mani- bus acceptum et benedictum viderant, etiam et An- A iliis» » non ad Ghristumaquoomnisbenedictiopro- cedit, teste Apostolo qui dicit: « Benedictus Deus et Pater Domini nostri Jesu Ghristi, qui bene- dixit nos in orani benedictione spirituali in coele- stibus in Ghristo {Ephes, i), » sed ad Mariam et Joseph refcrtur, ut diximus. Intellexit enim illam omni benedictione esse dignissimam, qus illum, qui est super omnia Deus benedictus in sae- cula, ex se meruit generare. Unde angelus ait ad eam: « Benedicta tu in mulleribus, et benedictus fructrus ventris tui {Liic, i). » Et Elizabeth : « Beata es quaB credidisti (Ibid.'). » Et ipsa virgo dese: « Ex hoc beatam me dicent omnes generationes (Ibid.). » Neque ab hac benedictione Joseph extra- ncum putav t, qui promagnasanctitate,et sponsus nam viduam de eo prophetasse, et super his ethu- n Maria; vocari, et Patcr Salvatoris meruit appellari a « • • L * i^ • • • V • 1 • i • ^"^ L L ^•1_ L • *• J.l_*l jusmodi mirabantur. Qui enimmirabilis estinsan- ctis sais, scilicetin virtutibussanc!orum,mirabilior apparere voluit in ipsis exordiis suis, sive in suis virtutibus, sicut idemEvangelistaalibiait: « Stupe- bant autem omnes et mirabantur super prudentia et responsis ejus, etvidentesadmiratisunt (Luc.i):» ut scilicet Deum, qui in homine latebat, per exte- riora signa demonstraret. Sed forte movct aliquem, quare EvangelistapatrcmSalvatorisJosepb appella- verit. Ad quod respondendum, quia non est obli- tus, quod superiuseumdeSpiritusanctoconceptum, ex Maria virginenatumdcscripserat,dicens: «quod enim ex te nascetur sanctum, vocabitur Filius Dei (Luc. i), » sed aliorum opinionem secutus est. Ex- cepto enim Maria et Josepb, et Elizabeth, vel Si- ut et curam exhiberet virginis, et bajulus esset infantis. Post haec prophetat in ruinam et resurre- ctionem multorum venisse Dominum Salvatorem, ut intelligamus quia Chriati nativitas, non credea- tibus ruina, et credentibus resurrectio facla est. Quod vero ait, « Positus est hic in ruiuam et resur- rectionem multorum, » spiritu prophetiae intellcxit nonnullos ex Judaeis credituros, multcs autem in incredulitate pcrmansuros, juxtailludquodipseait in Evangclio: « In judicium enim ego in mundum hunc veni, ut qui non vident videant*,etquivident, Cffici fiant (Joan, ix). » Unde etiametperprophetani lapis oITensionis, et petra scandali appellatur, in quo qui non crediderit, cadet super cum:- super qucm vero cecidcrit, conteret eum. Quia illi qui in meone, et paucis aliis quibus mysterium ejus ^ homine quemassumpsitscandalizatisunt, inbeam incarnationis Spiritus sanctus revelaverat, ab omnibus Joseph filius tunc putabatur: non quod vere juxta Photinianos ejus pater fuerit, seJ quod ad famam Maris conservandam, ab omnibus ejus pater sit sstimatus, ne lapidaretur a Judsis quasi adultera, si virum non haberet,et filiumgenuisset. Eo enim modo ejus pater appellatus est, cum eum. non genuerit, quo et vir Mariosdictusest, cumeam non cognoverit: ubi et hocdicerepossumus, quiaet multo expressiusetconsultius ejuspater dicipotuit, quem ex sua sponsa virgine noverat natum, quam si esset aliunde adoptatus. Gum enim publicffi leges permittant, ut extraneus filiusin adoptionemassum* ptus, omnia qu® simulati patrissunt,itasibivindi- ofTcnderunt. In ruinam enim venit illis, quibus Do- minus aitin Evangelio: «Sinonvenissemetlocutus eis fuissem, peccatum non haberent. Nunc autem excusationem non habent de peccato suo, qaia viderunt me, et odio habuerunt me gratis (Joan, xv). » Et alibi: « Qui non credit, jam judicatus est (Joan, iii). » In resurrectionem autem illis venit, de quibus ipse dicit: « Veuit hora, etnunc est^quando mortui audient vocem Filii Dei, et resurgent (Joan. v). » In ruiuam venit illis, quibus ipse dicit:« Ego veni in nomine Patris mei, et non suscepistis me (Ibid.), » In resurrectionem illis, de quibus alibi dicit: « Ego sum resurrectio et vita; qui credit in me, etiam si mortuus fuerit, vivet. Etomnis qui vi care, quasi proprius filius possit, multoetiam vici- j) vit et credit in mc, nonmorieturin fleternum (Joan, nius filius Joseph dici potuit, qni do sua sponsa virgine fuerat natus. Nam et nutritios et bajulos, patres consuevimus appellare, non quod carnaliter nobis patres sint, sed quod nutriendo patemum in nos ostendant afTectum. « Et benedixit illis Simeon. et ait ad Mariam ma- « tremejus: Ecce positus esthicinruinametresur' « rectionem muUorum. » Simconsenex^qui huma- nitatem Domini in mundo exspectaverat, postquam eum vidit, po&tquam manibus portavit, postquam benedixit, ctiam Mariam et Joseph benedicit. Ubi intelligendum est, quia in eo quod ait, « benedixit xi). » Et iterum: « Omnis quicreditinFiliumhonu- nis, habet vitam (Joan, iii)» etresurreetionem.Non Bolum autem ipse Ghristus, sed etiam et apostoli aliis in ruinam, et aliis in resurrectionem fuerunt. Illis in ruinam fuerunt, quibus dixerunt; « Yobis quidem oportuit primumloquiverbumDei, scd quia rcpcllitis iIlud,etindignos vos judicatissternavita, ecce convertimur ad gentcs (.4cl. xiii), » In resur- rectionem illis, qui audire mcrentur ab Apostolo: « Si consurrexistis cum Christo, quae sursum sunt quxrite, ubi Christus (Colpss. ni), » etc. Nam prs- dicatio veritatis illis est inruinam, quiauditane^li- 8S HOMILliE DE TEMPORE. 86 gunt :iili8 ia resurrectionexn, qul libeati animo au- A Quod enim virgo concepit, et virgo peperitysignum diunty et libentius faciendo complent. Sed si sub- iilius consideremus, inveniemus, quia non solum aliis in ruinam, et aliis in resurrectionem Salvator venit, sed eiiam uni eidemque homini in ruinam pariter et resurrectionem apparet,in ruinam scilicet viliorum, et resurrectionem virtutum. Omnisenim bomo aut vitiis aut virtutibus repletur. Quicunque hodie superbus est, si, audita Domini voce,ubi ait : « Omnis qui se exaltat humiliabitur {Luc.xw)y » et apostoli Petri : «Superbis Deus resistit (/ Petr.\), » superbiam calcare,et humilitatem didiceritamare, in ruinam pariter et resurrectionem illi Salvator venit. Similiter adulter sive fornicator, si ad praB- dicationem Domini ubi ait : «Qui viderit mulierom fuit, sed huic signo contradixerunt ManichaBi, ne- gantes Ghristum verum corpus assumpsisse, sed per virginem Mariam velut aquam per Hstulam transisse.Quodvero animampronostra redemptione suscepit,signum fuit,sed huic signo contradixerunt Donatists haeretici ; sed horum omnium contradi- ctiones^ divinaB Scripturs conculcat auctoritas. His enim qui dixerunl virginem impossibileesseconci- pere ei parere, et post virginem permanere,contra- dicit sermo prophelicus, qui ait : « Ecce virgo con- cipiet et pariet illium, et vocabitur nomen ejus Emmanuel, quod interpretatur nohiscum Deus (I$a, vii).» lllis autem qui eum veram carnem suscepisse negaverunt^fide armatus occurrit Apostolus, dicens: ad concupiscendum eamjam moschatus est eamin n « Qui factus est ei ex semineDavid secundum car- corde suo {MaUh. v), • et illud Apostoli : « Neque adulteri regnum Dei possidebunt(/ Cor.vi), » carnis susB desideria calcareet castitatemdidicerit amare, in ruinam et resurrectionem pariter ei Dominus venit. Sive alias iracundia plenus, forlasse manus efifusione sanguinis polluit,si audierit ipsum dicen- iem : «Omnis qui irascitur fratri suo, reus erit ju- dicio {Motth^ v) : » iracundiam a corde expellens, charitatem diligit, ei Dominus in ruinam et resur- rectionem pariter yenit.Ebriosus quoque aliquis vel crapulator andiens ejus verba, in quibus ait : « Ne graventur corda vestra in crapula et ebrietate(LiM;. xxi), »vitium ebrietaiisetcrapulsdeserens, sobrie- iatem diligit.eiDominusin ruinamet resurrectionem pariter venit.Raptor et csterorum criminum secta- nem {Rom.i).*> Etiterum:« Gum plenitudo temporis venit, misit Deus Fiiium suum factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant, redi- meret {Gal. iv). »IlIorum autem opinionem, qui di- xerunt rationalem animam Ghristum non posse su- scipere^ destruxit ipse Dominus cum ait : « Tristis est anima mea usque ad mortem {Marc, xiv). » Et' iterum : « Potestatem habeo ponendi animam meam, et iterum sumendi eam {Joan. x). »Et quia longum est ire per singula, omnia opera quse fecit signa fuerunt, sed his signis contradixerunt reprobi ho- mines. « Et tuam ipsius animam pertransibit gladius. » Nulla docet littera, nulla commemorat historia, beatam Mariam virginem materialis gladii percus- tor^si ad prsBdicationem Domini vitia contemnere, G sioneab hac vita migrasse,qnamvisetsi hoc fieret, ei virtutea studuerit habere, in rulnam pariter et resurrectionem illi venit, quia cecidit vitium, quod male vivebat,et resurrexit virtus,qu(B male jacebat. Ei bene primum in ruinam, et post in resurrectio- nem venisse dicitur: quia, nisi corruant vitia,vir- tutesinhomineresurgere nonpossunt, ipsoDomino dicente : « Neroo potest duobus dominis serviare {Matih. vi). » Unde Psalmographus nos admonet, dicens:«Declinaamaloetfacbonum (Psal. xxxvi). » Cum quali ergo gaudio auditur, quod in resurre- ctionem multorum venit,cum tali laBtitia audiendum est, quod in ruinam venisse dicitur. Non autem in minam ei resurrectionem omnium, sed multorum Tenisse dicitur,ut non intelligamus hoc non de cor- nonanimainvisibilis,sed caro corporali gladio pos- set transverberari. Unde in hoc Ioco,gIadii nomine, duram tribulalionem et immanissimum dolorem, quem de Domini passione toleravit,debemus intel- ligerc. Licet enim Filium Dei non dubitaret, licet resurrecturum sine dubio crederet,nequaquam ta- meo putandum est,quod sine magnodolorepotuerit viderecruciflxum, quem de sua carne immaculata noverat natum. In cujus doloris magnitudine olim propheta dixisse putandus est : « 0 vos omnes qui transitis per viam, attendite et videte si estdolor sicut dolor meus {Jerem.i). » Ipsum ergo dolorem, ipsum cruciatum, quem de ejus morte sustinuit, gladii appellatione Simeon siguare voluit cum dicit: porali, sed de spirituali resurrectione esse dictum. n « Et tuamipsiusanimampertran^bitgladius.»quia Ou» «nim suni resurrectiones, una animarum, al- iera CM>rporum.Etilli quandoque resurgent in cor- pore feliciter, qui modo resurgunt in anima vera- citer. «Et in signum cui contradicetur. »Hic mani- feste Domini paaaio aSimeone prophetatur. Signum cui contradicenduro praBdicit,vexillum crucis acci' pituryCui contradixerunt Judasi blasphemantes,sicut apostolo Paulo dixerunt: « De secta autem hac no- tum est nobis, quod ubique ei controdicitur {Act. xxviii).» Non solum Domini passio signum fuit cui contradixeruut Judaei,8ed etiam aliaejusoperaquaB fecit, signafueruntquibusoontradixerunt hsBretici. usus Scriplur^ cst duram tribulationem gladii no- mine appellare vel signare^ sicut de Joseph tri- bulationes ^gypti fortiter tolerante dictum est : « Ferrum pertransiitanimamejus.» Possumusquo- qua et gladium,quianimam Maris pertronsire dici- tur, illum accipere, de quo ait Apostolus : « Vivus est enim sermo Dei et efHcax, et penetrabilior omni gladio ancipiti,pertingens usquead divisionemani- moB ct spiritus, compagum quoque et medullarum, et diHcretor cogitutionum, et non est uUa creatura invisibilis in conspecLu ejus {Hehr. iw). » Sed nunc et usque ad fmem saBCuIi animam EcclesiaB gladius 87 HAYMONIS HALBERSTAT. BPISC. OPP. PARS 11. — HOMIL. 88 pertransibitjGuin non solum ab extraneis perseou- A gnam esse ostenderet, quae Domino testimonium tionern patitur, sed etiam eos qui credere videban- iur, a fide et bona operatione retrolapsos gemit. Dolet enim ex eorum perditione, de quornm gau- debat salute : sicque mullorum cordium cogita- tiones revelantur, dum superbit impius,incenditur pauper. Quod vero subjungit, « Ut revelentur ex « muUis cordibus cogitationes,»non solum ad pas- sionem Domini pertinet, sed etiara ad resurrectio- nem. Ante enim quam in carne apparuisset,incer- tumeratquinaraex Judffiisin illum essentcredituri, et qui in incredulitatc permansuri : sed illo nato, multorum cordium cogitationes revelatae sunt,quia pastores ab angelis commouiti,ad eum adorandum festinaverunt :at vero Herodes^audita ejus nativitate. perbiberet. Ad oflicium quippe pertinet, quod ait: « Et erat Anna propbetissa.» Ad genealogiam,cum adjungitur: « Filia Phanuel, de tribu Aser. » Ad (Btatem, quod subjungit: « HaBC processerat in diebu6multi8,etvixeratcnm « viro suo annis septem, a virginitate sua. Et hsc « vidua erat.usquead annos octogintaquatuor.sAd morum soilicet 8anctitatempertinet,quod subinfcr- tur : « Qus non discedebat de templo, jejuniis et « orationibus serviens Domino nocte ac die. » In quibus verbis nostra lepiditas reprehenditur,nostra eegnitia redarguitur,qui ad orationem tarde conve- nimus, citius quam necesse est recedimus, et no- strae vitae tempus in conviviis et superfluislocutioni- turbatus est,et omnis Hierosolyma cum illo.Postea ^ bus oscupamus. At vero cum esset Anna scxu fra- vero illo praedioante in perfecta aetate, et miracula faciente, multorum cordium. cogitationes revelataa suntyquia alii ad illum quasia(}magistrum veritatis confluebant, alii quasi a seductore recedebant. Alii « dicebant quia bonus cst, alii vero Non ; scd se- ducit turbas (Joan.vii).» Aliidicebant: Si non esset hic a Deo, non poterat facere quidquam. Alii dice- bant:«Hic homo non est a Deo, qui sabbatum non custodit {Joan. ix). » Sed illo in cruce pendente, multorum cordium cogitationes revelataB sunt,quia alii dicebant, cum sine oulpa eum morti tradi vi- derent : « Vere Dei Filius ^rat iste {Matth,, xxvii). » « Alii irridente8dicebant:Vah qui destruittemplum Dei, et in triduo reaBdificat illud. Si Filius Dei est, - descendat de 'cruce,et credimus ei.Gonfidit in Deo, gilior^sed mente devotior,« non discedebat de tem- plo, jejuniis et orationibus serviens nocte ac dte, » ante Apostolum implens illud apostolicum : « Sine intermissione orate, in omnibns gralias agite (/ Thes, v). » Ubi considerandum est, quia, etsi ad tempus rccedebat propler corporalem necessitatem, tamen devotione mentis semper in oratione persevef- rabat, secundum Apostoli praeceptura : « Sive mandu- canSy sive bibens, sive aliud quid agens, omnia in nomine Domini nostri Jesu Christi (/ Cor, x). » Sicut ergo habent conjugatas in Elizabeth quod imitentur, et virgines in Maria quod sequantur, et senes in Si- meone quod amplectantur, sichabent et viduae exem- plum viduitatis in Anna quod imitentur, utdiscant, non circuiredomos, nec deliciose vivere, non fabulis liberet nunc eum, si vult {Ibid*), » — « Alii per C otiosis occupare linguam,sed in jejunio et oratione cutientes pectora sua, revertebantur {Luc, xxiii). » Alii etiam eo sepultoinsidiarivolebant, dieentes ad praesidem : « Domine, recordati sumus, quia sedu- ctor ille dixit adhuc vivens.Post tres dies resurgam. Jube ergo custodiri sepulcrum usque in diem tcr- tium (Matlh, xxvn). » Et boc est quod a Simeone dicitur, « et tuam ipsius animam pertransibit gla- diu8,ut rcvelcntur exmultis cordibus cogitatlones,» id est,ex irridentiuraetdolentium,scilicetmalorum et bonorum. « Et erat Anna prophetissa, » etc. Post Simeonis prophetiam Anna vidua introducitur,quia ordo ra- tionis poscebatut primum a viris,deinde a feminis Domini nativitas testiraonium acciperet.Quia enim seraper serviant Domino nocte ac die, ut in eorum n umero computentur, de quibus ait Apostolus : « Quas eniro vere vidua est et desolata, sperat in Domino. At contra, vidua quas in deliciis est, vivcns mortua est (/ Tim, v).» Discant ergo vidnae secundaettertia declinare conjugia. Discant etiam post virorum suo- rum mortem, carnis vitare iascivlam: quia Anna a virginitate postquam amisit virginitatem, septem annis cum viro vivens, octoginta quatuor vidua per- mansit. Pudeat igiturin senectute viduas castitatem violare, quam Anna in juventute custodivit. Insuper sane devotio illiusostenditur, quia, cum haberet po- testatem in secundis nuptiis sematrimonio copulare, noluithac potestateuti.sedetiam malnit inpotestate omncmsexumet omnem aBtatem Dominus redi- jj Deoservire,quamviriamplexibusperrrui,adimplen8 mere venerat, dignum erat, ut omnis aetas in ejus nativitate testimonium perhiberct. Et quia prophe- taverat copulata conjugio,prophetaverat virgo, pro- phctaverat senex, etiam introducitur Anna vidua, ut nullus sexus, nulla aetas in ejus laude deessct,et imgleretur illa prophetia, quaj dicit {Psal, cxlviii) : « Laudate Dominum de ccelis, laudate eum in ex- celsis, » etc. Usque ad id quod ait : « Juvenes et virgines, senes cum junioribus laudentnomen Do- mini. » Ubi etiam notandum, quia evangelista An- nae onicium, genealogiam, aetatem ct morcs, uno versiculo comprehendit, ut hanc ex omni parte di- illud quod ait Apostolus : « Nemo militans Deo, implicat se negotiis saecularibus (// Tim, ii). » Et iterum : « Mulier innupta cogitat quae sunt Dei, ut placeat Deo : quae autem nupta est, cogitat quas sunt mundi, ut placeat viro (/ Cor. vii). » Sed haeo tanta instantia Domino famulabatur, ut merito de ipsa Evangelista diceret : « Qua^ non discedebat de tem« plo, jejuniis et orationibus serviens nocte ac die. » Quod enim talejejunium, talisaftlictio, talis devotio, talis oratio mercedem consequatur, manifestatur cum subditur : « Et haoc ipsa hora surperveniens, confitebatur 89 HOMILIiE DB TEMPORE. 90 « Domioo. » Confitebatur enim Domino, quia lau- A. volutionehebdomadib octavus dicitur, quoniam una dabat Domihum. Gonfessio namque in Scripturis aliquando ad peccatum pertinet, aliquando ad lau- dem. Nisi enim ad peccatum pertineret confessio, Psalmistanon diceret: • Dixi, confitebor adversum me injustitias meas Domino,et tu remisisti impieta- tem peccati mei {Psal, xxxi). » Et nisi ad laudem pertineret, alibi non diceret : Confitebor Domino ni- mis in ore meo, et in medio multorum laudabo eum. Unde ipse unigenitus Dei Filius, qui peccatum non fecit, in Evangelio ait : « Confitebor tibi , Pater, Do- mine cgbU et terne, qui abscondisti haec a sapien- tibus et prudentibusy et revelasti ea parvulis {Mattk. xi). » Sed quia omnis qui Deum laudat, alios etiam ad laudandum eum provocare debet, recte de Anna dicitur : « Et loquebatur de illo omnibus, qui ^ nexpectabant redemptioncm Jerusalem. » Nolens dare sanctum canibus, nec mitlere margaritas suas ante porcos (Matth. vii), Spiritualiter vero Anna vi- dua, sanctam significat Ecclesiam^ quas pro eo vidua dicitur, quia domini sui morte viduata, reditum ejus ad judicium exspectat. De qua viduaper Psalmistam dicitur : « Viduamejus benedicens benedicam, pau- peres ejus saturabo panibus (PsaL cxxxi). > Hacc est enim illa vidua qu», juxta Evangelium, quotidie in- terpellat judiccm, et de qua per quemdam sapien- tem dicitur : Nonne lacrymas viduae ad maxillam ejus, et exclamatio ejus usque ad deducentem eas? Congruit autem mysteriis Ecclesi®, quod Anna ^ra- Ha Dei in nostra lingua dicitur. Et filia Phanuel, qui fades Dei iBterpretatur, esse narratur : et de tribu quaeque hebdomada ab eo in quo bonis operibus insistere, et futuram resurrectionem sperare didici- mus, quasi duodenis septies multiplicatis, octoginta quatuor impiemus. « Et ut perfecerunt omnia' secundum legem Do- « mini, reversi sunt ia Galilaeam, i*c civitatem suan « Nazareth. » Hic praetermisit Lucas Evangelista, quod a MatthaBO sufficienter scriptum noverat {Matth. ii), scilicet quomodo propter persecutionem Herodis, angelo monente,in ^gyptum sit deporta- tus, et post ejus mortem, iterum angelo monente, in Galilseam in civitatem suam Nazareth reversus. Usus est enim evangelistarum ut unus aliquando praetermittat quod ab alio dictum meminit. « Puer autem Jesus crescebat, et confortabatur plenus sapientia. »In hoc versiculo duorum haereti- corum dogmata destruuntur, Manichaeorum scilicet, et Apollinaristarum. Manichaei dixerunt Dominum verum corpus non assumpsisse ; horum dogma de- struitur, cumEvangelistadicit: c Puer autem Jesus crescebat ct confortabatur. » Nisi enim veram car- nem habuisset, nec crescere, nec confortari potuis- set : quia in natura Uei, nec minui, nec augeri po- test.ApoIIinaristaedixeruntillumveraciterhumanam animam non assumpsisse. Et horum dogma destrui- tur,cumsubinfertur, «plenussapientia.» Sicutenim crescere et confortari ad corpus pertinet, sic sa- pientia repleri ad animam. In eo autem quod puer vocatur, et paulo minus ab angelis est minoratus, crescere et confortari potest, quia pro nostra salute Aser^qui iaterduodecim patriarchasnascendi ordine C carnem suscepit. In eo vero quod ait, plenus sapien- habetur ociavus, et interpretatur beatus, quoniam ut Ecclesia faciem Domini videre mereatur, ab ipso ardentiamore illuminari desiderat, canenscum Pro- pheta : « Ostende nobiSi Domine^ misericordiam tuam et faciem tuam, et salvi erimus {Psal. lxxix). » Et iterum : « Signatum est super nos lumen vultus tui, Domiae (PsaL iv). » Et ut ad resurrectionis beati- todinem pervenire possit, totum de Domini gratia accipit. Sed nec tempus quo in viduitate permansit, a mysterio alienum est. Sicut enim per septem tem- pora annorum quo cum viro suo permansit, tempus Ulud quo Dominus in came fuit significat, ita anni octoginta quatuor quibus viduaperseveravity tempus vitae prsesentis, in quo Ecclesia semetipsam bonis operibus exercet significat. Septies quippe duodecim, n octoginta quatuor faciunt, et septem quippe ad prse- sentis vits cursum pertinent^ qui ^pr septem dies volvilur. Duodecitn quoque ad sacratum numerum duodecimapostolorum :quiaperpraedicationem duo- decim apostolorum, Ecclesia in praesenti vita bonis operibus insistendum didicit, hoc est, bona opera facere cognoscit. Octogintavero ad corporum resur- rectionem pertinent : porro qdatuor, ad doctrinam qaatuor evangeliorum. Octavus quippe numerus ad mysterium Novi Testamenti pertinet, qui oclavai' die, id est dominica, conscribitur, in quo Dominus resurrexit, cujus graik liberati sumus. Nam in re- tia, nec crescere, ut diximus, nec confortari ; sed notandum in eo quod ait,«plenus sapientia,»quoniam non ad mensuram veluti homines gratiam Spiritus sancti accepit, sed, sicut dioit Apostolus, in eohabi- tat omnis plenitudo .divinitatis corporaliter. Quod vero subjungitur, « Et gratiaDei eratin illo, » spe- cialis gratia a Deo Patre homini Jesu Christo data est, ut ex quo homo esse inciperet, perfectus esset Deus et homo, bumana assumens, et divinanon de- serens. De quo Joanues Evangelista dicit: « Vidimus gloriam ejus, gloriam quasi unigeniti a Patre, ple- num gratiae et veritatis (Joan. i). » Cui Psalmista ait : « Unxit te Deus Deus tuus oleo Isetitiae prae con- sortibus tuis (PsaL xliv). » HOMILIA XIV. IN CIHGUMGISIONE DOMINI. (Luc. II.) « In illo tempore : Postquam consummati « sunt diesocto, utcircumcidereturpuer, etreliqua. » Quia mediatoris Dei et hominum circumoisionetn hodierna lectione recitatam audivimus, libet ad ini- tia ejusdem circumcisionis animum convertere, et quo tempore^ vel ex quibus patribus exordium sumpserit, considerare, aut quam utilitatem ha* buerit, vel ob quamcausamDominus Jesus Christus^ qui sine peccato in mundo venit, voluit eam susci- pere. Ad ^uam rem instruendam liber Geneseos in promptu' est, in quo legimus^ quia post diluvium 91 HAYMONIS HALBERSTAT. BPISC. OPP. PARS n. — HOMIL. M exstilit vir quidam de semine Sem, filii Noe, nomi- A ciis purificabat {Habae. ii). Alii vero sola tantum- ne Heber^ de cujus domo ct familia egressus est Tbare, qui genuit Hlium nomine Abram, cui dixit Dcus : c( Egredere de terra tua et de cognatione tua, et de domo patris tui, et veni in terram quam mon- stravero tibi {Gen. v), » Qui cum obediens essct Deo, exiens et nesciens quo pergcret, et reputatum illi csset ad justitiam, vcnissotquein tcrram Cbanaam, etmerito atquesanctitaiecresceret, promisitei Deus eamdem terram in hajreditatem essc daturum, et scmini ejus post ipsum, cum non haberct filium (Gen. xii;. Cumque merito et sanctitate magis ac ma- gis proficcret, praicepitei Deusut circumciderctcar- nem prfiepuiiisui,diccns: «Circumcideturomncma* sculinuminvobis, utsitpactum fa?derismeiintcrme modondesalvabantur.sicutscriptumestinHabacuo: « Justus autem ex fide vivit, sme qua impossibile est placere Deo {nabac. ii ; llebr. xi.) » Nec putandum est,quod aliquanecessiiate Dominuscircumcisionem susCeperit, qui immaculatam carnem ex virgine sine peccato assumpsit, sed ideo circumcidi voluit, ut etiam suo tempore circumcisionem sanctam fuisse et bonam ostenderet. Et ut omnem occasionem in se noncredentibus Judasis auferrct, noluit patribusesse diissimilis, qui non vencrat legem solvere, sed adim- plere {MaUh. v). Sive certe circumcisionem corpo- raliter suscepit, ut in ipso carnalis circumcisio finem, et spiritualis haberet exordium. « Finis enim legis, ut ait Apostolus, Christus; ad justitiam omni cre et vos {Gen. xvii). » Et circumcisus est Abraham cen- r% denti (Rom. x). » Et bene octavo die circumciditur tesimo astatissuse anno, Isaac autem filius ejus oc- tava dic. Porro Ismael tredecim annos impleverat* Exeo temporc ritus et religio circumcisionis, a beato patriarcha Abraham sumpsitexordium. Si quis au- tem quaerat, quareeadem circumcisio data sit, inter ligat varias ob causas esse datam. Primum propter meritum fideiAbrabse, ut sicut fide distabat acaBteris nationibusy sic distaret etiam signo circumcisionis. Sive certe signum circumcisionis datum est ut popu- lus quiexeademprogenienascituruserat persignum circumcisionis peculiaris ac familiaris Deo agnosce- retur. Sive aliter signum circumcisionis datum est, ut si qui ex eorum populo in prslio corruissent^ ob signum circumcisionis cogniti, quia de stirpe sancta descenderant, sepultura; traderentur. Vel certe, quia Jesus, quia legis praeceptum erat, Domino dicente : « Infans octo dierum circumcidetur {Lev. xii). » Sed quamvis hoc frequenter in lege prseceptum sit, nou facile de aliquo in t(»ta serie Veteris Testamenti scri- ptum invenitur, absque solo duntaxat Isaac filio re- promissionisy quod non sine mysterio credimus pras- termissum. Circumcisio enim Isaac, Domini circum- cisionem significcibat. Gircumcisio vero Domini no- stram geminam circumcisionem significat^ modemi scilicettemporis etfuturi. Circumcidimurnamquein praesenti, cum qui per baptismum apeccatorum sor- dibus purificamur, et quidquid ad vetuatatem veteris hominis pertinet respuentes,.induimusnovum, im- plentes illudquod ait Apo8tolu8(Co/<7f. in): t Exuite veterem hominem cum actibus suis^ et induite eum in tali membro circumcisio jussa est, per quod car- G qui renovatur de die in diem. » Et itenim : « Reno- nis origo propagaretur, significabatur tunc ille ex eo- dem semine carnem de virgine assumpturus, qui vir- ginitatis amator,et vitiorum prsBputii esset ampula- tor, Dominus scilicet JesusChristus. Nec putandum est,parvam utilitatem suo tempore habuisse circum- oisionem, sed sciendum quia tantum valebat tunc circumcisio contra originale peccatum, quantum nunc vaiet aqua baptismatis, excepto quod ille non- dum venerat, qui peccata solvere posset, vel qui Ja- nuam regni coelestis reseraret. Quoniam qui nunc per Evangelium dicit : « Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non potest intrare in regnum Dei {Joan. iii), » ipse tunc per legem clamabat : « Masculus cuj us caro praeputii circumcisa non fuerit, vamini spiritu mentis vestrae, et induite novum ho- minem qui secundum Deumcreatus est, in justitia et sanctitate veritatis. » Melius autem circumcidemur in futuro, quando mortalitas carnis nostrae, in qua nunc pcccamus, in immortalitate fuerit immutata, et soii Deo inherebimus, ut ait Apostolus : « Nos qui residui sumus, qui relinquimur, simul rapiemur cum illis in nubibus obviam Christo in aera, et sic semper cum Domino erimus (/ Thess. iv). » Et quando jam non erit conflictus cum came et sanguine, quando corpus quod cormmpitur non aggravabit animam, neo terrena inhabitatio sensum multacogi- tantem opprimety sed absorpta morte in victoria, corruptibile hocinduet incorruptionem, implebitur- peribitanimailladepopulosuo, quiapactummeum Q que in iilis, qui ilio saeculo digni invcnti fuerint, irritum fecit {Gen. xvii). » Non quod infans reccns natus,boni ei ma1iignams,pactumDominiperseir- ritum facere posset, sed quia de illius radice omnes nascebantur, qui pactum Dei in paradiso irritum fe- cerat, aut circumcisione, aut aliis modis purificari indigebant, quia vinculo originalis peccati teneban- tur astricti, dicente Psalmista: « Ecce enim in ini- quitatibus conceptus sum, ct in delictis peperit me mater mea {Psal. l). » Nec solum per circumcisio- nem, sed etiam per hostiarum oblationem plures Deum placarestudebant,sicutexempIopatienti6B Job discimus, qui se suosque liberos quotidianis sacrifi- quod Dominus ait in Evangelio. « In resurreotione nequenubunt, i^que nubentur, sed suntsicutangeli Dei in coelo {Luc. xx). » iEquales epim angelis emnt, cum filii resurrectionis fuerint. Pulchre ergo cir- cumciditur puer. Factus est enim puer, qui pueros quaerebat, id est puros. Quis est iste puer, nisi iile, qui cum sit magnus et laudabilis nimis, et cijgus magnitudinis non est finis, propter nos puer fieri dignatus est ? de quo scriptum est : « Eoce puermeus electus quem elegi, posui principatum super hume- rum ejus, et vocabitur nomen ejus Admirabilis, Gon- siliarius, Deus, Fortis, Pater futuri sdeculi,Princep8 93 HOMILIiE DB TEMPORB. 04 pacis (Isa» ix). » Quod autem die circumcisionis pueris nomina imponebantury ex eo in consuetudi* nem venisse arbitramur, quod beatus patriarcba Abraham, id est pater multarum genlium, cum signaculo circumcisionis augmentum et immutatio- nem promeruit nomini8,ut qui hactenus dicebatur Abram, id est pater excelsus, deinceps diceretur Abraham, id est pater multarum gentium.Domino dicente : « Quia patrem muitarum genitum constitui te ante Deum,cui credidisti {Gen.wu.» Necsolum^ ipse, sed etiam venerabilis uxor ejus augmentum nominis cum immutatione promeruit,ut quaeprius dicebatur Surai, id est princeps mea,[deindedicere- tur Sara, id est princeps sanctarum feminarum, sive princepsdomus.Undeerrantqui putantnomen Sarx per d uo rr scribendum. Primum enim apud Hebraeos ^9rsin,res,ei iot elementum scribebatur. Sublatn ergo iot elemento de Anenominis^additum est aleph^ et dictum est Sara. « Vocatnm est nomen ejus Jesus, quod vocatum «est ab angelOfpriusquam in utero conciperetur. » Si quis autem qu»rat,quandoejusnomenabangelo antequam in utero conciperetur, vocatum sit, tunc sine dubio, quando ait angelus ad Mariam : « Ave, gratia pleaa, Dominus tecum, benedicta tu inmuiie- ribus, et benedictus fructus ventris tui.Quod enim ex te nascetur sanctum, vocabitur Filius Oei. Ne timeas, Maria, invenisti gratiam apud Deum, ecce concipies et pariea filium,et vocabis nomenejusJe- sum ; bic erit magnus, et filius Altissimi vocabitur [LucA),yy Nec solum boc sanctissimum nomenante quam conciperetur in utero ab angelo vocatum est, sed etiam longe antea patriarchis et prophetis prs- dictum, quod Filius Dei homo factus, hoc nomine vocaretur videlicet Jesus : quia Jesus Hebrsa lingua, in nostra salvator sive salutaris dicitur. Ubicunque enimapud nos salutare legitur,inHebra:oJesu8ha- betur,8icut est illud: « Salutare tuum exspectabo, Oomine {Gen. zlix). » Et Isaias : Gaudens gaudebo in DomiDO,etexsultabitanima mea inDooJeeumco (/m. lxi). >i Et in Psalmis : « Memento nostri, Do- miae, in beneplacito populo tui, visita nos in salu- tari tuo {Psal, xxxv), » et multa talia. Et non so< lum sanctum ejus nomen a prophetis et patriar- chis, antequam conciperetur, pra^dictum est, sed etiam ante omnia sscula a Deo Patre prsscitum et praedestinatum^ut Deus homo factus Jesusvocarc- (ur, id est salvotor, ut sicut a Ghristo Christiani vo- camur, sicetiam a Salvatore, salvati nuncuparemur : quia non est aliud nomen sub ccelo datum homini- bus,ut ait Petrus apo8tolus,in quo oportoatnos sal- vari (Act.iv). Nec solum autem in etymologianomi- nis ejus nostra salus continetur, sed etiam in ipsis litteris quibus hoc nomen apud Grsecos scribitur, magna salus nostrainvenitur. JesusenimapudGrae- cos aex litteris scribitur, iHZorz.Qus litter» con- tinent in se magnum numerum et in ipso numero magnum sacramentum,decem videlicet etocto du- centos, septuaginta, quadringentos, et iterum du- A centos, qui simul juncti fiunt octingenti octoginta octo : et denarius quidem numerus ad decalogum legis pertinet,quiadecem prsceptalegisMoysidata 8unt:octo autom,adresurrectionem pertinent,quia octavo die Dominus resurrevit, et in octava ssculi astateresurrecturos nos monstravit,juxta illud quod in Salomone legitur:« Da parles septem,necnonet octo {EccL xi). » Septuaginta quoque ad poeniten- tiam pertinent, quia ille populus qui Deo pecca^it^ per septuaginta annos in captivitate Babylonis sub Nabuchodonosor rege fuit. Et cum de remittendis peccatis Petrus magistrum interrogasset, dicens : « Quolies peccabit in me frater meus et dimittam ei? usque septies! tunc Jesus ait illi : Non dicotibi usque septies, sed usque septuagies septies {Matth. H xvm}.» Centenarius quippe numerus perfectionem vitae aeternjB significatySicutdeeodem Oominus,qui omnia sua pro ejus amore reliquerat,ait: « Contu- plum accipiet, et vitam (Bternam possidebit (Maith. xix). » Hujus numeri sacramentum, in ipsa digito- rum computatione ostenditur, quando centenarius numerus dc laeva transit in dexteram, et circulum exprimens,fit in modum coronae : illa corona aeter- nam beatitudinem significat, quam pro bonisoperi- bus se acoepturum noverat, qui dicebat : « Bonum certamen certavi, cursum consummaviy fidem ser* vavi,de reliquo reposita est mihi corona justitiae (/ Tim. iv). » Et nos igitur in hoc sanctissimo no- mine denarium numerum repcrimus,cumdecalogi mandataservamu8:tenemusoctonarium,cumfidem resurrcctionis credimus : habemus et septuagena- C rium,quando peccata nostra flendopunimus.Tunc autem ad centenarium perveniunt, cum post corpo- ralem resurrectionem ad summam el periectam bea- titudinem anim» et corporis perveniunt, quia ibi erit omnis periectio, ubi nulla fuerit corruptio ibi perfecta Istilia, ubi nuUa tristitia,quando absterget Deus omnem lacrymamaboculissanctorum. Etiam non erit luctus, neque clamor, ncque ullus dolor : quoniam priora transierunt, quando gaudium et Ise- titiam obtinebunt qui redempti fuerintaDomino,et fugiet ab ois dolor et gemitus, et venient in Sion laetantes, et laetitia sempiterna super capita eorum (f«a.xx!v).Quod gaudium bene significat Isaac,qui de centenario patre natus, octavo die circumcisus, rt^uj interpretatur.IIIum nimirum spiritualem risum ff\ velgaudium significans, quod nosterIsaac,Dominus scilicet Jesus Christus, promisit dicens : « Iterum videbo vos; et gaudebit cor vestrum, et gaudium vestrum nemo tollet a vobis {Joan. xvi).»Etdequo per beatnm Job dicitur : « Os veracium replebitur risu {Job vi). » Et in laude EcclesiaB : « Et ridebit in die novissima {Prov, xxxi). » Sed quia sermo de circumcisionc Domini se intulit,Iibet intueri quid est, quod toto tempore ducalusMoysi,nuIlusexfiliisl8- racl circumcisusfui8selegitur,exceptounofilioejus, quem uxor illius in itinere, ne ab angelo percuteretur, acuti&simapetracircumcidit, dicens : « Sponsus san- guinum tu mihi es. » Quid est enim quod jussio 93 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS II. — HOMIL. 06 Domini et consuetudo antiquaquadringentisobser- vata sit annis, et ab ipso Moyse frequenter iieri commonita, ita per quadragintaannossubsuotem- porerelictaest pene quasi nunquames8et?Nonhoc sine causa^ nec sine mysterio contigisse putandum est. Oenique praeputium quod sub Moyse crevit, idem populus qui sub eo incircumcisus remansit propter imminens bell um asucccssore ejus Jesu Nave amputatum est, et lioc cullris petrinis trans Jorda- nem in campestribus Moab,contraJericho.Breviter ergo hujus mysterium videamus. Quid perMoysen, nisi lex figuratui'? Quid per Jesu Nave, nisi gratia Novi Testamenti, quae legi successit, exprimitur? Qiiid per prseputium, nisi peccatum ? Praeputium ergo sub Moyse crevit, quia data lege, peccatum amplius apparere coBpit,teste Apostolo.» Lex iram operatur [Rom. iv), » et : « Ubi non est lex, nec ipraevaricatiO. {Ibid.)» — «Nam concupiscentiamne- sciebam, nisi lex diceret, Non concupisces. Occa- sione autem- accepta, peccatum per mandatumope- ratum est in me omnem concupiscentiam, et fa- ctum est quod erat ad vitam,hoc esse ad mortem (Rom. yii). » Sed quiapraBputium,quod sub Moyse crevit,aJosue amputatum est, signiflcatquiapecca- tum quod lex ostendebat, non etiam auferebat:Do- minus Jesus Ghristus conditor et ordinator Novi Testamenti, quem Josue opere significavit et no- mine, per gratiam Novi Testamenti non solum ostendit, sedetiam misericorditer dimisit. Lexenim, ait evangelista, per Moysen data est, gratia et veri- tas per Jesum Ghristum facta est (Joan, i). Unde benecultris petrinis idem populusaJosue circum- cisus iegitur, quia ille soluspeccatadimittit,dequo ait Apostolus : « Petra autem erat Christus (/ Cor. x). » Sed quia Domini Jesu Grhisti corporalem circumsionem celebramus, debemus ad nostram spi- ritualem circumsionem animum inflectere: etquo- modo non corpore sed spiritucircumcidiconveniat, considerare.Ideoenim ille corporalitercircumcisus est,ut nos spiritualiter circumcidi doceret,sicutait Apostolus : Dico enim Ghristum Jesum ministrum fuisse circumsionis propter veritatem Dei, ad con- firmandaa promissiones patrum [Rom. xv). » Hoc autem summopereconsiderandumest, quiacircum- oisio spiritualis non unius membri, sed omnium membrorum vitia amputare docet. Nec prodestjam circumcisio corporalis, ubi defuerit spiritualis. Undc Moyses legislator, cum mundissima Dei verba au- disset, incircumcisum se labiis conquestus est, di- cens : Obsecro, Domine, mitte quem missurus es. « Non enim audiet me Pharao, praesertim cum sim incircumcisus labiis. » Et Stephanus protomartyr quosdam circumcisos corpore,incircumci8osautem corde redarguit^dicens: « Vos incircumcisi cordeet anribu8,semper Spiritui sancto restitisti8,sicut pa- tres vestri. » Ex quibus colligimus, sicut diximus, quia circumcisio spiritalis non unius membri, scd omnium vitiorum debet esse amputatio. Gircumci- dendi sunt oculi ab illicito visu, nc videant mulie- A rem ad concupiseendam eam. Unde et ipsa Veritas in Evangelio loquitur, dicens : « Qui viderit mulie- rem ad concupiscendum eam, jam moechatus est eam in corde suo. » Ut veraciter cum Propheta dicam : « Averte oculos meos ne videant vanita- tem. » Et iterum : « Oculi mei semper ad Domi- num, » et reiiqua. Et cum beato Job : « Pepigi foedus cum oculis meis, ut ne cogitarem quidem de virgine. » Circumcidend® aures sunt, ne libenter audiant verba detractionis, faisitatis, murmuratio- ni8,et his similia,8ed semperparatae sint ad audien- dumverbum divinum, ut impleatur illud innobis : « Beati qui audiuntverbumDei,etcustodiuntillud. » Et cum beato Job dicerevaleamus :[« Audituaurisau- divi te, Domine. » Et cum Isaia : « Dominus Deus l> aperuit mihi aurem. » EtcumPsalmista : 4Gircumcidend4B8untnaresab iliicitis odoribus, ne per illecebras odoris animus in con- sensum delectationis cadat,aed secundum Aposio- lum, semper Christi bonus odorsimusDeo inomni loco. Circumcidenda est lingua a maiedictionibus, perjuriis, falsitatibus, murmuratiooibusy et a con- suetudine otiosi sermonis, nonnunquam etiam pro- pter taciturnilatis cnstodiam a bono colloquio con- vonit abstinere, ut cum Propheta dicere possimus : Dixi, Gustodiam vias meas^ ut non delinquam in lingua mea. Posui ori meo custodiam, cum con- sisteret peccator adversum me. Obmutui et humi- G liatus sum, et silui a bonis : « Morsenim etvitain manibus li nguaB (Prot;. xviii). >Etqui custodit os suum etlinguam suam,cu8todit abangustiisanimam suam. Tota enim nostra vita quodammodo per lin- guam commaculatur,nisisubtaciturnitatis custodia teneatur, quia, sicut ait Apostolus, « Gorrumpunt bonos mores coUoquia mala (f Cor. xv). » Nam sicut Jacobusapostolus ait : Qui seputat religiosum . esse, non refraenans linguam suam, sed seducens cor suum, hujus vana est religio. Et in lege vas quod operculum non habet, inter immunda vasa computatur. Et Psalmista nos admonet, dicens : « Prohibe lingilam tuam a malo, et iabia tua ne loquantur dolum. » Gircumoidamus manus ab effii- sione sanguinis et IflBsione proximi, et semper eas n paratas habeamus ad operandum quod bonum est, ut habeamus unde tribuamus necessitatem patien- tibus.Et cum Psalmista dicere queamus : « Lavabo inter innocentes manus meas,et circumdabo altare tuum,Domine.» Et cumEccle8ia,«Manu8meffidi8til- laverunt myrrham, et digiti mei pleni myrrha pro- batissima (Can^. v). » Gircumcidamuspede8,ne festi- nentad effundendum sanguinem,etdi8Cordias.seini- nandas, sed potius ad Ecclesiam conveniant, ad orationem studiosius properent, et inter fratres pacem et coucordiam portent, ut adimpieatUr illud quod dicitur : « Beati pedesevangelizantium padem, evangelizantium bona. » Quod ut facere possimus^ 97 HOMILI/E DE TEMPORE. 98 supplices cum Propheta rogemus: « Vias tua8,Do- A. etiam triginta et tribusdiebusposthaecabingressu mine, demonstra mihi, et semitas tuas doco me. >> Et itcrum : « Gressus meos |dirige secundum elo- quium tuum. » Et rursus : « Perfice gressus meos in semitis tuis,ut non moveantur vestigia mea. »Nec solum exteriora^sedetiam quae interiora sunt, cir- cumcidere debemus, id est cor,ut abstineamus nos a malis et immundis cogitationibus, et pravis de- lectatiooibus, et iniquo consensu,ne per assiduita- tera cogitationis, in consensum delectationis cada- mus, quia, ut Dominus ait : De corde exeunt cogi- tationes malaB. Et sicut Salomon nos admonet, di- cons : « Omni custodia sorva cor tuum,quoniam ex ipso vita procedit (Prov, iv). » Hanc spiritualcm cir- cumcisionem prasdicabat propheta tenendam esse, tcmpli se abstinuit, juxta ritum legis : non quod uilo modo purificari indigeret, quod nullius origi- nalis peccati vinculo tenebatur astrictus^ sed ut ostenderet, cum quanto studio et soUicitudine evan- gelii praecepta observare debeamus, quando illa praecepta legalia quae per servum dederat, cum tanta diligentia observavit. Decretum namquelegis crat, ut puer recens natus octava die circumcide- retur,et tricesima tertia die post haec una cum obla- tione sua in templo praesentaretur. Quod nulla ne- cessitate, sed sola voluntate Dominus voluit obser- varo, ut ostenderet suis temporibus legem sanctam fuisse et bbnam, et in seipso regulam nostrae reli- gionis dignatus est demonstrare. In eo quod prius cum dicebat : Circumcidite praeputia cordiura ves- ^ templum noluit ingredi, quam circumcideretur et trorum. Et iterum : Circumcidimini Domino Deo vcs- tro, ct nolite circumcidere carnes praeputii vestri. De hac ipsa Moyses legislator ait : In novissimis die- bus circumcidet Deus cor tuum et cor.seminis tui. El si taliter circumcisi fuerimus, et hic circumcisio- nis Domini participes erimus, et in futuro regem in decore suo videre merebimur. Quanta autem glo- ria praeparanda sit ei, qui spiritualiter circumcidi- tur, Isaias propheta indicat, qui cum dixisset : » Quis poterit habitare ex vobis cum igne devorante, aut quis habitabit ex vobis cum ardoribus sempiternis? » adjecit continuo, de spirituali circumcisione. <( Qui ambulat in justitta, et loquitur veritatem, qui pro- jicit avaritiam ex calumnia; et excutit manus suas ab omni munere, qui obdurat aures suas ne au- purificaretur, ostendit, quia Ecclesiam intrare non possumus.neccorporisetsanguinis ejus participes esse, nisi prius ab originalis peccati immunditja per baptismum simus purificati, juxta illud quod ipse dicit : « Nisi quis renatus fuerit ex aqua el Spi- ritu sancto, non potest intrare in regnum Dei {Joan ix). » Adhuc juxta sacratiorem inte11igentiam,in eo quod prius templum ingredi noluit, quam circum- cideretur, et dies purificationis impleret, ostendit, quia in templo aeternae beatitudinis, quod est in ccelo, nequaquaro intrabimus, nisi in praesenti vita per poenitentiam et bona opera fuerimus purificati, teste Propheta : « Non habitabit juxta te malignus, neque permanebunt injusti ante oculos tuos {PsaL v). » Et sicut per Paulum dicitur : « Caro et sanguis diant 8anguinem,et claudit oculos suos ne videant C regnum Dei non possidebunt. Neque corruptio in- malum, iste in excelsis habitabil^ munimenta saxo- rum sublimitas ejus ; panis ei datus est, aquae ejus fideles sunt, regem in decore suo videbunt oculi ejns (ha. xxxui). » Verum considerandum est dili- gentius^ne forte spiritualem circumcisionem, inani gloria Burripiente, propter appetitum humanae lau- dis servemuB, quod pro solius divini amoris gratias agere debemus. Ipse enim se amore circumcisionis privat,qui spiritualem circumcisionem non propter amorem Dei, sed propter inanem gloriam servat, in exemplo Sichimitarum, qui religionem circum- cisionis non propter amorem Dei, sed propter camis suae desideria explenda susceperunt : et ideo non solum mercede privati sunt, sed etiam tertia corruptelam possidebit. » Quia sicut dicit Augusti- nus de agone Ghristiano : Gceleste corpus erit, ubi nulla corruptio. Vel caro et sanguis^ opera carnis et sanguinis intelliguntur, et eos Dei regnum non possessuro8,quiperseverabiIiteristadiIexerint.Quod in ipsius matcrialis templi constructione praefigura- tum ost, quando lapides, ex quibus domus Dei aedi- ficata est, alibi caesi, et alibi deportati, in aedifica- tione inventi leguntur, ita ut scriptum est : « Non estvox mallei auditaneque securis in domo Domini, cum aedificaretur (/7/ Heg, vi). » Sicut enim Jerusa- Iem,quae t;t5{op(k;t5 interpretatur, coelestem significat patriam,sic domus Dci ceternam significat cum Deo habitationem sanctorum, quae aedificatur ex lapidi- die quando g^avissimus dolor vulnerum inerat, ipsi j) bus vivis et prctiosis, id est animabus sanctorum. una cum ruina suas civitatis perierunt. » Dignum est enim, ut qui in praesenti vita spiritualiter circum- ciduntury in meliorem circumcisionem, id est, im- mortalem quae sanctis repromissa est, sfemper ani- mum teneant. Unde bene de Domino, qui octava die circumcisus est, adhuc subditur : « Et postquam impleti sunt dies purgationis ejus « secundum legem Moysi, tulerunt illum in Jeru- « salem, ut sisterent eum Domino^ » id est, sancti- ficarent. Dominus Jesus Ghristus qui non venit le- gem solvere, sed adlmplere (Malth, v), non solum circumdsus est octava die, cum non indigeret : sed De quibus per Isaiam prophetam dicitur : « Lapides vivi volventur super terram. » Et iterum : « Ecce ego sternam per ordinem lapides tuos, et fundabo te in sapphyris (Isa. liv). » De talibus Petrus apcstolusdi- cit : « Et vos tanquam lapides vivi supersedificamini domus spirituaiis (/ Petr, ii). » Lapides ergo ex qui- bus domus Dei aedificatur^alibi caeduntur, et alibi in sdificio ponuntur : quia animae sanctorum in prae- senti vita per pasnitentiam et eleemosynas, et cordis compunctionem,atque proximorum compassionem, purificantur et quodammodo tribulationibus poliun- tur,ut in templo eeternae beatitudiuis apti inveniantury 99 HAYMOXIS HALBEKSTAT. EPISC. OPP. PARS II. — HOMIL. 100 In cujus domus aBdificatione aplum se inveniri opla- A « Non dabis sanctum tuum videre corruptionem bat spiritualiter lapis, qui dicebat : » Unam petii a Domino, hanc requiram, ut inbabitem in domoDo- mini omnibus diebus vit» mes : ut videam volup- tatem Domini, et visitem templum ejus {Psal. xxvi). » Gujuspulcbritudinem idem Psalmista admirans,ait : « Quam dilectatabernacula tua^Domine ; concupiscit et deOcit animameain atria Domini. » Verum si dili- gentiusverbalegisscrutemur,inveniemus non solum Dominnm JesumChristum a jugo legis solutum, sed ctiam sanctam ejus genitricem avinculolegalisob- servantiae esse liboram. Sic enim legitur Levitici duodecimo do immunditia mulierispuerperaB,mun- datione et oblatione ejus. Locutusque est Dominus ad Moysen dicens : « Loquere flliis Israol, et dices (Psal. xv). » Mystice vero in hoc praecepto nos com- monemur, ut omnia primogenita nostra Deo oiTera- mus, id est, quidquid bonum et justum in nostris operibus invenimus, ejus gratis, non nostris meritis reputemus,dicentes : « Non nobis,Domin6ynon nobis, sed nomini tuo da gloriam. » Si autem immundum aliquid parimus,id est,si peccatum in opere perpe- tramus, aut occidamus malum quod latebat, et ra- dicitusevellamusyjuxia Apostolum, « mortincantes membra nostra quae sunt super terram (Colos, v). » Et iterum : « Non regnet peccatum in vestro mortali corpore.Aut certe mutuemus ea mundis,dec]inantes a malo^ et facientes bonum : ut sicut exhibuimus membra ncstra servireimmunditiae et iniquitati ad ad eos : Mulier si suscepto semine peperit puerum, ^ iaiquitatem, ita serviamus munditiaj in sanctifica- immundacritseptemdiebusjuxt^ dies separationis menstruae, et octava die circumcidetur infantulus; ipsaverotrigintatribus diebus manebitin sanguinis purificatione. Omne sanclum non tanget, nec ingre- dietur in sanctuarium (LevtL xii). >> Ubi consideran- dum est quia non ait, omnis mulier quae pepererit puerum^ immunda erit, sed qus suscepto semine prpererit,ad distinctionem illius quac non ex semine viri^ sed ex obumbratione Spiritus sancti concepit et peperit Filium Dei. Illa enim sola nulla immun- ditiu tcnobatur obnoxia post partum, quam nulla immunditia praecessit ante parlum. Et ideo sicut Dominus Jesus Christus nulla necessitate, scd sola voluntate legem observavit, sic ejus sancta genitrix, non coacta, sed spontanca jugo legis se subdidit. tione (Rom, vi). » Nam potest quis mortificare mem- bra, et non facere bonum, sed cum mortificana membrabonum facit,tuncmutuatvitlum bonis.Sive, ut quidam tradunt, quia masculum et feminam mu- lier primogenitis parit, sed si masculum pepereri- musy id est^ fortia virtuium, Deo, ut dictum est, ofTeramus. Si autem feminam, id est immundam actionem in nostris operibus peperimus, aut mutue- mus mundis,aut redimamus quinque siclis.Hominis ergo primogenitum, quia sine peccato esse non pos- sumus, quinquo siclis argenti redimimus quando per quinque sensus corporis bona opera et dignos fructus pccnitentiee facimus. Ex eo vero quod ait : « Quia omne masculinum adaperiens vulvam. » hs- . . j . . f •\\\ ^^t ^* u« p reticioccasionemsumerevoluerunl.quibeatffi Mari® ut ostenderet suis temponbus legem sanctam et bo- li ..... . - . , .' a «^»»'*»? nam fuisse. Quod vero subjungit : « Sicut scriptum est in lege Domini, quia omne « masculinum adaperiens vulvam,sanctum Domino « vocabitur. » Consuetae narrationis ordinem secutus est evangelista. Ex eo enim tempcre quo Dominus, primogenita ^gyptiornm percutiens,fiIios Isracl de iBgyptia servitute mirabiliter liberavit, omnia pri- mogenita eorum sibi offerri praBcepit,tam ex homi- nibus quam ex jumentis, non solum mundis, sed etiam immundis : ita duntaxat, ut munda quaeque Domino offerrentur, immunda vero aut mutuarcntur mundis, aut occiderentur. Unde in lege prsecipitur (Exod, xiii) : « Primogenitum asini mutabis ove, » hominis vero primogenitum pretio redimebatur. virginitatem infamare cupientes, dixerunteam ante partum virginem fuisse, et post partum virginem non permansisse.Quibus e diverso respondere pos- sumus et debemus, quia in humana nativitate, non tunc primum mulier virginitatem amittit, quando filium parit, sed magis quando concipit,et ideo Dei genitrix virgo permansit post partum, quia virum non cognovit ante partum. De cujus perpetua virgi- nitate Ezcchiel propheta dicit : « Gonverti me ad portam domus Domini^ quae respiciebat ad orientem . Et dixit Dominus ad me : Porta hxc quam vides, clausa erit, et vir non transiet per eam, quia Do- minus Deus Israel ingredieturper eam,eterit clausa principi {Euch, xliv). » Qu« est enim ista porta in Cujus redemptio erat post unum menscm quinque n domo Domini clausa, nisi Maria virgo intacta? Et siclis argenti. Sic enim ait Dominus Moysi. Prsecipe filiis Israel,ut omniasanctificent mihi primogenrta sua: mea enim sunt primogcnita eorum,pro primo- genitis -^gyptiorum. Sed nunquid illa primogcnita omnia santta fuerunt? Nunquid Achab sanctus, et illi sancti fuerunt,qui cum ex primcgenitis nati essent, perdite vixerunt?Non. Sed omnia illa primo genita figuram primogenitorum Sancti sanctorum, id est, Domini nostri Jesu Ghristi tenuerunt,qui unigenitus ex Ptttre,primogenitus cst ex matre : qui merito san- ctus dicitur, quia peccatum non fecit, nec inventus e3t dolus in ore ejus.De quo per Psalmistam dicitur: quid est,vir non transiet pcr eam^nisi quia Joscph non cognovit cam ? Et quid est, quod Dominus in- gressus est per eam, et erit clausa principi, nisi quia Dominus matri sua; sic contulit fecunditatem, ut virginitatem non auferret? Dignum quippe erat ut cum Deus homo fieret, non ex alia quam ex vir- gine nasceretur, et virgo qua; pareret, non alium quam Dominum peperisset, et ideo sicut virgo ante partum fuit,8ic virgo post partum permansit.Gujus voce sponsi in Canticis canticorum dicitur : « Hortus conclusus est soror mea sponsa, hortus conclusus et fons signatus [CanL iv). » De cujus etiam integerrima 101 HGMILIiE DE TEMPORE. 109 et perpetua virginitate Sedulius iv\ carmine alpha* A. beti pulchre cecinit, dicens: Bcatus auctor saeculi, Senrile corpus iiiduit, Ut came carncm liberans, Ne per deret quos condidit Clausa mkrentis Tiscera Coelestis intra gratia, Venter puellGB bajulat Secreta, quffl non noverat. Domus pudici pectoris remplum rej[)eute fit Dei; Intacta nesciens yirum, Verbo concepit filium (a) Enixa est puerpera, Quem Gabriel pnedixerat, Ouem matris atvo gestiens, Clausus Joannes senserat. t< Et ut darent hostiam secundum quod dictum « cst in lege Domini, par turturum autduospullos n «columbarum. »In his verbis considarandum est,quia Ooniinus Jesus Christus cum dives esset, pauper pro nobis fieri dignatus est, utsuanosinopiadivites faceret, hic in fide, ct in futuro coelesti regno. Prs- ceperat enim Dominus in lege Moysi, ut diequain- fans prssentaretur in templo una cum matre, non esset vacua manus parentis a munere, sed tam^pro sua, quam pro sobolispurificatione, offerretagnum anniculum immaculatum degrege.Quodsitam-pau- per esset, ut non sufQceret manus ejus invenire agnum de grege, offerret duos turtures, vel duos pullos columbarutn. Hostiaergohscpauperumerat. Imitemur ergo nos Dominumnostrum, et amemua spontaneam paupertatem^ uthabentesvictumetve- stitum, his, juxtaApostolum,contenti8imus,utim- pleatur in nobis, quod ipse in Evangelio promittit, ^ dicens: « Beati pauperes spiritu.quoniam ipsorum est regnum coelorum [Malth, v). » Ergo tam paupe- peres parentes elegit Dominus, qui non haberent agnum quem proeoofferrent,sedobtulerunttantum par tuturum, aut duos pulloscolumbarum. Sed quia saperius comxemoravimus, quomodo spiritualiter Deo nostra primogenitao£ferredebeamus,hinccon- siderandum videtur, qualia munera pro emunda- tione nostra Deo olTeramus, juxta spiritualem vero intelligentiam, in hoc prscepto nos commonemur, ut si degregeoperumnostrorumagnuminnocentiae, ▼ei principales virtutes invenerimus, qualis estcha- ritas, bumilitas, eleemosynarum largitas^ etc.,Deo offeramus, id est, quod digne vivimus, non nostris meritis reputemus, sedilliusgratis,quiait inEvan- j) gelio: clesiainboni8operibus,/iuem Siraeon portavit corporaliter in manibus : quia per pervenerunt, ut sarcinam carnis depoaerent, qua- tenus in sinu Abrahae, id est ad requiem optareat transire, et adventum ejus postuIa,rent, qui ejua janyam vit« coBlestis aperiret, sicut Idithun transi- litor cupiditatum,cum mala mundi crescere cerne- ret, incaiescens animo, ait : « Notum fac mihi, Do* mine, Gnem meum, et uumerum dierum meorum quisestatsciam.nEtiterum:» Ecceveteros posuisti dies meos. «> Et David : « Ne revoces me in dimidio dierummeirum,ingenerationeetgenerationem,etc. Jam vero Novi Testamenti patres tanto securlus ab hac vita exeunt^quantosibialiamvitamprsparatam esse certius credunt, quod perfectorum est agere. Qualiserat Paulus apostolus, qui pro bonis operibus securus dicebat:«Cupiodi8solvietessecum Cbristo.» manus et brachia opera iotelliguntur, monente C Dissolvi cnim et cum Christo csse, multo melius : Paulo Apostolo ac dicente : « Glorincate et portate Dominum io corde vestro (/ Cor. vi).» Unde fideles in ista die xniesarum solemnia celebrantes,lumina- ria in manibus deferunt,illud ineffabile lumen reco- lentes,q«eni Simeon hodiemadieportavitin mani- bus. Figurate autem cum senex portat, innuit nobis ut veterem bominem cum actibus 8uisexuentes,por- temus etiuduamusnovum, id est Christum, ut quo- dammodd de eenectute damnabili addpiritualem in fautiam redirepossimus Juxta illud Apostoli : « Nox,» idestinfidelitas^« prsceasitydies autem appropinqua- yli(Rom. XIII).» Quamautemmagnitudinem cogno- veritSimeon in eo quem parvum esse videbat, ma- nifestatur cumsubditur: « Et bcnedixit Deum. » permanereautem in carne,necessarium propter vos^ id est propter discipulos. Et iterum : Dum sumus in corpore, peregrinamur a Domino (// Cor. v). » Quare autem Simeon dimitti se optaret manifestat, adjungens : u Quia viderunt oculi mei salutare tuum. »SaIu- tare Dei Jesu est ; nam ubicunque apud nos salva- tor sive salutaris legitur,in Hebrso Jesus habctur. Quod vero subditur : « Quod parastiante faciemomniumpopulorum.» Manifestum est quiasalutare Dei, id estChristum, omnes populi in carne videre non potuerunt, quia tantummodo in Judasa per semetipsum praedicavit; sed ante faciem omiiium populorum prsparatum BenedixitautemDeum,nonquodhominisbenedictio j) dicitur, quod per praedicationem apostolorum ad aliquid Deo conferre possit, a quo omnis benedictio procedit,dicente Apostolo: « Benedictus Deuset Pa- ler Domini nostri Jesu Christi^qui benedixit nos in omni benedictione spirituali in coDlestibus in Chri- sto [Epkes. i), » sed si<^dicitur,» bencdixitDcum,» quasi dicalur:Bene laudavit Dominum, vel benc de eodixity sive digne de illoet bene prophetavit ; nam eoasuetudo sanctorum est Deum semper benedi- cere^siveinprosperis, siveinadversis, dicentes cum Psalmisla :«Beaedicam Dominum in omni tempore, semper laus ejus in ore meo.» Quid autera benedi- C6Q8 dicat audiamuB : Patbol. GXVIII. notitiam pervenit omnium populorum, sicut scri- ptum est iu Evangelio : «lUi autem profecti prsedi- caverunt ubique (ifarc. xv), » impleta prophetia, quae dicit : « In omnem terram exivit sonus eorum et in fines orbis terra vferba eorum {Psal. xv). » Et iterum :« Non suntlopuelaBnequesermones,quorum iion audianturvoceseorum. » Sivealiterantefaciem omnium populorum salutare Dei paratum dicitur, quia in judicio omnibusapparCbit.nonsolumjustis, sed etiam injustis, sicut scriptum est: « Et videbtt omnis caro salutare Deinostri (Luc. iii). ^ Et Joan- nes in Apocalypsi : • Et videbit oum omnisoculusi 107 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS II. — HOMIL. 108 et qui Gum pupugerunt, ct plangent se Buper euoi A retur prophetia Jacob, dicentis : « Non auferctur omneB tribus terr®. » Ad quid autcm Dominus in primo adventu venerit,declaralurcum subinfertur: « Lumen ad reveiaiionem gcntium, et gloriam « plebis tuse Israel. » Sulutare quippe Dei lumen gentium fuit, quia gentes quse sedebant in tenebris et umbra mortis, per ejus adventum illuminatae sunt, impleta propbetia Isai» dicentis : « Populus gentium qui ambulabatin tenebri3,vidit lucem ma- gnam [Isa, ix). » Habitantibus in regione umbrce mortis, lux orta est eis : unde ipse in Evangelio dicit: « Ego sumlux mundi, qui sequitur me, non ambulat in tenebris,scd babebitlumenvitffi.»Gloria quoque Israeli saluiare Dei fuit, qui aliis, qui ex Israelcredere in eum voluerunt ; magna gloria facta sceptrum de Juda,nec dux de femoribus ejus,doncc veniatquimittendusest^et ipse erit expectatio g6n- tium {Gen. xux). » Ex quo enim de ^Egypto ascen- dernnt,sus gentis principes,reges et duces habue- runt. Jam vero deficientibud principibus ex Juda, primus ex alienigenis Herodes regnum Judaeorum arripuerat.GuJus quia se mentio intnlit,qua1it6r ad Judaici regni apicem pervenerit,breviter commemo- randumvidetur.GumenimhiquideMatfaathiffifitirpe descenderant, per aliqua annorum «patia ducattim regni Judaeorum tcnui8sent,pervenittandem potestaa ad quemdam virum, ex eorum stirpe genitum, no- mine Alexandrum. Qui Cim post aliquod tempus obiisset,reliquit uxorem cum duobus filiis parvuliBy est, quandoexeorumstirpeDei Filiuscarnemassu- ^ quorumunusAristoboluSyalterHyrcanusvocabatur mere dignatus est^ quia inter eos docuit, et suis miraculis cos sacravit : sed quia rari ex Judsis, ct multi ex gentibus in eum crrdituri erant,ante glo- riam Israel, revelationem gentium prsemisit« Quod etiam Psalmista fecisse legitur, qui cum Domini adventum in carne prophetasset, dicens : « Notum fecit Dominus salutare suum,incon8pectu gentium revelavit justitiam suam,»subjecit dicens:« Recor- datus est misericordiae suse et veritatis suae domni Israel (^PsaL lxvii). » HOMILIA XV. IN EPIPIIANIA DOMINI. (Matth. ii). « In illo tejnpore, cum natus esset Qui cum adulti essent, desiderio regnandi {urgia inter se habere coeperunt.Eirat tunc quidamvir no- mine Antipater, fortis viribus, facultate ditissimus, ex Ilerode quodam genitus, qui in templo Apollinis ffidituus erat.Hunc ergo sibi Hyrcanus in amicitiam et societatem contra fratrem vocavit. Gumque eum non solum armis,sed etiam in faqultatibus adjuvaret, etiam ut Romanorum ducum auxilium petcret,per- docuit, eo quod tunc Romani prae cseteris homini- bus, in ordinandis regai negotiis, flde et sapientia atque fortitudine prsecellerent. Et quialongum est ire per singula, cum Aristobolus aRomaniscaptas, Romam sub custodia duceretur, ducatus regni Ju- daici adHyrcanum pervenit.Tunc memor beneficii ab Antipatrosibi collati,eum in amicitiam et socitim « Jesus in Bethlehem Judffi,in diebus Herodis regis, » p *" ^""^F-" " --' uu»«..,.„u* ». am... wam c. «u».xum etreliqua.In capitulo hujus lectionis, tria gunt ^ f ^f ^.>"^^^!""^ "t^^'''''' "^"^f"" alicujus partis Judaici regni ei sub se committeret. Habuit vero idem Antipater uxorem Gipridemnomine, ex Arabia generalam, exqua sumpsit filios, quarum unum quoB nobis beatus MatthiBus evangelista commendat, personam scilicet nascentis, locum nativitatis et tempus. Decebat enim ut in illa Domini nativitate nihil auctoritatis deesset. Personam ergo ostendit, cum ait: «cum natus esset Jesus; » locum, ciim subjunxit : « in Bethlehem Judae ; » tempus, cum infert : « in diebus Herodis regis, » Bene autem, postquam dixit Bethlehcm,addidit Judae,ad distin- ctionem alterius Bethlehem,qufie esse in Ga]ilaea,ex libro Jesu Nave comprobatur.Pulchreergo Dominus in Bethlehem nasci voluit.Bethlehem quippe domus panis interpretatur, eo quod ibi paverit Jacob pa- triarcha pecora sua,imponens ei nomen Bethlehem, ob futurae significationis mysterium, quae prius Phaselum, alterum Herodem nominavit. Gumque longo confectus senio,vitam finisset praesentem.po- testatem quam ab Hyrcano in Judseis acceperat, Herodi filio suo reliquit.Qui cum calliduset cautus animo strenue ea quae ad se perlinebant agcre ccb- pisset, Hyrcani neptem Aristobuli filiam in conju- gium suscepit. Gum vero postaliquod tempus Hyr- canus in praelio quod contra Arabas sumpserat, captus esset, etiam exsilio detentus est.Et tunc pri- mum Herodes, quasi vice illius, potestatem illius obtinuit. Sed cum post aliquod tempus Hyrcanus Ephrata vocabatur.Locus namque in quo Dominus D amputat» auribus Jud«am reverteretur, simulavit nasciturus erat, ante Bethlehem vocatus est, quia futurum profecto erat ut verus panis ibi per maie- riam carnis appareret,quielectorummentesaeterna saiietate reficeret,ipse scilicet qui ait in Evangelio: «Ego sum panis vivu9,quide cqdIo descendi ; » et de quo per Psalmistam dicitur:« Panem deccelodedit eis, » et : « Panem angelorum manducavit homo (PsaL Lxxvii). » De quo etiam pulchre Sedulius ce- cinit, dicens : GhriBtus erat panis, Christus petra, Chri^tus in undis |iecteetiamindiebusHerodisnascivoluit,utimp1e- se idem Uerodes eum in pace suscipere :sed postea cum eum fraude nccasset^ fraudulenter poiestatem illius obtinuit, et primum a Gassio Romanorum duco, postea ab ipso imperatore potestate accepta, regnum Judaeorum sibi subjugavit.Hac igitur frau- dulentia primus ex alienigenis Hen)des,regnum aub sua potestate Judaeorum accepit, quo regnante Do- minus Jesus Ghristus secundum prophetas prsdi- ctus, natus in Bethlehem oppido Judse. Quia enim deflcientibus principibus ex Juda, alienus et extra- neus atque falsus regnum Judseorum arripuerat,in- stabat tompus quo verus Rex na8ceretur,ciyus t«r- i09 HOMILIiE DE TEMPORE. iiO tia decima die nativitatis magi ab oricnte venerunt A. Hierosolymam. « Dicentes: Ubi est quinatusest Rex Jud^orum? « Vidimus enim steliam ejus in oricnte, et venimus u adorare eum. » Et bene ab oriente veniebant qui orientem quaerebant, ipsum scilicet de quo scriptum est: « Ecce vir, Oriens nomen ejus, » et iterum : ff Visitavit nos Oriens ex alto {Luc. i). » Non autem casu, sed divina dispensatione actum est, ut magi regem natum primum Uierosolyms qusrerent, quae esi metropolis civitas Judffiorum, ut scilicet ipsi lo- cum Qativitalis a Judsis discerent, et Judsi ab ipsis regem auum natum audirent : et si cum ipbis ad ado- randum pergerent, salvarentur : si autem pergcre nollent, inexcusabiles essent. Sed ipsi locum natlvi- tatiscxfluislibriBaliisostenderuntsed tanquam stulti ^ et cffici in tenebris permanserunt. Factique sunt illis quasi lapides in milliario qui itinerantibus viam ostendunt, sed tamen eis pertranseuntibus stolidi et immobiles permanent ; itaquidem et Judsi aliis lo- cum nativitatis Christi oslenderunt, sed in se stu- pidi remanaerunt. Qus autem hto ab Evangelista Hierosolymavocata est, ipsa est civitas qus a Sem filio Noe sdiOcata, primum dicta est Salem, postea vero propter habitatores Jebusffiorum appellata est Jebua. Uode et e\ utrisque compositum est nomen ejus Jerusalem. Temporibus vero Salomonis regis, ejus sapientia et decore ampliori honore ezaltata, dicta est Hierosolyma, quasi Hierosolomonia. Unde quidam metricorum ait : « Hiero quem genuit Salo- monia regcm. » Suisquoqueverbismagieumquem quaerebant, hominem regem pariterque Deum fate- C bantur. Hominem quippe qusrere se ostendunt, cum dicunt : « Ubi est qui natus est? » regem, cum sul^jungunt, « rex Judsorum. » Eumdemque Beum esse conOtcnlur. cum subjiciunt : « Vidimus enim stellam ejus in orientCy et venimus adorare eum. » Sed forte qusrit aliquis que ista sit differen- tia, ut magis in oriente nativitatis Domini index stella apparuit, cum angelus in Judsa eamdem nati- vilatem pastoribus nuntiaverit. Ad quod responden-. dum est, quiadignum fuit ut pastoribus, qui Israe- lits erant et Deum cceli cognoscebant, rationalis creatura, id est angelus appareret, qui eos de nati- vitate Domini instrueret ; magis vero, tanquam genti- libus etrationecarcntibus, irrationaliscreaturastella appareret, qujB insolito fulgore coruscans in ccelo^ n regem cffili in terris natum ostenderet^ et ita fieret ut et illi per angelum, et isti per stellam admoniti, ^ angularem lapidem ci^rrerent, et ex utroque po- pulo unum parictem facerent, ab illoconjuncti, de quo ait Apostolus : « Ipse est pax nostra, qui fecit Qtraque unum, et medium parietem copulavit, dis- solvens inimicitias in carnesua^et veniens evange- iizavit pacem his qui longe et qui prope sunt {Epkes, II. ) » Sed forte interrogat aliquis utrum hec steila io coelo sidereo permaneret, sicut et csterae^ vel per acrem an per terram discurreret. Ad quod dicendum quia neque in ooelo sidereo fixa ^rat, ne- que in tcrra, sed per aera discurrebat, ut dux et praeviamagorum usquead natum puerum esset. Sed neque antea fuisse creditur, neque postea perman- sisse, sed cum novus homo natus est in mundo, no- vum sidus apparuit in coelo. Omnia enim elementa Creatorem suum in mundo venisse cognoverunt. Goelum cognovit, quia mox eo nato steilam novam misit ; mare cognovit, quia sub plantis ejua ee cal- cabile prsbuit ; sol cognovit, quia inejus morte ra. dios sui luminis abscondit : saxa et lapides cogno- verunt, quia eo moriente scissae sunt; terra cogno- vit, quia eo rcsurgente contremuit {Matth. xxvii). Sed quem irrationales creaturs cognoverunt, dura et stuita corda Judsorum adhuc non cognoscunt. Sed illud prstermittendum non est, quia fuerunt Priscillianislse hasretici, qui dixerunt unumquem- que hominem sub fato stellarum nasci, hoc in adju- torium sui erroris assumere volentes, quia mox ut Dominus natus est, ejus stella in oriente apparuit. Quibus e diverso nos respondemus quia non puer ad stellam, sed stella ad puerum venit: si liceret dici ullo modo, magis puer fatum stellffii quam stella fatum pueri crederetur. Dicebant autem quod qui sub signo nascebantur Librae, trapezitas esse futu- ros, plurimae autem gentes sunt, qu» trapezitas non habent, et tamen sub eodem signo multi ho-' mines, sicut in aliis regionibus, nascuntur. Dice- bant etiam eos qui sub signo Aquarii nasceban- tur piscatores esse futuros, cum sine dubio multi homines sub eodem sidere, sicut in csteris regioni- bus, nascanlur, qui piscatores non sunt. Nam in Francia plurimarumque gentium regnis, reges ex origine succedere solent, et nullus ignorat quia sub eodem signo et eadem hora qua filius regis nasci- tur, multi ex servili conditione in eodem regno sub eodem sidere nascuntur, et tamen fllius regis, cum adultus fuerit, regni dignitate sublimatur, cum illi qui cum eo nati sunt usque ad mortem in servitute permaneant. Sed ne parva haec ad Priscillianista- rum h«eresim destruendam videantur, etiam Scri- pturae sacrs. auctoritatem adhibeamus. Legimus enim quia uua eademque hora, ex iisdem visccribus Rebeccamater duos filios habuit, Esau scilicet et Jacob, et tamen unus electus, alter vero reprobatus, dicente Domino : « Jacob dilexi, Esau autem odio habui {Rom, ix). » Si autem fatum esset, aut uter- que electus, aut uterque esset reprobatus. Exquibus omnibus cognoscimus, qnia non fatalis accidentia, sed divinaprovidentia hominum vitam ordinat aque disponit ; sed solent ad hffio mathematici objicere quia constellatio fatalis in ictu pungentis flat. Qui- bus nos econtrario respondemus quia homo non in ictu nascitur, sed nascendi moras agit. Et si fatum credendum esset, tot cogerentur credi faiA quot sunt hominis membra. Non ergo stella qus in oricnte apparuit natum puerum aliquid juvit, sed indicium nascentis fuit, atpue sua coruscatione ma- gorum mentes ad quffirendum eum qui natus fiie- rat illuminavit. Forte etiam qu«rit aliquis, qui isti iil HAYMONIS HALBERSTAT. EPISG. OPP. PAR8 II. - HOMIL. iJB m&^ fueruniy vel ex qua gente venerunt^ qui natum A puerum tam soUicite ad adorandumqusesierunt. Gui nos diversorum opiniones de his adbibemus, ut eli- gat quod salubrius judicavcrit. Nonnulli enim dixe- runt eos ex Tharso vel Arabia advenisse, et in his impletam volunt osse prophetiam ad litteram, quse dicit : (c Reges Tharsis et insulas munera oiTerent, reges Arabum et Saba donaadducent ; » et iterum: (c Omncs de Saba venient aurum et thus delerentes, et laudcm Domino annuntiantes. » Alii dixerunt ex Porsarum regione cos vcnisse, sicut quidam de sa- pientibus dicit : Tunc jubet et Pcrsas celeres pertendere gressus. Pleriquc autem arbitrati sunt eos Gbalda^os fuisse, quia Ghaldaci stellas cccli dcos esse putaverunt» et in arteastronomicaperitissimi fuerunt. Aliietiamdixe- «^ runt exstirpe Balaam prophets eos descendisse, qui moxutnovam stellamviderunt, regem natum intelle- xerunt) et recolentes prophetiam Balaam» dicentis (Num, xxiv) :' « Orietur stella ex Jacob, et exsurget homodelsrael, etdominabiturgentium ; > primi cum muneribus ad adorandum eum festinaverunt. Sod tamen qui quiiibet horum fuerint, sciendum est quia primitisB gentium fucrunt, et gentes in Ghri- stum credituras signaverunt. Bene autem tres magi fuisse dicuntur, quia gentilis populus ad fidem ve- niens, individuam trinitatcm Deum confiteri didicit. Sive tres fuerunt, quia qui Deum adorant, tres prin- cipales virtutes habere debent, fidem, spem, chari- tatom ; sive certe trcs fuerunt, quia qui Deum vi- dere desiderant, cogitationem, locutionem et ope- rationem suam observare debent a malis, et me- C moriam, intellectum et voluntatem occupare in bo- nis. Vel certe tres magi cum tribus muneribus venerunt, quia gentilis populus ad fidem veniens, tres naturales virlutes secum detulit, physicain sci- licet, ethicam et logicara, id est naturalcm, mora- lem et rationalem. (c Audiens aulem Herudes rex, turbatus est et « omnis Hierosolyma cum illo. » Herodes (ut dixi- mus), qui fraudulenter et cailide regnum obtinebat Judceorum, mox ut regem Judsorum audivit na- tum, metuens successorem, conturbatus est animo, timens ut quod injustetcnebat^ justc amitteret, non intelligens quia iile non venerat ut tullerct regnum terreuum, sed ut credentibus conferret sternum. Scd quia non solum Herodes, sed etiam omnis Hie* j) rosolyma cum illo turbata esse dioitur : sciendum est quia ex una magorum interrogatione non om- ncs uno modo turbaii dicuntur : alii cnim turbabantur propter invidiam, sicut Herodes ; alii propter timo- rem, ut Judasi, qui audientes rcgcm quaeri Judaeo- rum, occasionem sibi aliquam nascendam metue- bant, tam ex parte Herodis quam etiam ex Roma- norum ; alii vero nec proptcrinvidiam, nec propter timorem, sed pro solo gaudio turbabantur. Qualis erat Simeon senex, et Anna vidua, et caeteri tales, qui, Spiritusanclo revelante,didicerantvicinames&e . Cbristi nativitatem. Sed cum audissent fa^fum, quod tolis votis desiderabant, pree nimia Istitia tur- babantar. Quod enim prs magno gau^ humana mens soleat conturbari, exemplo Petri discimua, qui cum vidisset Dominum in monte clariiicatiuDy con* turbatus est, nesciens quid diceret. c< Et convocans omnes principes 8aoerdotun& ei (c scribas populi, sciscitabatur ab eis ubi Christus cc nasceretur. » In eo autem quod Herodes, novi regis nativitate audita, saoerdotes et Scripturarum magistros interrogavit, imitabile nobia exemplura reliquit, ut quoties aliquid novum in E^lesia oritur, semper ad auctoritatem Scripturanim roGnrramus, propter illud quod scriptum est : u Omnia cum con- silio fac, » et ea respondeamus qu» patres nostros respondisse vel tenuisse cognoverimus, etjuxta vo- cem Salomonis : « Non transgrediamur terminosanti- quos, » quos posuerunt patres nostri, sed impleamus illud quod per J«remiam prophetam dicitur : « State super vias, et interrogate de semitis antiquis, ques sit bona via, et ambulate in ea (Jerem. vi). » Sed sa- cerdotes et scrib® requisiti ab Herode ubi Ghristus nasceretur, quod iegerant et didicerant responde- runt, dicentes : c< In Bethlehem Juds, » connrmantes hoc aucto- ritate prophetica, discentes : (( Ettu Bethlehemterra Juda, nequaquam minima (c es in principibus Juda. » Non solum enim qaia Ghristus nasceretur noverant, sed etiam ubi Ghri- stus nasceretur. Quoniam Spiritus sanctus, ut om- nem occasionem non credendi auferret, non solum Ghristum per prophetas nasciturum praedixit, sed etiam locum ubi nasciturus erat designavit, dicens per Michsdam : u Et tu Bethlehem terra Juda, ne- quaquam minima es» » etc, ac si diceret: 0 Beth- lehem qus es in terra Juda, videris in muUitudine populi minor, in amplitudine murorum angustior, altitudine turrium humilior, sed nequaqtiam minima eris. Quare ? quia « ex te exiet dux, qui regat po- « pulum meum Israel. » Unus jam ex te egressus est, sed alter egredietur. Egressus est David fllius Jesse, temporaliter nascens, et temporaliter mo- riens : egredietur Filius Dei ex Mariae virginis utero temporaliter nascens, sed ffitemaliter permanens : egressus est David decorus et pulcher, scd egredi- tur speciosus forma prae filiis hominum : egressus est David, regnum Israel rationabiliter ad tempus gu- bernons : et egredieturFiIiusDei,qui Israelvidentom Dcum, et hic ab incursione dsmonum spiritualibus armis defendet, et in futuro ad coelestis regni pa- scua perducet. (c Tunc Herodes clam vocatis magis, diligenter cc didicit ab eis tempus stellat quae apparuit eis. » Postquam Herodes locum nativitatis Ghristi auctori- tate Scripturae didicit, ad callidas insidias animum convertit, tractans quomodo occulte eum perdere posset, quem palam audierat quaerere. Vocatisque clam magis, id cst ucculte, diligenter didicit ab eis tempus stellffi quae apparuit eis. Quod scilicet ideo fecit, ut si magi ad eum non redirent, quod postea 113 HOMILIi£ DE TEMPORB. 114 00Qtigii,abiIlo temporequoregemJudffiorumnatum A ostenderat,certum signum etindicium standosupra aodierat, omnes pueros in Belhlehem interficiens, ftum quem metuebat interficere posset, non intelli- gens stuUus quia non est sapientia, non est pru- dentia, non est consilium contra Dominum. « Et mittens illos in Bethlehem, dixit: Ite ct in- < terrogate diligenter de puerOyCt cum inveneritis, « renuntiate mihi,ut et ego veniens adorem eum.» In eadem calliditate quae Herodes fraudulentcr re- gnnm Judoeorum arripuerat, etiam in Domini nece perseveravit, promittens se adorare, quem dispo- nebat oecidere.€uju6 exemplum simulatorcs, id est hypoerit« modo sequuntur, qui dum speciem san- otitatis ostendunt exterius quam non habent inte- riQS, Deumyquem ficto corde qusrunt cum Herode, domum ubi crat puer,dederit,scilicet ut ipsum sine dubioe88eagno8cerent,quemin orientepositi natum in Judsa didicerant. Nam quam magnum cum in corde tenuerint,quem videbant esse parvum,mani- festatur cum subjungitur : « Et procidentes adora- « verunt eum. » Quem enim demissis in terram vultibus adoraverunt, sine dubio eum Deum credi- derunt. Et quia cum pro nobis hominem factum mortalem intcllexerunt, mysticis muneribus hunc Deum, regem, pariterquo homincm praedicabant. Undo et subditur : « Et apertis thcsaurissuis.obtu- « lerunt ei munera, aurum,thus et myrrham. »Au- rum regi convenit, thus in Dei sacrificio offertur, myrrhamortuorumcorporacondlunlur.Omniaenim invenire non merentur: quia sicut prope estDomi- ^ hicc sancta fides veraciterChristo offerre non desi- nns omnibus invocantibus se in veritate, ita longe est a peecatoribus salus. Unde bene idem Herodes jMicens sive pellis gloria interpretatur, quia cum bypoerit« exterius quasi de bono opere gloriari appetunt, intenori vorsutia foedi pariter et sffivi sunt, juxta illud quod ait Dominus : « Attendite a Mbis prophetiSy qui veniunt ad vos in vestimen- tis ovium, intrinsecus autem sunt lupi rapaces {Maiih. vn), » « Qui non audissent regem,abierunt. « Non casu centigit,sed nutu Dei actum est, ut stella qus ma- gotum proBvia foerat.appropinquantes eos ad Hero- dem re1inqueret,quatenus ipsi Judaeis Christum na- tmn nuntiarent,et ab eis locum nativitatis auctori- tate Scripturffi discerent. 8ed cum ab Herode reces- nit^ dum unum cumdemque vorum Deum, verum regem,verumque hominem credit,et vero pro nobis mortuuui veraciter recognoscit. Gum ergo magi unum eumdemquepuerumDeum regem pariterque hominem credebant, simul ei aurum, thus et myr- rham offerebant.Fuerantautem nonnulli hajrelici qui ei aurum et thus obtulerunt, sed myrrham offerre noluerunt, quiaDeum ubique regnantem credide- runt,8ed hominem factumcredere despexerunt. Itc- rum fuerunt alii,qui ei solummodo myrrbam obtule- runt,aurum et thus offerre noluerunt, quia purum hominem tantum crediderunt,sed divinitatem in eo non intellexerunt. Sed nos istorum exempla refu- gientes, offeramus regi nostro aurum, ut eum ubi- quc regnantemcredamus:offeramuset thus,uteum STSsent, « ecce stella quam viderant in orientc, C vcrum Deum et creatorem omnium, sine initio exi- anteeedebat eos sicut prius, usque dum venicns staret supra ubi erat puer.»Discimu8 ergo per hanc stellam gratiam Domini non incongrue figurari, et perHerodem diabolum. Ingredientibus ergo magis ad Herodem,8tella eos reliquit: quia eos qui servi- tio diaboli se subdunt, divina gratia deserit. Sed si ab Herode egressifuerint^siperpa^nitentiam jugum diaboli a cervicibus suis excutientes,Deumquffirere c<£perint,diterum divinagratiaeis apparebit,iterum 609 illuminabit^iterum viam quaDominus invenia- tor, demonstrabit. Et solet contingere, ut majori Iffititiaexultetanima, cumgratiamDei receperitpost peecatum^ quam gauderet in ejus pcrceptiono ante peecatum, sicut Dominus in Evangelio de ove per- stentem confiteamur :offeramu8 eidem et myrrbam, et propter salutcm nostram mortale corpus eum assumpsissenon dubitcmus. Alitcr, apertio tbesau- rorum praecordia significat sanctorum. Per aurum enim nitor eloquii designatur^ Salomone dicente : « Thcsaurus desiderabilisrequiescitinoresapientis {Prov. xxi); » per thus quod in sacrificio Dei offer- tur, oratio munda cum compunctione cordis ; per myrrham, qua mortuorumxorpora condiuntur,vi- tiorum morlificatioexprimitur.Nos igitur totiesregi nostro munera offerimus quotics secretum prajcor- diorum nostrorumin ejuslaudibusoccupamu8,sicut per Psalmistam dicitur : « In me sunt, Deus, vota tua, quffi rrddam laudationes tibi (Psal. lv). » ditaet inventasimilitudinem c.tponens,ait : « Dico n Apertis au!cm thnsauris aurum ei offerimus, cum vobis, gaudinm erit in coelo super uno peccatore poenitentiam agente quam supra nonaginta novem jtistis, qui non indigent poenitentia {Luc. xv). » Et de reversione prodigi filii, cum major filius contri- Btatus esset, voce patris audieit : « Oportet tc, fili, gaudere,quia frater tuus mortuus fuerat,et revixit: perierat ct inventus est {Luc,xv).>y Unde bene nunc de magis dicitur : H Videntes autom stellam^gavisi eunt gaudio ma- « gno valde : et intrantes domum, invenerunt puc- « nim cum Maria matre ejus. » Nulli dubium est quod steHainorientemagis regcm Judicorum natum omne quod dignesapimus ct loquimur,in ejus gratia reputamus. Quasi thus offerimus, cum in oratione nostra cor contritum et epiritum bumiliatum exhi- bemus, dicentes cum Psalmista :« Dirigatur oratio mca sicut incensum in conspcctu tuo {Psal. cxl). » Quasi myriham offerimus,cum pro ejusamorecar- nis nostrffi dcsidcria mortificamus, implentes illud quod ait Apostolus : « Mortificate mcmbra vestra quffi sunt super terram, » id est, « fornicationem, imraunditiam,avaritiam »et hissimilia {Coloss. iii). «r Et responso accepta in somnis, ne redirent ad « IIerodcm,per aliam viam reversi sunt in regionem HS BAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS II. — HOMIL, 116 « suam. »Ne suam crudelitaiem Herodescallide in A puerum implere posset,ejus insidias praBvenitange- lusy monens magos in somnis ne redirent ad Hero- dem.Sedimitabilenobis exemplum magiin suis acti- bus reliquerunt, cum per aliam viam in regionem suam reversi fuerunt. Regio enim nostra propria paradisus est,quia ad hoc conditi fuimus^ut si pri- mus bomo non peccasset, sine morte corporis para* disi gaudiisfrueremur.Qui ergoabillaperpeccatum cecidimus^necesse est ut per pGDnitentiam quasi per aliam viam ad cam redeamus,ut qui cecidimus su- perbiendo, inobediendo, vetiLa gustando,per aliam viam ad eam redeamus, id est btimiliando nos- metipsos, obediendo, et non solum ab illicitis, sed etiam a licitis abstinendo, quod ipse praestare dignetur, qui vivit et regnat in sa&cula saeculorum. i^ Amen. HOMILIA XVI. IN OCTAVA EPIPHANIiE. (JoAN.i.)« In illo tempore,viditJoannes Jesumve- « nientem ad se,et ait:EcceAgnusDei, »et reliqua. In hujuslectionisbrevitateconsiderandumestquam latissime Trinitatisessentiainseparabilisnobis com- mendetur. Cum enim Filius baptizatur, Patris vox auditur,Spiritus sanctus in specie columbas videtur^ nnadeitasin 8ubstantia,trina inpersonisdeclaratur. In quo loco etiam praBCursoris Dominisanctitas com- mendatur, qui homo ex hominibus natus,per divi- nam gratiam ad tantam celsitudinem est perductus, ut non solumFiiium Deiin forma hominis baptiza- ret,sed etiam Patris vocem desuper intonantem au- C diret^et Spiritum sanctum in specie columbae videret. Sed cuncta per ordinem videamus. « Vidit, inquit, « Joannes Jesum venientem ad se.» Visio enim ista non solum ad corporales oculos pertinere putanda est, sed etiamadspirituales.Viditergocumcorpore ambu1antem,sed intellexit in eo divinitatem manen- tem ;et ideo exclamavit, dicens : « Ecce Agnus Dei, « ecce qui tollit peccata mundi. » Ac si diceret: Ecce innocens inter peccatores^ justus inter repro- bos, inter impios pius ; quia etsi veram humanam carnem traxit ex Adam,nullum tamen peccatum ex origine sumpsit Adae, ideo potens est tollere pec- cata mundi ;quia cum esset homo inter homines,in eo vestigium peocati nullum potuit inveniri,quoniam ut ait Petrus apostolus : « Peccatum non fecit, nec j) inventus estdolus in ore ejus.»Agnus enimDominus dictus est,non per naturam, sed per figuram, quia sicut agnus pro peccatis populi in sacrificio oiTere- batur, ita ofTerens se pro nobis hostiam Patri in odorem suavitatis, peccatorum nostrorum maculas suo sanguine lavit,sicut per Joannem dioitur in Apo- calypsi : « Qui dilexit no8,et lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo (Apoc, i). » Cujus typum et figuram ille agnus paschalis in Veteri Testamento tenuit,qui ob recordationem liberationis Israel, per singulos annos in paschajussus est immoIari,illum nimirumagnumsignificans,cujussacrampassionem Isaias praedicens, ait : « Sicut ovis ad occisionem ducetur,et quasi agnus coram tondente se obmute- scet, et non aperiet os suum {Isa, liii). » Iste est enim ille agnus,de quo Joannes ait in Apocalypsi: « Vidi agnum quasi occisum,habentem cornua se- ptem et oculos septem {^poc. v). » Et iterum : « Vidi supra montem Sion agnum stantem, et cum eocentum quadraginta quatuormilliaquiemptisunt de terra. » Quo autem ordine agnus iste peccata mundi tollat, Petrus apostolus insinuat,cum dicit: « Non corruptibilibus auro et argento redempti esiis de vana vestra conversatione paternaB traditionis, sed pretioso sanguinc quasi agni incontaminati et immaculati Ghristi (/ Petr. i). » Nec tunc solum Dominus peccata mundi tulit, cum se singularem hostiam pro mundo obtulit,scd etiam quotidie toUit peccata mundi, cum per communionem corporis et sanguinis sui,fidelium animas a peccatorum macu- lis abluit,'juxta quod ipse ejusdem corporis et san- guinis sui mystcrium discipulis tradens, ait: « Hic est calix sanguinis mei Novi Testamenti, qui pro vobiset pro multis efTundetur in remissionem pec- catorum. Hoc facile, quotiescunque biberitis, in meam commemorationem {Marc, xiv). » Sed quale testimonium suuspraecursorDomino perhibeat,au- diamus : « Hic est enim oe quo dixi : Post me venit vir, t qui ante me factus est » In quibus verbis hu- manam pariter et divinam naturam ostendit, cum ait : « Post me venit vir, qui ante me factus est. » Ac si diceret : « Post me venit, » quia post me na- tus, post me praedicare incipiet. « Ante me factus est, » quia mihi dignitatepraBlatusest;ante^nimin Scripturis non semper ad tcmpus refertur, sed ali- quando ad dignitatem,sicut de Joseph filiis legitur: « Posuit Ephraim ante Manassen {Gen, xlviii), » id est amplioris gratiae et dignitatis eum Aiturum os* tendit: sive certe quod ait : « Post me venit vir, » ordinem humanae naturae insinuat. Quod vero sub- jungit : « Antc me factus est, »exceilentiam divins potentiae ostendit.Ac si diceret :Cum post me natus sit, inde me superat, quia nativitatis tempora in divinitate eum non augustant.Unde benesubjungit: « Quia prior me erat,» Ilium in his verbis insinuat, de quo Joannes in exordio Evangelii sui ait: « In principio eratVerbum,et Verbum erat apudDeum, et Deus erat Verbum {Joan.i). » Et pulchre Domi- nus a praecursore suo vir appellatur ; vir enim a viribus dictus est.Et hoc nomen^specialiter illicon-^ gruit,qui velut agnus mansuetus et humilis,leonis saevitiam solus potuit superare. De quo scriptum est : • Ecce vir, Oriens nomen ejus {Zack, vi) » « Et egonesciebam eum. »Gumomnibus fidelibus manifcdtumsitquia8ciebatJoannesDominum,quem clauso matris utero senserat, et cui testimonium perhibuerat, dicens : « Ego a te debeo baptizari, et tu venis ad me {Malth. iii) ? et multa talia, quid cst quod nunc dicit : « Ego ncsciebam eum ? » sed ad hoc dicendum^quia cum eum baptizaret,tantum tn HOMILIiE DE TEMPORE. 118 in ejus cogniiione crevit^ut ad comparationem ejus A (Deut. xxxiii) ; » ct per Apostolum : *< EtenimDeua cognitionis nihil se esse putaret quod prius de illo cognoverat,etideo dicitiaEl ego nesciebam eum;» ac si diceret, tam perfecte nesciebam eum, in quo tantam exccllentiam divinitatis nondum csse com- pereram. Cum enim baptista Domini Pairis vocem desuper intonantem audivit, et Spiritum sanctumin specie columb® descendentem vidit, non est dubi- tandum ex hoc visu et auditu in divina cognitione eum multum profecisse. Sed quia ad hoc DcusPater Filium suum revelavit Joanni,ut perejus praedica- tionem aliis ostenderetur^ recte subjungitur : « Sed N ut manifesteturlsraelyproptereaveni cgo inaqua « bapiizans : » quod est aperte dicere : Non ideo missus sum ante illum in aqua baptizare, ut bapti- noster ignis consumens esi (Hebr, xn). » Hoc igne iliorum corda calefacta fueranty qui dicebant : «Nonrie cor nostrum ardens erat in nobis(deJesu) dum loqueretur in via, ot aperiret nobis Scriptu- ras?«(Lu<7.xxiv.)Quod super Dominum incolumb® specie^ et super apostolos insigne apparuit^citoco- gnoscimus, si uniuscujusque persons quah'tatem subtilius consideremus. Quia enim columba(utdixi- mus) simplexest avis, recte Spiritus sancfussuper Dominumincolumbaespecieapparuit,quia inprimo adveniu suo peccata nostranon pcr zelumvenitpu- nire, sed per mansuetudinem dimittere. Quia vero apostoli|Ut puri bomines,non solum a peccatorum rubigine excoquendi erant,scd etiam ad praedican- zando peccata tollere possim, sed ut in eo bap- t» dumEvangelium zelo rectitudinis ascendendi,recte tismo illius baptismum praaeurem, qui post me venturus in Spiritu sancto erat baptizaturus. IUe autem solus bapiizat in Spiritu sancto,quiperSpi- ritum sanctum peccata in baptismo dimittit, qui ait in Evangelio : « Nisi qui renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non potest inirare in regnum Dei {Joan. ni). » De quobaptismo ascensurusincoelum» discipulis ait : « Vos autem baptizabimini Spiritu sancto non post multos hos dies {Act. xi). » Quod quia invisibiliter et nonvisibiliternt,Dominusalibi manifestai (Joan, iii) : qui cum de eodem spiritu dixisset : t Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus aQdis,et nescis unde veniat,aut quo vadat, » conti- nuo adjunxii: « Dicomnis qui natus estex spiritu. » Et quoniam omnis qui divinam notitiam accipit, idem Spiritus super eos in linguis igncis apparuit. Sed quia ex hodierna lectione Spiritum sanctum in columbae specie apparuisse audivirous^ ad conside- randum naturam columbae diligcntius redeamus, ut siSpiritum sanctum acciperevolumus, hocservemus in mente quod columba habet in corpore. Septem qiiippe naturales diCPerentias in se columba habere traditur unam,quia felle amaritudinis caret ; aliam, quia pro cantu gemitus edere solet ; tertiam, quia gregatim volat,^ vel gemit; quartam, quia juxta fluenta aquarum residcre delectat, ut faciliu^ ad-, ventum accipitris praecavere possit ; quintam,quia nihil vivum comedit ; scxtam, quia non cumungu- lis, nec cum rostro, velut caeterae aves,se defendit, scd sese defendendo alis percutit : septimam, quia aliis annuntiare debet,recte de eodem Joanne sub- C in petris nidificat. Columba ergo felle amaritudinis ditur : , caret : et nos, juxta admotionem Petri apostoli,de- ponamus omnem iram et simulationem et invidiam (/ Petr, ii). Coluraba pro cantu gemitus habet : et nos in convalle lacrymarum positi, non solum pro remittendis peccatis,scd etiam pro perceptionevitaB aeternae miseri sumus,etlugeamus in exemplo illius qui ait : « Lavabo por singulas noctes lectummeum, lacrymis mcis stratum meum rigabo {Pal, vi), » ut impleatur in nobis quod Dominus ait : « Beati, qui nunc fletis,' quoniam ipsi ridebitis (Luc. vi). » Columba gregatim volat : etnos unanimitatem dili- gamus, et non solum araicis,verum etiaminimicis bonum quod possumus, propter Dominum impen- damus,utin eorumnumero computemur,dequibus ff Et testimonium perhibuit Joannes, dicens : Quia « vidi Spiritum descendentem quasi columbam de «coelo,et mansit super eum.» In quibus verbisnon solum quaerendum est quare aliquando Spiritus Banctus in specie columbae, aliquando in Hnguis igneis visus esse legatur, sed etiam illud sollicite in vestigandum cursuper Dominuminspeciecolumbae, et super apostolos in igno apparuit,itautnecsuper Dominum in igne, nec super apostolos in specie columbae visus sit. Per singula, ergo haec manife- standa sunt. Quia enim columba simplex cst avis, recte Spiritus sanctus in specie columbae apparuit ut ostenderetquiaillorumcordainhabitat, qui man- sueti et humiles corde unanimem concordiam cum rk dicitur : « Multiludinis credeniium crat cor unum fratribus servant^etpacem sequuntur cum omnibus et sanctimoniam, juxta illud quod scriptum est : « Super quem requiescei Spiritus sanctus, nisi super bumilem et quietum , et trementem sermones meos? » quam significani oscula columbarum. Quia vero ignis quod iangit accendit et illumina recte^ idcm Bpiritus in ignis visione apparuit, quia cor quod tan- gii et in amorem inflammat ad videndum ejus vo- luntatem illuminat. Hic estille ignisdequoSalvator in Evangelio ait : « Ignem veni mittere in terram, et quid volo nisi ut ardeat (Luc. xii)? » De hoc igne per Moysen dicitur : « In dextera cjus ignea lex et oniina unor{AcL ix) ; » ct iterum : « Ecce quam bonum etquam jucundum habitare frates in unum (Psal. cxxxii). » Columba juxta fluenta aquarum re- sidere solet, ut adventum accipitris facilius cavere possit : et nos ut diaboli insidias praevidere et ca- vere possimus, in meditatione Scripturarum dele- ctahiliter insistarau8,utimpleaturin nobisin quod laude Ecclesiae diciiur : « Oculi iui, oculi columba- runt(6'an/.v),»qua5 lactesunt lotaB,etresibentjuxta flucnta plenissima ; et iterum : « Oculi tui, oculi colurabrarum {Cant. iv), » absquee eo quod intrin- secus latct. Columba nihil vivum comedit : et nos, 1(9 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARSJI. — HOMIL. m jttxtii,ApoAtoli seDtentiain [Coloss. ni),mortiricemur membrd nostra qua eunt super terram, id est for- mcaiion^tn,fmmunditiam,avaritiam,quod eet ido- lorum ftervitus. Golumba non cum ungulisvel cum roatrb se defendit:et nos quotiescunqueabinjustis persecutionem patimur, non ad vindictam commo- veamur» sed potius exempla sanctorum sequentes, patientiam diligamus, ne efficiatur lingua nostra, a)*ma, et sagitta, et glaudius acutus, timentes illud quod Paulus apostolus ait:« Quod si invicem mor- detis et cotoeditis, videte ne ab invicem consuma- miui (GfU. v), » ut implcatur iHud:<(Beati pacitici, quoniam Oiii Dei vocabuntur {Matth. v). »CoIumba m (>etris nidiflcat : et nos omnem spem nostram et fortitudinem in petra quae est Ghristus, ponamus, dicentes cum Psalmista : « In petra exaltasti mo, deduxisti me^ quia factus es spes mea, turris forti- tudinis a facie inimici {P$aL lx). » In hujus petrae foraminibus nidumsuum Moyses posuerat^ quando a Domino meruit audire : « Est locus apud me, et stabis ibi in foraminepetree (Exod, xxxiii).»Si ergo Spiritum sanctum in cordibus nostris habitarorem habere volumus, has spirituales virtutcs sollicite teneamus, ut ad nos pcrtineatspecialiter, quod in laude totius Ecclesia) in Ganticis canticorum voce spondi dicitur :<(Veni, sponsa mea,electa med,co- lumba mea, in foraminibus petr2B,*in carvenisma- cerifie. Ostende mihi faciem tuam, sonet vox tuain auribus meis (CafU. u). » Tales quippe Dominus suosdiscipulosessevolebat, quibusdicebat : « Estote prudentes sicut serpentes,etsimpIice8sicutcolum- bas {Haltk. x). » Et pulchre septem naturaj enume- rantur columbae, quiaSpiritus sancti^qui hodiema die super Bedemptorem mundi apparui, septem dona sunt principalia,dequibus per Isaiam dicitur: « Requiescet super eum Spiritus Domini, spiritus sapientis et intoliectus, «piritus consiliietfortitudi- nis, spiritus scientiffl et pietatis, et replebit eum fi^iritus timoris Domini (Isa. xi). » Mirabili autem conoordia Scriptur® Vcteris ac Novi Testamenti sibi conveniunt. Legimus enim quia,cum velletNoe scire utrum oessassent aqu» diluvii, misit colum- bam, quffl vespere reversaestad eum portansramum olivsB virentibus foliis in ore (Gen. viii). Nuno au- tem baptizalo Domino,suo praecursori apertiscoslis in specie columbffi apparuit. Sicut enim per dilu- vium baptismum figuratur, ita et per columbam, qu« ramum oliv© virentibus foliis in ore tulit, un- ctio Spiritus sancti exprimitur, quae fldelibusinba- ptismo tribuitur,dequa per Joannem dicitur:«Un- ctio ^'us docet vos de omnibus (/ Joan. ii). » Quod vero vQce baptistaa subditur : « Bt ego nesciebam eum, » sic intelligendum est ut supra diximus, quia ad comparationem quod postea cognovit, parum prius de illo cognoverat : unde certum signum ejus cognitionis datur, cum subinfertur: « Sed qui misit me baptizareinaqua, «illemihidixit:Superquemvideri8Spirituindesccn- « dentem et manentem super eum, hic est qui ba- A u ptizdt in Spiritu sancto. » Ubi quasritur, quare Pater ad cegnoscendum unigenitum Filium suum tale signum dare voluit, cum idem Filius disoipulis suis repromittit,dicens:« Rogabo Patrem,etalium paracletum dabit vobis ut maneat vobiscum ia aeternum, spiritum veritatis qui a Patre procedit, quem mundus non potest accipere, quia non vidit eum nec scit eum; vosautemcognoscetiseum,quia apud vos manebit, et in vobis erit {Joan. xiv). » Si ergo et in discipulis manet Spiritus, qui magnum si super unigenitum FiliumDeidescenditetmansit? Sed facilis ad haso patet responsio^quiaaliteracce- perunt illi, ot aliter iile. Illis enim ad mensuram datus est Spiritus,in illo autem habitat omnis ple- nitudo divinitatis corporaliter (Coloss. ii). Et illi ex n tempore acceperunt Spiritum : ille vero ex quo obrumbrante Spiritu sancto intra uterum virginis conceptusest,ejusdemSpiritu8plenitudinemhabuit, sicut per Psalmistam dicitur ; « Unxit te Deus, DeuB tuus oleo laetitiaB praa consortibus tuis {Pscd. XLiv). » Possumus et hoc dicere, quiain mentibus fidelium idem Spiritus ad aliquid sempermanet,et ad aliquid recessurus venit. Manct enim cum illis, ut Bobrie, et juste, et pie vivant in hoo sasculo : rece- dit vcro ab illis, nc semper corporales virtutes fa- ciant. Et iiiis quidem ita venit utsi a bono propo- -sito voluntatem mutaverint, ab illis recedat : ia Domino autem, non ex tempore baptismi major €^jusdem Spiritus gratia esse coBpit; sed inejus ba- ptismo visibiliter apparuit, ut intelligantfideles per baptismum ejusdem Spiritus sancti se dona perci- G pere. Quam veraciter autem et absque ulla dubie- tate credenda 8int,quaB in hac lectione comn^mo- rantur,praBCiH*sor Domini manifestare curavit, cum subjunxit : « Et ego vidi et testimonium perhibui., quia hic « est Filius Dei. Ubi considerandum quia in brevi lectioneduorum hasreticorum dogmatadestruuntur, Manichaei scilicet et Photini, quorum unus negavit eum fuisse verum hominem, alter venim Ueum. Erubescat ergo ManichaBUs, cum audit : « Poatme venit vir. » Erubescat et Photinus, cum praecursor Domini cIamat:«Ego vidi,ette8timoniumperbiboi, quia hic cst Filius Dei. » Audiant ergo mansuedi et Isdtentur, credentes sine dubio, quia hic est Filius hominis, qui ut homo baptizatus est, idem ipseest D Filius Dei,etconriteantur cum Petro:«Tu esFilius Dei vivi (MaUh, xvi). » HOMILU XVU. DOMINICA PRIMA POST EPIPRHNTAM. (Luc. ii). » In iilo temporeycum faetus essetJesos « annorum duodecim, ascendentibus iHia Hieroso- « lymam, »et reliqua. Rationabiliter maagistrieccle* siasticae institutionis et divinaBScripturaetraditores, Lucam evangelistam io ter quatuor animalia speciem vituh tenere describunt,8icut in Ezechielet inApo- calypsi Joonnis habetur. Quoniam sicut vitulus in m HOMILIyE DB TBMPORE. m templo Domini in sacrifiolo a saoerdotibus offere- bator, ita ille, pr» csteris evangelistie, specialius eaqo» Bominus in templo vel circa templum gessit, eommemorare coravit. De quibus exordium sui Evangelii a Zacbaria sacerdote coopit, dicens (Fpsi enim Baicerdotes in dfe ordinationis sus vitulum efferebant) : « Fuit in diebus Herodis regis Juds» sacerdos qoidam nomine Zacbarias de vice Abia,et Qxor iilius ^e Oliabus Aaron. Et factum est, cum sacerdotio fungeretur in ordine vicis sus ante Beum, secundum consuetudinem sacerdotii, sorte exiit ut incensum poneret, ingressus in templum Domini. » Post heo Mariam virginem in domum ejnsdem sacerdotis venis8e,tribusque mensibus eam apud eognatam suam Elizabetb mansisse rcfert. Dominum quoque non solum octava die circuroci- sum, aed etiam tricesima tertia in templo prsscn- tatum Barrat, atque pro eo munera oblata^ et a Simeone prophela susceptum et benedictum fuisse. Genealogiam vero Salvatoris non per Balomonem regem, sed per Nathan prophetam ao sacerdotem filium Bavid deducit. In prasenti ergo lectione Sal- vatorem cura duodcnarius esset, cum parentibus ad templum venisse, et illis noscientibus, in eo rcman- sisse de8cribit.Nam et in fine Evangelii sui ostendit DoroinBm Jesum Christum, quasi vcrum sacerdotem discipulos benedicentem in ccelum ascendisse, di- cens : Elevatis manibus suis, benedixit eis. Et fa- ctum est diim benediceret iHis, recessit ab eis, et ferebator in ooelum,et ipsi adorantes, regreasi sunt in Jeraaalera cum gaudio magno, et erant sempor ia templo laudantes et benedicentes Deum. Qoanto autem stodio parentes Salvatoris legem observarent, cito cognofloimus, si bujus Evangelii superiora pa- romper attendamus. Ait enim Evangelista : « Et ibant parentes Jesu per omnes annos in Je- ff rusalem in die solemni paschae. » Sed Dominus non solum legem voluit observare, quam non vene- rat sohrere, sed adimplere, sed etiam tales elegit parentes, qui legis essent observatores. PrsBceperat enim ipse in lege nt ter in anno appareret omne aascuHnnm eomm coram Domino, in loco quem eiegerai Deus. Ubi apparet cum quanto studio ma- jora prccepita legia observabant, qui nec minora prvtermittebant. Gonsuetudo namque Judcorum erat, ut per omnes annos asoenderent in Jerusalem (ut diximua) Dominum adoraturi,et rounera ei obla* tttri, ob reoordationem soilicet egresaioaifl de terra i^gypti ei immolationem agni. Ascendentibus ergo juxta hanc oonsuetudinem parentibus Domini ad oraiionem,cum factus eseet Jeeus annorom duode- crn^aioendil cum illis.Sed cum aodis faotum,noli dutritare iMStorem. Pacius eat enim in forma servi, qni oMia fecerat in forma Dei^siout soriptum est : « (koam per ipsum faota aunt (Joan, i). » De quo ait ^oslolue : « Faetua est ez semine David seoundum caniem {R0111. i). » Et (ut ita dioam) factus est qui cytfeta feeerai» at ille inve*iretur, qui bene fjictus niale perierat Ascendit quippe duodecimo anno in A humanitate, qui nullum tempushabet in divinitate. Pulchre ergo duodenarius Dominus, rudimenta suffi infantiffi sacerdotes interrogans voluit demonstrare, ut hoc numero mysterium apostolicfle pnndicationis . prffifiguraret, et notitiam suae divinitatis mundo in- notesceret. Duodenarius enim oumerus perfectus est, et in suis partibus divisus,perfectionem signi- ficat. Dividitur enim in temis quaternis et quater- nis ternis. Sive enim tria in quatnor, sive quatoor in tria dncas, duodenarium numcrum complent. Nam idem numerus ex septenarii nuTieri partibus constat, scilicet ex primo pari et primo impari, id 9st, ex tribus et quatuor. Et tres quidem ad indivi- duam Trinitatem pertinent, quatuor ad quatuor li- bros sancti Evangelii.Septem voroplenitudinem tem- H poris demonstrant, quia prffisentis vits cursus per septem dies volvitur. Duodecim quoque ad duode- narium numerum apostolorum, vel ad duodecim patriarehas. Quia ergo ad fidem sanctae Trinitatis et doctrinam quatuorevangeliorum.per preedicatio- nem duodecim apostolorum mundo nuntiaturus erat, recte duodenarius in templum ascendit. « Consummatiaque diebus, cum redirent,reman- « sit puer Jesus in Jerusalem, et non cognoverunt « parentfts ejus. » Forte movet aliquem, quomodo Jesus tanta diligentiaa parentibus nutritus, quippe quem Filium Dei esse nondubitabant,illisnescien« tibus in Jerusalem potuerit remanefe.Sed sciendum est quia hoc,excepto divino mysterio,non ex igna- via parentum, sed ex consuetudine potius Judasorum contigpt. Gonsuetudo cnim erat illorum ut ascen- G dentes in templum Domini ad celebrandum solem- nitatem, seorsum viri choros ducerent, seorsum feminse, propter munditiam castitatis : pueri vero minoris setatis licentiam haberent^cum quo vellent ire parentes, sive cum patre, sive cum matre. Ex hao ergo consuetodine accidit ut, illis nescientibus, puer Jesus in Jerusalem remansisset, quoniam Maria putabat cum esse cum Joseph, et Joseph aes- timabat quod esset cum Maria. Et hoc est quod subdidit. « Existimantes autem illum esse in comitatu, ve- M nerunt iter diei, et requirebant eum inter cogna- « tos et notos. » Nam quantum amoris affectum 1 rga illum haberent, manifestatur, cum subditur : « Et non invenientes, regressi sunt in Jerusalem, D « requirentes eum. Et factum est post triduum^ in- « venerunt illum in templo. » Non vacat a mysterio quod Dominus post triduum a parentibus in templo reperitor. Tria enim snnt temporay ante legem,sub lege et sub gratia. Qui ergo non ante legem, nec sub lege, sed sub gratia mundo visibilis apparuit, recte post triduum repertus in templo memoratur. Sive ergo post tridoum in templo reperiri voluit,ut ostenderet quia illi ad ejus visionem sunt perventuri , qui fidem, spem et charitatem perfecte habent, et fidem sanctffi Trinitatis puro-corde credunt, et opere custodiunt.Sive aliter in templo post triduum reperiri voluit, ut intelligamus qnia ad ejus visio^ 123 HATMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS II. — HOMIL. 124 nem feliciterperveniremerebimur,8icogitationem, A locutionem et operationem a malo opere observa- mus : et memoriam, intellectum et voluntatem in ^us servitio occupamus. Ubi repertus sit, ostendi- tur,cum clicitur:« In templo in medio doctorum. » Quid ageret manifestatur, cum subinfertur : « Audientem illos et interrogantem. » Non enim alicubi repertus est vacans otio aut fabulis, sed in templo,audicns doctores et interrogans ; simul quo- que exemplum discenda3 humilitatis Dominus nobis ostendit, cum in templo non docens,sed dik^^censet interrogans invenitur, implens illud Mosaicum : « Intenoga patres tuos, et annuntiabunt tibi : majoff res tuos, et dicent tibi (DeuL xxxii). » Ne enim nos . amagistris discere erubescamus, ille doctores inter- rogat in templo, qui angelos docet in cceIo. In quo « facto non solum humana superbia confunditur, sed etiam prsBsumptio atque temeritas comprimitur. Sunt enim nonnulli qui ante docere volunt, quam annos impleant pubertatis : ct ideo magistri fiunt erroris, quia veritatis discipuli non fuerunt. Longo ergo tempore et multis exercitiis ejus tyrocinia sunt reprobanda^ qui1n culmine regiminis constituendus est, et longo tempore debet discere, qui desiderat docere. Unde per Salomonem dicitur : « Tempus tacendi et tempus loquendi (EcclL iii). » Non enim dicit prius loquendi, et postea tacendi, sed prius ta- cendi, et post loquendi, ut intelligamus quia prius f acendo discere debemus quod postea loquendo do- ceamus. Et iterum idem admonet, dicens : « Omni tempore otii tui describesapientiam, qui autem mi- norantur, actu percipient eam (Eccli. xxx\aii). » C Econtra vero, si Filius Dei, qui tricesimo anno prae- dicaturus erat,duodecimo annonon doccns,sed au- diens et interrogans in templo invenitur, legitimum tempus, sive ad sacerdotium, sive ad magisterium ecclesiasticum ostendensservare.Hac aetate Joseph, id est,tricesimo anno, Dominus iflgypti constitutus est. Hac aetate David, qui in pueritia ora leonum et ursorum confregerat, regnf gubernacula suscepit. Hac aetate Ezechiel propheta super fluvium Chobar cobIos apertos vidiL. Et quamvis melior sit puerilis simplicitas quam senilis fatuitas, tamen utrumque observandum est ut et morum gravitas, et matura «tas, in eorum actibus concordent, qui ad magis- terium ecclesiasticum eliguntur. Unde bene quoque in lege Dominus de Levitis praecepit, ut usque ad n quinquagesiraum annum oum fratribus s^is mini- strent in templo, post quinquagesimum autem an- num, custodes vasorum fiant. Quid enim sunt vasa sancta, nisi sanctorum animaB? Et quia post quin- quagesimum annum calor aetatis deficene incipit, hoc praBcepto ostenditur,quiailli ad custodiam ani- mae sunt eligendi,qui perlongaexercitiaincentivum libidinis vel cupiditatis ardorem, exstinguere didi- cerunt.Denique et si Daniel et Jeremiasin pueritia ad prophetandum missi leguntur, sciendum est quia miracuIaJDoociini in exemplum imiUtionis non sunt trahenda. Mira enim opera Domini magis sunt vene- randa quam imitanda, quoniam ab omnibus fieri non possunt. « Stupebant autem omnes super prudentia et re- « sponsis eju8,etc. »Vident«s eum corpore etaetate parvum,sedintcrrogationibus ac responsismagpium, hominem et non Deum considerantes. Nos aulem non cum senioribus Judsorum super prudentia et responsis ejus stupeamu8,sed ipsum essecredamus verum Deum,verumque hominem,a quo estomnis sapientia, et cum quo fuit scmper, et est ante aBVum. Qui eliam in Proverbiis loquitur, dicens : « Ego sa- pientia in consiliis habito : per me reges regnant. Meum est consilium et squitas,ego ex ore Altissimi prodii (Prov. viii). » Quanto autem animus beats virginis Dei genitricis de amissione filii sauciatus esset, hoc loco deciaratur : « Et dixit mater ejus ad illum : Fili, quid fecisti « nobis sic? etc. » Quem Virgo mater por triduum anxio dolore qu9sierat,post inventionem inter mce- rorem et gaudium posita, quasi qui talia facere prsBsumpsisset, pia correptione increpavit, dicens : « Fili, quidfecisti nobis sic?Eccepatertuu8 etego dolentes quaBrebamus te. » Patrem ejus Joseph ap- pellat, non quod vcre juxta Photinianos ejus pater fuerit, sed quod ad famam Marie conservandam ab omnibus pater ejus sit sBstimatus. Nam quis verus pater ejus sit ipse manifestat, cum respondens ait ad illos : « Quid est quod me quaBrebatis? Nesciebatis quia « in his quaB Patris mei sunt oportet me esse?» In quibus verbis non putandus estexasperasBe matrem. Et illud quod praBtermittendum non est in hac le- ctione, utramque suam naturam Dominus nobis commendat, cum inventus in templo dicit : « quia in his quaB Patris mei sunt,oportet meesse.^Quasi homo cum parentibus Jerusalem ascendit.sed quasi Deus, illis nescientibus, in templo remansit : quasi homo seniores interrogat, sed quasi Deus ea qu» seniores mirarentur, reepondebat : quasi homo in templo invenitur, sed quasi Deus inventus in tem- plo, dixit : « In bis quaB Patris mei sunt oportet me esse. » Quia enim domusilla in honore Dei aBdificata fuerat, Filium Deiseesse demonstravit^cum Inventus in templo dixit: « In his quaa Patris mei sunt opoi^ tet me esse. » Patris illius erant templum, prophetae, divins ScripturaB frequens meditatio. Et pulchre in his suis operibus Filium Dei se demonstravit. « Et videntes admirati sunt. » Quia Dominus non solum humiliter interrogabat, sed etiam subtiliter respondebat. « Stupebant autem omnes qui eum audiebant, su- 1 per prudentia et responsis ejus. » Proprium est enim filiorum haBreditatem paternam possidere, et in ea manere et esse. Unde Dominus Jeeus Ghrietus ideo in templo residebat et habitabat, ut ostenderet non minoris Patre se esse potestatis. Quibus enim una est majestas, non dispar est potestas, sicut ipse dicit : « Ego et Pater unum sumus (Joan. x) ; » et : « Omnia Patria mea sunt. » 125 HOMILliG DB TEMPORE. 130 K Et ipsi non intellexerunt verbum quod locutus A habuisset, nequaquam sapientia proflceret et cre- « est ad illos. » Quia divinsenaturaearcanumadbuc capere non poterant, ideo verbum quodlocutusest ad ilIosaonintellexerunt,scilicetillud quod de Wtre dixerat : et quia videbat eos^non posse intelligere suam Divinitatem, condescendit illis perhumanita- tem, ut eorum cor sublevaret adDivinitatem. Unde et subditur : « Et descendit cum illis, etvenitNazareth, eterat « subditus illis. » Discant ergopueriobedireparen- tibus, a quibus non solum geniti, sed et quorum labore et diligentia sunt nutriti, quia etpuer Jesus non dedignatusestparentibusessesubjectus. Ilonc- stissimum est enim magnamreverentiam et hooorem exhibercparentibuSyquiaetnosparvulosnutrierunt, scere valeret, Et quemadmodum corpus per momenta ffitatum cresciti ita et anima sapientia crescendo proficit. Qui igitur in nobis corpus ct anihiam liberarc venit, verum corpus et animam veram pro nostro salute ex virgine suscepit. Quod vero subditur: « Et gratia apud Deum et homines. » Singulari gratia a Deo Patre puero Jesu datum est, ut ex eo quo homo esse inciperet, conceptus scilicct deSpi- ritu sanclo, perfectus es8etDeus,perfectusethomo. De quo Joannescvangelista ait: « Vidimus gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre(Joafi. i).»Et benequidcm prius proflcere dixit apud Deum, et postea apud homines; non ob aliud, nisi ut ipsi et proficientes state,sapientiaerudierunt.Illisenini ^ Deo, postea hominibus, non ob aliud, nisi ut ipsi humanatantum sapientibus,postquamoculos mentis eorum ad contemplandam Divinitatem elevavit^di- cens: « Nesciebatis quia in his qusPatrismeisunt oportet me esse? Descendit Nazareth, et vcnit cum illis, et erat subditus eis. » Ut hoc exemplo intelli- gamus quia non solum subditiessedebemusparen- tlbus, sed etiam eorum senectam vel infirmitatem piasolljcitud ine refrigerare vel sustentare, juxtaillud quod in divina lege praecipitur: Honora patrem tuum et matrem tuam, utbenesittibisuperterram, et longo vivas tempore {Exod. xxviu). » Unde Apo- stolus prcBcipit filiis obedire parentibus per omnia, boc bonum et acceptum est coram Deo (/ Tim. v). Etiterum: « Si quis suorum curam non habet, et maxime Bdelium, fldem negavit et est infideli dcte- rior (Ibid.). » « Et mater ejus conservabat omnia verba haec in « corde suo. » Omnia scilicet quao de illo audivit, sive ab angelis, sive a pasloribus, sive amagis,sive a Simeone, vel ab Anna prophetissa, vel etiam quae ab iilo fieri videbat, quasi mundum animal rumi- nans, in corde suoconservabat,nolensmitteremar- garitas suas ante porcos, nequedaresanctumcani- bus, sed exspectans tempus illius perfectaB aetatis quo miracula faciendo Deus ostenderetur, et quo h«c scribendo erant, ut per ordinem cuncta nar- rentur. Unde idem evangelista paulo superius ait : « conferens in corde suo. » Quia conferebat eaquae in illo fieri videbat, cum e\s quae de illo in oraculis prophetarum legerat, et tanto verius eum crcdebat « p]aceantDeo,sicutApostolusait : • Providentesbona non tantum coram Deo, sed etiam coram omnibus hominibus [Row. xiii). » Et iterum: « Provideamus bona in medio nationis pravaB(PA27. ii).»Et Petrus: Gonversationem vestram intergenteshabentesbo- nam (/ Petr. ii,). » HOMILIA XVIII. nOMINICA II POST EPIPHANIAM. (JoAN. II.) « In illo tempore, nuptiae factaesuntin « Gana Galilaeae, » et reliqua. MiraculaDomini etSal- vatoris nostri quandocunque leguntur, non sunt in exempla trahenda, sccl potius admiranda atque ve- neranda. Quotiescunque enim legimus Dominum vel ad nuplias, vel ad convivium vocatum venisse, C non gulae illecebris deputare debemus, sicut facie- bant Scribae et Pharisaei, qui dicebant eum vini po- tatorem et amicum publicanorum (Matth. xi), sed ob certi gratiam roysterii, id est,prolucrandisani- mabus, eum venisse credere dcbemus. Sicut enim doctus piscator, et peritus venator in eo loco retia tendit, ubi multitudinem piscium vcl avium, sive bestiarum novit convenire, utcummulticongregen- tur, aliqui caplantur. ita Oominusadconviviamvel ad nuptias venire voluit, utubimulticonveniebanty reti ejus praedicationis aliqui caperentur. Ob hanc causam invitatus a Pharisa?o, in domo ejus discu- buisse legitur, et nunc vocatus ad nuptias, non so- lum venisse, sedetiameassuomiraculoconsecrasse memoratur. Ubi notandum quod cum ad nuptias Deum esse, quanto illa quae de eo legerat, in illo jj terreno more celebraturus Dominus venit, non so- compleri cernebat. « Ef Jesus proQciebat sapientia etaetate.» In hoc brevi versiculo duae haereses destruuntur, Mani- chaeonim et ApoUinaristarum. Manichaei enim, qui dixerunt Deum veram carnem non assumpsisse, destruuntur, cumdicitur^aJesusproficiebataetate, • Apollinaristae vero, qui dixerunt cum veram animam non habuisse, destruuntur.cumdicitur: « proficie- bat sapientia. » Sicut enim aetas ad corpus, sic sa- pientia in hoc loco pertinet ad animam. Nisi enim veram camem habuisset, nequaquam aetate profice- ret etcresceret. Etnisirationalemetveram animam lum conjugalem copulam bonam esse ostendit, sed etiam Marcionis et Tationis haeresim destruxit, qui nuptias damnare voluerunt. Si enim nuptiae bonae non essent, nequaquam ad easfiliusvirginisvenire, nec eas suo miraculo dignaret consecrare. Etsinu* ptiae bonae non essent, quae propter amorem filio- rum fiunt, nequaquam Dominusininitiomasculum et feminam creassst nec dicturus esset. « Propter boc relinquet homo patrem et matrem suam, et ad^ hsercbit uxori suae, ct erunt duo in carne una.{Gen. ii). » Unde et Dominus interrogatus a discipulis in oporteret dimitter» uxorem, quaounque ex causa, irt HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS U. — HOMIL. i28 nt ostondat bonnm esse conjugium legitime cele- bratum, ait: « Quod Deus conjunxit, homo non se- paret. Nam qui dimiserit uxorem, excepta causa fornicationis, moechatur (Mafth, xix). » Hinc et Apostolus, magistri sententiam secutus, ait: « Viri, diligite uxores vcstras, sicut Christus dilexit Eccle- siam. Et qui uxorom suam diligit, seipsum diiigit (Eqhes. v). «EtitcrumittPropterfornicationemunus- quisquc suam uxorem haboat, et unaqusque uxor suum virum habcat. Vir uxori debilum reddat, si- militer et uxor viro. Muliersui corporis potcstatem non Hab t, scd \'.i\ Similitcr et virsui corporispo- testatcm non habet, scd mulier (/Cor.iii). »Etrur- sus: ft Quimatrimonioconjunctusest,prfficipio,non ego, sed Christus, mulierem a viro non discedere; quod si discesserit, innuptam permanere, autcerte viro rcconciliari {Ibid.),n «Honorabilesenimnuptiae (ait Salomon) ct cubile immaculatum (Rebr, xiii), » Fornicatores namque et adulteros judicabit Domi- niis. Bona est ergo copula conjugalis, meliorconli- nentia vidualis, perfectiorverointegritas virginalis, Ad comprobandum haBC,Dominusdeintemeratovir- ginis utero nascitur; mox natus, abAnnaviduabe- nedicitur: juvenis factus, a celebratoribus nuptia- rum invitatus venisse legitur. Haec juxta litteram dicta sunt. SpiritualiterveroconjunctionomChristi et EcclesiaB, in Scripturis vocari nuptias usitatissi- mum est, sicut illud in Evangelio: « Simile est re- gnum coclorum homini regi, qui fecit nuptias filio 8U0 [Matth. xxii). )) Et iterum: « Cum vocatus fuc- ris ad nuptias, non discumbas in primo loco {Luc. xxrv). » In nuptiis enim duo junguntur sponsus et sponsa. Et sponsus quidcm est Christus, de quo per Psalmistam dicitur: «Tanquam sponsus proce- dens de thalamo suo {P$aL xviii). » Et Joannes evangelista: « Qui habet sponsam sponsus est {Joan. m). » Sponsa vero ejus sancta est Ecclesia, cui per Prophetam dicitur:« Desponsabote mihiin justitia et sanctitate veritatis {Ose. ii). » Ft inCan- tico canticorum : tem in suo opere custodire debet, de quibos ait Apostolus : « Maneat in vobis fides, spes, charitas, tria h(BC, major autem his est charitas {Rom. xiii ; i Cor. xiii). » Ternarius autem numerus perfectus est, propter fidem sanctae Trinitatis. Sive ternarius numerus perfectiis est, quialegimusquod, Domino dicente ad Jonam prophetam: « VadeinNinivenci- vitatem magnam, et dices populohuic:Adhucqua- draginta dies, et Ninive subvertetur {Jon. iii), » illo D praedicante, statim rex de solio suo descendit, et praecepit triduanum jejunium facere populo. Quo facto, cessavit populusanequitiasua, et converBus est ad Dominum, et exaudivit eum Dominus, et cessavit a plaga. « Et erat mater Jesu ibi. » Mater Jesu spiritualiter Synagogam signfficat, quae dum per oracula prophetarum Deum in mundo venturum praedicavit, quasi de quodam spirituali utero legis nobis Dei Filium genuit. « Vocatus est autem Jesus et discipuli ^'tas ad « nuptias. » Omnia ergo quae in serie h^jus lectio- nisreferuntur, sic juxta litteram accipienda sunt, ut tamen per signiflcatiou^ aliquid nobis d6mon- m HOMlLIiE DE TEMPORE. «30 strent. Jam auperius per nuptias conjuncUonem A Christi et Ecclesia figurari diximus. Quod vocatus Jesus dicitur ad nuptias, per hoc deciaratur quia sine teslimonio legis et prophetarum in mundo non apparait. Quasi enim patres sancti et prophet» Do- minum ad nuptlas vocaverunt, quando non solum eum venturum in mundum pnedixerunt, sed etiam ut venire dignaretur pro nostra redemptione, totis Totis optaverunt. Vis audire quomodo sit vocatus ? audi Isaiam dicentem : « Utinam disrumperes cce- los, et descenderes {ha. lxiv). » Et Psalmista, ejus adventum desiderans, ait : « Domine, inclina coiloB tuoB, et descende (Psal. cxliii). » Necnon et ille venerabilis senex jam moriturus, aiebat: « Salu* tare tunm exspectabO, Domine (Gfn. xlix). »> Vocati suntautem cum eo et discipuli ejus, quia ut firmior -. auctoritas esset, non solum Domini incarnatio, sed etiam eorum praedicatio preedicta fuit. Sic enim ait Isaias in persona Domini : « Ecce ego et pueri mei, qnos mihi dedit Dominus in signum et poricntum Israeli (Isa. vui). » « Et deficiente vino, dicit mater Jesu ad eum : • Vinum non habent. » Nec fortuitu nec casu acci- disse putandum est, ut Domino veniente ad nuptias vinum deficeret, sed ideo magis ut occasio miraculi fieret, ut dum aquas in vinum converteret, Deus qui in homice latebat, appareret, ipse scilicet, qui edu- cit paneoi de terra, et vino Istificat cor hominis. Unde intelligens sancta ejus genitrix Jam tempus esse perfectae aetatis, quo per miraeula seipsum Do- minum mundo innotesceret, et non filius Joseph, sed Dei et Marias virginis crederetur, ait : « Vinum C lioD habent. » Spiritualiter autem veniente Domino ad nuptias, vinum defecit, quia meraca illa legis, - a prisca sua suavitate et dulcedine desipuerat. Quasi enim vinum sapuit lex temporibus Moysi, Josue, SamuelisetDavid, etcffiterorum qui eam intellexe- ruQtettenuerunt. Jam vero tempore quo Oominus in mundo apparuit, superstitiosus [F.jSuperstitionibus] Pharisaeorum excrescentibu8,el abamoreDei Judso- rum populis frigescentibus, ab antiquo suo sapore defecerat, sicut Dominus Judsisimproperandodixit : « Vos estis qui reliquistis mandatum Dei propter tra- ditioaes vestras {Matth. xix). » Quod autem ait ma- ter Jesu ad eum : « Vinum non habent, » vox Syna- gog» est Gbristum ad miracula provocantis. « Dicit ei Jesus: Quid mihi et tibi, mulier? » Non r\ pulandus estDominus inbonorasse matrem, qui ju- bet honorare parentes, sed illi altiora quflerenti quam solahumanitashabeat, ad virtutem Divinitatis con- templaodam, ejusmentis oculos sublevavit. Ac si di- ceret: « Qaid humanitati tuffi cum miraculo^ quod quaeris, commune est, cum virtutes operari divins virtutis sit ? » — « Nondum venit hora mea. » Quo verbo, non hora fatalis (ut hsretici voluerunt) signi- ficatur, sed hora passionis. Ac si diceret : Nondum venit hora passionis» qua vere manifestem quid hu- manitas possit, quam exte assumpsi. Qu» horatunc impleta cst, quando pandens in cruc6| dixit: « Mu- lier, ecce filius tuus {Joan, xix). » Ac si diceret: Ecce quod ex te assumpsi, pati et mori potest ; mi- raculum quod quasris, sine divinitate operari non potest. Sed cum Dei genitricem mulierem audis ap- pellatam, noli dubitarede ejus virginitate^ quiausus ScriptursB est, omnes feminas, non solum nuptas, sed etiam innuptas, mulieres appellare, sicut de prima matre omnium Eva^ cum formaretur, dictum est: u >£dificavit Dominus costam, quam tulerat de Adam, in mulierem {Gen. ii). » Hanc consuetudinem secutus Apostolus, Dei genitricem, quae virgo ante partum, vtrgopostpartum permans"t, muliercm ap- pellavit, diccns : « Misit Deus Filium suum, factum ex muliere, factum sub lege {Galat. iv), » cum sine dubio ex virgine natus crodatur. Non enim hoc no- mine corruptio, sed sexus deeignatur. Ut autem in- telligatur, non pietatem a Domino matri negatam» sed ordinem passionispraenuntiatum, rectesubditiir: « Dicit mater ejus roinistris : Quodcunque dixertt « voLis facite. » Intellexit enim in illis Domini ver- bis, se non esse exasperatam ; ct ideo fiducialiter mi- nistris imperavit, ut prscepta implerent filii ju- bentis. « Erant autem lapides hydri» sexpositesecundum « pnrificationem Judsorum, capientes singulffi me« « tretas binas vel ternas. » Hydri» dicuntor vasa, aquffireceptuipraeparata, tracto vocabulo aproprie- tate Grxci sermonis^ qnoniam aqua Grsce C6b»p vo« catur. Quoniam autem secundum purificationem Ju- dfleorum posit® referuntur, traditio habebat Judsso- rum, et maxime Phariseorum, ut in conviviis e€ nuptiis vasa cum aqua haberentur, propter purifica- tionem Judeorum, vel lavationem manuum, vel quidquid necesse esset. Quod ille Pharissus in Evan- gelio indicat, qui ipsum fontem aquaQ vivs Dominum reprehendere ausus est, qnare non esset lotus ante prandium {Marc. vii). Sed quia jam tempus instabat ut ille qui bomo purus videbatur, verus Deus esse ostenderetur, recte subjungitur: « Dicit eisJesus: Implete hydrias aqua. Et im- « pleverunteasusquead summum. » Qusinvinum converss sunt. Et quidem poterat Dominus vacuas hydrias implere vino, quoniam antequam essent, creavit ex nihilo, sed prius jussiteas implere aqua, et sic convertit in vinum ; quia veniens non aliam legem dedit, quam per servum suum Moysen dederat, sed ipsam spiritualiter interpretando, in melius commutavit, quia spiritualem intelligentiam, quaein ea latebat, aperuit, sicut ipsc ait in Evangelio: « Non veni solvere legem, sed adimplere {Uatth. v). » Quasi ergo spiritualiter aquam in vinum con- vertit, quando post suam resurrectionem, cum disei- pulis ambulans, aperuit eis sensum, ut intelligerent Scripturas. Et incipiens a Moyse et prophetis, in- terpretabaturillis Scripturas in omnibus quffide illo erant. De cujus suavissimo gustu tantum inebriaft sunt, ut postea dicerent : « Nonne cor nostrum ar- dens erat in nobis » de Jesu, « dum loqueretur in via, et aperiret nobis Scripturas {Luc, xxiv). ? » Spiri* 131 HAYMONJS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS II. — HOMIL i32 tualitor auLem hydrise corda sigiiificant saQclorum, A iioglexeriinus saluLcm, invenit in prima «tate hy- quae continentinseaquam,idestsciontiam Scriptu- rarum. Quod enim aqua scientiam Scripturarum signiflcety testis est Salomon, qui ait : « Aqua pro- funda sermo ex ore viri, et torrens redundans fons sapientiaB {Prov. xvin), » Quae bene lapidse esse referuntur, quia contratentationesdiaboli Grma et iixa sunt prscordia sanctorumjlli lapidi adhaeren* tium, de quo dicit Petrus apostolgs : « Ad quem ac- cedentcslapidem vivum,et ipsi tanquam lapidos vlvi superoedificamini domus spirituales (/ Petr, ii). » Quoniam petra (ut ait Apostolus) Christum signifi- cat (/ Cor. x). Benc aulcm sex fufsse referuntur, quia sox sunt mundi bujus aetates, in quibusDeus omnipotens hydrias 8pirituales,id est sanctos viros driam aqua plenam.At vero, si aliquid altius iDte)- lexerit, ut intelligat per Adam qui ex-immaculata terra factus cst, Dominum Jesum Christum, per Evam, quas de latere AdaB dormientis formata est, sanctam Ecclesiam,quae de latere Christi pendentis in cruce formata e8t,quando « unus militum lancea latus ejus aperuit,etcontinuoexivit sanguisetaqua {Joan. xix); » bydria,quam plenam invenerataqua, conversa est in vinum. Videamus adhuc iu ipsa ffitate aliam hydriam aqua plenam. Legimus enim (Gen. iv) quia idem primus homo post peccatum duos filios genuit, Cain sciiicet et Abel. Fuit Abel pastor ovium, et Cain agricola. ToUensque Abel de ovibus suis et de adipibus earum, obtulit holocau- ad nostram eruditionem et ablutionem mittere di- ^ stum Domino, Cain autem dc frugibus terre. Et gnatus est. Prima mundi a^tas fuit ab Adam usque ad Noe, secunda a Noe usque ad Abraham, tertia ab Abraham usque ad David,quarta a David usque ad transmigrationcm Babyloniae,quinta a transmi- gratione Babyloniae usque ad adventum Christi in carne, scxta a primo adventu Domini, quo venit redimcre mundum,usque ad secundumejusadven- tum,quo venturus est mundum judicare.In hisergo etatibus Deus omnipotens sanctos viros mitterenon destitit,qui Spiritu sancto inspirati, aquam divino- rum eloquiorum ad aliorum eruditioilemefrundcrent. In.prima aetate mundi leg'mus, quia fecitDeua ho- minem dc limo terrae,ad imaginemetsimilitudinem suam.Ad cujus solatium vel adjutorium cum vellct facere mulierem, immisit soporem in eo, et tulit respexit Dominus ad Abel, et ad numeraejus; ad Cain autem et ad numera ejus non respexit. Unde irratus Cain et invidia ductu», dixit ad fratrem : Egrediamur foras, Cumquo essent in agro, consur- rexit adversus fratrem 8uum,et occidit eum. Dixit- que ei Deus : Ubi est Abel frater tuus? Qui non so- lum mendose, sed ctiam proterv^e negavit^ dicens : Nescio. Nunquid custosfratrismeisum?Dixitque ei Deus: Quid fecisti? Ecce vox sanguinis fratris tui clamat ad me dc terra,Nunc igitur maledictus eris super terram,qua3 aperuit os suum,et8uscepit8«ii- guinem fratris tui de manu tua.Vagus et profugus eris omnibus diebus vitae tuae.Quicunque ergo haec audiens, elegerit innocenter et simpliciter vivere cum Abel, timuerit invidiam vel odium habereerga unam de costis ejus,et aidificavit eam in mulierem, C rratrem,no forteinmaledictionereputetur, cumCain et posuit eos in paradiso voluptatis, prxceptique eis, dicens : « De omni ligno paradisi comcdite, de ligno autem scientiae boni et mali ne tetigeritis. Quocunque enim die comedcrilis ex eo,morte mo- riemini {Gen. ii). » Postea vero seducti a serpente, qui crat callidior cunctis animantibus, interdictum fructum ligni non solum tetigerunt, sed etiam co- mederunt. Et aperti sunt oculi eorum,et ut cogno- verunt se esse nudos, feccrunt sibi perizomata de foliis ficorum.Et dum deambuIaretDominus inpa- radiso ad auram post meridicm,absconditse Adam et uxor ejus inter ligna paradisi.Cumque requircret eum Deus, dicens : Adam, ubi es? Respondit: Au- divi, Domine,vocem tuam, et timui,eo quod nudus invenit in prima aetate aliam hydriam aqua plenaro. At vero si ad spiritualem intelligentiam aaimum suum convertit, utintelligat per Abel Dominum Je- cum Christum ; per ejusoccisionemDomini passio- nem, per terram, quae apcruit os suum et suscepit sanguinem ejus, sanctam Ecclesiam,quas quotidie in confessione Domini aperit os ; per Cainvero homici- dam^populum Judffiorum^qui propter invidiamsan- guinem Domini fundere non timuiti et propterea vogus et profugus est reputans : hydria, quara ple- nam invenerat aqua, conversa est ei in vinum. In secunda letate legimus quod, prffivaricantibus his qui de stirpe Adffi descenderant prfficeptumDomini, inventus est Noe vir justus, cui dixit Dominus : cssem,et abscondi me.Dixitque ei Deus : Quisenim n « Finis universffi carnis venit coramme,et non per- indicavit tibi quod nudus esses, nisi quia de ligno i •• • •• • i de quo prfficeperam tibi ne comederes comedisti? Propterea maledicta terra in opere tuo.Cum opera- tus fueris eam, non dabit tibi fructus suos, sed spinas et tribulos germinabit*tibi,et in sudore vul- tus tui vesceris pane, donec revertaris in terram de qua sumptus es,quiaterrae8,et in terramibis;pul- vis,et in pulverem reverteris {Gen. iii). Quicunque ergo hffic audiens, timuerit transgredi prfficeptum Dei, reputans apud semetipsum, et dicens : quia si illis rudibus ac noveilisnonpepercitDeuSjfortenec nobis parcet,8i posb multos aliorum casus^nostram manebit spiritus meus m homine in ffiternum, eo quodsitcaro. Delebo(inquit)diluvio omnem carnem. Fac ergo tibi arcam de lignis levigatis,et ingredie- ris eam tu et filii tui, uxor tua, et uxores filiorum tuorum, ut possitis vivere. Te enim inveni justum in generatione hac (Gen. vi). »Qui Domini implens jussionem^ per centum annos in arcffi fabricadesu- davit, et in articulo dieiilliusingressuBest inarcam ipse ct filii ejus,uxor ejus,et uxores filiorum ejus. Pluitque Dominus quadraginta diebus et quadra- ginta noctibus super terram,et factum est diluvium, mortuaque est omnis caro,inqua erat spiritus vit«» m HOMILIyE DK TEMPORl:. 134 ?OBlea\eroNolen8scireNoe utrumcessassentaquae, \ iinmolatu8,intellexeritDoraini humanitatem passio- emisit eorvum qui non est reversus ad eum. Ac deinde emtsit secundo |columbam quiB vespere reversa estad eum,portan8ramumoliv® virentibus follis in ore suo.Quisquis efgo hflec audiens,elegerit magis salvari cum electispaucis^in exemplum Noe, quamperire cum multis reprobis,invenitin secunda etate bydriam aqua pienam.Quod si hanohistoriam spiritualiter interpretari didicerit, ut intelligat per Noe fabricatorem arcaey Dominum Jesum Christum fabricatorem et rectorem Ecclesiae; per diluvium qaod peccatores homines delevit,baptismum,in quo peccala delentur ;percorvum qui egressus estetnon estreversuSjhasreticosqui exnobis exierunt,sed non erant ex nobis per columbam;qu9B ramum olivse vi- nem sustinuisse^sed divinitatem impassibilemper- mansisse :hydria,quam plenam habebat aqua, mu- tata est in vinum. In quarta aetate legimus (/ Reg, xix)fuisse Davidynon solum virum fortem.sed etiam humilem et misericordem.Qui eumyreprobato Saul, electus a Deo esset ad regnandum, persecutionem passus est a Saulein tantum uteum frequenteroc- cidere vellet.Et cum tradidisset eum Dominus in manus ejus,et posset eum occidere, non solum se- ipelySed otiam his tertioquc pepercit ei propterDo- minum, dicens : « Absit a me, ut mittam manum meam in christum Domini (/ Reg. xxvi). » Propter quod regnum Saul destructum est,et regnum David super Israel elevatum. Quod si tu haec audiens,vo- reolibusfoliis detulit,unctionem8piritus sancti,quae n luerisimitari humilitatem etmansuetudinem David, fideIibu8inbaptismodatur:hydriaaquaplena,quam ut cum inimicis tuis nocere possis, propter Deum habebat, mutata est eiinvinum. In tertiesetatelegi- musfuisseAbraham virumjustum, cui dixitOeus: « Egredere de terra tua, et de cognatione tua, et de domo patris lui,et veni interram quammonslra- vero iibi {Gen. xii). » Qui obediens Deo statim exi- vit, nesciens quo pergeret, et eum magis ac magis fide et dilectione in Deum proflceret, deditei Deus unigenitum liliumperrepromissionemin senectute sua, nomine Isaac. Dixitque ei Deus postea {Ibid.): « Tolle unigenitum filium tuum quem diligis Isaac,et vade in terram visionis, atque offeres eum ibi in ho- locaustum,superunum montium quem monstravero tibi (6en.xxii).»Qui « cousurgens, statim stravit asi- num8uum,ducens8ecumduospueros,etIsaacrilium dimittas, invenisti in quarta aetate hydriam aqua plenam. At vero si Saul reprobum et invidum, po- pulum Juda;orum,qui Dominum persecutus est,in- tellexeris,per David Dominum Jesum Ghristum,qui est fortis et potcns in prfielio,et Dominus virtutum, et qui pro persecutoribus Judaeis exoravit, dicens (Luc xxin) :c(Pater,ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt,» et ideo regnum eorum dissipatum est: re- gnum autem Domini manet in 8eternum;quarta hy- driay quam plenam inveneras aqua, mutata est tibi in vinum. In quinta astate legimus (IV Reg. xxv) quod populus Judaeorum praevaricatus est manda- tum Domini,dereIinquens Deumpatrum suorumet adorans idola,et ideo tradidit eum Dominus Nabu- suum.MGamque die tertia elevatis oculis vidissetlo- C chodonosor regi GhaIdseorum,qui duxiteum capti- cum proculy quem ostenderat ei Deus, dixit pueris sui8:«Ex8pectate hic cum asino;ego et puer illuc us- que properantes, postquam adoraverimus, reverte- mur ad vos.» Et cum imposuissetlignasupralsaac iiliumsuuni,imposuit eum superaram,«extenditque manum et arripuit gladium ut immolaretfilium.Et ecce angelas Domini de cgbIo clamavit,dicens:Abra- bam, Abraham.Qui respondit: Adsum.Dixitque ei : Neextendasmanumtuamsuperpuerum,nequefacias illi quidquam.Nunc cognovi quod timeas^Deum, eo quod noQ pepercisti filio tuo unigenito,propter me. Benedicens benedicam tibi, et multiplicabo semen tuum sicut stellas C€eli,et sicut arenam qus est in lit- tore maris.»Coaver8usqueretrorsum, « viditarietem vum in Babyloniam,et Jerusalem civitatem destru- xit, ubi,propter vindictam peccati^ per septuaginta annos in grandi affliclionefuit.Posteaveromisertus eidem populo Deus, suscitavit Jcsum fllium /ose- dech sacerdotem magnum, et Zorobabel principem Judffiorum, qui eumdem in Jerusalem reduxit,tem- plumque Domini restauravit. Quod si tu heec au- diens, timueris peccare, ne forte aut captivitas,aut qualiscunquetemporalistribulatiopropterpeccatum tibi accidat, invenisti in quintasetatehydriamaqua plenam. Si vero ad altiorem intellectum mentem tuam transtuleri8,ut intelligas perpopulum Israeii- ticum genus humanum ; per Nabucbodonosor, qui populum captivavit,diaboium figurari, per Babylo- intcr vepres hsrentem cornibus, quem assumens, D niam,quffi confusiointerpretatur,infemum ;ubidia obtulit holocaustum pro filio.iQuicunqueergo,h«>c audienSyCogitaverit in cordesuo cum quantostudio debeatDeo obedire, quando Abraham magisvoluit Deo obedire quam filiosuo unigenito parcere,habet in tertia aetate hydriam aquaplenam.Si vero in hoe facto Abrahs spiritualem intellectum quaesierlt, ut intelligat per Abraham Deum Patrem, et per Isaac unigenitum fllium ejus,Dominum JesumGhristum, qui est unigenitus Filius Patris^per immolationem Isaac Domini passionem^ qui pro nobis passurus, lignum in quo pateretur ipse portavit^ in eo vero qued Isaac Domini vooe iiberatusjet aries pro eo est bolus genus humanum post prsvaricationem capti- vum traxit;per Jcfbsalem, qusevisio pacis interpre- tatur, coelestem patriam : per Jesum sacerdotem magnum, Dominum nostrum Jesum Christum, qui fa£tus est sacerdos in eeternum secundum ordinem Melchisedech (Psal. cix), qui electos suos de capti- vitate Bubyloniffi ad coelestem patriam revocavit : hydria tua, quse prius aquam babebat,conversa est tibi in vinum. In sexta aetate legimus (/ Tim. ii), quodipseauctoretredemptor omnium DominusJe- susChristus, prohominibushomofactus, octavadie circumcisusest, et tricesima tertiapost b«c die lo 138 HAYMONIS HALBEKSTAT. EPISG. OPP. PAKS II. — HOMIL. m tem^lo prsi^uUlus, atque legalU bootia pro eo est A ^unt, et spiritu oris cjus omtiis virtus earum(P » nunc autem leproso curato dicit: « Vide nemini dixeris? » Nos nimirum in hocfacto instruit, quosfrequenterinanis gloria tentat, ostendens etiam inbonooperejactan- tiam esse fugiendam. Si enim ille, quiutFiliusDei Jactantiam non timebat, miraculum suum occul- tare praecepit, multo magis nos quos vana gloria subrepit jactantiam cavcre debemus. ut secundum quod ipse ait: « Nesciat sinistra tua quid faciet -dextera tua (Malth, vi). » Hinc iterum admonet, dicens: « Tu autem cum oraveris, intra in cubicu- lum, et, clauso ostio, ora Patrem tuum, et Patcr tuus, qui videt in abscondito, reddet tibi (Ibid. ). » In eo vero quod ait « Vade, ostende te sacerdoti, » considerandum est, quod nul]osaIiosDominus,qui- bus corporaliter sanitatem praestitit, ad sacerdotes misisselegitur,nisitantumleprosos,quodnonsoIum hic fecisse legitur, sedetiamaIibi,quandodecemvi- ris leprosis sibioccurrentibusetclamantibus«:Jesu prajceptor, miserere nostri, » praecepit, dicens: « Ite, ostendite vos sacerdotibus (Luc. xvii),»quod obva- rias causas eum fecissecredimus.Primumutsacer- dotibus honorem deferret:secundo, necontradictor legis viderelur: quia legis prajceplum erat, ut si quis a lepramundatuse8set,veniretadsaccrdotem: tertio, ut sacerdotum animos adsuamcrudelitatem provocaret, et non credcntibus omnem excusatio- pem auferret. Et videntes leprosum miuidatum, si A. crederent in mundatorem, salutem invenirent: si autem crcdere nollent, inexcomniacustodiviajuven< tute mea, » protinus montem perfectionis ostendit, subjiciens: « Adhuc unum tibi deest: Si vis perfe- ctus esse, vade et vende omnia quae habes, et da pauperibus, et habebis thcsaurum in CGelo, et veni C sequere me. » Et quia huncmontcmdifTicileascen- dunt, qui amore divitiarum sunt onerati, abiit ille tristis, eo quod multashaberetpossesssiones. Hujus quoque exemplum Paulus Apostolus secutus,quasi cum quibusdam in con/allibus morabatur, quibuB dicebat: « Ego vobis, fratrcs, non potuiloquiquasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. Tanquam par- vulis in Christo lac vobis potum dedi, non escam (/ Cor. iii). » Quasi cum aliis montem ascenderat quibus dicebat: « Sapientiam loquimur interperfe- ctos (/ Cor. ii). » Moraliter autem leprosus iste qui Domino de montedescendenteoccurrit,unumquem- que signilicat peccatorem. Sicut enim lepravarium exprimit colorem in cute, sicpeccatumvariashabet species in mente. Qui enim adulterium, homicidi um, n furtum, rapinam, sacrilegium, ethissimilia perpe- trat, quasi leprosam in anima cutem demonstrat. Talis si vult mundationem recipere, debet Domino occurrere^ id est, cumlacrymiset gemitibus sepec- catorcm cognoscere, etDominimisericordiamcom- puncto corde exorare^dicenscumPropheta: « Mise- rere mei, Deus, secundum magnam misericordiam tuim. Quoniam iniquitatemmeamego eognosco^et peccatum meum contra me est semper. Tibi soli pcccavi et malum coram te feci (PsaL l): » Et ite- rum: « Delictum meum cognitum tibi feci, eti^ju- stitiasmeasnon abssondi. Dixi, Gonfiteboradversum mo injuFtitiam meamDomino, etturemisistiiinpie. 141 IIOMILIiE DE TEMPORE. 142 tatera peccati mei (Psal. xxxi). >» Ncc debct despe- rare veniain,si dignam non neglexerit agere pccni- tentiam.Nam quantum misericors sit Dominus erga peccatores conversos, roanifestatur cum subditur : « Et extendens Jesus manum tetigit eum, diccns : « Volo, mundare. » Et quia verus est medicus,qui non venit vocare justos,8ed peccatores ad pceniten- tiam {McUth. ix), recte leprosum tetigisse dicitur. Manua enim Domini in Scripturis aliquando maje- statis suae potentiam, aliquando Incarnationis mys- terium significat. Potentiam majestatis significat, ut ait Psalmista : « In manus tuas, Domine, com- mendo spiritum meum [Psal, xxx). » Incarnationis mysterium, ut idem alibi ait : « Emitte manum tuam de alto [Psal, cxliii). » Vult enim Deus mundare le prosum, quia, ut ait Apostolus, « Neminem vult perire, sed omnes ad agnitionem veritatis converli (f Ttm. n). » Dnde ipse per Prophetam ait [Ex^ch, xviii) : « Vivo egOjdicit Dominus Deus,nolo mortcm' peccatoris, scd magis ut convcrtatur et vivat. » Et iterum : « Peccator quacunque die conversus fuerit, » et reliqua. Et in Evangdio : « Dico vobis, gaudium eritin ccbIo super uno peccatore poenitentiam agente (Lttf. xv). » Nec cget Dominus spatio annorum vel longitudine temporum in pcBuitentia, sed cor con- tritum et bumiliatum Deus non spernit : quia non Docent mala prfleterita, si non placent. Primum au- tem tetigit leprosum,et postmodum mundavit, quia prius mentem nostram per suam gratiam ad pceni- tentiam agendam inflammat, et postmodum digne petcntibus,quod peccavimus per misericordiam re- Iaiat.Sed quia ipsa peccata vice Domini sacerdolibus confiteri debemu8,etad eorum consilium pocnitcn- liam agere, recte subjungitur : « Vide nemini dixe- riSjSed vade, ostendete sacerdoti, » etc. Forteetiam sunt nonnulli, qui sufficere sibi credunt, quod soli Deo compuncto corde pcccata sua confiteantur, nec ea esse neccsse sacerdotibus confiteri,tantummodo Qt a malis suis operibus cessent. Quorum opinio si vera esset^ nequaquam Dominus leprosos, quos per semetipsum mundaverat, ad sacerdotes misisset. Denique si peccata non essent sacerdotibus confi- tenda, et ad eorum judicium excutienda, Paulum quem in via fuerat aIIocutus,nequaquam Ananis sa- cerdoti destinaret,dicens : « Vade in civitatem, et ibi dicetur tibi quid te oporteat facere [Act, ix). » Quod cnimronfitentibuspeccata suasacerdotibus multum prosit, probat Jacobus apostolus, dicens : « Confite- mini alterutrum peccata vestra, et orate pro invicem ut salvemini (Jacob. v). » Et Joannes : « Si confitea- mur peccata nostra, fidelis et justus est Deus, ut di- mittat peccata nostra, ct emundet nos ab omni pec- calo [IJoan. i). » Quod etiam in Veteri Testamento figurate demonstratur,quando tale de leprosis pras- ceptum Moysi a Domino dicitur, sic enim scriptum est: £t locutus est Dominus ad Moysen (Lev, xiii) : Vir in cujus cute varius color apparuerit, veniat ad sacerdotem et ostendat se illi : qui recludet eum ia domo separala seorsum per septcm dirs, et post A septem dics intuitus eum,si viderit crevissc lcpram, addat alios septem dies. Post quatuordecim vero dies iterum intuitus eum,si viderit adhuc crescere lepram,sciat quia lepra perseverans est^ettuncju- dicet eum leprosum, et ejiciat eum extra castra ; qui manebit intonsa barba, operto capite, scissa veste, aperto ore, immundum se judicans omni tempore separationis suae. Si autem mundatus fuerit, qui hujusmodi sustinet passionem, veniat ad sacerdo- tem et offerat pro emundatione 8ua tortam panis et sextarium olei ad luminaria concinnanda,et ofTe- rat duos passcres vivos, unum pro peccato et alte- rum in holocausto. Ques omnia qualiter nunc in Eor clesia spiritualiter fieri conveniant, breviter nunc commemoranda sunt. Lepra enim (ut diximus) pec- ' |. catum significat ; in cujus ergo cute lepra apparue- ritj id est, in cujus anima peccatum fuerit,veniat ad sacerdotem^ locum lepr«e ostendens, id est, peccata sua humiliter ei conQteatur. Qui sacerdos recludat eum in domo separata seorsum per septem dies, id est omni tempore vitae sus, qus per septem dies volvitur, pGenitendum insinuet: etpostseptem dies intuitus eum, si viderit crevisse lepram, addat alios septem, id est, ubi iteratur peccatum,augeatur poe- nitentiae modus. Quoniam districtius judicandi sunt, qui per consuetudinem peccant, quam illi qui subito cadunt.Postquatuordecim vero dies iterum intuitus eum,si viderit adhuc crescerelepram,idest,sipec- catum in consuetudinem viderit venire, sciat quia lepra perseverans est. Maneat autem extra castra, vei corpore ab Ecclesia separatus, vel a consortio san- C ctorum sein menteindignumjudicet Habeat inton- sam barbam, ut sic squalorem pGenitentiae etiam in ipso vuHu ostendat. Operto capite, quia ab officio praedicationis cessare debet, qui publice poenitet. Maneat autem aperto ore, scissa veste, id eet, per confessionemsuampatefaciatconscientiam.Siautem sanatus fuerit, qui hujusmodi sustinet passionem, veniat ad sacerdotem, et ofTerat pro emundatione sua tortam panis, videlicet dulcedinem charitatis quibiiscunque potest impendat, non solum amicis, sed etiam inimicis. El puicbre per tortam panis dul- cedo charitatis designatur, quia, sicut in vita homi- nis principalis est panis : sic inter omnes virtutes principalis est charitas. OfTerat etiam et sextarium olei, id est misericordiae viscera indutus, in se pec- 1} cantibus clementer ignoscat : et hoc ad luminaria concinnanda, ut sicut plures peccando suo destruxit exemplo, ita emendatius vivendo, sua satisfactione multos reffidificet.OfTerat quoque duos passeres vi- vos, id est, corpus ct animam suam di\inae servituti subjiciat, ut sicut exhibuit membra sua servire im- munditiffi et iniquitati ad iniquitatem, ita serviat jnstitiae in sanctificationem. Sive certe ofTerat duos passeres vivos : id est, duo genera compunctionis, timoris scilicet et amoris. De quibus recte dicitur : Unum pro peccato, et alterum in holocausto, id est in sacriflcio, quod ofTerebatur pro peccato, unum : et in gratiarum ciCtione : ubi non pro timore peocati| 143 HAYMONiS HALBERSTAT EPISC. OPP. PARS H. — HOMIL. U\ sed proamoreDeietdcsiderioofrercbatur-.alleruin, A scd in omni gentc qui operatur ju8tiLiain,acceptui quia omnis peccalor prius timore compungitur, et est iiii {Act. x).» poHt amore. « Gum autem introisset GapbarDaum, accessit ad « eum centuriOj rogans eum, et dicens : Domine, tf puer meus jacet in domo paralyticus, el male tor- « quetur.» Post curationem leprosi venitur ad aliud miraculum,in quo non solum Domini virtusapparct miranda,8ed etiam centurionis bumilitas imilauda. Sed primum qusrendum estquarc dicat Mattbieus centurioncm ad Dominum accessisse, cum Lucas referat quod non ipse venerit, sed seniores Judapo- rum pro se niiserit. Sic eoim scriptum est in Luca [Luc, vii) : Cenlurionis cujusdam servus erat moritu- rus, qui erat ei pretiosus. Et cum non auderet acce- « Et respondens centurio,ait : Domine, nonsum « dignus ut intres sub tectum meum, sed tantum « dic verbo, et sanabitur puer meus. » Magnabsc ccn- turionis declaratur fuisse fides, sed non dispar com- probatur humilitas. In opere bujus centurionis, tres imitabiles virtutes nobis 08tenduntur,bumilitas sci- licet, fldes et prudentia. Magnam enim habet humi- litatem,qui,dicente Domino : « Ego veniam ct curabo eum, » indignum 6e judicans, rcspondit : « Domine, non sum dignus ut intressub tectum meum. »Perfe- ctam autom babuit ndem,quia, cum esse: gentilis, solo verbo Dominum credidit posse puero reddere sanitatem,dicen3 : « Tantum dic verbo, et sanabitur puer meus. » Nisi enim illum omnipotentcm fidenter dere ad Jesum, misit seniores Judffiorum,qui veni- B j x i* • « •* t^ * , r^ . ,. . .L crederet,nequaquam pro servuli 8U1 prospentate ro- rent ad eum, dicentes : Domine, dignum est,uthoc illi prsstes. Diligit enim gentem nostram, nam et synagogam ipse asdiOcavit nobis. Non ergo putandi sunt contraria evangelista; sensisse, sed unus descri- bit voluntatem, alter opera. Quod enim Matthaeus ipsum accessissG dicit,intentionem illius descripsit, quia voluntate accessit. Quod vero ait Lucas, quod non ipse venerit, sed seniores Juda^orum pro se mi- serit, humilitatem o^tendit centurionis, et quemad- modum secundum litteram factum sit. Quia cum esset gentiliSy non per seipsum ad Dominum corpo- raliter ausus est accedere.Sed quid ei Dominusre- sponderit, audiamus : « Et ait illi Jesus : Ego veniam et curabo eum. » gaturus, ad eum accessisset. Ilabuitetiam non par- vam prudentiam, cum eum quem corporaliter ambu- lantem vidit,ubique per divinitatem esse praesentem intellexit. Nec cbaritas in eo defuisse credenda est, quiacum multi pro sua,suorumque fiiiorum ac cha- rorum salute ad Dominum rogaturi acccderent,ille pro servi tantum sanitatc.Unde adhucin fidei con- stantia perseverans subjunxit, dicens : « Nam ct cgo homo sum sub potestate,habcns sub « me milites, et dico huic : Vade, et vadit : et alio « Veni, et venit : et servo meo : Fac hoc, et Facit. • Ac si diceret : Si ego qui bomo sum sub potestate principis,habeo sub me milites, et dico huic, Vade, et vadit : et alio, Veni, et venit : et servo meo, Fac In quibus verbis nostra superbiaconfunditur,si ad C hocet facit : quanto magis tu,cum sis Deus, ubique hanc lectionem cuni alia Evangeliiconferamus.Le- gimus enim alibi in Evangelio secundum Joannem {Joan. iv), quod erat quidam rcgulus cujus filius infirmabatur Capbarnaum.« lliccum audissetquia Jesus adveniret a Judsa in Galilaeam, abiit et roga- vit eum, ut descenderet et sanaret filium ejus. In- cipicbat enim mori. Et dixit ei Jesus : Nisi signa et prodigia vidcritis, non creditis. Et ille : Domine, descende priusquam moriatur filius meus. Cui dixit Jesus . Vade, filius tuus vivit. » Quid est ergo quod Dominus ad filium reguli rogatus ire noluit, et ad servum centurionis eti.im non rogatus ire paratus ftiit?Quis enim ignorat majoris potestatia regulum quam centurionem ? Nostra in hoc facto,ut diximus. totus, ubique prssens^ ubique potens, si dixeris in- firmitati,Recede,nonne recedet? Si dixeris sanitati, Veni, nonne veniet? Et idco non est te necesse cor- pore eundo fatigari, qui solo verbo potes curare. Spiritualiter autem per hos subjectos cenlurionis naturalesvirtutes,inquibusquidamgentiiiumpolIe- bant, intelligere possumus, ut est, non adulterari, non furtum facere, non raperc,non occidere,inopi8 misoreri^ miseris subvenire, et his similia. Unde de Cornelio gentili legimus (Acl. x), quod erat vir justus et boous, fuciens eleemosynas cum omm domo sua plebi, ac timens Deum. Vel certe perhoa subjectos centurionis, bonas malasve cogitationes^ quae cordi noetro non desunt, possumus accipere, fiupcrbiacbnfunditur,quiinhominibusnonnaturam, jj quas nobis subjectas habere debemus: ut si dixeri- sed potehtiam consideramus. Quos enim potentes cernimus, metuimus, veneramurethonoramus.Quos autem pauperes,conlemnimus, negligimus et dcspi- cimus. At vero Filius Dei, qui de coclo venit in ter- ram ut superbiam fugiendam,et humilitatem aman- dam,atquenaluraui hominis diligendam ostenderet, ad filium reguli rogatus ire noluit, et ad servura ccnturicnis, etiam cum non rogaretur, ire paratus fuit. Excelsus enim Dominus humilia a prope respi- cit : alta autem, id est superba, a longe contemnit {Psal. cxxxvii), quoniam, sicut Petrus apostolus de CO testatur, « Non cst personarum acceptor Deus, mus malis, Recedite, recedant : bonis, Venite, et veniant, et cum illis condelectemur. Servo autem nostro, id cst corpori, dicamus, Fao hoc et faciet. id est, imperemus ut ea quse sunt Spiritus Domini perficiat,juxtaillud Apostoli : « Gastigo corpus meum et in scrvitutem redigo, ne forte, cum aliis praedica- verim, ipse reprobus efficiar (/ Cor, ix). » « Audiens autem Jesus,miratu8est. » Admiraba- tur Dominus fidem centurionis, quam cordi ejus mirabiliter administrabat, non quod aliquid ei mi- randum esset, qui cuncta operatur mirabiliter, sed , ut eumirm nos mirari debere doceret. Gujus 145 HOMIUiE DE TEMPORE. 146 fidem DoiniQUS admirans, pariter et collaudans : A niam dispersi de gente in gentem, et de regno ad K Sequentibus se dixit : Amen dico vobis, non in- irveni iantam fldem in Israel. » Quod non de pa- triarchis ct propbetis dicit^quondam se videntibus, etsi Israel videns Deum interpretatur : sed de Israel carnali, id est populo Judsorum, vel de illis qui prssenies erant, inter quos signa et miracula facie- bat, quibus verbum vits annuntiabat, quod etiam recipere nolebant. Quia non sic cito crediderunt, quomodo centurio. Unde pulcbre in centurione non solum lides gentium collaudata est, sed etiam pree- figurata, cum dicitur : « Dico autem vobis quod multi venient ab oriente « et occidente,et recumbent cum Abraham et Isaac « et Jacob in regno ccelorum. » Per orientem et oc- populum alterum,relicti sunt sine Deo,sine lege^sine ducc, sine sacerdote. Sicut enim filii Dei vocantur, qui magis Deum quam mundum diligunt, sic fllii regni dicuntur, qui in amore terreni regni radioes cordis pcrseverabiliter plantaverunt. Ubi autem ta- les mittendi sint, manifestatur, cum subjungitur : « Ejicientur in tenebras exteriores. • In quo loco considerandum, quia, cum tenebrae sempersintinte- riores et non exteriores, in tenebras exteriores mit- tunturpost mortem, qui intenebras interiores, id est in cscitate mentis, se concluserunt dum viverent. Qusriturautem quare dicantur tenebrs exteriores, cum semper sint interiores, sicut clauso ostio domus intrinsecus tenebraa sunt, extrinsecus autemlux. Ad eidentem quatuormundijpartes designantur, a qui- n quod dicendum, quia tenebrse interiores cascitas « *1 <*1 A * f\ ^ 1 ^^ i"V*< I* *JSV bus ex omnibus gentibus erant in Gde, non solum per prsdicationem apostolorum, sed etiam eorum successorum. De quibus per Psalmistam dicitur : « Dicant qui redempti sunt a Domino, quos redemit de manu inimici, de regionibus congregavit eos ; a solis ortu et occasu, ab aquilonc et mari (P,saL cvi). » Quod autem per prsdicationem apostolorum multi ad {idem,utdiximus,vocati sunt,idem Psalmistaalibi demoQ9trat,cum dicit : « lu omnem terram exivit so- nus eorum, et in fin.es orbis terras verba eorum (Rom, i). B Et iterum. « Non sunt loquela; neque sermonesi quorum non audiantur voces eorum (PsaL xviii). » Yel certe, ut quidam volunt, ab oriente venerunt Hebra9i,quia primi Dominum cognoverunt, ab occi- dente gentiles, quia ultimi Dominum perceperunt. mentis dicuntur : exieriores vero poenae infernales, quae extra nos sunt. Nam in inferno interiores sunt, eed illi qui illic patiuntur, in tenebras exteriores, id est in infernales poenas mitti dicuntur. Quid autem ibi missi patiantur,demonstratur,cumsubinfertur: «Ibi erit fletusetsiridor dentium. » Oculi enim prae nimio fumo solent lacrymari, ei dentes prae nimio frigore siridescere. Cum ergo aii : « Ibi erii fleius et stridor dentium, » oslendit per meiaphoram membrorum, quia reprobi in poena et frigus inaestimabile, et calo- rem iniolerabilem susiinebuni, sicui per beatum Job diciiur : « Ad calorem nimium iranseatab aquia nivium, ei usque ad inferos peccatum illius. Oblivi- scatur ejus misericordia. Dulcedo illius yermes (Job, xxiv). » Si quis auiem de resurreciione sui Aiiter, ab oriente veneruni, quia, Deo protegentc, C corporis dubitat, ipsam per hunc locum fleri intelli- nullacriminaliapeccaiapommiseruni: ab occidenie, qui, post multa flagitia perpeirata, ad omnipotentem Deum converiuniur.Vel,ab orienie,qui ab ipsa infan- tia vel pueriiia Deo servit : ab occidenie, qui in se- nectute vel decrepita aeiate ad Dei servituiem con- vertitur. Recumbere autem cum Abraham et Isaac et Jacob in regnocoelorum^esi in fide patriarcharum gentes requiescere, ei illum credere venisse, quem sancti patriarchae venturum prophetaverunt. Terri- bilis autem de Judaeis praediciiur senientia, cum diciiur : « Filii autem regni hujus ejicieniur in tenebras « etteriores. » Filios regni Judaeos dicit, qui meriio filii regni appellantur, quia pro amore regni terreni, gere valet. Oculi enim carnei suni, et denies ex ossi- bus. Igitur cum dixii, « ibi erii fletus et stridor den- tium, » in eadem efOgie, qua inpraesenii saeculo ma- nemus, osiendii nos in fuiuro resurrecturos. Unde alibi beatusJob dicii: « Credo quod Redemptor meus vivii, el in novissimo die de ierra surreciurus sum. Ei rursum circumdabor pelle mea, ei in carne mea videbo Deum, quem visurus sum ego ipse, et non alius, eioculi mei conspecturi sunt (Job, xix), » id est, non alia Ogura pro me, sed ego ipse eum videbo. QuameiiamDominu8,cumpostsuamresurrectionem loqueretur discipulis, osiendii, dicens {Luc. xxiv) : « Videle manus meas et pedes meos, quiaego ipse sum. » Ei iierum : « Palpate ei videte quia spiriius ccelesiem rcgem credere nolueruut, dicenies Pilato : j) carnem et ossa non habet, sicut me videiishabere. ^ « Non habemus regem nisi Caesarem (Joan, xix). » Ei iterum regnum terrenum ciigenies, ei coeleste respuentes, dixerunt : « Quid faciemus^ quia hic homo multa signa facit ? si dimiiiimus eum sic, omnes credent in eum, ei venieni Romani, ei tolleni nostrum locum et gentem (Joan, xi). » Nam Judsei sub potestate Romanorum erani consiituti, ei ideo hac occasione decepti, iimebani, ui si a Romanis rex novus in Judaea regnare audiretur, debellareniur ct a regno ejicerentur. Ergo quia Judaei magis ter- ivnum regcm quam coclestem dilexemni,non solum coeleslem, sed etiam terrenum perdiderunt. Quo- Et dixii Jesus centurioni : Vade, sicui credidisii « Oat iibi. Ei sanatus est puer ex illa hora. » Hic considerandum esi quantum unumquemque propria fidcs adjuvei, quando tantum profuit aliena. Propter fldem enim centurionis, reddiia esi puero sanitas. Fides namque magna esi virius, et, ui ait Apostolus, « sine qua impossibile est pJacere Deo [Hebr. xi). » De qua etiam per Habacuc propheiam diciiur: « Ju- stus auiem meus ex Ode vivit {Hab. ii), » quam Dominus discipulis commendans, aii : « 8i habueri- tis fidem sicut granum sinapis, diceretis monti huic, Transi hinc, eilransiret: arborimoro,^Eradicareet 447 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC, OPP. PARS II. — HOMIL. U8 Iransplantare in mare, et obediret vobis (Luc, xvii). A Et quia in centurione gentili, gcnlium fides est prs- flgurata, recte iste qui sic perfecte oredidit, centurio ab evangelista appellatur. Centurio enim dicitur, quod sub se centum habeat milites. Gentenarium quippe numerus perfectus est, qui de laeva transit in dexteram, et circulum exprimens, fit in modum co- ronse^ illam coronam exprimens, quam milites Christi pro spirituali certamine percepturi sunt, quorum unus loquebatur, dicens : « Bonum oerta> men certavi, cursum consummavi, fidem servavi. De reh'quo, reposita est mihi corona justitix {11 Tim. iv). >» HOMILIA XX. DOMINICA QUARTA PORT EPIPHANIAM. (Matth. VIII.) '« In illo tempore, ascendente Jesu « innaviculam, secuti sunteum discipuliejus. Etecce « motus magnus factus ost in mari, et reliqua. »In hujus lectionis serie utriusque suse naturae veritatem Dominus Jesus Christus dignatus est commendare, divinam scilicct et humanam. Quasi enim homo navem ascendit, sed quasi Deus mare conturbavit : quasi homo in nave dormivit, sed quasi Deus ventis et mari imperavit. Nec idco navis oflicium assum- psit, ut non posset mare siccare, sicut quondam coram filiis Israel fecerat : vel super fluctus maris ambulare, qui etiam Petro, ut super fluctus ambu- laret, tribuit: sed quAB hominis suntegit, utverum hominem pro nobis factum se esse insinuaret. Alle- gorice autem navis, quam Dominus ascendit, vexil- lum crucis significat. Quasi enim navem ascendit, C quando pro nostra liberatione in ligno crucis se elevari permisit, sicut ipse Judseis dixit : « Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc scietis quia ego Bum (Joan. viii). » Unde bene Marcus prope solis occasum eum navem ascendisse commemorat, ut passionis ejus sacramentum insinuaret, de quo per prophetam dicitur: « Sol cognovit occasum suum (Psal, ciii). » Secuti sunt eum discipuli ejus, quia vestigia ejus passionis sunt imitati. Sequi enim Do- minum, imitari est, sicut ipsedicit : « Qui raihi mi- nistrat, me sequatur [Joan, xii). » Et itcrum : « Qui vult venire post me, abneget semetipsum, et tollat cruccm suam, et sequatur me (Luc, ix). » Sed Do- mino navem ascendente. « Motus magnus factus est in mari, » quia, illo in D cruce pendente, commotio facta est in populo Judaeo- rum. Quasi enim maretumebat, quando Judaeorum populus fremendo clamabat : « Crucifige, crucifige (Joan, XIX) » talem. Tantum autem motus maris prsevaluit, « ut navicula operiretur fluctibus. » Quia in tantum excrevit persecutio Judaeorum, ut ipse princeps apostolornm Ghristum negaret, et ipse et alii propter metum Judfleorum in conclavi reside- rent. « Ipse vero dormiebat : » quia resurrectionis suse potentiam usque in triduum differebat. Et pulchre mors Christi somno comparatur, quia nemo ^am facile excitatur a somno, quam ille resurrexit de sepulcro. De qua dormitione ipse per propbetam dicit : « Ego dormivi et soporatus sum, et exsur- rexi (PsaL iii . » « Et accesserunt ad eum discipuli ejus, et suscita- « verunteum, dicentes:Domine,saIvanos,perimus.» Non ut aliquid in resurrectione eum juvare possent, qui se propria virtute resuscitavit, sed quasi ipsi eum suscitaverunt, qui de ejus resurrectione ex parte dubitaverunt, recte dicitur: « Et dixit eis : Modicffi fidei, quare dubitastis ? » Modicffi fidei est, qui ex parte credit, et ex parte non credit. Nam qui ex toto dubitat, infidelis est. Modicae ergo fidei appellati sunt apostoli, quia in ejus resurrectione ex parte dubitaverunt, teste Matthso, qui ait: « Undecim discipuli abienint in Galilsam, in montem ubi constituerat illis Jesus, et videntes eum adoraverunt, quidam autem dubita- verunt (Matlh, xxviii).-» Unde merito juxta Marcum evangelistam novissime increpatur illorum incre- dulitas, et duritia cordis, quia his, qui videranteum resurrexisse, non crediderunt. De hac modicitate fidei arguebantur illi, qui a Domino audierant : « 0 stulti et tardi corde ad credendum in omnibus quae locuti sunt prophetae {Luc. xxrv). » — « Tunc surgens « imperavit ventis et mari, etfactaesttranquillitas « magna. »Surgensenim Dominus, ventiset mari im- peravit, quando suam resurrectionem manifestans discipuli&eteorummentibusdubitationemquiescere fecit, et frementis Judaeorum populi ssvitiam com- pressit, impleta prophetia qu8e dicit : « Terra tre- muitet quievit, cum resurgeret in judicio Deus, ut salvos faceret omnes mansuetos ierrae [P$al, lxxv). » « Porro homines miratisunt, dicentes : Qualis cst « hic, quia venti et mare obediunt ei ? » Non hoc apostoli dixisse putandi sunt, sed nautae et cstcri qui erant in navi. Sed si quis contcntiose hoc apo- stolos dixisse defendat, noverit eos homines esse appeliatos, quia adhuc humana sapicbant. Nam si quis divinitatis naturam consideret, non est hoc mirum, si ventis et mari potuit imperare, qui cuncta ex nihilo potuit creare. Ipse enim erat in navi, qui in principio terminum constiiuit maris, dicens : « Hucusque venies, et non procedes amplius et hic confringes tumentes fluctus tuos {Job. xxxviii). » Possumus quoque et hanc Domini navigationem ad generalem Ecclesiae referre persecutionem, quoniam oavis aliquando Ecclesia designatur, sicut per pro- phetam dicitur : » Qui descendunt mare in navibus, facientes opcrationem in aquis multis. Ipsis viderunt opera Domini, et mirabilia ejus in profundo (PsaL cvi). » Qui ergo pelagus mundi transire desiderat, hujus navis gremium necesse ascendat, id est,EccIe- siae membris se fide et opere societ. Quasi enim Do- minus navem ascendit, quando prsedicantibus disci- pulis ad Ecclesiam venit. « Sed motus magnus fa- ctus est in mari. » Quia persecutio paganorum, instL gante diabolo, contra Ecclesiam consurrexit, in tan- tum « ut navicula operiretur fluctibus. » Videlicet, ut crescente persecutione, Ecclesia in paucis fidelibus 149 HOMILliG DE TEMPORE. 150 vixlatere podset:nec auderet publicenomenChisti A. propri® carnis stimulos sua virtute superare se confiteri, nisi qui paratus esset illico pro Gbristo mori : quod factum historiae referunt temporibus Diocletiani et Maximiani,et aliorum qui Ecclesiam non mediocriter persecuti sunt. «Ipsevero dormie- bat,» quia virtutis sus potentiam non ostendebat. Quasi enim dormiebat in navi, quando contra pios reprobos praevalerepermittebat, uteleoti depatientia sublimius coronarentur, et reprobi de crudelitate acrius damnarentur. » Et acce68erunt,etsu8citave- niattiixm, dicentes : Domine, salva nos, perimus. » Quando fideles et ecclesiastici viri, inteliigentes se illam persecutionis procellam sua virtute nec tole- rare nec superare posse, totis desideriis ad eum confugerunt, qui ait in Evangelio: « Sine me nihil posse, accedit et suscitatDominum,cumpdrmentia devotionem ilii appropinquans, et suam fragilita- tem humiliter recognoscit, et divinam poten- tiam devotissime deprecatur. Si autem sense- rit sua desideria a Domino differri, tandiu jungit preces precibus, quoadusque assiduis gemitibusin suiadjutoriumdivinumexcitet auxilium.Unde bene subjungitur: c< Tunc surgens imperavit ventis et mari. » Surgens Dominus, ventis et mari imperat, quando tumultus malarum cogitationum in anima fideli conquiescere facit. Fit autem tranquillitas magna, quia,expulsismalarum cogitationumradici- bus, virtutes anim£,quas prius cum formidineob- servabat,ve]ut naturaliterexbona consuetudinein- potestis facere (Joan, xvi)^ dicentes illi cum Pro* |^ cipit custodire.gaudenscum propheta, et cantans: pheta (Pja/. xuii) :«Exsurge,quare obdormis,Do- '^ •• - ^- • ... , . ^ . mine? exsurge, et ne repellas in finem. » Et illud: « Exsurge, Domine, adjuva nos et libera nos pro- ptcrnomentuum.»— «Tuncsurgensimperavitventis et mari. » Surgens enim Dominus, ventis et mari imperavit, quando persecutiones paganorum a dia- bolo excitatas quiescere fecit, nonnuUos eorum ad suam fidem convertens,aliquos in incredulitateper- severantes corporaliter puniens. « Et factaesttran- quillitas » Ecclesiae,in tantum ut ipsi imperatores, reges et principes jugo ChristiansB fidei colla sub- mitterent, et ipsos postmodum honorarent in quo- rum persecutionem prius exarserant, et intantum, ut bomines mirarentur, dicentes : « Qualis est hic, quia venti et mare obediuot ei?»Sed quod generali- «Declinate a me^maligni^et scrutabormandataDei mei {PsaL cx\iii). »— « Ascendente Jesu in navicu- lam.»So]etenim in Scripturissacrisunaeademque res duplicem vel triplicem habere significantiam, utpote navis, quas aliquando vexillum crucis^ ali- quando uterum intemeratas virgini8,aliquandosan- ctam Ecclesiam significat. SanctamEcclesiam, ut cst illud : « Ascendente Jesu in naviculam {MaUh,ym),n Et, « Sedens docebat de navicula turbas (Luc, v). » Uterum intemeratee virginis, sicut alibi legitur : « Ascendens Jesus in navem, transfretavit et venit in civitatem suam (Matth, ix). » Vexillum sanctea crucis, sicut in hoc loco : « Ascendente Jesu inna- viculam Matth, viii). » In unoquoque eodemquemi- raculo utraque Domini natura, divinascilicetethu- ter ad universalem Ecclesiam diximus pertinere, C mana, nobis commendatur. Quasi enim homo na- potest moraliter ad unamquamqne animam justi viri referri. Qui enim abrenuntians impietatem et Siecularia desideria, membra sua crucifigit cumvi- tiis et concupiscentiis {Gal, v), quasi cum Domino navem ascendcns,taare hujus ssculi transire desi- derat.Sed statim motua magnus consurgitinmari, quia procella tentationis ex invidia diaboli orta, mentem viri justi a bono proposito commovere optat, aliquando pravorum persecutionibus exterius, aliquando impulsu malarumcogitationuminterius, nonnunquam etiam ex propria fragililate carnis, stimulis ortis tentationum. Discipulis ergocumDo- minonavem ascendentibus, fit commotio magnain man:quia quanto magis quisquein Deumproficit, vem ascendit, sed quasi Deus mare conturbavit : quasi homo in nave dormivit,sedquasi Deusventis et mari imperav]t,et quies6ere fecit.Utquidautem mare transnavigaturus, navem ascendere voluit? Nunquid non supra niare transire poterat, qui Petro praestitit supcr undas maris ambulare? Aut non poterat suis coram vestigiis mare siccare, qui coram filiis Isracl,dudumex ^gypto egredientibus, mare Rubrum siccaverat, et sico vestigio eos trans- ire fecerat? Poterat utique, sed ide© ministerium navis assumpsit^nimirum ut omnia quae sunthomi- nis faciens, so vcrum hominem csse ostenderet. Postquam enim mirabilitermiraculainterrisnostris fecit, ad mare transit, ut ingens ibi miraculum fa- tanto magis invenit in ssculo, quod durius portet, ij ceret, et Filium Dei se esse demonstraret, quifacit exemplo Israelitarum, qui tunc a Pharaone duplici vexati sunt arflictione, cum eos a Moyse monitos ad divinum contigit auxilium confugisse, quando per Moysen et Aaron ad terram reproraissionis sunt vocati.Quod Dominus etiam suo exemplo ostendit, quando post jejunium diaboli tentationes pertulit. Sspe enim post conversionem nos diabolus acrius tentat, quos a sua servitute recedere dolet. Sed ille qui non dormit,neque dormitat, custodiens Israel, quasi dormit in navi, cum mentem viri justi inter procellas tpntationum durius permittit fatigari: cum- que sentit non soium diaboli tentationes, scd nec prodigia magna, et mare et fiumina producit Qui educit ventos dc thesauris suis. Ipse est enim qui fecit mare et aridam,qui imposuit terminum mari, dicens : « Hucusquc vcnies, et non proccdes am- plius,et hic confringes tumentcs fiuctus tuos {Job, xxxvui). Typiceautem pcr hanc naviculam,utdixi- mus, vexillum crucis accipitur. Navis qnippe con- cavumest lignum^ad onerasuperaquasdeportanda utilissimum, maxime illis in locis,ubi vadanonre- periuntur,necessarium.Dominus autem fluctusma- rinos transnavigaturus, navem ascendit, quia,cal- catis hujus sflDCuIi fluctibus, passurus crucem erat m HAYMONIS HALBERSTAT. EPlSC- OPP. PARS H. — HOMIL. 152 ascensurus. Dignum quippe erat, ut quia primus A vestrae non confundentur {PsaL ltii). » Vel, ad homo per lignum vetitum inobediendo mortcsm re- pcrerat, per lignum sancUe crucis Deo obediente vitam reciperet.K Secuti sunt autem eum discipuli qns. » Quia sicut ipse pro redemptiono generishu- mani pati, crucifigi et mori dignatuseat, sic etdi- ecipuii ejus pro nomine illius sibique ovibus com- missis, multa tormenta pati non distulerunt. Nam et Petrus et Andraeas uterquecrucilixusextiti*. Pau- lus vero decollatus, caBleri quoque varia perpessi sunt tormenta. Sive eum secuti sunt, quia bonis operibus insistendo,ejusvestigiasuntimitati.Sequi enim Dominum,imitari est,sicut ipse dicit : « Qui mihi ministrat,me sequatur (/ocrn. xii). »Etiterum: « Qui vull venire post me, abneget semetipsum (Luc, eum accessernnt, quiatoto nlsn mentis ejusresur- rcctionem ficri optaverunt,quod Lucas Evangelista manifestat cum dicit: « GavisisuntdiscipulivisoDo- mino (Lur.xxiv). » — « Etdicit eisiQuid timidiestis, modicoB fidei?» Qui non credit infldelisdiciturtqui perfecte credit, magnaefidei nominatur. Qui autnm ex parte credit,magnac fidei nominatur. Qui autem fidei appellatur. Discipuli ergo modicasfideifacrunl quando Omnipotentem praBsentemdubitaverunt:et cum Creator praesGns esset, creaturam timuerunt. Non solum autem hic, verumetiam aiiis in locis de modicitate fidei redarguuntur.Nam in ipsapassione Domini modicam fidem habuerunt,qui dudum di- cebant : « Eamus et nos, et moriamur cura illo ix), » et reliqua. Unde et in lege prfficipitur:«Post j^(Joan, xi). » Videntes autem eum comprehendi. Dominum Deum tuum ambulabis.(/!)eu/.x). »llincet in Ganticis canticorum, voce EccIesiaB sponso dici- tur : « Trahe me post te, curremus in odoremun- guentorum tuorum {CanL i). • — « Et ecce motus ma- gnus factus est in mari, ita ut navicula operirctur fluctibus. » Si enim per navem,quam Dominusas- cendit, vexillum crucis accipitur, nihilominus et in boc loco.per mare populus Judaeorum, .qui magna seditione concutitur. Turbati enim sunt Judaei, et discipuli ejus fugati. Numquid non marefluctuabat, quando, Pilato dicente (/oan. xix), « Nullam causam mortisinvenioineum ; »populusacclamabat, dicens: « Tolle, tolle,- crucifige eum, » ct : « Si hunc dimit- tis, non es amicus Gsesaris? » Fluctuabat mare, quando alii dicebant : « Nisi hic homo malefactor ligari, flagellari, rclicto eo, fugerunt {Matth. xx\i). Petrusautemmodicamfidcmhabuit,quia,cumpriu9 Domino dixissct {Ibid,) : « Si oportuerit me mori tecum, non te negabo,» etiam ad vocem uniusan- cillae eura negavit. Nec tantum in passione, sed etiam in resurrcctione modicam fidem babuisse comprobantur, quia eum resurrecturumdnbitabant. Undc cum post resurrectiohem ejus in conclavi,id est,in domo clausa sedentibus apparuisset,contur- bati et cxterriti aBstiiHabant se spiritum vidcre.Ad quorum fidem confirmandam,ostenditeismanuset pedes, dicens {Luc. xxiv) : « Videle manus measet pedes, quia ipse ego sum. ■ Et iterum : « Palpate et videte, quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut me videtis habere. Nec ab hac fidei modici- esset, nequaquam tibi eum tradidissemus (Joan, C tate Thomas alienus exstitit,qui discipulis narran- xviii), » et alii dolentes aicbant : » Vere Dei Filius erat iste (Marc. xv). » — «Ipse vero dormiebat. »Dor- mitio GhriBti mortem significat. Tunc enim obdor- mivit, quando pendens in cruce dixit : « Consum- matum est. Et inclinato capitc, tradidit spiritum (Joan, xix). »Recte enim mors Gbristi somno com- paratur, quia nemotam facileasomno surgit,quam velociter Ghristus a morte surrexit. Quia excitatus est tanquam dormiers Dominus, ut ait Psalmista {PsaL Lxxvii), «t tanquam potens crapulatusavino. Qui etiam per eumdem dicit:«Ego dormivietsom- num cepi, et surrexi {PsaL iii). » Et iterum : « In pace in idipsum dormiam et requiescam {PsaL iv). » Dormitio ergo Dommini non ad Divinitatem,sedad tibus,« Vidimus Dominum,si non credidit^dicens: « Nisi videro in manibus ejus fixuram clavorum, et mittam manum meam in latus ejus, non credam.» Ad cujusfldemconstipulandamse^e palpabilempraB- buit, dicens : « Infer digitum tlfuni huc in locnm clavorum, et affer manum tuain in latus meum, et noli esse incredulus.sedfidelis (/or/w.xx).»— «Tunc surgens imperavit ventis et mari, » scilicetquando tertia die rcsurgens, non solum corda discipulorum confirmavit et lactificavit, sed etiam saevitiara acse- ditionem Judaiorum conquiescere fecit, et eorum laetitiam in tristitiam convertit: in tantum utmiliti- bus sepulcrum Dominicustodientibus,etejusresur- rectioncm narrantibu8,pecuniamspopondissent,di- humanitatem pertinet. Quia dormit per humani- n centes : « Dicife quia venerunt discipuli ejusnocte tatem,qui'nunqnam dormivit per Divinitatem, Psal- mista testante,qui ait:«Non dormiet nequedormi- tabit, qui oustodit Israel (PsaL cxx). »— « Etacces- serunt ad eum discipuli ejus,etsuscitaverunteum, dicentes : Domine, salva nos, perimus. » Acceden- tes discipuli Dominum suscitaverunt,qui intellexe- runtsasvitiam judffiorum senonpo6se8uperare,nisi cjus resurreclione (quam citissime fieri optaverunt) fuisscnt confirmati ct laetificati. Vei,accesseruntad eum suscitandum,quia inejusomnipotentiaconfisi, mcntc ct desiderio ei adhaescrunt, juxta illud Psal- mislte:» Accedite ad eum ct illuminaminijCtfacifis et furati suntcorpusejus (ifa//^.xviii).»— «Elfacta est tranquilitas magna. » Quia pars eorum qui in nece Domini consenserant, perpraedicationem apo- stolorum ad fidem Ghristi conversa est, sicutPetro praedicante una die tria millia, alia vero quinque millia crediderunt. « Porro homines mirati sunt, dicentcs : Qualis est hic, quia venti et mareobediunt ei?»Non hoc apostoli dixerunt,sednautao quierant cum Domino in navi. Nam apostoli jam dicere no- verant, quia hic cst Christus Filius Dci vivi.Gaeteri vero qui humanitatem Domini tantum videbant,et DiviniLatemnoninteIlig€i)ant,noniuterrogando,sed 133 HOMILIiE DE TEMPOftE» 154 admirando dixerant : ca?, sed Y^povra;, appellant, ut plus- quam senes eos esse intelligant, quos tali vocabulo DUQCupant. Diversis ergo horis operarii in vineam mittuntur,quia in diversis statibus homincs per di- vinam graliam ad bona operandum vocantur. Qui enim ab ipsa pueritia devota mente Deo serviunt, quasiprimo manein vineam conducuntur.Sunt vero alii, quidum in adoIescentiaadDeiservitutem con- vertuntur, quasi hora tertia ad culturam vinesB vo- cantur. Alii autem in adolescentia carnaliter viven- ej us in oblivionem tradentur.» Sed quoniam caliiditas antiqui hostis in hac parte tepidos decipere solet Ghristianos, ut quibus suadet culpam^Iongam pro- mittat vitam, quasi in senectute vel decrepita estate pGenitendo diluant, quod in adolescentia vel in ju- ventute commiserunt,necesse est tamen,ut quiaho- ram nostrs vooationisignoramus^omni temporein bono opere simus parati, et huic deceptioni oppo- nenda est varictas human® conditionis. Et quia ignoramus quis ex nobis in pueritia, quis in adole- scentia, quis in juventute,quis in senectute,et quis in decrepita agtate ab hac vita vocandus sit, sicut omnibus incertus est exitus, sic certus debet esse in bono opere animu8,propterid quod Dominus ait: « Et vos estote parati, quia qua hora non pu- tatis, Filius hominus veniet {Luc, xii ; Matth, xxiv). » Nam sicut variis horis operarii (ut dixi- mus) in vineam mittuntur,sic diversis aetatibus ho- minesabhac vitavocantur.AIii quidem primomane, id est in pueritia : alii hora tertia, id est in adole- scentia : alii sexta, id est in juventute :alii nona, id est in senectule : atque alii in undecima, id est in decrepita «etate, quae veterana dicitur. Et quia in- certa est omnibus in his aetaiibus hora vooationis suse, paratus unusquisque debet essein bona ope- ratione, ne forte si quando potest,non vult bonum operari, tunc incipiat velle^quando non erit posse. Unde pius Dominus nos admonet,dicens : «Gurnte dum lucem vitae habctis, ne tenebrs mortis vos comprehendant (/oan.xii). » Et Salomon : « Quod- teSiSi in juventutead Dorainum conversi, torporem G cunque potest manus tua facere, instanter operare et desidianm a se excutientes, mores suos deseren- tes, bona opera servent,quasi sexta hora ad vineam mittuntur.Si autem aliquis in puentiaet adoiescentia et juventutf a bono opere torpuit, necesse est ut in senectute quasi hora nona, ad Dei servitutem con- vertatur, et pudeat eum fuisse otiosum in servitio Dei, cum non multum laboraturus est, considcrans quod ait Apostolus : « Nescis quia patientia Dei ad pcBQitentiamteadducit (/S0//Z.11) ?» cavenset hocquod subdit : « Propter duritiam et impoenitens cor,the- 8auri2astibiiramindieirae(/6i(i.). » Si quis vero ita DegUgens et desidiosus fuerit,ut etiam in senectute a bono opere torpeat,saItem in decrepita aetatejam resipiscat,et a laqueis diaboli,quo captivus teneba- (Ecc/i.xviii). R Quia nec opus, nec ratio, nec sa- pientia,nec scientia erunt apud inferos. Et iterum : « Ne tardes converti ad Deum,neque dilTeras de die in diem,quia subito veniet ira Dei, et in novissimo disperdet te {Eccli. v). » Et Isaias : « Quaerite Do- minum dum inveniri potest, invocate cum dum prope est {Isa. lv). » Multum enim juvat ad vin- cendam delectationem peccatirecordatio mortiSySic- ut per quemdam sapientem,scilicetSalomonem,di- citur :« In omnibus operibus tuis memorare novis- sima tua, et in ffiternum non peccabis (Ecclu vii).» « Gum sero autem factum esset, dicit Dominus « vineae procuratori suo : Voca operarios et redde « illis mercedcm. »Seroestflnisdieijuxta superio- tur, ad eum convertendo se abstrahat etpraeterita ]) rem intelligentiam.Sero in hoc Ioco,tempu8 Domi- mala fletibus diluat et, prout potest,bonis operibus invigilet. Quia si hora undecima convertatur,et tunc Don metuat laborem su8cipere,quando pro Deo parum potuerit laborare : etsicut ccnsuram metuit districti judicis,Bicin illius pietateconQdat,qui non venitvo- care justos, sed peccatores ad pcenitentiam. Piissi- mus et misericordissimus Deus,etiam in senectute conversos non respuit,nec contemnit,sed benignis- aima pietate suscipit et amplectitur.Non enim men- titus est ille qui ait:«Vivo ego, dicit Dominus, nolo mortem peccatoris, sed ut convertatur et vivat (Eserfc.xxxiii). » Ei\terum{lbid,) :» Peccator quacun^ nicae incarnationis signi(icat,sicut per Paulum dici- tur : « Nos sumus in quo flnes ssculorum devene- runt (/ Cor. x). » Et sicut Joannes ait : « Filioli. novissima hora est (/ Joan, 11). » Sicut autem pa- terfamilias Deus omnipotensintelIigitur,et ejusvi- nea sancta Ecclesia, sic procurator Dominus Jesus Ghristus, qoi ait in Evangelio :«Ego sum vitisvera, et Paler meus agricola, et vos pairaites (Joaw.xv).» Ad reddendam ergo mercedem operariis paterfami- lias procuratorem vocat,quia Deus omnipotens per Filium nos creavit, per Filium nos redemit,per ip- sum nos rerauneraturus est,8icut ipse Filius dicit; 169 HAYMONIS HALBERSTAT. EP!9C. OPP, PARS H. — HOMIL. m « Pater non judioatquemquam,sedomnejudicium dedit Filio (/oan. v). » Quantum autem divitias bo- nitatis su® in nobis, qui post cjus incarnationem credimus, fecerit abundaremanife8tatur,cum dici- tur : « Incipiens a novissimis usquc ad grimos. » Hoc est,ab operariis borae undecima», usque ad ope- rarios horsB prima3. « Cum venissont ergo qui circa undecimam ho- « ram ven '.rant, acceperunt singulos denariofe. » In quibus verbis quantum nobisincarnatioDomini prosit,qui postejus resurreclionem credidimu8,ma- nifestatnr. Non soliim enim eumdem denarium ac- ceperunt qui novissimi venerunt"quod primis pro- missum fuerat,sed etiamante acceperuntquamilli. Quoniam sancti Patres qui adventum Domini pras- cesserunt, licet juste et pie viverent, non statim a carne soluti januam regni coBlestis intraverunt,sed irifernalibus tenebantur locis,quanquam non in pcD- nalibu8,t66te beato Jacobo, qui ait : «Deducetis ca- nos meos cum dolore ad inferos {Gen. xui), » Et iterum :« Descendam lugcns filium meim in infer- num {Gen, xxxvii). » Hinc et per beatum Job {cap, x\li) dicitur :Scio, Domine, quia morti me traditu- nis es, ubi constituta est omnis domus viventium. Et, si in infemum descendero, inde me liberabis. Nobis autem,qui post Domini incarnationem crcdi- dimus, magno munere donatum est, ut si perfecte yivamus, absque ulla dilatioue carne soluti, vitam stemam percipiamus. Et hoc est denarium accepisse primos, qui venerunt novissimi. « Venientes autem et primi arbitrati sunt quod « plus essent acoepturi. Acceperunt autem et ipsi « singulos denarios, et accipicntes, murmurabant « adversus patrem familias^dicentes : Hi novissimi « una hora fecerunt,et pares illos nobis fecisti, qui « portavimus pondus diei et aBstus.»Quia ergo supra denarium remunerationem vitsBajtern® diximussi- gnificari, quaBritur quare isti denarium accepisse et murmurasse dicantur, cum regnum Dei nullus murmurans accipiat, nullus qui acceperit postea murmurare possit? Sed ad hoc diccndum est,quia muraiuratio in hoc loco non malitiosam intentio • nem contra Deum sonat,sed piam querelam sancto- rum ad Deum significat.Quia enim antiquos patres diu in praBsenti vita contigit vivere, necessefuerit ponderi diei et aestui in carnis passionibus diu sub- jacere. Quasi ergo illorum actiones murmurasse ftiit, quando eos, qui post Doraini incarnationem erediderunt, post brcvem tribulationem remunera- tionem percipere videntur,quam illi cum longatri- bulatione exspectaverunt.Quod ut facilius intelliga- tur,exmulti8unum ad mediuiii deducere visum est, videlicet Abrabam patriarcham. Quasi enim illius actionem murmurasse fuit, quando {Matth. xxvii} latronem ab ipsis mortis faucibus per divinam gra- tiam liberatum, ante paradisum quam se intrare vidit. Annon latro undecima hora venit, qui Chri- stumin cruce confessus est, et tamen ante denarii remaDerationem accepit, quam Abraham^qui hora A tertia vocatus pro ipsa tribulatione dia pondas diei et «Bstus toleravit ? In cruce enim latro Christum confessus est^sed de cruce paradisum ascendit^di- cente Domino : t Amen dico tibi,hodie raecum eris in paradiso(Ltwr.xxix).»Pos8umu8 etiaraetita intel- ligere^ quemadmodum nunc Christiani antecGclum ascendant, quam fecissent ilii^ qui ante adventum Domini fuerunt :quia illi postquam egressi erantde corpore, per lougum tempus in inferno stabant: Isti autem sine mora,postquam egrediuntur decor- pore, si justi sunt,.in coelum ascendunt, ct hocest antc ascendero post egressionem Christianorum de corpore,quam illi ascendissent post egressionem ab iilorum corporc.Et quia vita sBterna nulli perdebi- tum rcdditur,sed per gratuitam misericordiam da- j^ tur, recte paterfamilias vocans unum eorum, ait: « Amice,non facio tibiinjuriam.Nonneer denario « diurnoconvenistimecum ?ToIIe quod tuum est, et « vadc. » Quod ad Judasorum et gentium populum pcrtinere, ut diximus, manifestum est. Nam multi Judaeorum, qui post Domini ascensionem credide- runt, nolebant gentiles ad suam socielatem vei aequalitatem admittere, sed proselytornm loco eos habendos judicabant^ dicentes indignum esseut gentespostidolorum culturam eis coaequarentur, quorumpatribusDeus locutus fa&rat (Exod, xvi), et multa mirabilia ostenderat,et quibus legem dederat, et ex quibus carnem assumpserat.Et hoc est quod illi, qui prioresin vineamvenerant,murmurantescontra novissimos, dicebant : Hi novissimi una hora fece- runt, etc. Sed quia Dominus Jesas Christus sinum G misericordiae su® usquead colligendasgentes exten- dit, recte uni eorum dicitur : Amice, non faciotibi injuriam, etc. At vero, ille {Rom, vi) qui non est personarum acceptor, sed in omni gente qui ope- ratur justitiam, accoptus est illi, recte dicit: «Volo autcm et huic novissimo dare sicut et tibi. » Nam per ejus gratiam , qui {Matth, ix) non venit vocare justos, sed peccatores ad poenitentiam, non solum Judaeis gentiles aequati 8unt,sed etiam promptiores ad credendum inventi sunt. « An non licet mihi quod volo facere ? An ocuhis « tuus nequam est, quia ego bonus stim? » Unde Apostolus querelas hominum contra Deum compe- Bcens, ait : §0 homo, tu quis es qui respondeas Deo ?Numquid dicit figmentum eiqui se finxit.Qua- j) re me fecisti sic?Aut non habet poteslatem ngtilus luti, ex eadem massa aliud vas facere in honorem, aliud vero hi contumeliam {Rom, ix)? » Habet uti- que :Deu8enim nullanecessitateconstrictus^sedsola bonitate quibus vult vitamtribuit,Unde et subditur: « Sic erunt novis6imiprimi,et primi novissimi.» Primi enim quondam Judaei fuerunt, qaando olim Deo cceli crediderunt, et secundum legem vixerunt. Novissimi autem {Deut. xxvin) gentiles erant, pro- pter incredulitatem extranei a cognitione Dei et te- stamento legis. Sed Domino veniente, qui videban- tur esse primi, non credendo facti sunt novissimi, et illi qui novissimi erant, in credendo facti sont m HOMILLE DE TKMPunE. 162 primi; ei qui erant capite, facti sunt in cauda; ct A. qui erant in cauda, facti sunt in capite,juxtaillud quod Domraus ait: u In judiciuDQego inhuncmun- dam veni, ut qui non vident, videant,et quivident, co^ci fiant [Joan. ix). » Unde rara Judaeorum fides reprobatur, cum adhuc subjungitur: « Multi enim w sunt vocati, pauci vcro electi. » Quod specialiter ad Judsorum populum pertinet,exqnibusmultivo. cati, sed qui Domino crederent, paucisuntinventi. Nam de gentium vocatione alibi dicitur: « Multl venie^t ab orientc et occidente, et recumbent cum Abraham, Isaac et Jacob in regno ccclorum {Matth, vrn). » Quia ergo horarumvarietatea,quibuaopera- rii in vineam vocantur, ad aelatum diversitatea dixi- mus pertinere, libet intueri, quemadmodum in Ec^ e]e.sia fiat, quod induobuspopulisfactumessecom. |x memoravimus. Ait enim evangelista: « Gum serb factum esset, et reliqua. » Scd qui in hac parabola duplicem intellig^ntiam sequimur, moraliter sero unicuique nosfrum fit terminusvitflepraBsentis,etli- cet nonnullij antequam ad maturam fletatem perve- oiant, ab hac vita vocentur, si non habent scro per statem, habent tamen perexitum.Seroergoopera- rii ad recipiendam mercedemvocantur,quiaprobo' nis operibas tunc electi remunerationem accipiunt, cum ab hac vita vocantur, teste Psalmista, qui ait: « Cum dederit dilectissuissomnum,hflecesthfleredi- tas Domini {Psal, cxxvi). » Dupliciter autem nos Deus vocat, in prasenti adlaborem,infuturoadrequiem. Unde necesse est, ut quicunque fuluram desiderat remunerationem, in prflesonti non refugiatlaborem. Quia illi qui pro Deo fideliter suscipiunt laborem, C fideliter pervenient adremunerationem,quandoau- dituri sunt: « Venite ad me, omnesqui laboraliset onerati estis, et ego rcficiam vos. Tollite jugum roeum super vos, et discite a me, quiamitissumet humilis corde, et invenietis requiem animabus ve- stris {Matth. xi). » Et quia solctcontingere, ut non- nuUi tardius conversi, ab hac vita vocati, prius re- munerationem accipiant, quam illi qui prius labo- rare coeperunt, recte vocepatrisfamilifleprocuratori dicltur: » Et'quemadmodum, cum multiplicatum semen con- gregat in horreum agricola,gaudet ; ita cum homo 167 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS 11. — HOMIL. i08 ad maturitalem perseveraatiae pervencrit, digQus A efDciturut in horreum Dei congregetur,ubinon esu- riat, neque sitiat, neque percutiat eum sfitus aut 8oI, sed semper gaudeat, semperque lastetur. Quasi enim tempore sationis parvum semen aspiciebat Psalmista, cum dicebat : « Euntes ibant et flebant, mittentes semina sua {Psal. cxxv). » Quasi vero idemsemen multiplicatum conspexerat,cum aiebat: Venientes autem venient in exultatione, portantes manipvlos suos. Sicut ergo semen in spe fructus 8eritur,ita ct verbum Domini propter solam merce- dem vit® ffiternae docendum est. In semine quippe aliud est tempus 8ationis,aliud messionis : quia in hac vita scmiuandum est,quodin futuro recipiatur, quando, sicut ait Apostolus : «Quscunque semina- verit horao, hsc et metet :quoniam qui seminatin p carne, de carne et metct corruptionem : qui autem seminat in spiritu, de spiritu metet vitaro «eternam {Galat. vj). )) Hoc autem semen Apostolus in cordi- busdiscipulorum essegaudebat,dicons:«Gratias ago Deo meo scmpor pro omnibus vobis in gratia Uei, qu«e data est vobis in Christo Jesu iquiain omnibus divitcs facti estis in illo, in omni verbo, et in omni scientia, ita ut nihil vobis desit in uUa gratif (/ Cor. i). » M.Qui autem secus viam, hi snnt qui audiunt, « deinde venitdiabokis,et toUiL verbum de corde eo- « rum, ne credentes salvi fiant. » De hoc semine Marcus ita scribit : «Hi autem suntqui circaviam, ubi seminatur verburo, et cnm audierint,confestim venit Satanas, et aufert verbum quod seminatum est in cordibus eorum. » Matthflcus vero ita:« Om- € nis qui audit verbum regni, et non intelligit, venit malus ct rapit quod snminatum est in corde ejus.»> In quibus verbis Dominicae expositionis hoc cogno- scimus.quia viantes,malas et immundus cogitatio- nes significant.Sunt enim nonnulii,qui verbumDei audiunt, sed dum immunda desidcria in cordibus suis coramorari permittuat, semen verbi Dei spiri- talcm fructum proferre non potest:dumque in eorum cordibusimmundamcogitationemimmundiorscqui- tur operatio,quasi a viantibus verbum Dei conculca- tur,ne fructificari possit,qualibus per prophetam in specie Judas dicitur : « Et posuisti ut terra corpus tuum, et quasl viam transeuntibus (Isa. li). » Et iterum :Hi dixeruntanimae tuae rlncurvare ut trans- eamus : el qui merccdes congrcgat, misit eas in n sacculum pertusum. Sicut enim sacculus pertusus frustra a superiore parte mercedes colJigit, quas inferius fundit, ita frustra verbum Dei audit, qui illud in ventrem memoriae non retinet.Unde bene in legc(L^. ii) omne animal quod non ruminat, im- mundum reputatur : quia illi a sacrificio Dei sunt alieni,a quorum memoria diabolus verbum vitajtol- \\t, ne credentes salvi fiant. Et quia diabolus variis modis homines, ne verbum Dei retineant, illudit, variis etiam nominibus ab evangelistis censetur.Ab isto qui hoc Evangelium scripsit.diabolus qui l«tro sive oria)inator vel deorsum fluens^ Hebraice Belial, quod interprctatur absque jugo, diciliir : a Marco Sutanas, id eat conlrarius :et a Matthaeo malus ap- pellatur, mille n&mque nocendi habet artes. Idem aulem qui a Luca diabolas, a Marco Satanas, et a Matthaeo malus appellatur,deor8um fluere facit quos decipit, et contrarius est animabus fidelium, ct ad perpetuum malum quosdeceperitpertrahit, totenim habet vocabula, quot nocendi ingenia, de quo pcr beatum Petrum «.postolum dicitur:«Sobrii estote et vigilate, quia adversarius vester diabolus tanquam leo rugiens circuit,quaBren8 quem devoret,cui resi- stite fortes in fide, scientes eamdem passionem ci, quae in mundoest,vestrsBfraternitatificri/ Petr.y).» « Nam qui supra petram, hi sunt, qui cuni au- «dierint,cumgaudio su8cipiuntverbum,et hi radiccs « non habent,quia ad tempus credunt,et intempore « tentationis recedunt. » Sicut Domino exponente cognoscimus, sunt nonnulli, qui cum verbum Dei pracdicariaudiuntytotisvotis se servaturosquodau- diunt, promittunt:scd ubi locus peccandi advenerit, 8ubito,quod prius promiserant,oblivi3Cuatur. Verbi gratia,cum audiuntaliquiDominum dicentem :«Vae vobis divitibus, qui habetis vestram consolationcm {Lw. vi),» et: Difficile, qui pocunias habent, intra- bunt in r^||iumcGelorum,avariliam dctestantur:sed ubi hora compunctionis transierit, non solum pro- prias divitias immoderate retinent,sed etiamalienas res concupiscunt vel rapiunt. Similiter alii, dum audiunt Apostolum dicentem (/ Cor. vi) : Adultori regnum Dei non possidebunt, carnis immundiliara detestantur,adeoutet lacrymisplerumque compun- gantur/.sed ubi carnis pulchritudo eorum oculis ap- paruerit,obliviscuntur quod prius promiserant,etsic faciles ad peccatum redeunt,quasipriuscontrapcc- catum nihil deliberatum haberent. De quibus per Salomonem dicitur : « Sicut canis revertitur ad vomitum suum, sic stultus ad stultitiam suam {Prov. xxvi)} » at contra idcm ipse nos admonet : « Omni tempore sint vestiraenta tua candida, ct oleum de capite tuo non deficiat {Eccle. ix). » Hinc de sancla mulierc dictum est :«Et vultus iliiusnoa est amplius in diversa mutatus (/ Reg. \), » id e$t qualis fucrat tempore orationi8,talem se omni teni- pore vitsB suae monstravit. Tales ergo cum verbuai Dei audiunt, quasi germinare in eis videtur,sed ad maturitatem non pervenit, quia contra aestum ten - tationis non pugnant. Unde bene juxta Matthasum evangelistam (MaUh. xiii),orto solo aruerunt, id est orta tentatione defecerunt. Sol enim in Scripturis, cuminbonoponilur,DominumJe8umsignificar,dicut scriptum est : « Vobis qui timetis Deum, orietur sol justitiae {\falac.i\): » cum vero in malo, aestum ten- tationis,sicut de reprobisdicitur:«Et a bqI^ aestuati sunt. »Alios enim prosperitas inflat,alios adversitas frangit,ne acceptum semcn ad maturitatemperdu- cant. Contra utraque damna Apostolus semen quod audierat observare 8tudebat,cum aiebat :«Per arma justitiae a dextris et a 8inistris,per gloriam etigao- bilitatem, per infamiam et boaam famam,ut sedu* i6D HOMlUiE DE TiuMPORE. ctorea et veraces, eicut qui ignoti et cogniti (// JL Cor.vi)y» etc Omnescniin asqualiter diligebat.Hoa eaim offlnes in suo opore signiilcavit Balaamillcdi- viuus, qui cuoi caslra Israelilarum cerneret, dicc- bat:«Moriatur anima mca morte justorumjetnant novissima mea horum similia (lYeim. xxni);» sed postea aestu avaritia: tactu6,in ejorum mortcm con- silium dedit, quibus se ad mortem (leri similem optavit. « Quod autem in spinis cecidit, hi sunt qui au- <• dieruat et a soUicitudinibu^ et voluptatibus vitas « euotes sutfocantur, ct non referunt frucluni. » Mirum vaide videretur,si quispiam per spinasdivi- tiasiaterpretari voluisset^nisi hocsuis verbisDomi- nus expo^uisset, maxime cum spins ,pungant| divi- tia.'mulceant»tamea si cum considcratione attendi- n mus,divltis spin» suDt:quia sicut spinae suispun- ctlonibus corpus lauiant et cruentant, turpeac fcs- dum in oculia hominum reddunt, slc amor divitiarum aaimam miseram et infelicem coram oculisDeifacit : et liicut spins intractabilos sunt, et vix absquc la3- sione tractari possuni, itaavarietcupidi,quiaamore divitiarum t«nentur,nonsoIum extraneis,sedetiam propriis asperi, amarl et intractabilcs sunt, juxla illud quod per Salomonem dicitur:i(Benclacitani- msi sux vir iDisericor8,avarus autem etiampropin- quos abjicife (Prov.xi).» Undcbeuejuxta aliumevan- gelisam,s'cilicet Matthieum»non solum divitiaSySed etiam fallaces divitias Dominus appellat, dicens : « Faiiacia divitiacum sulTocantur, et non rcferunt rruetum {MmUh.Xin).» Fallaces^nim sunt^quiadiu Qobiscum j^ermanere non possunt.Auteniranoseas C deserentcs cxpcndimus,aut ipsasnod maneutesr^ji' ciunt.uUadeperapostolumPaulumTimotheoprseci- pitur:t«Prs cipe divitihus hujus saeculi non sublime ifapere,nec ^sperare in incerto divitiarum^sed in Deo vlvo, qui praestat nobis omnia abundo ad fruen- dum, bene agere, divitea ileri in operibus bonis (/ Tim. vi), » etc. Sive certc fallaees suntyquiamentis iuopiamQonexstinguunt^sedquantomagisacquisitaB fueriut, tanto magis in acquisitione animum posses- sorisaccenduntySalomonc testante^qui ait :« Ava- ras Qon implebitur pecuniis,nec anima illiussalia- bitur homa{Eccls. v). »SoI(b autem ver.e divilia; sunt qus hic nos in fide divites faciunt, et postmodum baeredes regni coelorum constituunt; has qua^rere, has amare Dominus monebat, cumdicebat:» The- n saurizate vobisthesauros inccclo, ubi nec srugo nec tioea demolitur, et ubi fures non effodiuntnec furan- tur.Ubi enim tbesaurus tuusjbi eteortuum(^a/M. yi;. » Si enim vere divites csse cupitis, veras divi- tias amate:si eulmon verihonorisqusritis,adillam ccelestem patriom quantocius properate. Caeterum isle divitiffi sudtfallaces, quo; sine peccato aut vix aut QuUo modo acquiripossuntjuxtailludquodait Apostolus : (c N^m qui volunt divites fieri^incidunt in teQtatioaem et iu laqueum diaboli, et desideria multaetiautitia,qusmergunthominemininteritum tt perditioaem (/ jT/wi.vi^.MUnde timeudumestdivi". PAiuut. CXVllI. tibusvaldeiquodDominus^terribiHterclainatjdiccD»: « Vce vobis divit{bus,qui habetis veslpam r ODSolBtfto- neui [fMc. vi). » Etitorum : « DifQciic/qoi^pectniias ha- bent,ia regnum coelorum intpabunt (Lur.xvni).»£t « iterum: « Facilius est camelum per foramen adiie transiro,quam divitem inlmrc intFegniim ccelorum ( )/arc. x).» ilincet Jacobus apo8tolu8 : « AgiteQQnc'di- vites, plorate ululantes in miseriia qac sopemnioDit vobis. Divitifevestrs putrefact»8unt, vnstinientaves- tra a tineis comesta sunt^aurumet argenium vee- trum sruginavit, et srugo eorum vobis in tefitimo» niumerit,etmanducabunt caraas vestrassicatignia (Jacob. v). »Etl8aias:«V8Bquiconjungiii8domum/ajd domum, etagrum ad agrum eopulatisusque-adtermi- numloci'/5({.v).»Notandumautem,quiadii08Qntqu>e divitiasconjuQgunt^sonicitudinesotvoluptates.QiiifiL enimcum voluptate soUicitudo non oonvenit, «eien- d um es t qu ia al io tem pore amor divitiarum p^ solliot- tudinem men tem stimulat, alto vero in voluptafe rek- xat. Inacquirendoquippeet soUioitudinenfhtfbet, ne ipsaspcrdatyVelutnegotiatores dc regno ad regnum diversis temporibus discurrentes, ut eas acquirere possintjintantumutsiquiseisipsasaafepre voluetit, arma contra eum erigant. Voluptatem vero habet in possidendo,quiailli8divitii8satiatu8animu9eorum, tam in luxuria, quam in aliis rebus iniquisetvblu- ptariis erigitur. Quisquis ergo tale cor habet, ver- bum Bii iu eo 'fructificare non valet : quia sicut densitas spinarum rorem codH et calorem solis ad radicem semiuis pervenire non patitur, ita amor divitiarumspiritalempinguedinem intiiente aceede- rc non permittit.Et ideo siin preeiicto seminevolurtius fruc1incari,appetitum divitiarum mortificiare debe- mu8.Quia8icutAposloIu9dicit:«NemomilitansBeo, implicat se negotiis sfficularibus (// r2>n.ii).Sed^hi8 de tribus terrae generibus dictis,quid de bonaterra Dominus proferat, audiamu?. « Quod autem in bonam terram, hi sunt, qui in w corde bono et oplimo audientes verbum retineilt u et fructum alTerunt in patientia. > Bona ergo terra, bonum e&t cor hominis : bona quippe terra tribua terr® generibus contrarium faclt: et bona terrabo- num fructum facit,quod bonus homo de bono tbe- sauro cordis suiprofert bonum.ScdYjuianonomnes fidelcs {equaliter fructiOcant, nec omnibus sequalis datur gratia, recte dicitur : « Hi sunt qui In corde bono et optimo audientes verbum,relinent ilIud.»Majus est enim optimum csse quam bonum : quia omnes in Ecclesia penc verbum audiunt, sed non omnes asqualiter proficiunt : sed alius plus proficit^alius rai- nus. Qui enim tcmporalemsubstantiambcnedispo- nit, bonum fruclum facit: quiveroomnia temporalia pro amore perfcctionis reliqucrit^optimura fructum facit. Sive certe bonum fruclum facit, quia pro amore filiorum legitimo utitur conjugio : qui vero continen- tiam vel virginitatem Domino vovit, optlmum faclt. UadebeneMattha?usevangelista,utinter!p308Ju1Jto8 differentiam ostenderet,dejactato in bona terrase- minedicit:itEtortumrecitfructura|8liudtricedimum 6 171 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISG. 01>P. PARS II. — HOMIL. 172 aliudsesagesiinum,aliudcentesimum(lfatt^.xiii)»Et A M^us.<(Afferebatunumtrice6siinum,etunum9exa- gesimum, etunum centesimum (ilfar{;.iv).Intribus ergofrugumgeneribus,tresordinesin Ecclcsia osten- dit,conjugatorum,continentiumetvirginum.Trice- 8imusenimfructusadconjugato6pertinet,quica9tum inter se amorem servantes, sobrie, justeet pievivunt, quod abipsa digitorum junctione sub quadam figura demonstratur, quemadmodum in trigenario numero digitodigitusjunctuscastamconjunctionemintervi- rum et uxorem significat, de qua scriptum est : u Et erunt duo in carne una^G^n. ii). »Sexage8iroum vero fructumviduaeetcontinentlflsprorerunt,dumvolupta- tem carnis cxperti, iongiorem tribuiationem susti- nent, quodetiam inipsa digitorum computMione os- tenditur,qu6madmodum in sexagesimo numero digi- r» gitusa digito premitur,eorum tribulationem,quam experti sunt, demonstrans, sioutait Apostolus : « Tri- bulationemcarnishabebunthujuscemodi(/Ct>r.vii;.» Gentesimum vero fructum virgincs proferunt, dum carnis incorruptionem Domino promittunt,tanto ma- gis prffimium percepturi,quanto uberiorem et gra- viorem Deo fructum proferunt : cujus perfectio in ipsa digitorun^ computatione demonstratur, quemadmo- dum centenarius numerus de laevatransitindexte- ram,et circulum exprimens, fit in modum corons, illam iYnmarcescibilem coronam virginis ostendene, quam per prophetam Dominus poHicetur, dkens : Etdixeruntqui audiebant : Qui potest salvus fien? Ait illis:«Qu« impossibilia sunt apud homines, omnia possibilla sunt apud Deum. » Et iterum ostendit quia apostoli, qui omoia reliquorunt propter regnum Dei, multo plura recipient in hoc tempore,et in saeculo venturo vitam «ternam, et post hcBC subjunxit : (i ARsumpsit Jesus duodecim discipuios. » Igitur post infirmis redditam sanitatem, post di^ntum in- crepatam duritiam, post apostolorum spontaneam paupertatem ssterna promissione remuneratam, transit ad passionis suae tropaium, ut ostenderet non posse uec salutem pcrfectam consequi, nec ter- rena relinquere, et ad coelestia apprehendere, nisi ille moreretur pro omnium salute, qui est salus omnium nostrum.Quibusetiam vitam ffiternampro- miserat, passiones anteponit tribulationum , ut si eos delectaret locus celsitudinis, prius exerceret dolor tribulationis. Praedictis ergo tribulationibus, consi- derandum est,quod prasvidensDominusex suapas* sione animosdiscipulorum ooaturbandos,longe eis ante eamdem passioncm prsdicere voluit, uttanto minusturbarenturtemporepas8ioni8,quantoethanc a pio magistro praedictam recolerent. Minus enim jacula feriunt quae praevidentur. Nec solum passio- nis suae poenam, sed etiam resurrectionis gloriam praedixit, ut cum eum morientem (sicut praedictum erat) cernerent, etiam resurrecturum minime dubi- tarent.Et quos contnstabat denuntiata passio, laeti- ficaret pro^dicta resurrectio : praevidens etiam paga- norum stultitiam futuram, qui dicturi erant eum non spontaneej sed coactum pro nobis passionem susti- nuisse, prius ipsam passionem prasdixit,utinteUi- gamus, quod is qui et locum passionis et tempus praedicere potuit^ passionem declinare possety nisi hanc pro nostra redemptione spontanee sustinuisset. Non enim eum mors compulit, sed ipse mortem quam voluit elegit,juxta quod ipse tempore passio- nis judicem aliocutus est, dicens : c Potestatem habco ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam (Joan. x). » fit iterum: « Neuio tollet ame animam meam, sed ego ponoeam, m HOMILIiE DB TBMPORE. 174 eliicrum suinoeam(/oan..x).>rNec solum paganorum A 8lultitiam,sed etiam hasreticorum insaniamhisver- bis destruit, qui dixerunt aliumDeumVeteris Tes- tamenti, et alium Novi, cum antesuam passionom complcnda prsnuntiavit, quas in Scripturis de illo iuerant pr®dicta,ostendens scipsum Deum esse Ve- teris et Novi Testamenti,qui hoc agcretet doceret, quod eum in Veteri Testamento prophet» acturum el doclurum prophetaverunt.Nimirumcrgo ipse est DtHiB Veteris ac Novi Testamenti, sicut ipse ait per Prophetam :« Ego Dcus et non mutor {Malac. ui). » Et iterum luAnte me non est formatus Deus,ctpost me Qon erit (Isa. xuii). » Et pulchre Salvator duo- decim discipulos assumpsit, quibus sccrctum suae passioais revelavit et resurrectionh^, propterduode- aarii numeri perfectionem. Duodenarius enim nu- ^ merus perfectus eet, et in suis partibus divisusi perfectionem quamdam signiflcat. Constat autem ex primo im^ari et primo pari, id est ex tribus et qua- tuor: quia primus impar,ternarius. primusque par, quaternarius,8iveenim triain quatuor^sive quatuor io tria ducas, duodenarium numerum complent,et tres quidem ad perfectionem pertinent, propicr in- di/iduamtrinitatem Patris et Fiiii etSpiritussancti: et propter tria tempora, ante iegem, suh lege et sub gratia, sive propter ires principales virtutes, fidem videlicet, spem et charitatem. Quaternarius autcm et ipse ad perfectionem pertinet, propter quatuor evangelia, et propter quatuor principales virtutes, sive propter quatuor tempora anni,vei propterqua- tuor animalia,quae plana oculis anta et retro in cir- cuitu sedis Dei esse commemorantur. Duodcnarius C quoque numerus et ipse perlecius est, propter duo- decim putriarchas, et duodecim apostolos, et duo- deeim menses anni, et duodecim horas diei, vel propter duodecim seniores,qui geminato numero in Apocalypsi Agnum adorant,«mittentes coronas suas ante throaum Dei(Apoc.i\). » Quia ergo Dominus et fidem sancts Trinitatis et doctrinam quatuorevan- geliorum per duodecimapostoiorumpraedicationem Duntiaturus erai mundo,recte duod^cim apostolos a3sump9tt,quibu8 secretum suJae passionisrevelavil, dicens: « Ecce asGendimusHieros6lymam,etc.,» ut cum omnia in eo completa vidissent, quse ab illo praedicta audiebant, memores essent praecepti, quo ait : « Quod dioo vobis in tenebris, dicite in lumine : et quod in aureauditisin cubiculis,praedicate super j^ tecta (LfM:.xii). » Notandum autem quod ait : «Ecce ascendimasHierosoIymam,etconsummabiinturom- nia que scripia suni de Filio hominis. » Quaeritur autem quare dicat :« Gonsummabuntur omnia quse scripta Bunt de Filio hominis,^cum tempore passio- nis omnia completa non sint quae de illo praedicia eraal. Adhuc enim restabat gloriosa ejus ascensio, et Spiritus sancti de ccelis missio, adventus ad ju- dicium, et discipulorum prsdicatio^ et gentium vocalio, et xnulta alia, quae de illo praedicia nemo ambigit.Sed ad hoc dicendum, quia usus Scripturffi cst, per tropum ?ynocdochen aliquando totum pro parte, aliquando partem pro toto ponere \ pars pro toto ponitur, sicut scriptum est :« Descendit Jacob in i1i)gyplum in animabus septuaginta(G^. xlvi). » Nunquid animae sine corporibus desceaderunt?absit. Sed per meliorem hominis partem,quae eet anima, totus intelligitur homo.Totum vero pro parte poni- tur,siaut alibi legitur :« Videbitomniscaro salutare Dei {Luc. in). » Non quod Salvatorem venientem ad judicium caro volucrum et serpentium aique bestia- rum visura sit,sed omnis caro,id est omnishomo. Nam et in Domini passione de laironibus dioitur quod uterque Dominum bIasphemaverii,quod alius evangelista manifestius ostendit, scilicei quia unus eum blasphemaverit, alter vero crediderit. Ita ergo et in hoc loco a majori parte totum pro parte po- suit, cum dixit : « GonsUmmabuntur omnia. » Qui modus locutionis nonsolum inScripturis,sed etiam in nostris confabulationibus usitatusesi,cun:^ dicere solemus: omnis homo in civitatem ascendit^ vel omnis urbs concIamavit,non quod aliquis extra ci- vitatem non remanserit, vel in civitate tacens non fuerit, sed a majori parte toium signiOcamus. lia et in hoc loco a ma^jori parte totum Bignificatur, cum dicitur :« consummabuntur omnia,«non quod omniain passioneconsummata8unt,sedquiamagna ex parte consummata sunt, omnia consummanda dicuntur. Quae enim a diverdis Patribus diversis temporibus praedicta sunt, in uno eodemque filio hominis Domino Jcsu Ghristo consummata sunt. Quod utmanifestius intel!igatur,dicamus sub exem- plo,verbi gratia, viginti quis denarios erogavit, rur- 8US quinque, et alias quindecim: iriginta quoque, et ter decies per diversa tempora dedii ; haec si in unum receperit, centenarii numeri summam inve- niet. Ita ergo Domini incarnatio, passio ei resur- reciio diversis temporibus a diversis Patribus prae- dicta sunt, sed in uno mediatore Dei et Ifominum consummata,et ideo firmitas fidei immobilis perse- verat :quia omnia quae in Ghristo futura erant antea praedicta fuerant. Passionem quoque praedicens ma- gis ac filium hominis quam Filium Dei appellari voluit, ut ostenderet quia per hoc quod fliiushomi- nis fuit, potuit teneri, flagellari, pati et crucifigi, Divinitas autem impassibilis mansit.Quae autem ea- sent, quae tempore passionis in illo consummanda essent, manifestat cum adjungii : « Tradetur enim gentibus, et illudeiur, ei flagel- « Iabitur,et conspuetur, et postquam flagellaverini, « occideni eum, ei die tertia resurget. Quae ODmia de illo praedicta,et in illo completa nullus fidelium dubitai, et diligens lcctor facile reperire potesi. Quod enim iradendus es8ei,praedictum fuit,scilicet abJeremia,qui dicit:«Tradiditmequem diligebam.» Et Psalmiaia : « Tradiius sum et non egrediebar (Psal. Lxxvni), » quod impletum est iempore pas- sionis, quando Judas Scarioth, unus de duodecim, abiitad principessacerdoium,dicens: « Quid vultia mihi dare,et ego vobis eum tradam (il/a//A. xxvi)? » At illi constitueruDteiirigintaargenteos^et accepia i75 HAYMONIS HALBBRSTAT. EPISG. OPP. PAHS H. t- HOMIL. pecunia, tradidit eum ministris principis sacerdo- A tum, dicens ruQuemosculatusfuero, ipscest : tenete eum. » Quod illudendus essct, sic in ejus persona dicit Psalmista: « Opprobrium fnctus sum vicinis meis,subsannatioetilIusioinimicismeis(P5a/.xxx).» Et iterum: « Lumbi mei imploti sunt illusionibus (PsaLxxxYii), » Et Jeremias : « Insurrexcrunt in me viriillusores»quod implctum est tempore pnssionis, quando coronam spinoam imponentes capiti cjus^et dantcs arundinem in dexteraejus,etgenu flexoante eum,illudebantei,dicentes: «Ave, rcx Judceorura. » Quod flagellandus esset, sic in ejus persona Zacha- rias prophcta praedixit: « Virga percntient filii Israel principem suum (Zach, xiii). » Et iterura : c( Percutiam pastorem et dispergentur oves gregis (/6t(f .))»quod impletum estin passione,quando flagcl- 1^ lisjussusestc^Bdi, dicente Pilato : u Ergo flagellatum eumdimittam.» Quod conspuendus csset, sicinejus persona prscdixorat Isaias propheta:«Faciemmeam hon avertiab increpantibus et conspuentibus in me (Isa. l). »Et Job : « Insurrexcrunt in mc viri iniqui absque misericordia, et non pepercerunt in faciem meam spuere (io^.xxx), » quod impletum est tem- porepassionis,quandospueruntin faciem ejus.Quod occidendus esset, sic pracdixerat Daniel, diccns : « Occidetur Christus, et non erit ejus (Dan. ix), » et cst. Hinc Moyses filils Israel ait : « Et erit vita tuapendensanteoculos tuos, et non credes vita; tus (DeiU, xxvjii), » sed timebis quod impletum est, quando pendcns in cruce, inclinato capite, emisit spiritum.Quod post mortemdie tcrtia resurrecturus esaet, sic scriptum est in Osee prophetn : « Vivifi- C cabit nos post duos dies, in die tertia resuscitabit no8, etvivemus in conspectu ejus (Osee vi). » Et Sophonias : « Exspecta me^ dicit Dominus, in die resurrectionis mese in futurum (Soph. iii).» Etipse pcr Psaimistam :«Ego dormivi et somnum cepi, et exsurrexirPja/.iii). »Etalibi : « Resuscita me, et ego reddaxQ eis,» quod impletum estdie tertia post pas- sionem, quando muliercs, quse ante diluculnm ad sepulcrum venerant, Sib angelo audierunt : «Jesum quaeritis, non est hic, surrexit (Marc. xvj). » « Et ipsi nihil horum intcllexerunt. Erat autem « verbum istud absconditum ab eis, et non intelli- « gebant quae dicebantur.» In Evangelio secundum Joannem Iegimus,quod cumDominusJudaeisdesua passione vclate loqueretur,dicens : «Gum exaltave- n ritis fllium hominis,tunc scietisquiaegosum(7oan, viii). » Et :«Si exaltatus fuero a terra,omniatraham ad meipsum (Joan xu^ : » ipsi statim intell.igentes, rcspondcruot dicentes: «Daemonium habes ;quis te quoDrit interficcre (7oan. vii)?» Nos audivimus qoia Christus mancliri aciernum,hicvero,cum manifeste suam passionem prajdicerct, apostoli nihil horum intellexerunt.Quid est quod Juda^i tam velata audie- runt, ut Evangelista cxpositione dignum duceret, dicens : « Hoc auteiii dixit, signilicans qua morte esset moriturus (Joan, xu). » ct ipsi statim intelle- xerunt : apostoli autem manifeste audicrun^^et non intcllexerunt ;nimirum quod istis pielas abscond^- batyillis impietas patefaciebat.Habet enim faumana mens hoc proprium, ut quod omuino non vuU,«iit vix aut tarde credat:et quod omnimodo fieri vutt, facile intelligat et facilius credat. Quia ergo Judci hocoptabantquomodo occidere po88ent,lieetocculte de qjus passione aliquid audirent,confeatim inteUi- gebant :quia vero apostoii nec optabant, nec crede- bant quod Christus Dei Filius mori posset, licet manifcste ejus passionem prssdictam audirent,Ddn intelligebapt. Nam quantum dura ot aspera ejiis passio discipulorum mentibus videretur,Potra8 in- dicat,qui cum Dominus alibi suam passionem pr«- diceret,assump8it eum secreto, dicens:« Absit a te, Domine, non fiet istud ; non enim decet nt Fiiias Dei gustet mortem (MaUh,xwi). »Verbum aotem in Scrtpturis sacris tribusmodisiitielIigitur,aliq«ando pro ipso Domino, aliquando pro facto ponttur, ali- quando prodicto.Pro Domino,ut illud:«In principio erat vcrbum (Joan,i),>yEt illud:« Verbo Domiiii coBiii flrmati sunt (P^a/.xxxn). » Pro facto,utin Exodo legi- mus de Moyse^interfecto J^plio :uQuomodo palatn factum est verbum istud(Ca;;.ii)?»sicut alibi legiiar : « Quicunquedixeritverbum contra FiliumhominiB, remittetur ei (Matlh, xii), » et cct. ; tta et in prmseiiii loco pro dicto ponitur, cum dicitur: « Eratverbmn istud absconditum ab eis,»id est dictio ista.Sed quia di8cipuli,quod de Domini paasione manifesteaudle- runt,non Intelligebant, venitar ad miraculuni.Nam in eorum prsesentin csecus illuminatus est,utdiBce- ret nihil de ejus verbis dubitare, quem talibus mi- raculis videbant coruscare. Unde et subditur : « Factum est autemcum appropinquaret Jericho, « caecus quidam sedebat secus viam mendieans. » Jcricho oivitas est trans Jordanem in terra promis- sionis^adquam flilii Israel primum veni88e,Jordiitiis amnem transeuntes,leguntur,que temporibas losue mirabiliter a Domino, arca ipsius Domini aeptem diebus circumducta, subversa est: sed temporibus Achab regisab Ahielprincipere«dificata,utRegum narrat historia (/// Heg, xvi), quse juxta interpreta- tionem Josue in primogenito suo fundavitt eam, In novissimo suo stabiiivit portas e.lus.Interpretataaa- tem Jericho in nostra lingua dioitur luna. Luoa quippe qutB menstruis horis crescit et decresoit, in Scripturis aliquando defectum noBtrtB mortalltatis insinuat, qui crescimus nascendo^decrescimns mo- riendo :augemur in prosperis^minuimarinadversis. Dominus autem quasi Jerichoappropinquavit^quaD- do dcfectum nostrse carnis Bivemutabilitatem aBsmn- psit:ut qui immutabiliseratin suis^ mutabili«fieret in nostris. Sed eo Jericho appropinquantey oeeus quidam sedebat secus viam mendicans. Unde et quidam metricorum ait : FiliusoccurriiDominocc- catus in orbe Timaei quondam.Spiritaliter vero ge- nus designathumanum^quod tunocflBcitatem mentls incurrit, quando lumen veritatis amisit, et ad con* c piscendum lignum vetitum oculos aperuit, et ta tenebris erroris iacidit, in qua non solum genUlis, 177 nOMlUiE DB TEMPORE. 178 sed etlam Judasorum populus tenebaiur, qui de pec- A sicut voce angeli ad Mariam dicitur : « Dabit ei Do« cati radice ortus, origiDalispeccati vinculotenebatur Bstrictus, teste Apostolo qui ait : « Non est distinctio Jodsi et Grflcci ; omnes enim peccaverunt et cgent gloria Dei {liom, ui). » Unde bone Matthaeus duos C£C09 posuit, ut ex utroque populo aliquos illumi- nandos per Domini incarnationem insinuaret. Gum ergoDominus J«richo appropinquavit, cascus iliumi- natusest, videlicet genus humanum, quia cum mor- taJitate nostrs carnis indutus fuit,adsuamimmorta- litatem nos reformavit. Secus viam autem sedebat, quia a via veritatis recesserat. Bene autem caecus iste et secus viam sedere, et mendicurc dicitur, quia suDtnonnulli qui nec secus viam sedent, nec men- dicant. Sed iterum sunt alii, qui secus'quidem viam minus Deus sedem David patris sui {Luc. i). » Et Apostolus : n Qui factus ezi ei ex semine David se- cundum carnem (7?om. i). » Bene autem Jesus Naza* renus transire dicitur, quia non sicut cfflteri mor- talesin mundo permansit, sed postquam praedicavit et passus est, diabolo superato, victor ad Patrem rediit. Transitusautemipsiusfuitde coelo in uterum, de utero in sepulcrum, de sepulcro iterum in coe- lum. De cujus^transitu Petrus apostolus dicit : « Qui pertransivit benofaciendo, etsanando omnesoppres- sos a diabolo {Act x). » Cujus transitum admirans Ecclesia, in Canticiscanticorum ait: « Ecce iste venit saliens in montibus, transiens colles {Cant. h). » « Et qui praeibant, increpabant eum ut taceret. » spdent, sed non mendicant. Adhuc etiam sunt aiii, g jji qui pracedentes ceco silentium imponere vole- qui et secus viam sedent, et mendicant. Via enim est Ciiristus, qui dicit: « Egojum via, veritas ot yita {Job, zix). » Nec secus viam sedent, nec men- dicast, qui necDeum credunt, nec spiritales divitias i^ eo qusrunt. Secus viam sedent, sed non mendi- oant, sicut perversi et falsi Christiani, qui Deum credunt, sed a bono opere torpentes, spiritales di- vjiias ab eo qusrere non student, qui (juxta Apo- stolum) « confitentur ae nosse Deum, factis autem oegant {Tit. i). » Secus viam sedent, et mendicant, qui Deum credunt, et coelestem gloriam assiduis orationibus quierere non cessant, de qualibus Domi- iius dicit : « Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur {Maith. v). » « Et cum audissct turbam praetcreuntem, inter- bant,lurbasimmundorumspirituumsigniricant,qui initifidei humanum genus a Domini credulitate re- vocare conati sunt, non solum suadendo, sed etiam increpando, id est persecutiones et tribulationes commovendo. Sed quid caecus fecerit audiamus. « Ipse vero multo magis clamabat : Fili David, mi- « serere mei. » Sed caecus magis acmagis clamabat, quia quanto amplius genus humanum se ab immun- dis spiritibus sentit opprimi, tanto ardenlius studet ad Dominum clamare, diccns cum Propheta : « Do- mino, refugium factus es nobis a generatione et progenie {Psal. lxxxix). » Unde et benedicitur: « Stans autem Jesus, jussit caecum adduci ad se. » Tunc autem Dominus csecum ad se spiritaliter ad- «rogavitquid e8set.»Turba prffiteriens, patriar- G ducijussit,quandoapostolosadpr«dicandumgeneri humano misit, dicens : « Euntes in mundum uni- versum, preedicate Evangelium omni creaturae diarqm significat ordinemetprophetarum, qui pro- ptereapraeiereuntesdicuntur, quiaper successioncm geoiti et generantes, de hoc saeculo transierunt . malta tamen de Domini incarnatione, et passione] etresurrectione, atquehumani generis redemptiono Ei^ripta reliquerunt. Quod cum audisset ca^cus, id estgenus humanum, interrogavit quid hoc esset. • AtDli dixerunt ei, quod Jesus Nazarenus trans- '« ifet. » Et cum audisset ab eis quod Jesus Naza- iwus transiret, id est cum ex eorum libris Domini iQcarnailonem, passionem et resurrectionem didi- oisset, credula voce coepit clamare, dicens : « Jesu fili David, miserei^e mei. » In cujus verbis pulcbre catbolica commendatur fldes, qua; media- {Marc. xvi). » Et iterum : « Euntes, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti {Matth. xxviii). » Qui tunc eum ad- duxerunt, quando profecti praedicaveruntubique, ct reliqua. « Et cum appropinquasset, interrogavit illum, « diccns : Quid tibi vis faciam ? » Adducto autem caeco ad se, interrogavit eum qiiid vellet, non quod ignoraret^ cum pene omnes, qui ibi aderant, id nos- sent : sed lumen quod ex sua bonitate largiturus ei erat, ad sui petitionem tribueret, et ejus confessio- nem approbarct. Pius enim Dominus sua dona gra- lorem Dei et hominum et verum Deum et verum u tuila.noiitnivultcjfsemerita, id est, non vult bonum bominem confltetur et credit. Nisi enim verum Deum credidiaBet, misereri sibi ab illo non posceret : et w eumdem verum hominem credidisset, non dice- oei: ( Jesu filiDavid. » Jesn namque Latino eloquio, Bdvator sive salutaris dicitur. Sic enim Jesum cla- mavit, ut filium David non dimitteret: et sic lilium Qtvid invocavit, ut salvatorem non pertransiret, Mfapndeas quia mediator Dei ct hominum Dominus ^ssas Christus, in una eademque persona ex divina httmaDaquesubstantiaperfectus Deus, perfectus est et hoiDo credendus. Filius David dicitur, quia do stirpeD&vidcarnem pro nobis redempi.or .i.i^cepit, noatriiiu invilum et coactum dfese, scd spontaneum et voluntarium, et quod nobis sponte largitur, vult nostris petitionibus tribuere. Et ideo, quamvis sciat quid nobis neccssc sit, antcquam petamus eum, dicens : « Ne solliciti sitis animaB vestraB quid man- ducctis {Malth. vi), » ctc, importune nos tamen ad petendum invitat, cum dicit : « Petite, et accipietis: quceritc, et invcniotis : pulsate, et aperietur vobis. Omnis enim qui petit, accipit : et qui quaerit, inve- nit, ct pulsanti aperietur {Matth: \u). n « At ille « dixit : Domine, ut vidcam. » De quo CiBCO versi- ficus quidam aH: 179 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS II. — HOMIL. 180 Non aurum ceecus Doiniiio, noii pi'i miilU, A cliam ot do lidu ipsius ca:ci, hi qui adcrant Uomi- ^ed lucem petiit, radi&asque refuleit io astris CujuB in exemplo cuncta radiaotiu podcuut. In cujus petitione discimu9, quia in oratione non aurum, non argentum, non terrenas divitias, non longiturnam vitam, non vindictam inimicorum, sed ineffabilelumenquaBreredebcmus,hoc cst, ut ipsum videre possimus, « qui illuminat omnem hominem venientem in huncmundum (Joan. i), » juxtaquod ipse admonet, dicens: wQuaerite primum regnum Dei et justitiam ejus, ct h(BC omnia adjicientur vo- bis {MaUh, vi).» Quantum autem fidcsvaleat, mani- festatur, cum infertur : « Et Jesus ait illi : Respice, fides tua te salvum « fecit. » Si enim iste per fidem illuminatus est, qui- num glorificabant : ita et nos bona opera facienles^ in sanctis conversationibus nostris tales nos osten- dere debemus, ut in nobis glorificetur Deus, sieut ipse admonct, dicens: « Luceat lux vestra coram hominibus,utvideantvestrabonaopera,etg1orinccnt Patrem vestrum, qui in coelis est {Maith. v), » Sed quod ad genus humanum disimus pertinere genera- liter, potest etlid unumquemque peccatorem referri specialiter. Qui enim criminale peccatum committit in opere, qualc est aduUerium, homicidium, furtum, rapina, sacrilegium, et his similia, odiumque gestat in corde, cscus est in mente, Joanne apostolo teste, qui ait: « Omnis qui odit fratrem suum, in tenebris est, etin tenebris ambulat, et nescit quo eat, quo- cunque non credit, infldelis est, quia in tenebris q niamtenebrde obcsecaverunt oculosejus(i /oan. ii).» 11*1 *• ly^ *t r«* « < 1 '.' ^K. • 1 1*1 i^ *1l ■ ■ < •> . •• manet, etin tenebris est.Cumergoait: oFidestuate Balvumfecit,»intelligiturquiafidesmagnaestvirtus, sine qua impossibile est placere Deo [Hebr. xi). Sicut enim infidelitas mater et radix est omuium vitiorum, sic fides origoomnium virlutum, dicente Prophcta: « Justus autem ex fide vivit (Habac. ii), » quam Do- minus commendans discipulis, ait : « Habete fidem Dei (Marc. xi). » Et iterum : « Si habucrilis fidem Bicut granum sinapis, diceretis monti huic : Transj hinc, et transiret {Luc. x/ii). » Quod aulem nemo beneficiis Dei ingratus debeat remanere, recte de eo dicilur : « Et confestim vidit, et sequebatur ilium magni- « ficans Deum. » Quanto enim quisque plus a Deo illuminatur, tanto amplius ct perfectius bonis operi- Qui autem desideratilluminari, etcxcitatem mentis dcponere, non debe^orando a petitione cessarc, sed spiritalitcr seraper mendicare, idest, ad Ecclesiam vcniat, et humiiitersuapeccatacommissa confitea- tur, prxterita peccata fletibus diluat, et ad audien- dum vcrbuin divinum libenter aures cordis aperiat (Ibi enim in sanctorum exemplis sive verbis rcperict, quoniam de praBleritis delictis satisfactionem acci- piet, et dc futuris cautelam); sed si pro aeterna vita coeperit cogitare, et ad eam post peccatum flendo redire, caecus et secus viam sedet, et mendicat, cui recte congruit quod dicitur : « Et cum audiret tur- bam praetereuntem, interrogabat quid hoc esset. » Turba pra?tericns sanctorum cst unanimis chorus, vel eorum actiones et doctrinam significat, qui pro- bus se exercere debet: sicut iste cscus mox recepto C pterea prsetereuntes dicuntur, quia non habent hic lumine non piger remansit, sed Deum secutus est magnificansillum. Decebat enim ut is qui a Domino illuminatus fuerat non retro rediret, sed Deum se- queretur, Sequi eninn Dominum, imitari cst, sicut ipse dicit: « Qui raihi ministrat, me sequatur (Joan. xii), » etc. Etiterum: « Qui vult venire post me (Matth. ix), » etreliqua. Ubi notandum quia sunt nonnulli qui nec vident, nec sequuntur : sunt alii qui vident, sed non sequuntur: alii etiam sunt qui et vident et sequuntur. Nec vident nec sequuntur, sicut sunt pagani et Judaei, qui nec bonum intelli- gunt, nec operantur. Vident, et non sequuntur, qui bonuminteiIigunt,Red operari contemnunt,sicut falsi actepidiChristiani.dequibusDominusaitinEvange- manentem civitatem, sed futuram toto desiderio in- quirunt. PraBterire quippe sanctorum est, non in amorem n:undi, radicem cordis infigere, sed ad aetcrnam vitam toto dcsiderio festinare. Unde unus eorum, cum vidisset impium supcrcxaltalum et ele- vatuui, ait: « Transivi, et eccc non erat {PsaL xxxvOf » ctc. Gumque ex eorum excmplis et dictis peccator peccantibus audierit terribilitcr comminari pcBuam et Apostolum clamantem : « Nolite errarc : neque adultcri, nequc rapaces, neque masculorum concubitores regnum Dei possidebunt (/ Cor. vi). » Et posnilcntibus repromilti veniam, compunclus corde inLerrogat quid hoc sit. Et cum ex corum vcr- bis didicerit.nihilesse omnequod terrenumettrans- lio : « Non omnis qui dicit mihi, Domine, Domine, j) itorium est, quasi Jesum Nazarenum transire audit. intrabit in regnlim cQilorum ^Jftf/fA. vii). » Et: « Po- pulus hic labiis me honorat, cor autem corum longe est a me {Ua. xxix; Marc. vii). » Vident et sequun- tur, veluti perfectissimi Christiani, qui et Deum cre- dunt, et bonum quod intelligunt, opere complent. Unde apostolus Paulus dicit: « Corde creditur adjustitiam, ore autem confessio fit ad salutem {Rom. x), » quos apostolus Petrus hortatur, dicens : « Christus passus est pro nobis, vobis relinqucns exemplum, ut sequamini vestigia ejus f/ Petr. ii). » « Et omnis plebs, ut vidit, deditlaudem Deo. » Non solum autem de miraculo quod acciderat, vcrum Quid agcre dcbeat, si lumen cordis recipere deside- rat, caccus suo exemplo ostendit, cum clamavit, dl- cens: « Jesu fili David, raiserere mei. » Gaecusentm ad Dominum ciamat, quando peccator pro peccatis suis veniam petens, humiliter ingemiscit, dicens cum Propheta : « Quoniam iniquitatem mcam ego cognosco, et peccalum meum contra me estsempcr. Tibi soli peccavi, et malum coram te feci {Psal. l).>» Sed quia immundi spiritus contraeum quem redire ad veniam vidorint, consurgunt, recte subdilur : « Et qui praiibant, incrcpabant eum ut taceret. » Praetereuntes crgo caeoo silentium imponere volc- m HOMILT^ DB TEMPORE. 182 baot, quia immundi spiritus, ne peccator ad pcBni- tentiarn redeat;, contradicunt, Multis quoque modis immundi spiritus postconfessionemmentem retra- bere conantur, ne in conversione permaneat, ali- qQandosuasionibus,aliquandoincrepationibus,con- tra quffi omniascripturaSalomonisanimumfirmare admonet, cum dicit: « Fili,accedensad servitutem Dei, sta in justitia et timore, et prsep^ra animam tnamadtentationtm(Ecc/^. ii). »Necsolumimmundi spiritus, sed etiam ipsiconsuetudopeccandidurius ineipit rebellare, cum senserit postassuetamalaad Yirtutes velle ire. Verbigratia, ebriosusaliquiscum ad sobrietatem redire consurgit, mox contra eum tHillatio potandi surgit; adulterdumcastitatem vo- Tit, statim contra eum carnis delectatio consurgit, et ad prffiterita commissa retrabere cupit, ne ud Oo- mTBUm convertatur : quia « caro concnpiscit ad versus spiritam ,8piritu s adversus carnem(6a2. v) . » Haec enim invicem adversantur, ut non eaqusvolumusfacia- mus, nec pura mente Deum conspicere valeamus. Sed quid facere debeat. sive contra immundorum spiritunm tentationem, sive contra carnis dclectatio- nem, qui hujusmodi estexemplohujuscaeciinstrui- twr, cum 9ubinfertur: « Ipse vero multo magis ciaraabat: Fili David, misererc mei. » Quo enim acrins se aliquis sentit impugnari a malignorum spirifuum tentatione, seu abipsaconsuetudinepec- candi, eo fortius debet pugnare in oratione, propter illad quod Dominusait^aHocgenusnonejiciturnisi in oratione et jejunio (Matth. ix). » UQde Apostolus Pctms fideles per epistolam admonet, dicens: ■ Estote prudentes et vigilate in orationibus, quia adversarius vester diabolus tanquam leo rugiens circuit, quaerens quem devoret; cui resistite fortes in fide (/ Peir. v).»Neque enim divina pietas adju- torium sibi poenitenti negabit, si ille orando a pe- titione non defeceril,necdesuismcritisaliquid praj- sumat, sed in illius misericordia confidat, cui per Propbetam dicitur: « InDominofaciemnsvirtutem, et ipse ad nihilum deducet inimicos nostros {PsaL Lix). » Qantam autem misericordiam Dominus poenitentibus exhibeat, qualeauxiliumpugnantibus contra peccatum praebeat, manifestatur Cum sub- jnngitur: « Stans autem Jesus, jussit eum adduci ad se. » Qui ergoprius transibat, propter tentationes demonum humanis mentibus illatas, nunc per in- stantiam cJamoris stat. Quia cumpbantasmataten- tationum in oratione patimur, quasi transeuntem Dorainum audimus: sed siinorando,qua3rendo, pe- tcndo. pulsando perseveraverimus, quasi stansnos ad se adduci jubet. Quoniam tranquillilate roentis reddita,dulcedinem suae contemplationis vel tenuiter manifestat, quia ut ipse ait: « Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt (Matlh. v). » Et quia in oratione anteomniaflBternamgloriamquaererede- bemus, rccte interrogatus caecus a Doraino: « Quid vis faciamtibi? » respondit: «Domine,utvideam.» €t praBcipue fides in oratione necessaria est, ut bo- aum quod qusrimus, firmiter accipore posse Deo A donante credamus, Juxta illud quod Dominus ait: « Amen dico vobis, quidquid orantes petitis, credite quia accipietis, et fiet vobis (Matth, xxi). > Et quo- niam quicunque non negligitdignepoBnitere, de ve: nia non debet desperare, recte dicitur: « Respice, fides tua te salvum fecit. » De quo recte subditur : « Et confcstim vidit, et sequebatur illum, magnifi- cans Deum. > Solet autem contingere, ut quanto quisque de majoribus peccatisperpoBnitentiamfue- ' rit li5eratus, tanto gratior liberatoris misericordia cognoscitur. Unde bcne dicitur: «Etomnis plebsut vidit, deditlaudemDeo, nQuoenimquisqueingradu est altior, po et in criminegravioriquantoautemde gravioribus peccatis a Deo Iberit liberatus, et de profundioribus tenebris erutus, tantogloriosiusDo- H mini misericordiam deprecabitur. HOMILIA XXIV. 1!« DIE GINE&UM. (MvTTH. VI.) « /n illo tempore : Dixit Jesus disci- io, quas omnia in mensura ot numepo &t pondere principale mentls nostra^ designaiur. Quia tu nc erunt grata nostra jejunia, si dilectione Dei et proximi fuerini condita. « Nolite tbesauzirare vobis tbcsaurosinterra, ubi u aerugo et iinea cxierminant, ciubi furcBcirodiunt « oi furantur. » Per has tres spooies, idcst peraru- ginem cttineam.etper fureSyOstendiiDoipinusnihil tutum csse in terra in posscssionibus diviiiarum. Qu»dam enim suntqu93a?rugodeYorat, sicutaiirum ci argcntum, ct csetcra mclalla, Aba sunt, quos cerugo non devorat, sed tinoa comedit. sicut vcsii- mcnia scrica ct alia prciiosa. Alia sunt, qu» ncc CBTugo devorat, nectineacomcdit,scdfurcsofirodiunt etfuraniurySicuisunigcmmcectbissimilia.Proindey disposuil^quindccimadhucannorumvitamlacrymis precibusquc erat consecuiurus. « Hic cum audi8setdeJesu,misit adeumseniores '< Judaoorum, rogans cum ut veniretetsalvareiser- « vum ejus. » Supcrna dispensationefactuniost, ui seniores J udsorum miiicrentur.adDominum, hisq ue asianiibus,quilangucrat,sanaret,qtioincxcu8abilos forcnii si crcdcnto viro geniili non crederent. Ve- r.um quasriiur quomodo conveniat, quod Lucasccn- turionem nuntios misissc, Mattliasus auicmipsum acccssisse narrai adDominum.ScdpicquiBrentibus facilc patci quod Maithasus breviiatis causa dixcrit ipsum accessi&sc, cujus desiderium ci volunta» ad Dominum veracilor, aliis liceidcfereniibus,e8tpor- quia incerta» cst omnis vita; nostrae subsianfia t^ lata, mystice ctiam noLis commendans hoc quod scriplum cst: u Accediic ad cum ct illuminaintni {PsaL vxviii). » N:im quia fidem ccnturionis, qua vero acccditur ad Jcsum, ipse iia laudavit, utdicc- rci: « Non iuveai iantam fidem in Israel, » ipsum potius acccssisse ad Chrisiumdicercvoluitprudcns Evangclium, quam ilios pcrquosverbasuamiserat. Porro auicm Lucas hoc iotum, quemadmodum gcs- tumsit,aperuilutcxhocintelligcrccogercmur,qucin- admodum accessissc dixcrit alius, qui meniiri non poiuii. Sicut cnim illa mulier iMallh, ix), qua& san- guiais fluxum paticbatur, quamxis fimbriam vcsti- menti cjus tenuerii, magis iamon,quia credidit,to- iigii Dominum, quamilhc turb vari; ncc possc habcrc hospitcm, Cbristum, oigus oisi fide pncdiius, nondum tamen erat sacrameniiB imbutus. Sedquxcunquc nosirainfirmitasnonpro- sumit, divinagraliadarcnovit.Etaliusccnlurio,qui (sicui ct iste) crcdcutem cxgeniibuspopuluanprasfi- gural, niagaa? lidui et jugtiiiajraei-itoSpirituseancti 185 HOMIIJ* DE TEMrORC. 48« donam, priusquam baptisareiQr, accedi^. Et iste nondum catechizatur^ ct fidem suam laudari aDo- mlno, et famulum salvari promeruit. De quo pulchre per allegoriam dicitur, qui cum Jesum uon longe hai)crei a domo, iamen sub tectum suum invitare non audcret : quia prope amantibus eum salutare ipsius : et qui naturali lege recte utitur, quo bona qus novit operaiur, co illi qui vere bonus est appro- priat.Atqui errore gentiiitatis etiam crimina junxe- runt, bis aptari possunt, quibus cooiluontibus ad se turbis, alibi Dominus ait : v Quidam enim ex eis de longe venerunt {Marc. ix). » — « Propter quod et K meipsum non sum dignrnn arbitratus,ut venirem • ad te. » Et nosqui de gentibus credimus, non ipsi ad Dominuzu venire possumus,quem nunc in carne viderenequaquamvalemuS'Sedquicunquepassiones nostraB servitutis agnovimus, ad residentem in dcx- tera Patns jam per fidem acoedere debemus. Jam seniorcs Judaeorum mittere, boc est, summos Eccle- sis viros, qui nos ad Deum prteceseerunt, suppliclter obsecrando paironos acquirere, qui nobis testimo- nium reddentes^ quod djligamus Ecclesiam,et quan- tum in nobis est aediflcare curemus,pro nobis apud Dominum nostrorumque peccatis intercedant. « Sed dic verbo, et sanabitur puer meus. » Mngna fidcs centurionis, qua verbis opus in Cbristo confi- tetur, et nostrs sanationis accommodat mysteriis. Qui et si noveramus secundum carnem Ghristum, eed jam. non novimus. « Nam et ego homo sum sub potestate constitu- « tus, habens sub me militea. » Uominem se et po- testati, vel tribuni, vel prsesidis subditum dicit, imperare tamen posse minoribus : ut subaudiatur cummuito magis,qui Deus sit, et super omniapo- tens,innumeram virtutis angelicie, qus ad imperata obiemperet, habere militiam.« Et dico huic: Vade, « et vadit ; et alii : Vcni, et vcnit ; et servo mco : « Fac hoc, ct facit. » Vult ostendere Dominum quo- que non per adventum tantum corporis,sed per an- gelorum ministeriaposse itnplere quod vellet. Repel- lends enim sunt vel intlrmitates corporum vel for- titudines centrari», quibus ad debilitatem homo Bspe ooneeditur, el veribo Doi;nini et ministeriis an- gelorum. Allter, railites et servi, qui oenturioni obe* diuntfViriutes sunt naturales^quarum non minimara copt&m multi ad Dominum venientes seoum defe- runt, d^ quibus in Gornelii centurtonia laude dioi- tur: K Quia.erat virjustus, et trmen« Deum cum omni domo sua,faciens eleemosynas'pIebi,etdepre* cans Deum aemper ( 4cL x). » « Quo audito, Jesus miratus est. > Miratus est quodviditcenturionemsuaininteHigece msje&tatem . Sed quis itt ilk) fecerat ipsam' fldera vel intelligen- tiamf nisi ipse qui eam mirabatur. Quod etsi alius eim feci^set, quid miraretur qui prASoius erat ? No- iandum ergo, quiE' quod miratur Oominus, nobis mirandum esse significat, quibus adhuc opus est eic moneri. Omnos enim tales motus cum de Deo di* cuntar, nonpertnrbaiti animi slgna sunt , sed dooentds X magistri. • Et> conversus, sequeniibus-se turbi« di- i< xit : Amen dico vobis, neo in Israel tantam tidem « invent. » Non dc omnibus retro patriarchis et pro* phetis, eed de preesentis svi loquitur hominibuSj quibus ideo centurionis fldes antefertur, quia illi legis prophetarumque monitis edocti, hie autom nemine docente sponte credidit. Sod beato Luo» moris P est,qus plene viderit ab aliis Evangelistis exposita breviare, vel etiatn de industria praeterire : quas vero ab eis commissa breviter cognoverit, atlaotu dilucidare solertius. Myst4oe (ut dixi) centuno, oujus fides Israeli praefertur, electos nimirum exgentibus 08tendii,qui quasi centurio militia stipaii virtutum spiritualium sunt, sod porfecti^^ne sublimes nibilque a Domino terrenum,sed solaaateinas salutiagaudia sibi suisque requirunt.Numerus eoim centenariue^ ,qui de IsBva transfertur ad dexteram, in coelestis vit« significatione poni consuevit. Unde esl quod aroa Noe centum annis fabrieatur. Abraham oente- narius filium promissionis a^^cepii : sevit Isaac, et invenit in ipso anno oentuplum (Gen. xxvi; : airium tabernaculi centumcubitoslongum est {iLXod.xxvu), Misericordia et judicium cantatur {PsaL c)f ei offi* G tera hujusmodi. Talis ergo meriti yirif pro his ne- cesse est Domino supplicent, quia adhuQ spiritu servitutis in timore premuntur, quatenus eis paula« tim ad sublimioraprovectis, perfecta dilectip foras mittit timorem. HOMILIA XXVI. F£AIA SEXTA POST GINERUM. (Matth. V.) « In illo tempore di.Kit Jesus discipulis « suis : Audistis quia dictum est antiquis : Diliges u proximum tuum,et odio habebis inimipum tuum, » et reliqua. Putant quidam pr-^cepta Novi Testamenti impossibilia esse, et dicunt g^^aviora esse praecepta Novi Testamenti quam Veteris. Quibus responden- dum est prscepta omnipotentis Dei non esse impos- sibilia, sed potius perfecta; si enim pene impossi- n bilia esseni) nequaquam ab aliquo sancto observari potuisseni. Sedcumea utounque sanctos legimus observasse, claret ea impoesibilia non esse,sed per- fecta. Nam hoc praceptum Domini in quo dioit : c» Diligite inimicos vestros, benefacite hi» qui ode- rant vos {Lvc, vi), » et a beato Stephano, et a David impletum fuisse legimus. Stephanu& enim pro suis porsecutoribus exoi^vit {AcL vii) ; David autem mor- tem>aitrooisdimi inimici sui Saulis dedeyii {IReg, i). 8ed quserendum est quomodo conveniat hoo quod Dominue in Veteri Testamcnto prascipit : c< Diligite amioos, ct odite inimicos vestros {Lev. xix). » Ad quod «iicendum est,quod omnipotensDeus in inimi* 187 HAYMONIS HALBEIISTAT. EPISC. OPP. PARS II.— HOMIL. 488 cis nostris prsscepit non hoo odire quod hominee sunt, sed quod mali eunUNam de Deo loquitur Sa- pientia : « Nihil odisti eorum quae feciati {Sap, xi). » Si enim nihil odit eorum qus iecit, quomodo dici- tur per Malachiam : • Jacob dilexi, Esau autem odio hobui {Mal. i) ? » Sed Dominus odivit peccalum in Esau, non tamen odivit humanam naturam. Non enim odit Deus hominem quod homo esl, sed odit eum in hoc quod peccutor est. « Et orate pro perse^ u quentibus et calumniantibus vos. » Persequi est vim inferre : salumniari, occasionem nocendi per- quirere. Sc) id est, in secretum cordis tui. « Et clauso ostio » oris, « ora Patrem tuum. » Non in clamosa voce, scd in con- tritione spiritus, sicut faciebat Anna mater Sa- muelis [l /?eg. i), quae orando tantummodo labia movcbat, sed pcnitus nuUa vox illius audiebatur. Yel « clauso ostio » cordis^ contra malas cogita- tiones ut cum orayeris, ne malse cogitationes ha- beant adilum et introitum in corde tuo. Vel « clauso ostio,» id est, sensuum nostrorum. G HOMILIA XXVII. SABBATO POST CINERUM. (Luc. XIV.) « In illo tempore, dicebut Jesus cui- << dam principi Pharis^orum : Cum facis prandium «< aut coenam, noli vocare amicos tuos, noquo. fra- « tres tuos, neque cognatos, neque vicinos, neque K divites, » et reliqua. Fratres amicos, et divites, al- terutrum convivia celcbrare, non quasi scelus inter- di.it, sed sicut costera necessitatis humans com- mercia, ubi peccatores peccatoribus foenerantur, ut rccipiant a^qualia, ad promerenda vit» ccelestis prsmia nil valere ostendit. Deniquo subjuugit : « >(e forte et ipsi te reinvitent, et fiat tibi, inquit, (« rctributio. » Non ait, et fiat peccatum, sed « et Q (iat^ iaquit, retributio. » Gui simile est quod alibi dicil : « Et si bene feceritis hjs qui vobis bcnefa- ciuQt,qu(B vobis est gratia? siquidem et peccatores hoc faciunt {Luc. vi). » Quamvis sint qusedam mu- tua Tratrum, amicorum, cognatorum, vicinorumque divitum convivia, quaj non solum in prajsenti retri- butionem,sed et damnationem prascipiant in futuro. Ueaique ab Apostolo inter opera tenebrarum adnu- mera&tur : u Sicut in die, inquit, honeste ambule- znas^ Qon in comessationibus et ebrietatibus {Rom, w); » Comessationes quippc sunt luxuriosa convi- via, qu;e aut coUatione omnium celebrantur, aut vicibus solcnt a contubernaiibus exhiberi, ut nemi- nem pudcat inhoncste aliquid dicere aut facere : quia ad hoc conveniunt, ut fceda iilic gerantur, et copia vini incitetur libidinis divcrsa voluptas. u Scd cum facis convivium, voca pauperes, de- « biles, claudos ct csccos, et beatus cris : quia non « habcnt rctribuere tibi. Retribuetur enim tibi in « resurrcctionc justorum. » Resurrectionem justo- rum dicit, quiactsi omncs rcsurgent, eorum tamen non immerito quasi propria cognominatur, qui et in hac se bcatos non dubitant esse futuros. Ergo qui pauperes vocat ad convivium, in futuro percipiet prasmium. Qui amicos, fratres et (fivites vocat, re- cipit mercedem suam. Sed etsi hoc propter Deum facit^ in exemplum filiorum Job, sicut caetera fra- ternae dilcctionis officia, ipse qui jussit remunerat. Qui gulosos ac luxuriosos propter lasciviam invi- tat, pocna in futuro plectctur Qeterna. « i!a3C cum audisset quidam de simul discumbcn- « tibus,dixit ei : Beatus qui manducabit panem in • regno Dei. » Punis qui manducatur in regno Dei, non juxta Cerintbum, corpoialis intelligendus cst cibus, sed ille utiquo, qui ait :« Ego sum panis vi- vus, qui de coeio descendi. Si quis manducaverit ex hoc pane, vivet in ajternum {Joan. vi). » Id est, si quis mca; incarnationis sacramento perfecte incor- poratus, mese divinae majestatis visione frui merue- rit, bic perpetua vilse immortalitatis beatitudine gaudebit. Sed quia nonnulli bunc panem fldetenus quasi adorando percipiuat, dulcedinem ejus attin- gere veraciter gustando fastidiunt. HOMILIA XXVIII. DOMINICA PRIMA IN QUADaAGESIMA. (Matth. IV.) « In illo tempore, ductus est Jesus in (c desertum a Spiritu, ut tentaretur a diobolo. Et « cuin jejunasset quadraginta dies, » et reliqua. In hujus lectionis serie utramque suam naturam, divi- nam scilicet ct humanam^ nobis Dominus manifesta- re dignatus est. Quod enim quadraginta diebus et quadraginta noctibus jejunavit, declaratio est divi- nae potestatis : quod vero, consummatis iliis, esuriit ut homo, quasi homo a diabolo tentatus est : sed quasi Deus tentationes diaboli superavit. Sed for- tasse minus intelligentes ignorant a quo spiritu sit Jesus ductus in desertum, propter iilud maxime quod subditur :« Assumpsit eum diabolus in san- (c tam civitatem, » vel in montem excelsum. Sed quod vere^t absque ulla ambiguitate a Spiritu san- cto in desertum ductus esse credatur, facile agnosci- tur, si hujus evangelii superiora parumper attenda- mus. Ait enim Evangelista [Matlh. iii) : « Venit Je- sus a Galilcea in Jordanem ad Joannem, ut bapti- zaretnr ab co.» Baptizatus autem,confestimascendit de aqua. Et eccc aperti sunt ei coBli, et viditSpiritum Dei descendentem sicut columbam, et veniontem su* per se. Et ecce vox de ccelis dicens :« Hic est Filius meus dilectus in quo mihi complacui. ■ Statimque adjunxit : « Tunc Jesus ductus est in desertuni a 191 HAYMONIS HALBERSTAT. EPIS€. OPP. PARS II.— HOMIL. i«3* «. Spirilu, ui teniareiur a diabolo. » Osiendens non A fesiinarc,impugnai.Tunceniin graviores dffimonum ab alio, sed ab ipso Spiritu sanclo, qui super eum in.speoie columbs dcscendit, in desertum esscdu- ctum. Quod eiiam alii cvangelisiffi, Marcus scilicet ei Lucas, manifcstius declarant. Aii enim Marcus : « Ei siaiim cxpulii cum Spiriius in desertum, ci erui in deserto quadraginta dicbus et quadraginia uocti- biis^ettentabatur a Satana,cratquo cum bcstiis, ci aogcli ministrabani oi (Marc, i). » Lucas vero ait ; « Jcsu», repletus Spiritu sancto, rogrcssus esi ab Jordane : ci ngebatura Spiriiu indcscrlum dicbus q;uadragiu1a,cl niliil nianducavii in illisdicbus. £t consummatis iiiis, esuriit (Li«;. iv).» In quibus vcr- his manirestissime cognoscimus quia ibi eum Spi- *ritu8 sanctus duxit, ubi occasioncm icntandi ma- 1 lopus Permisit onim so a maligno spiritu tentari^ ui no- bis cxemplum pugnandi ostcndcret. Quod apostolus I^a.ulus in Egi&tola sua ad Hebrseos, cum dc Domino iQquerotur, dicit : « Non enim habemus pontificem, q;ui.non possit innrmitaiibus nostris compati,ten- tatum auiem pcr omnia pro similitudino absque pteccato (Hebr. ]v).»Adeamus ergo ad thronum glorijB cjLim fidujcia, ut miscricordiam consequamur,ei inve< niamusgratiam in auxilio opporiuno.Sed cum mens bumana creatorem suum ei redempiorom, qui nul- liuu omnino peccatum babuit, a diabolo audii tenta- tuxn, metu fragilitatis suae oxpavoscii. Sed qui ex humana r^agilitataterretur, ex conditoris sui com- passione fiduciam resumere debet. Qui cnim propter tentationes elecii sentiunt^ quando aliqund bonum proposiium inohoarevolunt.Quod in exomplo larae- litarum didicimu3,qui iuncaPharaoneduriusaniicti leguntur, quando pcr Moysen ct Aaron ad tcrram repromissionis sunt vocaii. Contra cujus jacula ten- tationum, nos spiritualia arma sumere movet qui^ dam sapicns, dicens:u Fili, accedens ad servitutem Dci, sta in justiiiact tremore,ct pr(Bpara.animam. tuam ad icntationem (Eccle. ii).» Et Apostolus :« lu- duito vos armatura Dei^ ut possitis atare adversus iusidias diaboii. Quia non cst nobis colluctatiQ ad»- v.crsus carncm ct sanguincm, sed adversus princi- pcs ctpoiestatcs^adversus inundi reetores tenebra- rum haiHim, contra spiritalia nequiiias in coelestibuB ignus spiritus inveniret. Danduscnim crat diabolo T^,{I'^phes. vi). » Et quasi qusreres quo; essent hscar- opus tentandi, ut fieret Christo ocoasio superandi. ma, idem Apos Apostolus cxponendo sub|juDgit : « State ergo succincti lumbos vcsiros in veritatc, et indutf lorica justitias, et calccati pcdes in pra^paratioae^ Evangclii pacis, in omnibus sumentes scutum fidei, in quo possitis omnia tela nequissimi ignea exsUn- guerc. Et galoam salutis assumite,et gladium spiri- tus,quod est verbum Dei (/6td.).» Pugnaturus autem Dominus cum diabolo, in desertum secessit : ut o^tenderct nobis quia, si ejus tentationes volumus p.errecte superare, non solum turbas dsmonum, sed Qiiam concordiam malorum hominum debemus vi- tarc. Sicut enim bonoxum hominum concordia pla- rimum juvat, sic malorum societas iq/irmis menii- bus muitum nocet^ et teste Psalmista, qui ait ;« Gum sanctis sanotus eris, et cum viro iQnac^nteiQnoceus nos homo fieri dignatus est, in humaua natura se C cris. Et cum elccto elecius eris, et cum perverso tentari pro nobis permisit, ut suatentatione nostram excluderet : nec solum impugnandi contra diabolum audaoiam tribuerct, sedetiam vincendi fiduciam re- siauraret. Fortasse etiam videtur a quibusdam in- cnedibile Dominum a diabolo fuisse tentatum. Sed nibil in ^ps tentatione iimendum esse cognoscimus, nec inoredibile, si (jus alia facta pensemus. Pro certo emm scimusi quoniam omnium reproborum caput diabolus est et hujus capitis membra omnes suntini- qui. Nunquid non membruin ejusfuit Pilaius? Nun- quid oon membraejusfuerunt Judaei persequentes, etmilite&crucidgentes? Utique. Gum ergo migussit; oooidi quam tentari, quid mirum si voluit a diabolo teotari, qui ae permisit a mcmbris ejus cruciiigi? perverteris (PsaL xvii).»Unde nos Salomon admonet, dicens :« Noli esse amicus homini iracundo, neque ambules cum viro furioso : ne forto discas semitas ejos, et sumas scandalum anims tus (Prmr, xxjt).» Et ideo qui laqueos tentatiunum cupit evadere, malorum societaiem aliquando corpore, semper autem mente debei fugere,-in exemplo cjus, qui in regali aula vel inter turbas populares positus, dioe- bat :« Eccc clongavi fugiens,et mansi in solitudine (PsaL uv). « Et cum jejunasset quadraginta diebus et qua- « draginta noctibusj poster esuriit. » In eo quod su- peraturus Dominus diabolum, quadrc^ginta diebus et quadraginta noctibus jejunavit, necessaria arma Nee est incredibile,si quod minusest a capite per- {) contra tentationes diaboli, jejunium et orationem. tulit, qui quodmujus est, amembris sustinuit. Sed illud sollicite nobis considerandum est^quod statim post baptismum tentationes diaboli Dominus pertu- lit : ui inteliigamus quia tunc tcntationibus diaboli aerius premimur,quando ab ejus serviiuie vel domi- nio reccdero ccBperimus, juste piaque vivcre cum Christo vplenies.Quod alibi in Evangelio declaratur, quando recessurus a puero elisit oum, et mulium di- scorpens et clamans, oxivil ab eo (Luc, ix).Sicut enim rex non conira subdiias, sed contra rebelles nationes bellum movet.: iia diabolus validius cos, quos a sua servituie recedere viderit, et ad lcve jugum Ghristi esse ostendit, juxta illud quod ipse ait in Evangelio : «Hoc genus non ejiciiur^ nisi in oraiione ei jejunia (lfau. iii). Joannes quoquo,quia mir(B abstinentiffi fuit, redemptorem non solumvi- dere, scd etiam baptizare meruit.Quid plura?lpse mediator Dci ethominumhomofactus, utsuperaret diabolum,quadraginta dicbus etquadraginlanocti- bus jejunavit, ostendens invictissimaarmaessejeju- nium etabstinentiam contrainsidiasdiaboli.Quibus exemplis invitati, virtutem abstinentiiB toto corde suscipiamus. ut et futura malapossimusextinguere, et prseterita peccata diluere, in exemplo Ninivita- rum, qui minitantis Dei iram, per triduam evaae- runt abstinentiamf/Mi/t.iiO.Sed quia comesjejunii eieemosyna est, dignum e8t,ut quod corpori nostro subtrahtmusperabstinentiam,pauperibuserogemus per miserioordiam. Illud ergo jejunium Deus nen approbat, quod eleemosyna non ornat.Quia taleedt jejunium sino eleemosyna,qualissineoleolucerna. Unde ipse Dominus per prophetam quosdam jeju- nantes, sed ab elecmosyna cessantes redarguit, di- eens : « Cum jejunaretis et plaogeretis, noone V9^ 405 HAYMONIS HALBEHSTAT. EPISC. OPP. PAR8 II.— HOMIL. 196 biomctipsis jejunastisetplanxibtis {Zach, vii). ? »Sibi enioi et non Dco jejunat,qui hoc quod corporisub- trahit perab8tinentiam,non paiiperibuserogatjSed sibi in posterum rcscrvat.Qui autem jcjunat ctelc- mosynam tribuit,nccessecst utabomniiracundiact odio atque impatientia cor suum custodiat. Quia frustra seipsum affligit in corpore, qui odiumscrvat incordo,sicutDominusquosdamjejunantcsincrepat dicensiw Ecce in die jejunii vestriinvenilurvolun- tas vestra,et omncs dcbitoresvestros rcpctitia. Ecce ad lites et contentionesjejunatis,etpercutitis pugno inipie (ha. lviii . > Et e contra Dominus per Jocl: « Sanctificalcj.^juiiium (/(>(?/. i;. » Sanctilicarejeja- nium, est cum abstinentia carnis eleemosynam tri- buere, et caatera pietatis opera impcndcre. Quapro- pter seeundum Apostolum, qui ait : « Ecce nunc tempus acccplabile, ecoe nunc dies salutis (// Cor, vi),»dignumcstutinbisdiebuscxhibeamusnosmct- ipsos sicut Dei ministros, in multa patientia, inje- juniis,in vigiliis,in castitate,incharilate non ficta. Quantum autem pacis concordiam Dominus in no* bis diligat, ipsc manifestat in Evangelio^ cum cla- niat: « Si offers munus tuum ad altare,ctibirecor- datus fueris quia fratrer tuus habctaliquidadvcrsus te {MaUh, v), » etc. Tanto enim sccurius rcsurre- ctionis diem cclcbrabimus, quanto distristius prae- sentis temporis dies observavcrimus. Undc qualis mcrccs,imo quantagloria sia plici cordojejunanti- bus,et eleemosynam largientibus maneat, ipseDo- minus ostendit : qui cum dixisset pcr Prophetam {ha. Lviii) : « IIoc est jejunium quod elegi : frangc esurienti pancm tuum,etcgenos vagosquc induc in domum luam : cum vidcris nudum, opcri cum, et carnem tuam ne despexcris, adjccit : Tunc cruin- pet quasl manclumen tuum, et sanitas tua citius orietur. Etanteibit faciem tuamjustitiatua,etgloria Doiiinicolligettc.Tuncinvocabis,etDoininu8exau- diet: clamabis, et dicet, Ecccadsum(/W.). » Congrua autcm rationc magistri Ecclcside, quad ragesimiB tem- pusanteDominipassionemobservandumessestatue- runt,ut intelligamus quia pr«£scntis vitcB aHlictioim- mortalitem futuram parit.Adquam reni conOrman- dam,ipse Dominusqui quadragintadiebusantcpas- sionem jejunavit, quadraginta etiam post rcsurre- ctioncm cum discipulis conversatus esl, utrumquc tempus quadraginta dicrum numero complens : ut ostenderet, in pr«Bsenti vita tempusesseaftlictionis,. et in futuro gaudii. Giim enim quadraginta diebus antc passioncm jejunaret, quasi clamabat : « Nisi pcenitcntiam egcritis, moriemini iu peccatis vcstris [Luc. xiii); » ct Petrus : « Abstinete vos a carnalibus desideriis,qua5militantadvcrsusanimam(/Pt/r.ii).M Dum vero post resurrectionem suam cum discipulis conversarotur, eorum corda laetificans, quasi illud gaudium ineffabile promittebat, de quo alibi ait : «Iterum videbo vos et gaudcbitcorvestrum, etgau- dium vestrum nemo tollet a vobis (Joaw.xiv). » Et itcrCim : « Eccc ego vobiscum sum omnibusdiebus U9que ad consummationem sobcuU {Matlh, x^lviii).» A. Jejunavit autem non solum quadragintadiebusscd etiam nocUbus : ut sive prospcra blandiantur qus Bignificantur pcr dies, sive adversa terraont, ua; significantur per noctos, immobiles perseveret ani- mus Christianus, sicut faciebat ille, qui diccbat : « Per arma justitis a dextris et a einistris, per gloriam et ignobilitatem, per infamiam ct bonam famam, ut seductoros et veraces, sicut qui ignotiet cogniti (II Cor. vi). » Bene autem postquamdictum est«cumjejunassetquadragintadicbusetquadragin- tanoctibu8,»additumcst,« posteaesuriit, Mutverain illo humanitas cssc ostenderctur. Hoc cnim de Moyse et Elia scriptum non legimus, quia nuUi dubium, quod post jejunium ut puri homines esuricrint : sed de illo, qui ita Deus erat, ut etiam homo esset, n dignum fuit ut scriberetur.Vel certepost jejunium esuriitfUtoccasiotentandidiaboloprsberetur.Quem enim quadraginta dicbus et noctibus jejunantem videbat, fortasse tentare non auderet, nisi eum esu- ricntem iterum cerneret. Et quem post jejunium esuricntem vidit, quasi homicem tentare prassump- sit. Unde ct subditur : « Etaccedens tentator, dixit ei : Si Filius Deies, «dicutlapidesisti panes fiant. » Quia esurienti panis congruit, quem csurientcm vidit, ut de lapidibus panem fac^ret, pcrsuasit. Sed forte movet aliquem, unde diabolus, ut Dominum tentarct, occaslonem Bumpserit, et cur eum Filium Dei sslimaverit. Ad quod respondendum, qnia forte audivit Dei Palris voccm intonantcm: « Hic est Filius meus dileotus, in quo mihi complacui (MaUh. xvi^. "Et ideo quem C testantePatreDcum audivit,homin6mcredei*edistu- lit. Nisi enim Denm illum aQstimaret, nequaquam per obscsflum hominem diceret : « Quid tibi et no* bis, Fili Dci? venisti ante tempus torquere nos {Matth, viii)? » Bed quia quae hominisi^unt in eo vidit, utrum Deus esset usque ad mortem ignoravit. Ita enim Dominus noster Jcsus Christua suaopcra temperavit, ut diabolus ejus adventum cogn sltQentiam; avaritia^perlargitatem ; vanse glosiasper humilitatem; juxta quod nos beatusJoannesadmo- net, djcens: « FilioIi> noiite diligere mundum, ne- que ea qu® in mundo sunt: quia omne quod in mundo est, concupiscentia carnis est, et concupi- scentia oculorum, et superbia vita$ (/i/oan. ii}. »Con- cupiscentia, videlicet carnis,pertiaetadgulam:am. bitio ssculi ad avaritiam ; coiu;upiscentia oculo- rum ad vanam gloriam. Quod ergohistribustcnta- tionibus, inquibusaDominosuperatusest diabolus, maxiffle genus humanum aDomini voluntateretra- balur, illa parabola Evangelii indicat (Lu^;. xiv, ubi, qui ad cosnam invitati venire recusaverunt, tres ex- cusationes protulerunt. Primus dixit : « Viilam emi, et necesse habeo exire, et videre illam. Alter dixit: Jugaboom emi quinque, et eo probare illa. C Tertius quoque ait: Uxorem duxi, et ideo non pos- sum venire. » Ideo et nos calliditatesdiabolipraevi- dentes, per arma justitiae a dextris et a sinistris tuti, ex totis conaminibus repugnare studcamus. « Tuac ait illi Jesus : Vade, Satana. » Nonnulli putant eamdem sententiamaudissediabolum quam et Petrus audivit, sed muItumlntersediversaQsunt. Petro enim ignoranter mysterium passionis contra- diceoti dictum est: Vade retrome,Satana, quodest dicere: Sequere, id est imitare me, qui contrarius es voluntati mem. Diabolo autem non dicitur, vade retro me, sed absolute, vade, Sanata, ut subaudia- tur in infemum. « Scriptum est enim : Dominum H Deom tuum adojrabis, et illi soliservies. » Ethoc testiinonium (sicut et superiora) in Deuteronomio j) Bcriptum est. Ubi considerandum nobis est, quia com dicente diabolo: « Hsc omnia tibi dabo,8ica' *< densadoraverisme^MDominusrespondit: « Domi- « Dum Denm tuum adorabis, » ostendit quiadiabo- lu8 illum quasi Deum et Creatorem suum adorare debuerat, non se ad adorandum, quieratcreatura, teotare. Sed quffiritur,cum Dominusdicat : « illi soli •< aervies, » quare apostolus Paulusdicatper chari- tatem. servire invicem. Quomodo ergo Domino sol servire prscipitur, cum servitium commune dicitur? Ooomodo autem utrumque contrarium non sit, fa- cilc agnoscimus si proprictatem Grffici sormonis, ex P.nRgt. CXVIII. qua Scriptura tronslata cst, attendamua; apud Graecos servitusduobus modis dicitur: diqitur enio), Xa-cpfia, dicitur et SouXsia. Scd XctTpeia Ula servitua est qus soli Deo debetur per culturam et venera- tionem, qua auctori et Qonditori omnium. Unde et «lowAoXatTpeia? nomen compositum est ex eSjoXo; et Xatpefa i eo quod honorem et scrvitutem soli Dea dobitam, homines stuUi idolis deferxe volucrunt; SouXsia autcm illa servitus dicitur .qudB Cfvnniunis. est, et inviccm a fidelibus exhibenda. Unde et ser* vus 6ouXo< apud eos appellatur, Jubemurergoetper charitatem servire inviccm, quod pertinet ad Sov- Xsiav et jubcmur iterum soli iJco servire,quod pcr- tinet ad XaTpebv, ut ejus honorem nulli creatur» deferanius. Quod cnim ait Apostolus: « Servi, ojbe- ditc dominis carnalibus (Ephes, vi), » ad SouXsCav portinet; quod vero in aiio loco ait: « Nos sumus circunicisio, spiritu Deo servientes {PhiUp.ui), » ad Xaxpetav pertinet : undc et codom loco apud Gra- COS Xaxpeuovre; scriptum CSt. « Tunc reliquit eum diabolus. » Reliquit eum quem nunquam tenuit: quia superatus atentato, atenta- tionc ccssavit. Scd quamvis ab eo superatus tunc rocesscrit, tempore passiouis ad eum venit, sicut ipsc dicit: « Venit ad me princeps hujusmundi, et in mc non habct quidquam (han. xiv). b Uude co- gnoscimus, quia antiquus hostis supcrari potest, sed quicsccrc nescit« Et eo a tentatione recedente: u Ecce angeli accesserunt, etministrabaatei. » Pul- chcrrime autem in concIusionehujusIecUonisutra- que Domini natura nobisdeelaratur^divina scilicet et humaua, si tamen hanc cum Lucs Evangclii le- ctionc conferamus. Legimusenimin Luca(LttC.xxii)» quia cum instaute passionis tempore Dominuspro- lixius oruret, descendons angelus Domini de codIq, confortabat eum. In documento ergo utriusque na- turffi hunc et angclus confortabat, et huic angeli ministrabant. Quia enim Deus est, ministrabant ei angeli: quia homoverusest, confortabateum ange- lus: quoniam ei, qui minoratus estpaulominusab angelis in bumanitate, omniasubjectasuntsubpe- dibus ejus perdlvinitatem.Quantumautemadlitte- ram pertinet, ferunthi quiintransmarinispartibus sunt, quod nullus mons tam excelsus sit quam Olympus, cujus cacumen (us asserunt) supcr nubea cst, et nec ibi pluvia necimbertangit,Traditautem beatus Augustinus, qui fuerant fortissimiatquero- bustissimi,qui (estatis tempore ascenderuntineum, spongiam aecum ad nares ferentes, necnon farinam vel cinerem, et fecerunt characterem aliquem in farina vel cinere« revertentesque anno sequenti iterum ascenderunt illuc et ita invenerunt, sicut reliquerunt. Et in hoc manifestatur quia supernu- bes est, et nec ibi imber, nec pluvia, neque ventus Aat. Spiritualiter vero, per montem excelsum ipse diabolusintelligitur, dequoalibiscriptum e8t:« Vul- neratus est a monte Tyri ; » et propheta : « Quo- modo cecidisti de coelo, Lucifer,qui mstne oriebaris, qui in corde tuo dixisti : Inooelumo^cendamisuper 203 HAYMOMS IIALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS 11. — HOMIL. 204 astra oaBll ffidificabo solium meum? » (Isa. xiit.) Et X beDe quidem per montemdiabo1u8de8ignatur,quia omnea suos sequaces ad altjoraprovocat,sciiicetad superbiam. De quo beatus Job loquitur: u Omiie Bubliiqe videt, et ipse est rex super omnes filios superbi® {Job. xut. » Sic econtra etiam Dominus suos ad humiiitatem semperprovocat^dicens: «Di- scilc a me, qata mitis sumelhumiliscorde {Matlh, xi}. >> — « Et gloriam eorum. » Gloriam mundi di- eitaurum, argentum, vestcs et lapidcspretiosos,et cffitera amabiliavel transitoria mundi. Alius Evan- gelista dicit, quod in momento etictuoculiostendit illi omnia. Et bene, quia omtiia quae videntur mo- mentanea et transitoria sunt sicul scriplum estr « Bt mundus transit, et concupiscentia ejus, et omnia vanitas (/ Joan n). » Alius namque dicit ^ quod ait Oomino diabolus : « Omnia qum cernis mea sunt, et qui voluero do ea. Tu outem si cadens adoraveris me, erunt tua omnia ^Matth. iv). » Fe- fellit diabolus, et hocperarrogantiamdixit, nonpcr poteiitiam. Absit hoc ad intelligendum ut ejus sit univcrsus mundus. Ncque enim potest fore ut sit, sed illius est qui cuncta ex nihilo crcavit. Cujus namque sit Propheta declarat, diceos: «Dominiest terra et plenitudino ejus, orbisterrarumetuniversi qui habitant in eo {PsaL xxni). » HOMILIA XXIX. FEBIA 8ECUNDA POST InVOCaVlL (Matth. xw.) u In iilotempore, dixitJesus disci- €c pulis suis: cum vencrit filius hominis in scde « majestatis sun, et omnes angeli ejus cum eo. » C Post biduum Pascha facturus. pulchre prsdicit se in majestate ad judicandum genus humanum ven- turum: ideo, ut quos contumeliatcrrebatsupplicii, sublevaret etiam gloria regiii. £t pulchre fllius homlnis irt mtyestate dicitur esse vcnturus, quia €( Pater non judicat quemquam,scdomnejudicium dedit Filio (Joan. \). » Et in judicio,sola forma filii bominis apparebit. « Tuncsedebitsupersedemma- « jestatis su«. » Sedem majestatis Dei vel nubem, in qua adccelosascendittCumquaetiamadjudicium descensurus est, intelligeredebemus: vel etiaman- gelos etsanctDshomines, quibusprssidensjudicium in orbe agitabit, « Et congregabuntur ante eum omnes gentes, et « seperabit eos ab invicem, sicut pastor segregat n ■ oves ab hiedis. > In signiHcatione electorum oves . praeponuntur, propter innocentiam .Electi autem ovcs dicuntur, quia imitatores illius sunt dequodicitur: . u Sicut ovis ad occisionem ductus est (Isa. uu). » Reprobi vero in s!gnificatione ha;dorum ponuntur, quod lascivum et petuluni^ animal est, et quod in Veteri Testamento peccatis popiili offcrebatur. « Et statuet oves a dextris, haedos autcm a sini- « stris* » Apud Deum non estdextranequesinistra: sed per dexteram magnitudo gloriae, per sinislram magnitudo supplicii designatur. Statuet ergoovcsa Mxtris suis, hoc est electos inmagnitudineglorioe: haedos autcm a sinistris, hoc est peccatores in sup- pliciis aetornis. « Et dicet Rex hi^ qui a dextris ejus erunt: Ve- « nite, benedictiPatrismei,po8sideleparatumvobi8 « rognum a constitutione mundi. » Secundum prs- scicntiam ct proedcBtinatioAem Dei hocdebemusin. teiligere. Rcgnum, inquit, quod vobisparaviacon- stitutionc mundi, veniteet posaidete. Omnipotena Deus electis suis paravit regnum, et ipsos eleclos regno paravit. « Tunc respondebuntci justi, dicenles: Domine, « quando te vidimus esurientem et pavimus, » elc. Justi vel pro terroro ct magnitudine Oomini ista loquuntur, vel propter magnitudinem remuneratio- nis. Omnia etenim bona quae in hoc's«culo gerun- tur, ad magnitudinem illius gloriae imparia esseju. dicantur. « Amen dico vobis, quandiu fecistis uni dehis « fratribud meis minitnis, mihi fccistis. » Licel in oninibus pauperibus Chrfstos rccipiatur.et momni- bus illi eleemosyna largiatur, tamen in hoc saculo illos specialitcrdesignat, quinoncorpore, sedspiritu pauperes sunt: qui sua pro Deo reliquerunt, sicut fuerunt apostoli et imitatores eorum, super quos Dominu8manussuasextendens,dicebat:«Eccemater mea et fratrcs mei (Matlh. xii). » • Et ibunt hi in suppliciumaeternum, jusUaulcm « in vitam aeternam. » Sicutenim in scienlia Deiet pra»destinatione illius praeparatum est sanclis rcg- numaconstitutione mundi, ita etiam poenae inferni diabtjIoctangelisejuspraxparataeessedicuntur.Frus- tracrgo dogmatizatOrigenes diabolum et omnesrc- probospostspatium railleannorumde infcrno exitu- roSjCtad gloriam vitaeaBternse transferendos, cumDo- minusdicat:«Ibunthiinsuppliciuinajtcmum.»Sicut enim gloria quam sancti in die judicii accipient «Btcrnalitcr erit ct sine termino, itn sinedubiopoena dabitur (Bternaliter rcprobis. IIOMILIA XXX. FERIA TERTIA P08T InVOCavU. (Matth. xxi). « In illotempore,cum intrassetJe- « sus Hierosolymam, commota est universa civitas « diccns: Quis est hic? »etreliqua.lngressusfuerat Dominus Jerusalem cumfrequentiaturbarum,hjTn- nos et laudes ei decantantium : videns ergo populus, qui ad fesLivitatem confluxerat, Dominum cum fre- quentia turbarum advenissein Jerusalem.commota est, dicens : Quis est hic? Quod autem dixit: com- mota est universa civitas, metonymicos est intelli- gendum,percontinens id quod contineturostendens. hoc est, per civitatem, populum habitantem, inter- rogant autem dicentes : Quis est hic? « Populi autem, » id estvulgaresturbae quaecum Domino gradiebantur, « dixerunt: Hic est Jesus propheta a Nazareth Galilaeae.^A minore incipientefl ad majus pertendunt suam responsionem. Hic est (inquit} Jesus propheta. Non dicunt Cbristum, sed 203 mmUM DE TEMPOriE. m pmpbetaro, quasi adbuc minus sapientes, et non A perfecte in eum credentes, sed non errabant ex toto. Nam et ipse per Moysen prophota fuerat appellatus, dicente Moyse : « Prophetam suscitabit vobis Domi- nos Deus vester ex fratribus meis, tanquam me, ipsum audietis (Deu/. xiii). » Et ipse etiam se appel- iafit prophetam, dicens : » Non est propheta sine bonore, nisi in patria sua (^atth. xiii). » Et : « Non oportttit prophctaxn perire extra Jcrusalem (Luc, xiii). » A Nazareth Galikeae dicitur esse, quia ibi notritus cst postquam dc /Egypto rediit. Allegorice autem Jerusalem signiflcatsummam vistonem pacis, eslestem videlicet palriam. Cum ergo intrasset Je- sus Jerusalem, id est cum per ascensionis myste- rimn penetraret coelos, commotus est exercitus su- perikarum virtutum in adventu illius, dicens : Quis w^ esthie?Quod Psalmista apertius exponit, dicens ex persona angelicarum virtutum : « Quis cst iste rex gloriQ ? » Et respondentes illi qui cum Domino gradiebantur, dixerunt : « Dominus virtutum ipse est rez gloriae (PsaL xxiii). » Quod Isaias, licet aliis verbid, tamen eadem signincatione pronuntiat, di- cens {Isa, lxiii): « Quis e^iste qui venit de Edom, tJDctis vestibus de Bosra ? » Et statim subjunxit ex responsione angelorum, qui Dominum comita- bantur : « Iste formosus in stola sua, gradiens in multttudioe fortitudinis sus. » « Et iBtravit Jesus in templum Dei, » et reliqua. Dedit nobis Dominus exemplum, ut quotiescunque in urbem vel in villam procedamus, primum causa orationisdomum Dei expetamus, ac deinceps ea qu« agenda nobis sunt cum Dei adjutorio exscquamur. G EtiDgresBus in templum, « ejiciebat omnes venden* « tes et ementes in templo. » Repetendum est a coDsuctudine Judaeorvm, qui erant vendentes vel ementes. Praecipiebat etenim )ex (DeuL xvr) ut om- nis peputua regni Judffiorum appareret in anno ter in coDspectii Domini, atque COniluentibus ad tem- plum dabatur praeeeptum. « Non apparebis in con- spectu Dei vacuus (Exod. xv). » In illo ergo templo augu9tis8imo,ad quod totum regnumJudffiorumcon- fluebat,multaB victimse offerebantur, boves videlicet, arietes, oves et caprs,et passeres. Sed quia multi de longinquis regionibus superveniebant, qui secum vi- ctijnas et sacrificia adducere non poterant,habebant prsparatas sacerdotes victimas diversi generis, qu^a in usum Bacrificiorum erant apj;a, ut venientes ad q templum Domini sacriflcium eifTerent. Et ita adhae- rebat duplex compendium Scribis et Pharisseis.Nam etpretium rerum suarum.accipiebaat,et quod eme- batur, iterom in suos usus redigebant. Sed quia fraudem eorum excludebat inopia pauperum, qui nonsolum victimas non habebant^sed etiam nec pecu- nias quibus emerent id quod necessarium erat^cogi- tavemnt fraudem quomodo prsedam agerent de po- pulo» et in templo poauerunt uummularios, ut ain- gulis indigentibus pecuniae foenerarentur. Sed quia iex prohibebat usuram, et pecunia illata nihil pro- desse poterat sine usura, commentati sunt aliam fraudem per quara potuissent populum exspoWare. Et pro nummulariis posuerunt colybystas, qui coly- bias, id est tragemata vel vilia munuscula exigebant a populo cui foDnerabantur, ut quod in nummis non liccbat accipere, saltem in illis rebus accepissent quae nummis coemuntur. Verbi gratia, frixum cicer, unam passam, poma diversi gencris et caste^a qus hummis coemebantur, istiusmodi inveniens Domi- nus in tcmplo, ejecit omnes. Sed quid ageret, si in- venisset ibi iuxuriantes, ebrietati vacantes, quando ea quae in templo Domini ofPerebantur ejecit ? Quod autem dicit de templo ejecisse, non debemus putare quod intra teroplum lalia gererentur, sed in portici- bus quae templis adhaerebant. « Et cathedras ven- « dcntium colombas evertit. » Columbae ncn resi- dcnt in cathedris, sed potius in caveis^utDominus columbarum calhedras everteret : sed, sicut aliqui volunt, vcnditores carumdem columbarumin cathe- dris residebant. Quodtamen minime procedit, quia cathedra non est negotiatorum, sed potius magistro- rum et doctorum. Quod autem Dominus catbedras vendentium columbas evertit,etmensasnummula- riorum destruxit, et ementos et vendentes pariter de templo Judaeorum ejecit,aliud gerendo,aIiud ge- rendum esse insinuavit. Vendentes et ementes in Ecclesia sunt qui sacros ordines vel ad pretium lar- giuntur, vel ad pretium percipiunt. Mensae vero nummuIariorumappelIanturaItariaDei,propterava- ritiam sacerdotum,qui ad hoc assistunt altari,|itlu- crum indeterrenum acquirant. Sicutergo Dominus tuno temporis vendentes et ementes pariter de tem- plo corporali quod e^at in Jerusalem, ejecit;ita etiam nunc quotidie de templo spirituaIi,hoc est de sancta Ecclesia, vendentes et ementes ejecit, id est et eos qui per pecuni^s gradus dignitatis accipiunt, vel qui eosdem gradus ad pretium largiuntur : et gi non a praesenti Ecclesia, saltem a futura elimi- nantur. « Et cathedras vendentium columbas ever- tit. » Per columbas donum Spiritus sancti intelligere debemus, proptcr quod in specie higus animalia super Dominuip baptizatum Spiritus sanctus appa- ruit. Quod ergo Dominus tunc temporis corporaliter egit, hoc signiflcat, quod dignitatem et ministerium illorum destructurus esset, qui gratiam Spiritus 8ancti,quae maxime perimpositionem manusepisoo- porum largitur,nisi accepto praemio non largiuntur. « Scriptum est : Domus mea domus orationis vo- « cabitur. » Idcirco enim quis adire debet templnmi ut puram et f^quentem orationem ibi exerceat. Sed tunc in speluncam latronum convertitur, quando quilibet ex sacro ministerio lucrum sibi temporale acquirere desiderat. Spiritualiter autem templum Dei mens uniusciyusque fidelis est Unde Paulus apostolus dicit : « Templum Dei sanctum eet quod estis vos (/ Cor» iii). » Sed hoc templum Dei in spe^ luncam latronis convertitur, quando in mentibua nostris Issiones proximis nostris excogitamus. Dum enim sollicite cogitamus in cordibus nostrifl^ut no« cere valeamus, latrones in mente nostra quasi iu 207 HAYMONIS IIALBRUSTAT. EPISC. OPP. PARS II. — HOMIL. 208 speloroa roBidcnt, qui de praetereuntibus praedani A agunt. « Et accesserunt ad eum csBci et claudi in tem- « plo, et sanavit eos. » Post ^eQtos illos qui in tem- plo Dei illicita exeroebant, curavit caecos et clau- dos, ut aperte dcsignaret quod sicut illi sua ca3ci- tate et debilitate corporis sanabantur, ita eLiam et illi, si converti vellent, asua spirituali caecitatecu- randi essent. 1 Videntes autem principes sacerdotura et scribaB « mirabiliaejusquae fecit, » et reliqua.Quaerunt raulti q^uod miraculum Domini maximum habeatur intet' omnia signa ejus, et quidam praBlerunt resuscitatio- nem Lazari^quidum illuminalionem cicci nuti,non- nulli mutationera aqu^e in vinum, plcriquc trunsfi- B gurationem illius in monte coram discipulis : bcato autem Uieronymo videtur hoo prajcipuum et maxi- inum esse omnium miraculorum.Magnum enim et muximum hoc miraculum fuit, ut unus homo, et qui adeo tunc tcmporis vilis crat, ut cruciligi posset, uni- versum exercilum de omni reguo Judaeorum ad tem- plum confluentem, fucto flagcllo de resticulis, fla- gellando de tcmplo ejiceret, quod immensus cxcrci- tus facore non poterat. Et in hoc facto splendor qui- dam sidereus divinitatis radiabat in vuitu illius, quo perierritf, non habebant auducium resistendi Domi- no. Sed Pharisaei manus in Dominum mitterc non aud^ntcs, conterriti divinitate illius, opera tamen ejus culumniabantur^ diccntes : f» « Audis qnid isti dlcunt? » Ac si dicerent : Haec ^ laus non convenlt homini, sed soli Deo. Hoc dicen- tes, non putabant eum Filium Dei esse.Sed pensan- dum est, cum quanto periculo episcopi favores ho- minum rec]piunt,cum hoc pro crimine impingeba- tuf, qudd Dei Filius abhominibuslaudabatur.Qui- bus ita Dominus suufn tempcravit responsum, ut ntt dicerct quod illi volebant audire : Bencfuciunt testimonium de me perhibentes : aut etiam : Errant, igfnoscite aetati illorum, sed dicta puerorum ex di- Ctis prbphetarum corroborat, dicens : « Nunquam lc- « gi^tis : Quia ex ore infantium et lactentium per- « f^cit laudem,» quando corda et ora turbarum sim- 'pllcium ad fidcm Dcmini accendit? itio flrueretur. In tantum enim nulli adulatusest, Wl lii^Gi bospttio alfcnjus frueretur : sed diebus venie- bttt in bivitatem, et prasdicationem ibi peragebat ; tttitte y^o revertebatur in Bethaniam, et fruebatur {bi hodpitio Lazari et sororum ejus. HOMILIA XXXI. FERIA QUARTA POST InVOCOVU, (Matth. XII.) « Tn illo tempore,acce6seruntad Je- « sum Scribaa et Pbarisaei^dicentes: Magister^volu-' « mus a te signum videre, »etreIiqua.SicpetebaQt a Domino signa de ccbIo videre, quasi non fuissent signa ea quae Domious superius fecerat. Sed qusren- dum est qualia signa postulabant a Domino neri.Vel postulabunt ut in morem Elis ignem de ccelo ruero faceret, sicut contigit eo tempore, quando ignis de cobIo descendit, et percussit quinquagenarios cam quinquaginta suis. Vel etiam postulabaat ut. sicati tempore Samuelis, asstivo tempore, contra coosue* tudinem illius terree, mugirent tonitrua,coru8careBt fulgura, imbres ruerent (/ Reg. xii). Sed quia ea calumniabantur qu® quotidie coram suis oculisDo- minum facere videbant, multo magis hsecalumma- rentur, si contigissent. Dicerent enim non ex pote- state Domini hoc evenire, sed ex diversis qualitati- bus aeris accidisse. Vel, sicut Joannes Evangelista dicit (Hatth, xii), petebant eum ut manna de coek) plueret eis, sicut quondam fecerat patribus eorum in desertOf ut sino labore et fatigatione vivere po- tuissent. « Generatio mala et adultcra. > Geflcrationem malam populum Judsorum propter contemptnm et prfflvaricationero vocat. Praevaricatrix enira divino- rum prfficeptorum fuit et adultera : qnia relicto pro* prio viro,hoc est Doo,idoIis gentium se miscnerat, « Signum quaerit, » hoc est signum de coelo, « et « signum non dabitur ei, nisi mgnum Jonm pro- « phetffi. » Quaeritis, inquit, signum a rae videre, aed non dabitur vobis signum divinitatis mecedecmlo, sed potius humanitatis mese de inferno. « Sicut enim fuit Jonas in ventre ceti tribus die- « bus et tribus noctibus, sic erit Filiud hotninis in t corde tcrrje tribus diebus et tribus noctibus. » Nota est historia de Jona [Jon, i), quod cum fbge- ret a facie Domini in Tarsis, ceto sorbente devorft- tUB est, et fuit ibi tribus diebus et tribus noctibus: hoc facto significans mortem Domliii, qui iatuit in corde terrae, hoc est in sepuIcro,tribuB diebus ettri- bus noctibus. Sed queeritur cur Doihinus in Bepulcro tribus diebus cttribus^octibus jacuissedicitur,CQm constat eum ibi non tot diebus et Hot^tibus ex integro mansisse ? SiqoideSi sexta feria hora sexta cruci- fixus est, nona aut^m emistt spiritum : vespere post occasum solis depositus est de cruce, et collocatua in sepulcrum, et non ibi Jacuit nisi triginta et dex horis. Sed in hoc loco regula Scripturae attendenda est, quia frequenter a parie totum demonstratur. Sicutenim accipimus sextam feriam cuCq nocte prs- cedenti,itanoctem Domii^icam cum seqwenti di<>.Se- cundum banc rationem tres dies 6t nooted invienituP mansisse Dominus in sepulcro, Nam saepe talem lc- cutioncm invenimus in Scripturis,6f etiaifi in nostra communl Iocutione,8icutdiximu8mulierem partum 209 IlOMILliE DE TEMPOHE. 810 porlare decem mensibus, cum constat novem mon- A immundus spiritus exit ab homine,q.uaado regene- sibus tantum ferre, et incipiente decimo partum egredi. «ViriautemNiniviUc surgont in judicio cum gene- « ratione ista, et condemnabunt eam, » et reliqua. CumdicunturviriNinivitaBSurgereinjudiciocumgfc- DeratioDailla, constat aperte quod in j udicio tam boni quam repeobi aeque resurrecturi sunt. « Et condem- nabunt eam, » non potestate, sed comparatione, qaiapoenitentiam cgeruntin prsedicatione Jonee. Qui cognoscit verilatem, cognoscit Deum : quia Deus veritas est, dicente ipso Domino: « Ego sum via,verilas etvtta {Joan. xiv). » Credamus ergo ut cognoscam\is ve- ritatero : quia sine fide ad cognitionem vttritatisirul- lus pervenire poterit. Quid est quod cogniluri su- mus? illud quod necoculus vidit,nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit. Qeid enifn est fides, nisi credere quod iron vides? Fides ergo est quod non vides credere : veritas, quod credidisti videre. Quid est quod videre nobis promittitiir?Diciieiiim Oominus in aliolooo, quid esset quod visun eri- fratres propter gentis unitatem, de eadem gente j^ mus^ubi aitrc^ Qui autem diligit me,diligeturaPa- videlicet nati,sicutedtilh]d in Genesi:cc Si eicgeris regero super te,de fratribustuiselige quemcunque volueris; »hoc est de gente tua.Quartomodo, aiTectu et pietate,8icut omnes qui in Christo credimus, di- cimur fratres. Uno eteaim ix his modis dicuntur fratres Domini, proplnquitate scilicet carnis illius. Spiritualiter prsedicante Domino turbis matres et fratres illius foris stabant,et modo Dominus in Ec- clesia docet gentes : mater vero illius et fratres, id est Synagoga, foris stant, hoc est a societate Eccle- 8183 alieni existunt. Sed et ipsi cum ad domum Do- mini intraverint, non negabuntur ab eo,sed imple- bitur in eis quod Dominus dixit: id est non habet locum in vobis. Si sermo meus capcrctui a vobis, caperet utique vos Quid cst ergo, non capit in vobis? id cst, non capit cor vcstrum, quia non rccipitur a ccrde vestro. Audistia ccrte Dominum dicentem : « Scio^quia filii Abrahs estis, » audite quid postea dicat : « Egoquod vidiapud Patrcm meum,Ioquor: et « vos, quod vidistis apud palrem vestrum, facitis. » Quid autem faciunt, ct quid eis dixit? quairitis me occidcrc ; hoc apud Abraham nunquam viderunt. Dixit: «qu.n vidi apud Patrem meum loquor «verita- 8er\itute, sed quomodo illi servitute carcbunt, qui nolunt carere peccatis ? Quanto facilius est, si dc jj tcmvidi, veritatcmloquor, quiavcritas sum.Sienim scrathomo peccatum, fugiatque ad^Christum verae Domiiuis vcrilatem loquitur, quia ipse est veritas libcrtatis vindicem atque auctorem ! Liberat enim ab Patris, quam vidit apud Patrem, scque vidisse loqui- bac servitute peccatj solus Dominus^ qui illa non babuit. Qui solus sinepeccato venit in mundura^ ille Bolus liberarc potest de peccato. Qui venit sine pec- cato, factus est sacrificium pro peccato. Cura ergo omnis qui facit peccatum servus sit pcccati, quse sit spes nobis libcrtatis, audite. « Servus autem, inquit, non manet in domo in » stemum. n Ecclesia est domus, servus est pec- cator. Non maneat homo in peccato, ne sit ser- vos peccali, ut possit manere in dom j, 1-1 ^.s*. in Ec- tur, ipse enim Verbura quod Verbum erat apud Deura: isti ergo malura quod faciunt, quod Domi- nus objurgatet corripit, ubi vidcrunt apud patrem suum? Gnra audierimus in consequentibus apertius dictum, quissit corura pater, tuncintelligimusqua- lia viderint apud talem patrem. Adfauc enim non nominat patrcm ipsorura. Paulo superius Abraham commemoravit^ sed carnis originem, non vit® simi- litudincm. Dicturus nunc alterum patrem illorum, qui ncc gcnuit eos, nec creavit, uthomines essent, 315 HAYMONIS IlALBEnSTAT. EPISC. OPP. PARS II. - HOMIL. 2IG «ed tatnen fllii erant ejus, in quantuin mali erant,non in quantum homines erani: in quantum imitati^ non in quahtum creati. c< Responderunt ct dixerunt ei : Peter noster « Abraham est. »> Quasialiquid dicturus esset con- tra Abraham, aut quasi in aliquo auderet reprehen- dere Abraham. Non quia Dominus non audebat re- prehentlere Abraham, sed quia Abraham talis erat qui non reprehenderetur a Domino, sed potius lau- daretnr. Tamen isti videbantur eum provocaro, ut ah*quid mali diceret de Abraham, et esset occasio faciondl quod cogitabant. » Pater noster Abraham est. » Audiamus quomodo eis respondet Dominus, cum il]orum damnatione laudavit Abraham : » Dicit eis Jesus : Si filii Abrahse estis, opera « Abrahse facite. Nunc autem quseritis me interficere, « hominem, qui vcritatem locutus sum vobis, quam « audivi a Deo ; hoc Abraham non fecit. » Ecce, ille laudatus, isti damnati. Nam hi qu^erebant Do- minum interficere, Abraham autem non erat homi- ckia. Non dico, inquit, ego sym Dominus Abrah*, qaod et si dicerem, verum dicerem {nam dixit in alio loco : « .Antequam Abraham fieret, ego sum, >» cum illura lapidare vellent) ; sed dico hoc interim, quod videtis, quod aspiritis. quod mesolum putatis, 'scilicet quod homo sum. Hominem ergo dicentem vobis quod audivit a Deo, quare vultis me occidere, nisi qoia non estis filii Abraha; ? Et tamen superius ait: • Soio quiafiHi Abrahae estis, v non negatnuno eorum originem, sed facta condemnat. Caro eorum ex illo erat, sed vita non crat. Ergo Christiani facti iBunt semen Abrahae gratia Dei,non de carne Abrahae. Facti illi cohaBred^^s, Deus iilos exh«2reditavit, istos adoptavit. Isti sunt de quibus in alio loco a Joanne Baptista dictum est : « Potens est Deus de lapidibus istis suscitarefiliosAbrahse {Luc. iii). » Illiergoerunt filii Abrahae, qui opera Abrahae imitantur. Ideo sub- junxit Duminus, diccns : « Si filii Abrahae estis, opcra Abrahae facite. » Factis probate nobilitatem, non verbis. « Sed quaerilis me iuterficere, homincm, qui veritatem locutus sum vobis, quam audivi a Deo; hoo Abraham non fecit. Vos facitis opera patris ve- stri. » Et quia adbuc non dicit quia iste est pater illorum, videamus modo illi quid responderunt. Ggd- porunt enim utcunque coguosccre, non de carnis geoeratione Dominom loqni, sed de vitae institutione. Et quia consuetudo Scripturarum est (quam lege- bant) fomicationem spiritualiter appeliare, cum diis mutis ac fulsis animatanquam prostituta subjicitur, ad hoc respondetur, dixeruntque ei : « Nos ex fornicatione non sumus nati, unum pa- « trcm habemus Deum. » Cum toties gioriantes de Abraham repulsi sunt, nunc videanius quomodo repolli noluerunt ore vendico. Quia cum erat talis Abraham, cujus factum non imitabantur, et de illius tamcn genere gloriabantur, mutaverunt responsio- nem, rredo diccntes apud scipsos : Ouoticscunque nominaverimus Abraham, dicturus est nobis : Qudre non iraitamini eum, de cujus genere gloriamini? Nos A sanctum ctjustum, innoccntem tantumvirutnimi- tari non possumus, Deum dicamus Patrcm nostrum, videamus quid nobis dicturus est. Nunquid falsitas invcnit quod diceret? AudiamusquM dicant, andia- mus quid audiant. « Unum (inquiunt) Patrem hat»c- mus Dcum. » « Dixit ergo Jesus : Si Deus Pater vester esset, « diligeretis me utiquc.Ego enim ex Deo processi et « veni. Neque enim a meipso vcni, sed ille me mi- « sit. » Dicitis Deum Patrem, agnoscite vel fratrem vestrum. Hic tetigit quod sspius solet dicere : « Non a meipso veni, sed ille me misit, ego enim a Deo processi et veni. > Christi ergo missioincamatioest ejus. Quod vcro de Deo Patre processit Verbum, aeterna proccssio est, non habcns tempus, perquem }^ faclum csttompus. Ergoabillo processitutDeuset aequalis, ut Filius unicus, nt Verbum Patris. Venitad nos, « quia Verbum caro factum est, ut habitaret in nobis {Joan. i). » Adventus ejus humanitas ejus; mansio ejus, divinitas ojus. « Quare (inquit) loqnelam mcam non cognoscitis? « quia non potestis cognoscerc sermonem metim.» Ideo non poterant cognoscere, quia non poterantau- dire, sed unde audire non poterant, nisi quiacorrigi crcdcndo nolebant ? Et hoo inde : « Vos ex patre diabolo estis. » Quandiu patrera commemoratia,quand!u patrem mutatis,modo Abra- ham, mqdo Dcum, audite a Filio Dei, cnjua filri pfltis. « A patre diabolo estis. » Deus utiquecreator omniumcrcaturarumcreavithominem,quoraodoh'c dicit: Vos a patre diabolo estis. Quidquid a Deo C creatum est, bonumest; etomnishomo,inquantum creatura Dei cst, bonus est. Quantum vero se sob- jicit per liberum arbitrium diabolo, a patre diabolo est. Bona est cnim homlnis natura, sed vitiataerat per malam voluntatem, et indeerata patrediabolo. Quod fecit Deus non potest esse malum, si ipse homo non sit sibi ipsi malus. Indccrgo Judaei dicti suntfilii diaboli, non nascendo, sed imitando. Ccn- Buetudo vero sancta Scripturae est ex imitatione vel consuetudine operum filios sflepe nominare, ut Pro- pheta ad Judaeos ait: « Pater tuus AmorrhsBusct maler tua Cethaja {Ezech, xxix). » Amorrhaji gens erat quadam unde origiuem JudaBl non ducebant. Cethaji et ipsi gentem suam habebant, omninoalie- nam a genere Judoeorum. Sed quia erant impii D Amorrhasi etCethtei, Judaei autem imitati impictatos eorum, invcnerantfilii parcntes, non de quibusna- sccrentur, sed quorum mores sectando pariterdam- narcntur. Quaeritur autem fortasse,undeipse diabo- lus est. Inde utiquc, unde et caeteri angoii. Sed «Bteri in sua obedicntia perstiterunt, ille inobediendo et superbiendo lapsus est angel us,et factu s est d iabolus. Sed modo audiret quid dicat Dominus : « Vos (in- quit) a patre diabolo estis, et desideria patris vestri faccre vultis. Quaeritisme occidere, hominem, quj veritatem vobis dico, » et ille invidithomini, et occi- dit hominem. Diabolus autem cuminviderethomini, serpentcm indutus,locutuse8tmulieri, etdemulicre 217 HOMILLE DE TKMPORE. 218 venenavit et virum.Dnde mortui 8unt,diabo1um au- A quebamur ergo vobiset nunc de evangelica lection^ (fiendo,quem non audissentysi Dcum audire voluis- sent, qui obtemperarc debuerant Creatori, non de- ceptori.Epgo « ille bomioida erat ab initio. » Videte genu8,boraicida dioitur diabolus.Diabolus non gla- dio armati]s,non ferro accinctus ad hominem venit, aed vcrbum malum seminavit, et occidit. Noli ergo puiare te non esse faomicidam, quando fratri tuo mala persuades. Nam si fratri tuo mala per- suades, occidis. Audi Psalmum : « Filii homi- num dentes eorum arma et sagltfsc, et lingua eo- him gladius hcuiTi8{Psal lvi). » Vos ergo desideria patris vestri facere vultis, ideo sievilis in carne, quia non potestis in mente. «Ille homicida erat ab initio,)>utique in primohomine,exiIIoillehomicida. in quaduo pariter miraculabumanae sanitatislegun- tur,unum invisibiliter per angelicaqp administratio- ncm,alterum per dominicam pcsesentiam viaibiliter exbibitum,sed utriusque nobis nunt breviter expo- sita mysteria, ne prolixa lectionis prolixa quqque explanatio cuiquam forte gravi^ existat. Probatica piscina,quae quinque porticibus cingebatur.populus est Judffiorum, legis undique custodia, ne peccare dobeat, munitus. Recte etenim lex,qu8e quinque li- bris Moysi dcscripta e8t,quinario numero flguratur. Hccte populus qui in quibusdam munditiis vitas ser- vire,in quibusdam solebatimmundorum spirituum tcstamcntis agitari, per aquam significaiur piscina qutie nunc placida ventis 8tarc,nunc eis irruentibgs Exquo potuit fieri homicidium? ex quo factus est n turbariconsueverat.Etbenepiscinaeademprobatica homo.Non enim possetoccidi homo, nisi prius fioret homo. «t Et in veritate non stetit, quia veritas non « est in eo. >• Non quomodo in Gbristo est veritas, ut Deus ipse sit veritas.Si ergo isle in veritate ste- tissetjin suae originissanctitatepermansisset^sed in veritate non stetit, quia veritas non est in eo. Qui « cum lo^uitur mendacium ex propriis loqnitur, R quia mendax est, et pater ejus. »Dtabolu9 autem asemetipso mendax fuit, et mendacium suumipse genuit,anoniineaudivitmendacium prius.Quomodo genuit Pater Filium veritatem, sic diabolus genuit quasi filium mendacium.Mendaciumgenuit quiain veritate non stetit.Omnis enim qui in Deo manel, in veritate manet,quiaDeus veritas est.Si quis vero a Deo recesserit, mendax erit, dicente Psalmogra- vocatur, xd itpdSarx quippe grasce, oves dieuatur. Quia erant nimirum inillopopolo,qui dicereDomino noscerent:« Nos autem populus tuus,etovesgFegis tui, confltebimur tibi in sacula {PstaL bxxvjii). » Vulgo autem probatica;id est pecualispiscina fertur appcllata,quod in ea sacerdotes bostias lavare con- sueverant.Multitudolanguidorumquasinmemoratis porticibus jacebat^aquae motum ex8pectana,9ignifi- cat eorum catervas, qui legis vcrba audientes, suis hanc viribus implere non posse dolebant^atque i^eo dominicas auxilium gratiie affectibus imp]ora|iant<, Gaeoi erant, qui necdum perfectum fidei lumen ha- bebant; claudi, qui bona qus noverant, operandi gressibus implere non quibant;aridi, qui quamlibet oculum scientiae habentes,pinguedine tamen spei et pho: « Omnis homo mendax (/'«a/.cxv). » Inquan- C dilectionisegebant.Talesinquinqueportioihusjace- b^nt.sed non nisiin piscinam angelovenientes^na- bantur: quia per legdm cognitiopeccati,gratiaau- tem remissionis non nisi per Jesum Ghristum facta est.Hunc designat angelus,qui iuvisibiliter descen- dens in piscinamad suggerendam vim sanandi mo- vebat aquam. Descendit enim in carne indutusma- gni consilii angolus^id est paterns voluntatis nun- tius in piscinam populi Judffiorum>et movit pecca- tores factos a doctrina su^, ut occideretfir, qjiia sua morte corporali. non solnm spiritualiter lan- guentes 8anaret,sed et mortuos suscitare sufficeret. Motus ergo aqus passionem(qu8B mota,tiirI)jitaque Judsorum gente facta est) insinuat. Et quia per eamdem redempti sunt credentcs a maledictolegis, tum vero homo a Deo recedit, intantum mendax erit, dum se a veritate declinaverit,et inde pcccator erit.Quia omne peccatum non est veritas,8ed men- dacium ;quia recedendo aDeo non habet veritatcni. Diabolus vero bonus creatus est, sed per seipsum malus factus est,dec]inando se a summo bono.Ideo ex propriislocutus est mendacium quia in seipsoin- venit unde essetmendax.Homo varodeceptus a dia- bolo mendax; ideoque fiHusdiaboli, non natura,sed imitatione. Recedamus ergo a patre mendacii,cur- ramus ad Patrem veritatis.Amplectamur veritatem, titaocipiamus veram libcrtatem.Judsi apud patrem suum viderant quod loquebantur : quid, nisi men- dacium? Dominus autem apud Patrem 8uum vidit qtioloqueretur :quid,nisi Verbum Patrisaeternum, ]) quasidescendentesinaquampiscinsiurbatamsana- et Patri coaeternum ? Ideo subjunxit : » Ego veritatem dicovobis,et non creditis mihi.» Nam mendax mendacium loquitur,8ed veritas veri- tatcm profert.Diabolus mendax^Cbrietus veroveri- tss est, et veritatis adsertor ; quia ex veritatis ore nil aliud poterit procedere, nisi veritas. HOMIDIA XXXIII. FERU 8EXTA POST InmcavU. (JoAN.?)« In illo tempore, erat dies festus Judaeo- " rum, ^t ascendit Jesus Hierosolymam.Est autem i Unde etiam 6aIvatorem exspectamus Domiaum b.o- strum Jesum Ghnstum. QuasicumOominomtfntem ascendimus, cum fugitivamundigaudiacontemnen- tes, coftlestem patriam desideruiiius, eicui faciebat Psalmista cum dicabat: « Sicutccrvus dcsideratad fonies aquarnm, itaddsideratanimaBeaadte,Deus (Psal. xu). » Nec ilkd absque oonsideratione pr»* teretmdum est, quod post sex dies et post ea qu» superius gesta narrantur discipulis suam resurre- ctionem ostendisse memoratur. Quia enim sok sunt dies in qulbus licet operari, senariussaepenumerus prssentis vits laborem signiflcat.Et quasi^postsex dies discipulis suam claritatem ostenditt quia prse* sentis vitse labores electi adgloriam futurairesurre- otionis sunt pervcnturi. Quia sicut Apostolus aitt « Si compatimur et oonregnabimus {Ilom^ viu): m et: « Sifuerimussociipassionumierimusetresurre- ctionis (// Cor. i). >)' Quod vero dicltar : « Et resplenduit facies ejus, sicutsol:vesiimenta « autem ejus facta>8unt alba sicut nix. » ^jvsdem resurrectionis forma dcmonstrutur.Quiaergo jUxta ejuspromis8ionem,«fu]gebuntju9tisicutaolinregno Patris (Matih. xii^>, » insemetipsoosteiidk quodfu« turum constat in membris. Nmmqnid solis elaritas Domino valet comparori, vel sanctorum, d« quibaa dicit Apostolus: « Stellaabstclladifl^ert inclaritate, sic et resurrectio mortuorum {I Cor. xv). » Sod quia in rebusvisibilibusnihii sok splendidius appa- ret, pcr claritatcm solis fatnrssTita) spIeB#oreigui- flcatus est, in qua, 8icutperDanielemdicitur:«Qui docti sunt, fulgebuut sicut splendor firmamcntiret qui ad Justitiam erudiunt muItoSi quasi stells in pcrpetuas isternitates (Dan. xu}. »Et quoniam nihil ^23 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS H. — HOMIL. SS4 ioleolarius (ut diximu8}viderenovimus, ngnsolum Jlomini, sed eUam eanoiorum in rcsurrectione gio- ria solis ^pectui comparatur, quia clarius soleali- quid, uode exemplum daretur hominibus, nimine potuit invenire. Hanc autem clarineatam Dominici eorporis mcjestatem^hancsanctorumcorporum cla- ritategi, nuHtts injudicioreproborum vidcroputan- dus est. Tantum videbnnl inquemtransfixcrunt^et plangenjb se ^iupcr eum omncstribus terrs. At cum penacto jttdicio sublaUfueriniimpii.ne videantglo* riam Dei, tunc justi ad oontempkudam perpctuo glonam regni <^'iis, et ipsi promodulosuoincorru- ptionis gloriam tranefigarati intrabunt. Unde dicit ApostoluB: » Qui reformabit corpus bumilitatis no- etre^ configuratum corpori claritatis Bum (PhiHp, niy » Per vestimenta vero Domlni, quae facla sunt ttlba siout Qix,Eccleeiddeaignatur,quamjuxtaApo< etolum clegit {Ephes. v), non habentem maculam, neque rugam, ut easetmundaet immaculataincon- epectu ejusj sicut per Joannem in Apocalypsidiei* iur: « Vidi civitatem eanctam . Jerui^alem qovoxq descentf^ntem de ccolo, tanquam spensam ornatam viro 8VL0 [Apoc zxi). • Sicut onim vestis multis fllis teiiitur, eio Eeclesia muhis virtutibus docoratur, juxta iUud Isiii»: «Vivoego,dioiU)Dmiiius,quiahis •mnibus velut orngmcnto veetieris (/la. xlix). » Et ApoetoUia: « Quotquot enim (inquit) io Ghristo ba- ptlzali estia, Christum induistisCOai. hi). »Hqc est, qui in tempove resurreciionisomni labeiniquitatis, jiimul.et Qb omnimortalitalisobscuritatecasUncan- inr. Veetimenta enim Domini lacta sunt albasicut oix, quia Scclesia in futura^vita ad gloriam, quam oculus-iionviditynec auris audivit, nec in cor hominis •scendit, est perventura,adquam pcrvenireoptabat David, cum diccbat: » Lavabis me et super nivem dealbabor (Psal. l). »Undebenedeiisdemvestimen- tis per alium evangelistam^scilicetMarcumdicitur. «( Qui& fkota sunt oandida nimis velut nix, qualia fttllo non potest facere super terr&m (Ifarc. ii). » Quoniam quanta futura sit gloria sanotorum, nec dootor, nec praedieator quilibet spiritualls, in prie- eenti vita suis valot aperiresermonibus. Sed ne ali- qua dubitatio in apostolorum cordibus remanere posset, post transflgurationem Dominici corporis, idonei testes odhibentur. Unde.et subditur: « Eeee appaouerunt Moysea et Elias cum eo lo- '« qoentes. »Qualesautemapparuerint,velquidcum eo loouti «int, alios ^scilioet Lucas) evangelista ma- nifestius docl&rftt, dicens: « Et ecce visi sunt lo* quentes cum eo^Me^ces et Elias,splendidi inmoje- etate, pr«dlcantes ^usexcessumin JerusalemCLuc. ix^ » Ubi .per Moysen et Eliam, et legis et prophe« tarum oracula intelligimus, qui prcedicabant ejus exceasum in Jerusalem, quia iex et prophet® Domi- num paseurum etreeurrocturumprsnuntiaverunt. Sive •alHer,.per«Moysen et Eliam, utrumque Testa- mentum intelligere possumus, Vetus soiiicet et No- vum. Una ergo voce Moyses et Elias exccssum Oo- mini pnsdixerunt, quiaconcordi flde utriusqueTe- A stameati fldelesdeDominiadventusentiunt,quaado quod i]lipr»nuntiaveruntfHturum, istiprenuntiant jam factum. Aliter etiam perMoyten, quimortiede- bitum nedum exsolvit, duossanctonimordinespos- suoHie accipere, et illos-scilicet, qui Domini ulti* mum adventum moriendo per Moyscn pro&cesscrunt, et ilios qui tempoi*eJudicii vivi in carneinveniendi eunt* Bene ergo cum eovisi innaajcstatememoren- tur, quta et iati resuscitaU, et ilii immutatl, ra- pientur, in nublbus obviam Ghristo inaera (f Thes. iv), et sie semper eum Domino erunt, quando im- plebitur promissio Domini, dioentis: « Pater, daut sicut ego et tuunumsumus,itaetiBtiin aobisunam sint {Joan. xvn;, »nona^qualitate,BedparticipatioBe gloria^. Sed hujus visionis clarit^tequantumPetrus p apostolus deiectatus sit, manifoslavit, cuqi reapon- dens dixit ad Jesum : K Domine^ bonum est noa hic esse. »Ubipstcndit aummum bonum et principule in futura vita cum Domino eese^ non inpreseolisasculo^qoodtotumin maligno positum est, et ubi juxtaPauli ^poslolivo- cem, dies mali eunt. Hoc enim bonum seoeerat, et huic inhflerero Dco bonum est. Quod autem ab illa visione discedere nollet, manifestsMfit.cumadjunxit: (t Si vis, faciamus hic tria tabernacula, tibi unum, « Moysi unum et Eiie unum. » Hoc autemdixit(ttt alius evangelista refert) nesciens quiddiceret,.quta humana natura oum ultra modum suis frogilitatis ducitur, aliquandosuamipsam ignorantiamignor&t. Nesciebat quid diccret, quando iuietenia illagloria temporelia tabernacula neeeaBarla «stimaiMit. Ibt C enim matcrialis labernaculi constructio necesaarla non est, ubi summum bonum et perfectum Domini visio est, sicut per Joannem de supernaeivitate Je- rusalem dicitur : « Et templum non vidiinefl, Do- minus enim Deustemplumilliusest, etagnus(/4|H>c. xxi). c( Quaiis autem conslructio in ea futura sit, Pealmista declarat, cum dioit: « Jerusalem quie «dificatur ut civitas, cujus participatio ejus in idipsum ^PsaL cxxi). » Et Dominus in Evangelio : « In domo Patris mei mansiones mult« snnt (foan. XI v). » Unum autem idemque sollieile eonsideran- dum est, quia juxla Paalnmt^ vocem: « Non ba- bitat cum eo mt^ignus, nequepermanebuntinjusti ante oculos ejus [Psal. v). » Unde sic iaterrog&ntes Dominum, cum Propheta dicimns: • Domine, quis D habitabit in tabernaculo tuo? autquis requiescetin monte sancto tuo ? »[Psal. xiv.) Tales nosexhibeamus de quibus subditur: « Quiingreditursinemaculaet operatur justitiam [Psal. xiv), et cstera qus se- quuntur. Sed de tabernaeulis viaihiKGonstructione Petro cogitante: « Adhuc eo loquente, eccennbestecidaobumbra- « vit eos. » Ut intclltgeront electis in o&tema taber» nacula receptis, non esse neeessaria corporalia ta- bernacula ubi in hubis obumbrationeprotectieruot a conventu malignantium, a multitudineoperantiu(Qi iniquitatem, quandoimplebiturquodalibi perPsal- miflt&m dicitur : « Absoondes eos in &bscondito fa- 325 HOMILIiE DE TEMPORE. 2S< ciet ins a eontiirbatioae bommum, prdeges oos in A ^^ Eiiam ad hoc apparui$9e,quatenos Domini claiv tabemaculo tno a contradiotiono lingiiarum {PsaL nx). » 8] evim popufom per deeerto gradienlem qua^raginia annos cofumnJB obumbratione protexit et ilhmunatil,mnUo nAgrs in suam vitam reccptoa» dectos absqoa tabernaetitorum constructione see u- ros reddet pariterei aunitos.Ad ins^ruendasautem roentes apostolopum de cognitione divinitatis uni- geaiti Filii Dci, postMoysi ei Elis testimonium, vo% Pfttris da nobe testimonium perbibuit, dicens: « Hic est Fiiius metls dilecins. » Id est : quem in forma bomfnfs bocninem cemitis, bie est FiKus meusdHectus. Ae si diceret : Hic osi Filius meus Bon adoptivm, sed proprius, non aliunde creatus, Md ex me geniius,cui mecum una ^st potCEta8,una flcationi testimonium perbiberent. Quod vero de- seendentibvs iHia de roonte prscepit Jesus,dIoenS2 cc Nemini dixaritis visienem,donec fllius hominit K a mortuis resurgat.» Tempus futurse pra^dicatiO'* nis insinuat. Noverat enim fragiles esse aposiolo* rum menies ad tants visionis testimonium perhi- bendutn,quoadu8queSpiritus sancti gratia plenius instrueretitur, el perfectius confbrtarentur.Noverat etlam carnaUom mcntes fld haeC incredibiics esBe, nis) prius sua visibiir resurreciione ad crcdeadum commoverentur. Et ideo hane visionem non esse penitos dicendam prohibuit, sed ante resurrectio- nem dfcere vetuii, tempus ordinats praedi(;ationiB ostendens : quando incredibile non videretur,qaod subsiantia «t uaa ffiiamitas. De quo subdfiiur: « In n eiiam visibiiiter per lesurreciionis siatum mons- « qtio mibi eofhpiacal. » Dispticuii enim Deo hu- Irabaiur. maaa natura, qmndo prsc^pti illius prffivaricatrix peccando effecia eai» sicut ipse aitad Noe: « Non permanebil spirifus meus in homine in aetei num^eo qaod sit caro. tonitet me feoisse eos ^Gen. vi). >» Sed in solo Mediatore Dei et hominum, bene sibi Gomptacui6aedieit,qnia peccatnm quod divinitatem fuitcapet, in fanmanitate non habuit : quoniam pec- eaium non fec1t,nec dolus invenius cst in ofb ejus. Nam qnod ait vox paterna de Fjlio : a In quo niihi eomplacui.»idipaum est quod alibi Filius iestatur, dtcens :«St qui me misitfmecum esi,et non reliquit me solam, qnia qus placita stint ei, facio semper (/(Ni#. vttT). ff Bene qtioque voce Patris, de eo dici- tor :« Ipsuxn audRe,»ut ipsum esse iaielligerMnas, HOMILIA XXXV. nOMINICA SECUNDA IN QUAOnAOfiSJHA* (MATTfi. XV.) « In illo tcmpore : Egrcssus inde « Jesus^de Cienesar) secessit in partes Tyri Jii Sido- « nis. Et ecce mulier Cbananasa a finibus illi^ <(Cgi*essa, clamavit> dicens : Miserere mei,Domine» « niii David,>»etreliqua.SuprarererievangelicaIeciio, qualitcr Dominus conflictum cum Pharissis et S6ri- bis habnit,et illis non crcdentibus,sed inauperbra- sphemantibus,egressus tnde, secessii in partesTyri et Sidonis. Tyrus autem et Sidon civitates fuere gentilium, qu® popnlo Judffiorum sorte dat» suni, sed ab eis minime possesss, qaia habitatores ea- daquoperlfoyseD fueratprpphetaium (DetU, xtiii) : C rum minime crediderant.In corde enim maris siUBi^ non facile ab hostibus capluniur.Tn hac fuii Hiram rex poientisshnus,qui Salomonis ligna et lapidcsad domum Domini ledificandam prAbuit (/// Heg. v}» contra quam E^echiel propheta multa locutus est (Fzech. xxvi(), dicens eam sitam esse in corde ma« ris, diviiiis Iocupleiem,sed viiiis plenam,et ad e|Ju8 desiraciionem Nabuehodonosor regem venturum propheiat. Diciiur auiem Tyrus a situ vel qualiiaie loci,eo quod Tyria,id est preiiosissima purpuraibi reperiaiur. Invemuniur quoque fbi pisoes, quos conchylia vocant,qui ferro incisi,gutta8 sangnineaa mftiant, ex quibus sericum iingitur, de quo pretio- sior purpura teidiur. Inierpreiatur autem Tyrus in noBtra lingua sors Deiy signiflcat genus humanun), « Prophetam susoitabit vobis de fratfilHis vesirls tanquam nQe,ip8umaudiciiB,MJuxta omnia qu® locu- tus fiiertt vobis.Ei omnis qui non ancKerit prophe*- tam illom, exiermiffabiiar de plebe. Felices etgo aposteli, qui non s^lum Domini claritatem videre ineraerantySed etiam vocem Patris intonaniem ao- dire.Nec ab bac felioitate nos ex toio alfeni erimas, Bi qaem illi credideruni, et nos credimus : ei quo- modo illi -^xeruniyimitando vivimns :ei quem dile- zerunt totls visoeribus, amamus.Sefd quia hamana frtgilftes pondae Diviniiatis ferre non valei, recta BQbdliur: (f Bt andieiites discipoli, eeciderunt in fticiem « sualtt^et timixerant vald«.«Sed quoe humana fra- giKtas grttnkbat, benigne pias mogisier consolatur, ]) quod ante prsvaricaiionem primi hominis in sorte et eriglt varbo pariter ai tactu.Unde et subinfbrtur: « tx aeeedeiw ' Jesns tetigit eos dicens : Surgite, « «t nidite liaMre. )»Tangeiido ergo iimorem expel- lit, et fiduelttlil tribtiit, qula tactas qjas sanitas est Ofbk temnitti.* Et quoniam juxta ejas tocem, om^ nb (pii sa hamiliai exaliabitur(iUn?« xviii), post ca« sum sargtre Jiibentur,quoniafia posi pnBsentis viia lebores eteeti «d gl«riam aant sublimandi, jaxta iihid Fsalmist»: « Surgiie posiquam sederitis (Pm/. emi). )> « Utatttes oaiem oculos suos, seminem vide- « mntyi^iai soinm Jesam/» Ui intelligerent Moysen Dei faii,sed iunc de ejus sorie discessii,quando pri- mus homo peccavit. Dominus autem fines Tyri ap- propiaqaavii, quando pro redempiione generis hu- mani in mundum venit,quaienus ipsum genus hu- ttiaatim,de sorte dlaboli ad soriem suam revocarei, impleta prophetia quse ait [Ose. i, ii ; Rom. ix ; f Petr, ir) : « Voeabo non plebem meam, plebem meam : et non misericordiam consecutam, miseri- eordiam consecutam. Et erit : Tn loco ubi dictam est : Non plebs mea vos, ibi enim vocabuntur fiU! Dei. » Et iterum : « Postula a me,et dabo tibi gen- ies hffireditaiem tuam (Psal. ii). » Bi gentes quM >27 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS II. — HOMIL. m non exquiRieriintte, ad lc curront. Sidon iMJicm ct ipsa a flitu vel qualitate loci dicitur, eo quod ibi muUitudo piscium capiatur. NaiQ Phonices eidon pisces appellant. Ibi etiam pretiosissimi vitri copia rep^riri traditur. Interprctaiur {lutemin noetralin- gua inuUlis venatio, Significat et ipsa genus huma- num quod ante incarnationem f)omiiii a diabolo inutiliter venabatur. Sicut eoim venator cum rapa- cissimis canibqs bestiam perstquitur, ejvs carnes cuj)iens iacerare : sic disbolus aute iacarnationem ejus genus humanum persequebatur, ut animam ipsius ad intcritum moriis pertraheret. Sed Domi- nus fines Sidonis flppropinquavit, ui genus buma- num de inutili venKtione diaholi ad uiilem pertrahe- ret» per eos scilicet venatores^ de quibus per Pro- phetam dicitur : «Mittam piftcatores mcos,tt pisca- buntur eos : venatores, et venabuntur der omni monte et de omni colle {Jer, xviii}. » Cum autem Dominus,relictis Scribis et Pharisa*is,in flncs Tyri et Sidonis secessit, ipso nimirum situ corporis de- monstravit Judsoa propter porfldiam relinquendos, et gcnlcs ad (Idcm vQcundasjuxta illud quod ipsis Judieis non credeutibng alibi ait : « Auferetur a vo<* bis regnum Dei, ot dabitur genti facienti fructus ejus (Matth. xxi), » quod protinus manifestatur, cum subinfertur :« Etecce mulier Gbauansa a fini- bus illia egressa. » Mulier ergo Ghananaea, mulier gentilia,dQ stirpe Gham^quj maledictionem prpme* ruit, orta, quam ctiam alius evangelista (Marc, vii) Syropbcanissam appellat, post Dominum clamat, quia non venerat ipse vocare justos^sed peccatores ad p(Bnitentiam(jy[arc.u), Allegoriceautembsc mu* lier Chanansa typu;n Ccclesise tenet ex gentibua collectse. Mulier quoque Ecclesiae conparatur, non propter mo)IitLeiu,sed propter conjuactionemviriet fecunditatem prolis,qus anteadventum Domini in- fecunda et sterilis permansiijsed Domino veniente, co^juncta sibi Ecclesia,spirituales fllios gignere coe- pit, jrapleta prophetia qua ait : « Lstare, SijkeriltB qu® non paris (ha. u\)^ » Hasc est enim illa mu- lier de qua per Salomonem diqjitur : « Mulierem fortem quia inveoiet ? procui et de ultimis fijubus pretium ejus (Prov.xxxi)- » De qua etiam Dominus figurate in Evangelio loquitur : «Simile est regoum codlorum fermento,qiiodacceptttm mulierabscondit in farius satis tribua* dooeo fermentaretur totam (IfaX/A.xin). » Et iterum : « Mulier cum parit tristi- tiam flabet, quia venit hora ejus {Joan. xvi). » H«c autem mulier tot quotidie spiritualiier fiiios parit, quot fldeles per undam baptismati^ et gratiam Spi* ritus sancti regenerat. Notandum antem quod mu- lier primum a finibus suis egreasa, post Domiiium olamasse dicitur, quia nisi Ecclesia prius pristinos errores anathematiEasset«ad ndtitiam Dei pervenire non posset. Ordo namque necessarius exposcit, ut prius vitiis et criminibus abrenuntiet, qui virtutes accipere desiderat, ut Psalmista : « Quis est bomo qui vult vitaro diligere et videre dies bonos ?prohi- )>eat linguara euam a malo,et labia eijua ne loquaa* A tur dolum.Declinet aolem a malo,et faciat bonuro: inquirat paoem, et ^equi^uf eam (Hal. xxxui). » Sed quid clamat audiamus: MMiBereremei,Doininei Fiti David. » In quibus veii^iSybreviter qttidem.sed pleniter, Catholieam fidem eompreliencKt, Nam sic Deum credidit ut homittera non iiegaiiet,sie homi- nem oonfitetur ut eumdem varum Deum eredai.Ve- rura enim Deum crodidit, c«m dixit : « Misereie mei. » Verum hominem, cum adjuniit : « Pili Ot- vid. » Filium David vocat,q«ia do atiipe David SaU vator noster carnem assumpsii, diceate Aposlolo : '< Qui factus est ei ex semine David aeoundum car* nem {Rom. i). » Et propheta i « Ecce dies vemiint, dicit Dominus,et suscitabo David germep jasUim^et regnabit rex et sapiens erit {Jer, xxiu). » Gum H enim maier pro filia DomimMn 3iiDplieavit,diceo8: « Filia mea a deemonio vexatur,»mtnifestavitquia illi qui piuuB^ ex gentibus credidaruni, pro Whenr tione eorum, qui adbuc in errore detinebantur.pre- ces ad Dominum fuderunt. Sicut eiiiQi superiue diximus, mater Ecdesiam signifioavit, Olia quoquo ejus unamquamque peccatricem praeQguravit ani- mam.Quse male a dffimonio vexatur,quando integro corpare vitiis et criminibus subjacet, qualia siint adulterium, furtum, bomiojdium, rapina, sacrile- gium et his similia. Rogavit ergo mater pro (ilia, quiaEcclesia,pro correcUone eorum qui peccaUflet vitiis aubjacent, soilicite invigilat. ^Uqttando sua- dendo,aliquando exkortando, aiiquando eamacriua increpando,aliquando orationis opem impendeado. Nec ^olum magistri sibi subjecti» ODrrectiosem im- C p^ndere debent» sed etiam orationem, ut qoDS non possunt aeBmonibus corrigcre, saltem oratiombus possint juvareyveltttfaciebat Apostolusqui quprum- dam discipuisBum lapsum.suum reputaas^dicebat: « Quis infirmatur» et ego non inflrmor{// Ccr*xi)U Et iterum : «• Fflioli, quos iterum parturiO) doneo formetur Christus in vobis {Qml. iv). » « Qui noB Fe^^pondit ei y^rbiim. » Non est hocex supercilio Soribantm et Pharise^orum» qtiod Domi- nus mulieri clamanii non respondit, sed varias ob causas ei primum respondere distulit, c«i postmo- dum non solum responsum dedit, .sed etism hoc quod petebat benigne tribuit. Primo, ut constantia mulieris probaretur, utrum in prece perseveraret, an non ; secundo, ut oco«sion«m non credendi Ju- [) dsis auferret,ne forte dicereipt :Cbristus nobis pro- missus est, ct iste gentes docet, gentes curat, et ideo Dolumus credere in ipsum ; tertio, ut animos discipulorum ad miseri^ordiam prQVOi^aret.Sed ab^ sit «t absque misericordia eos Aussecredaraus,qui cum auotore misericordi» gladi^ntur. Quorum animosadmisericordiam commotos evangelistama- nifestat, cum subjunxit : « Et acceiente« discipuli « rogabaiit eum.MRogaverunteum tuocdiscipuli pro muliere Ghananitide, poatea vero pro Eeclesia ex geutibus vocata, qui non solum usque sd mortem se tradiderunt, sed etiam orationllms eam Domino oommendaveruQt (sicut Paulud apoetolus quosdam m imilUAL DE TKMPOHE. 230 discipulos relinquens, dicebat : « Commendo vos A' Deo el Verbo ips*us [AcL xx] ») dicentes : « Dimitte (T earo, » quod est dicore Dimitte peccata, et dona viHutes. « Quia clamat post nos. » Mulier post apostolos clamavit, quia Ecclesia uon solum eo- rnm doclrinam diiigit, sed eliam actiones imilatur. Post apostolos autem clamare est illorum vestigia sequi. » Ipse autem respondens ait : Non sum missus « nisf ad ovcs qu» perierunt domus Israel. » Quae- rifur autem quare dicat : « Noti sum missus nisi ad 0VC3 quc perieruntdomus Isracli » cum alibi dixisse lcgali^r : i Quod impletum est post ejus asocnsionem, ad apostolorum prsdicationem. Quod ergo non feoit corporaliter, post resurrectionem per discipulos ad- irnplevit spiritualiter. 9ed illod prietermittendum G non est, quaredixerit : « Non sum missus nisi ad oves quae pcrierunt, » cura hi qui perierunt, potius in hae- dorum, quam in ovium numero conputentur. Ad quod dicendum, quia quos perditos suo merito Do- minus invenit, eos oves gratiae suae esse fecit, de qoibusper apostblum Petrum dioitur : « Eratis sicut oves errantes, sed conversi estis nunc ad pastorem et episcopum animarum vestrarum (/ Pelr. ii). » In quo errore se noverat, qui dicebat : « Erravi sicut ovis qus periit {Psal. cxviii). » At illa mulier, quae antea repudiata fuerat, nec audita, posiquam disci- polos pro se rogantes aodivit, tandem rcsumpta (I- dacia ad Oeum venit, et adoravit eum, dicens : « DomiQe,ad]uvame. » Qu® enim salutem requi- rebat, de potestate non dnbitabat. t\ « Qui respondens ait : Non est bonom sumere pa- N nem filiorum, et mfttere canibus. » Filii quondam Judx fuerunt, de quibus a Domino per Moysen Pha- raoni dictum est: « Dimitte filium meum Israel pri- mogenitum (Exod. iv). » Canes vero gentiles^propter sporeitiam idololatric Ganis quoque in Scripturis varias signiflcationes habet ; aliquando pro malo, aliquando ponitur pro bono. Bonos doctores signi- ficat,8icutper Psalmistam dicitur : « Lingua canum taonim ex inimicis ab ipso {Psal. lxvii) ; » malos, de qulbus per Isaiam dicitur : « Canes muti, non va- leLtes latrare {Isa. lvi) ; » aliquando hsreticos, sicut Apostolus ait : c< Videte cancs, videte mulos operarios, vid(!te concisionem (PJUl. iii) 5 » aliquando peccalorem ialdumque catholicum, mala sua ilcran- tcm, sicut Salomon ait : t Sicut canis reverlitur ad vomitum suum,sic stuitusad stuitltiaui suam {Prov. xxvi) ; » aliquando Judaeds, sicut per Psalunstam dl- citur: « Circumciderunt me canes multi {Psal.xxi) ; » aliquando gentiles, sicut in hoc loco, ut supra dic- tum est : «'Non est bonum sumere panem filiorum, et miitcrc canibus. » Ac si diceret : Non est bouum ut doctrins panis a filiis, id est a Judsis, quia ab initioDeum coluerunt Pt Jidoravcrunt, sublrahatur, et vobis gentibus, qui inullis spurcitiis et idolis deseruistis, detur. Quod prudenter mulier intclli- gcns, taiitcrquc se liumilians, dixit : « Etiam, Dominc. » Ac si diceret : Scio, Domine, et credo, quia ita est, non enim sumus digni post idolorum culturam, pancm flliorum accipere : sed q[uia in mundum dignatus es venire, extende sinum misericordiffi tuae usque ad coliigendas gentes, ut in quibusabundavitpeccatum^supcrabundetgratlatua {Rom, \), fiatque per misericordiadil tuam possibile quod per nostrum mefitum est impossibile. « N^im et catelli edunt de micis quae cadunt de « mensa dominorum suorum. » Ut qui magna ca- pere non possumus, saltem de minimis ct superfluis pascamur, scilicet qui non sumus digni mensae filio- rum participari, saltem de micis quae cadunt de mensadominorum8uorum,nutriamur.Mcnsaautem in hoc loco Scrlpturam sacram significat, qu® pro capacilateauditorumvarioshabet cibos et apparatus verborum, panem vilse nobis ministrans, de qua per Prophelam dicitur : « Parasti in conspec^u meo men- sam, adversus eos qui tribulaot tne {Psal. xxn). » Mica vero,quae interior pars panis est^spiritualem inlelligentiam in Scriptafis designat. « Catelli ergo edunt de micis quse cadunt de mensa domlnorum suorum, » quando gentiles cOnversi apud semetipsos spiritualem intelligentiam requimnt quam Judaei accipere noluerunt. Quod Dominus intelligere pru- dentem mulierem conspiciens, respondit illi : « 0 mulier, magna est fldes tua, (lat tibi sicut vis. « Et sanata est filia illius ex illa hora. » Ubi consi- derandum quia ad petitionem matris filia illius a dffimonio liberata est, ut intelligamus quia parvuli in baptismo qui loqui non pos8unt,ndeparentum ab originali peccato per baptismum solvuntur. Hujus quoque fldem^ sicut centurionis, Dominus admiratus est, cui dixit : « Amen dico vobis, non inveni tantam fldem in « Israel. » Et ideo qliia fidem habuit bnc mulier, statim effectum sanitatis fllia consecuta est. Tres namqiie virtutes princlpales in verbis sive operibus hujus mulieris cognoscimus : fidem, constantlam, atque humilitatem. Fidem babuit, quia cum esset gentilis, salutem flliae sus a Domino se impetrare posse non dubitavit ; constantiam, quia cum esset repudiata, tandiu in prece perscveravit, quousque quod petebat acciperet ; bumilitatemi quia cum 231 HAYMONIS HALBEHSTAT. BPBSG. OPP. PARS. II. - HOMIL. m a Domino canibusesset comparata,ipsadeseliumi- J^ ria mortiiicct, voluntates proprias fraagatjejuniis» lius sentiens, catoilis se coo^quavit. Imitemur ergo et nos hanc mulierem, qux prima de gentibuscre- dendo matcr nostra in dde eCrccta est, qui ex gen- tilitate venimus. Habeamus fldem, ut unum Deum credentes, quidquid justc ab eo potimuSy nos impe- trare possc crcdamusi juxta promissioncm illiue diccntis : « Amen dico vobis» quidquid orantes peti- tis, crediie quia accipietis, et fict vobis [Marc. xi) ; » et iterum : « Si habuoritis fldem sicut granum si- napisy diccretis huic monti : Transi hinc, ct transiret {Ualthm xvfi). » — « Justus enim (ut ait Scriptura) ex flde. vivit, et siiic fide impossibilo est placere Deo (llahac. II, iUbi\ xi). » Habeamus constantiam, ut si divina dispensatio preces noatras tardius exau- vigiliis^eleemosynis et orationibus insistat,et tandiu in prcce perseveret, quoadusque a Domino cum muliere Cieanansa audire mereatur : u Magnae^t fides tua, flat tibi sicut vis. » Sed illud non est pra!tcrmitteadum,quod mulier haec pro filia rogana, quinto decimo miraculo introducitur. Numeru» enim istc aacramentis Ecclesi.T arridct,proptermy- stcrium hebdomadis et ogdoadis : constat vero ex scptcm et oQto. Nam quarto decirao die postegres- sionem de iEgypto, populus Israeliticus Pascba jus- sus est celobrarc. Quindecim canlica graduum in psalterio legimus, quae sunt ab « Ad Dominum cum tribularcr [PsaL cxix), » usque « Ecce nunc bene- dicite Dominum [Psal, cxxxiii). » QuiDdecim anni dierit, tandiu preces precibus Jungamus, quousque ^Jezechia; ad vitam sunt adjuncti.Quindecim diebus hoc quod petimus impetremus, dicentcs ei cum ^Paulus cum Pctro se raansisse testatur, conferens Psalmista : « Dirige me in veritate tua et doce me, quia tu es Deus Salvator mcus, et te su^tinui tota die [PmU xxiv). n Sicut enim paterfamilias dormit, et tam^n si nostris precibus excitatus respondcrit, Dolite Tiihi molcsti ease, jam ostium meum clausum est, et pueri mei mecum sunt iu cubili, non poseum surgere et dare vobis {Luc, xi) : si tamen instantis- sime nos viderit pctentcs^ et si non dcderit surgcna eo quod amicus noster sit, propter importunitatem tamen surget, et dabit nobis quotcjuot habemus ne- ceesarios. Jubetu^enim i-n preco persistere, qui vuU accipere, usque s^d oornu altaris» id est, usque ad fldem, dicente Psalmista : « Constkuite diem so- lemnem^in condensis usque ad cornu altaris {Psal. GxviO* » Et si ad impetrandum quod petimus nos G. idoneos osse uon sentimus, spiritualium fratrum orationes ad a^jniorium qusDramus, ut sicut ista mulier, apos^olis pro sc inten^enientibus, quod pe- tobat proroeruit, it^i nos oonmiunibus precibus ma- gisquam propriis ajtsiogularibusadjuvaricrcdamus. Habeamus humilitatem, at aliis de nobis miyora existimantibus, nys rainimoa judicemus,in exeraplQ huuus mulieris Ghananitidis, qvse a domino caaibus comparata, ipsa se catellis comparavit. Hanc humi- litatem habebat in corde, qui de^ctus ab aliis di- cebat : « Ludam et vilior flam plus quam facius 8um, et aro bumilis in oculis meis (// Beg, vi). » Binc etenim sapiens dixit : f< Quanto magnus esi huiailia te in omnibus, et ooram Deo invenies gra- Evangiclium quod praedicaturus erat gcntibus* ne forte in vacuum curreret aut cucurrisset. Scptem ergo ad dona septem Spiritus sancli pertinent,octo ad resurrectionem. Et quia ecclesia per septirormem gratiam Spiritus sancti illuminata, didici^ resurre- ctionem credere, sperare et amare,recte quintode- cimo loco pro filia rogatura introducitur. Et quia Ecclesiazeiodivini amorisaccensa, praesentem vilam didicit conlemnere et asternam diligere, rccle Cha- nanasa dicitur. Chuia quippe zclus interpretatur. HOMILIA XXXVI. FERiA SECUNDA posT Remmiscere, (JoAN. viii). « In illo tempore, dixit Jesus turbis « Judffiorum : Ego vado, et quaeretis me, » et reliqua. « Ego vado, » inquity « et qujsretis me, » jion de»i- derio, sed odio, Nam illum, posteaquam abscessit ab oculishominum, inquisierunt, et qui oderant, et qui amabant : illi persequendo, isti haberc cupieDdo. Bonum est animani Christi qucerere, sed qt|omodo eam discipuli quassierunt : et malum quserere ani- mam Christi^aed quomodo eam Judasi quaesierunt: illi, eum ut haberent ; isti, ut perderent. Denique i8ti,quia aic qusrel^aat morl malo oorde et perverso, quod secutis ac^unxit : « Quaeretis me ? » Et ne putetis quia bene me quasretis. c< In peccato vestro moriemini. » Qoc est : Chri- stum male querere, ia peccato auo mori. In pec' tiam {EccL ui). » Jam superius per filiam hujus mu- n cato suo moritur, qui in peccato permanet usqae lieris, unamquamque animam pecoatricem signiQ- ' . »» r.. . - . . . _ cari diximua. Quamvis neo anima sine carne, nec caro sine anima peccare possit, tamen sunt qu»- dam vitia que specialiter ad carnem, qu^dam vero ad aaimam pertinere videntur. Furtum quippe, adul- terium, homicidium, fornicatio, ebrietates, sacri- legium, et his similia ad carnem pertinent : at vero, invidia, ira, superbia, odium, rancor, dolus, vana gloria, simulatiOy ct his similia ad aaimam, ^ve ergo animam, sive carnem contigerit in his vitiis commaculari, a finibus suis egrediatur, id est pre- terita peccata damnanda postponat, carois deside* ad mortem. IUe Christum non qusrit, qui salutem animae suaa per poenitentiam non quaerit, ad quem Prophcta clamat : « Quadrite Domi^um dum inve- niri potest (/sa. ux). » Modo qui misericordem, dum tempua habet noa quaeril, inveniet eum ira- tum. Jodaeis dixit : « lo peccato vestvo moriemini, » quia praesciebat eos in peccato suo permanere. Sin- gulari dixit aumero, in peccato» et plurali, vestro : quia omaibus illis, ad quos loquebatur, oaam esse voluntatem sciebat, cqualem malitiam perdendi euro, qui salvare eos veneraU Alio vero loco disci- pulis dixit : t Quo ego vado, vos noa potestis ve- 333 H()MILL£ DE TEMPOHE. 234 mTC{Joan. xiii) : » non abslulit eis spem, scd prm- j^ runt : « Moriemini in peccato vostro. » Et quipluff di&it dilationem.Quaiido cnim hoc discipulidDomi- nus ioquebalur, tunc non polerant venire quo ille ibaljScd postea vcnturi eraijt^isti aulem nucquam, quibus praescius dixit, « In peccato veetro morie- uiioi. » His autem auditis verbis, quomodo solent carDalia eogitantes, et secundum carnem judican- teSjCt tolum carnaliter audientes el sapienles dixe- ruat : « Nunquid interflciet semetipsum, quiadicit: Quo » cgo vado, vos non potestis venire? » Stulla verba etomnino insipientiae plena; quid cnim non potcrant illo venire, quo ille perrexisset,si intcrficeretscmet- ipsum? Nunquid ipsi non eranl morituri ? Quid cst ergo, « Nunquid interficict semelipsum, » quia dixit, « quo ego vado vos non potestis venire, » si dc ^^ morle h9minisdiceret,quishominumnon moritur? Ergo quo ego vado, dixit,non quo ilur ad mortem, sed quo ibat ipse post mortem.lllis itaque non in- telligentrbus ista.respondit eis Dominusquiterrara scipiebant. « Vos de deorsum estis.»Ideo terram sapitis,quia sicul serpcns lerram manducatis, lerrenis pasci- liiini, terrcnis delectamini,terrenisinhiatis, sursura cor non habetis. « Vos de dcorsum cstis, ego de " supcrnis sum. Vos de mundo hoc cstis, ego non « sum dc boc mundo. » Quomodo ergo non erat de hoc mundo, per quem factus estmundus,etsemper ubiqueest?Scdomnes de mundo, sedpriusmundus, postcahomo.SedChristusantc mundum, ante Chri- stum nihil,qui«in principio erat Verbum,etomnia peccat, plusest in mundo,ctpluse8timmundU8.E}t quantu se quis mundat a peccalo,tanto8eelevatde mundo non esso. Merito audierunt Judsi^ « morie- mini in peccatis vcstris, » quia non habere pccea- tum nullo modo potuistis, quicumpeccatonati cstis. Scd tamen si in me, inquit, credideritis, quamvis cumpeccato quidem nati estis, sed in peccatovostro morituri non cstis. Adjunxitenim dioens: « Si aori « credideritis quiaego sum, moriemini in peccatis « vestris. » Ergo si credideritis quia ego sum, noa moiiemini in peccatis vestris. Reddita spes estde- spcrantibus, excitatio fucta est dormientibus. Cor- dibus cvigilaverunl, inde plurimi crediderunt,8icut Evangclii ipsius consequentia testatur^ ubi ait s « HaBc illo loquentc, multi crediderunt. » In hoc ergo populo cui Dominus loquebatur, erant qui in pcccato suo fucrant morituri, erant ctiam qui in ipsum qui loquebatur,fuerant credituri,et abomni peccato liberandi. Tamcn hoc attendite quod ait Dominus Christus : « Si non credideritid quia ego sum, moiiemini in peccalo veslro. » Quid est, 8i non crediderilis quia ego sum? quia nihil addidit, multum est quod comm?nuavit. Dixit, ego sum, et non addidit quid,sivoChristus,8ive Filius Dei,sive ille quem prophet« pr«Bdixerunt,siveSalvatormun- di^sive aliud aliquidquodde eoin Scripturislegitur. Multum est quod ait, Ego sum, quia dixerat Deus Mo}'si:«Egosumquisum.»EodcmmodoVerbumea- scntias sempiternje usus estad populum JudaBornm, quo tunc ad Mcysem per angelum ia rubo flamms per ipsum facta sunt (Joan. i). ; « sic enim eratille C ignis, quem missurus crat ad liberandum populum de supernis. De quibus supernis? Ab ipso Patre, nihil illo superius, quia Verbum genuitaequaleeibi, coiEternum 8ibi,unigenitum sibi, sine tempore,per qnem conderet tempora. Ideo Christus ante omnes creaturas, et ante omnia tempora, quia de Patre coa*lernus Patri geiiilus est. « Vos de hoc mundo estis, ego non sum de hoc « mundo. Dlxi ergo vobis, quia moriemini in pec- » catis vestris. » Exposuit nobis quid intelligi vo- lttit,vos de hoc mundo e8tis;idco quippedixit,Vos de boc mundo estis, quia peccatores ^rant, quia iniquierant, quiainfideles erant,quia tcrrena sapie- hant. Nunquid apostoli et sancti Dei de hocmundo noo erant? Erant siquidem, quiade Adam natisunt sjum {Exod. iii). Quid cst quod hic dixit : « Ego sum, » nisi, ille ipse qui tunc in angelo mittere Moysen servum meum ad liberandum populum meum destinavi, ego ipse modo per meipsumveni incarnatus, homo iactus, liberarc homines, qiios crcavi, qui perditi fuerant? Quidquid enimaliquan do mutari potest vel in melius,velin deterius, qunj- dammodo ex eo quod fuit ante, incipit aliud essey vel alitcr esse quam fuit. Solus vero Deus semper idem est, immutabilis veritas, immntabilis, sempi- 'ternus,immutabilisnatura,immutabilissubstantia, et quidquid de eo dici potest, semperidemestquod fuit et erit. Prorsus nihil aliud melius viderctur in loco, in hoc vcrbo quod ait Dominu8:« Ego sum,» sed ipsa Veritas de eis ait : « Ego elegi vos de n nisi,ego 8umDcus,moriemini inpeccatovestro.Sed mundo {Joan, xv), » id est, de carnali conversa- tione^ quce mundi nomine in hoc loco significari videtur. Quia ergo orant dc mundo, fucti sunt non de mundo^ sed pertinere coeperunt ad eum, per quem factus est mundus. Isti autem rcmanserunt esse in mundo, quibus dictum cst :« Moriemini in peccatis vestris, » Nemo dicat^ de hoc mundo non sum. Quisquis es, o homo, de hoc mundo es, sed venit ad te qui fecit muodum,et liberabit te dehoc mundo. Si delectatte mundus,semper vis esseim- mandus: si autem non delectat te hic mundus,jam taeris mundus, et non audies quod Judaai audie- Pathoi. CXVIII. illi semger terrena sapientcs, et semper secundum carnem audientes et rospondentes, quid ei dixerunt audiamus. « Tu qui es.^» Non enim cum dixisti, nisi credi- deritis quia ego sum, addidisti quis esses.Quises, ut credamus? Et ille : « Principium. »Eece quod est principium, mutari non potest, principium in se manet et innovatomnia. Principiumcuid!ctumest: « Tu vutem idem ipse es, et anni tui non dcflcient {Psul. ci). • « Principium, ait, qui et loquor vobis. » Eespondit, principium me esse credite, et addidit, qui et loquor vobiSyid est quiahumilis propter vos 8 235 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISG. OPP. PARS H. — HOMIL. 236 factus, ad iata verba descendi.Nam si principium, A Puter verax. Sicut a Patre Filius, ita a veraci ve- sicuti est, ita maneret apud Patrem, et non acciperet formam servi.et homo loquerctur hominibus, quo- modo ei crederent, cum infirma corda intelligibile verbum sine voce,8ed sensibiliavidere non possont? Ergo, inquit, credite me esse principium, quia ut credatis non solum sum,8edet loquor vobis.Verba Domini nostri Jesu Ghri8ti,quaehabuitcumJuda;is, ita moderant loquelum suam, ut cffici non viderent, et fideles oculos aperirent. « Dicebant crgo Judaei : Tu qui es?Et ait:Principium qui et loqnor vobis.» Quare se dicit Dominus Jesus principium? Quia omnia per ipsum facta sunt, Ipse cnim est Dei sa- pientia, sicut Psalmista dicit:« Omniain sapientia fdcisti {PsaL cvii). » Si igitur omnia in sapienlia ritas. Pater verax cst, sed non u vcritate : Filius veritas,sod a Patre quiaFiliusaPatre.nonaseipso, et ideo aitalioloco:«Ameipso nonveni(Joan.vii),»> id est, 0 mcipso non sum. Patcr utique vcrax est, non a participando Veritati, sed generando vcrita- tem.Quia Pater genuitFilium,quide ipsoait:»Ego 8umA'ia et veritas et vita. » Cum autcm dixisset Dominus Jcsus, « verax est qui me misit,» non in- tellexerunt illi quod de Patre eis dicebat. Necdum enim habucrunt oculoscordisapertos, utiDtelligere possent ajqualitatem veracis et veritatis. « Dicebat orgo eis: Cum exaltaverilis Filium ho- « minis,tunc cognoscetis quia ego sum,ctameipso «facio nihil,sedsicut docuitmePater, haecloquor.» fecit Deus, id est, in Filio suo coajternosibietcon- ^ Quid est hccPNihil enim aliud vidctur dixisse.nisi substimtiali,Pilius utiquo omnium pnncipium est. Nunquid et Pater potest dici principiuni? Utique recte dicitur et Pater principium, non tamen duo principia, sicut PaterDeus, et iMlius Deus,non ta- men duoprincipia,sed unum principiumtaciendum est. Ergo et Spiritus sanctus principium est, non tamen tria principia, Pater et Filius et Spiritus sanctus, sed unum principiom : sicut Pater Deus, Filius DeuB, Spiritus sanctus Deus, non tamen tres dii, sed unus Deus; sicut Pater omnipotens,Filius omnipoten8,Spiritu8sanctusomnipotens,nontamen tres omnipptentes, sed unus omnipotens. Id enim quod Pater ad se est,Deus est:quod ad Filium est, Pater est. Quod Filius ad seipsum est,Deus est:et quod ad Patrem est, Filius est : et Spiritus sanctus eos postpassionomsuam cognituros quidcsset.Pro- cul duhio ergo videbat ibi aliquoF, quos ipse cum cajteris sanctissuisantcmundi constitutionemprffi- sciendo elegerat, post passionem suam esse credilu- ros. Ipsisunt illi,quosassidue commcndamus,etad imitationem cum magna exhortatione proponimus. Misso autcm Spiritusancto postDomini passionem et re3urrcctionem et ascensioncm, cum miracula lierent in ejusnomine, quen: lanquammortuumper- sequentes Judaei contempserunt, compuncti sunt corde. Et quem sajvientes occiderunt, etcujussan- guinem saeviendo fuderunt, credendo bibcrunt illa tria millia, et illa quinque millia Judieorum, quos ibi videbat,quando dicebat:« Cum exaltaveritisFilium hominis, tunccognoscetis quia ego sum. »Tanqivim quod ad se est, Deus est : quod Patrem et Filium, C diceret : DifTero cognitionem vestram, ut impleam Spiritus sanctus est,quia Patriset FiliiSpiritusest, ex Patre et Filio procedons, unius 8ubtanti£,pote- statis et majestatis cum Patre et Filio. « MuIta,inquit,habeo dc vobisloquietjudicare. » In alio loco vero dixlt:«Egonon judicoquemquam {Joan. viu), » preesentem ei ostcndens adventum, quo venit salvare^ non judicare, quia venerat ut salvaret mundum,non ut judicaret mundum. Quod autem nunc dicit, « multa habeo de vobis loqui et judicare, » judicium futurum dicit. Ideo enim ascen- dit, ut veniat judicare vivos ct mortuos. Nemo ju- stius Judicabit, quam qui injuste judicatus ost. MuUa babeo,inquit, loqui et judicare de vobis, sed qui me misit,veraxest. VidetequemadmodumPatri passioncm meam,ordine vestro cognoscetisquisim. Non quia omnes tunc erant credituri, ex his qui audiebant, id est, post Domini passionem. Nam paulo antc dicit : Haec eo loquente, mulli crediderunt in eum,et nondum tamen exaltalus cratFilius homi- nis.Exaltalionem quippe dicit pa8sionis,non glori- ficationis : crucis, non ccQli. Nam ibi exaltatusest, quando pependit in ligno, sed illa exaltatio, humi- liatiofuit.Tunc cnim factusestobediensPatriusque ad mortem, mortem autem crucis.Quapropterexal- tavit illum Dcus (Philip n), etc, Altera exaltatio fuit, quando elevatus est in cruce ; aitera, dum ascenditin coclum.lllum bumiliationis,istaglorifica- tionis. Exaltatio vero crucis oportebat impleri per det gloriam, aequalis Filius Patri. Exemplum enim jj eorum manus, qui postea fuerantcredituri, quibus pv^aebeos nobis gloriam dare Deo,gloriam Dei quae- rere, non nostram. Quasi diceret:0 homofidclis,si ego Filius Patris, aequalis Patri, consubstantialis Patri, coieternus Patri, do gloriam ei a quo sum, quomodotu superbus es apudeumcujusesservus? Multa, inquit habeo de voijid loqai et judicare,sed qui me misit, verax est. Tanquam diceret : Ideo ve- rum dico, quia Filius veracis verilas sum. Pater veraxest, Filius veritas. Ait enim apcrtissirae ipse Dominus : « Ego sum via et veritas et vita (Joan. xiv). » Ergo 81 Filius veritas, Pater qnid^nisi quod dj veritas. Qui mc misit,verax egt? Filius verilas, dicit:«Cum exaltaveritis Filiumhominis, «addidit: « tunc cognoscetis quia ego sum. »Quid est egosum, nisi unius subtanti(e cum Patre? sicut ad Moysen superius diximus dictum esse : Ego sum qui sum {Exod, iii). » Verbo substantiali utitur dc seipso Dominus,ut intelligaturstcrnam essesubstantiam. et unam esse substantiam Patris et Filii.Tamen ne ipse intelligeretur Pater, continuo adjunxit: « Eta meipso fncio nihil,»idest ameipso non sum.Quod autem addidit, » sieut docuit rae Pater, hxc loquor, » scnsus altissiraus cst. Cor enim mundandum est, ut intclligatur quod ait, » sicut docuit mo Pater| aic 237 HOMILIiC DE TEMPORE. 238 loquor, » Non enim itaintclligcnduniest, quasiho- mo pater homini filio loqucretur, sed excellentius et sacratius. Aliter vero intelligendum est quod ait Evangelista {Joan. i): «InprincipioeratVerbum,»et aIiterinteIligendum,«Verbumcaroractumest.»Aliter de Uivinitate Christi, in qua acqualis est Dco Patri, aliter de humanite ejus, inquaconsimiliscstynobis, cogilandum est. Non uno modo intelligendum est qoodaitDomHiusitfEgoet Pater unum sumus {Joan. i,:»etil]udquoddixil:i» Nam sicut in con- sequentibusdixit: «SigIop.ncomeipsum,gloria mca mhil est: sed qui misit me Pater,ipse me glorificat {Joan, \iu). » Sed hic dictum est: « Si cgo testimo- Dium periiibeo de meipso, testimonium meum non est verum {Ibid.), » Et paulo posl : « Qui me misit Pater, ipse icstimonium perhibet de me (Ibid.), » NuDC in se naturam hominis demonslrans, nunc in Dei majestate aequalem se significat Patri, nunc uni- lalfm sibi Divinitaliscum Deo Patre vindicans, nunc fragilitatem humanie carnis ostendens, nunc doctri- nam suam se non dicere suam, nunc voluntatem suam se non quaerere, nunc testimonium suum ve- rum Don esse, nunc verum esse signiQcans. Nam hic ait: « Si ego testimonium perhibeo de meipso, testi- monium meum non est verum. » Et paulo post : Etsi ego testimonium perhibeo de me, verum est testi- moDium meum. Quomodoergo non est verum testi- moaium ejus, nisi seoundum fragilitatem carnis? Nam ct illud quod dixit : « Non veni facere volunta- tem meam (Joan. vi). » Et, Filius a sc nihil potcst facere, et alia multa hujusmodi, qutc omnia non innrmant Filium neque decipiunt, nec a Patre dis- juogunt. Si quidem et haec idco sunt posita, ut vcra eju8 reluceat humanitas, sicut cx his : « Ego in Patre et Paler in me {Joan. xiv). » Et iterum: « Ego et Paterunum sumus (Joan. x). » Et : « Qui me videt, Tidet et Patrem {Joan. xiv). » Et : « Sicut Pater sus- eitat roortuos et viviflcat^ita et Filius quos vult vivi- ficat, >i vera ejus Divinitas approbutur. Quia voluntas PatrisetFilii, una operatio, una denique gratia, ca- demque gubernatio est. Sed magistcr gcnlium docet ista, scribens : « Gratia vobis ot pax a Dco Patrc nostro et Domino Jesu Ghristo (/ Cor. i). » « AUus cst qui tcstimonium perhibet de me. » In eequentibus ostendit quis sit ille alius qui testimo- nium perhibet de se, ubi ait : « Qui misit me Pater, ipsetestimonium perhibet deme {Joan. viii). » Testi- moDium PatrisestdeFilio in baptismo, ubl vox facta estdecoelo: • Hic estFilius meus dilectus, in quo mihi hene complacui {Malth. xvii). » Similcquoquo testimonium in monte sancto perhibult rsxl^2i\ au- A dientibus tribus discipuIisdeFilio 8U0.«Et scio quia « testimonium ejus verum est » Omne verum^ a ve- ritate verum est. Deus cnim vcritas est. Et quidqaid verum est, a Deo verum est : atque hic testimonium dixit quid sit. « Opera, (inquit)^ quae ego facio, testi- « monium perhibent de me. » D^inde adjunxit: « Et « testiinonium perhibet de me, qui misit me Pater. » Ipsa quse opera facit, a Patre se accepissedicit. Te- stimonium ergo perbibent opera, testimonium per- hibet Pater» qui misit eum. Perhibuit Joannes testi* monium dc Ghristo, tanquam lucsrna, non ad sanan- dos amicos, sed ad confundendos inimicos. Jam enim antca peffidictum crat a persona Patris: « Paravi lu- cernam Ghristo meo. Inimicos ejus induam confu- sione, super ipsum autem efflorcbitsanclincatio mea n {Psal. cxxxi). » Esto tanquam in nocte positus, at- tcndisti in lucernam ct miratus es lucemam, et exsultasti ad lucem lucernae. Sed illam lucernam dicit essc solcm, in quo exsultare debcas. Et quam- vis ardcat in nocte, diem te jubet cxspectare. Non ergo quia illius hominis testimonium non erat opus. Nam ut quid mitleretur, si non erat opus? Sed ne in lucerna maneat homo, et lumen lucernffi sibi suf- ficere arbitretur, idco nec Dominus lucernam illam supcrfluam dicit fuisse, ncc tamcn dicit in lucerna debere remanero. Scrutamini inquit, Scripturam, in qua vos putatis vitam aetcrnam habere. Ipsa testi- monium perhibet dc me, et non vultis veniread me, ut vitam habeatis. Quid vos putatis habere in Scri- ptura vitam oelornam? Ipsum interrogate, cui perhL bet tcstimonium> et intelligite qum sit vita etema. C Et quia propter Moysen videbantur repudiare Chril stum, tanquam de alia lucerna. Omnes enim hoaii- nes lucernae, quia et incendi possunt et exstingui. Et lucernae quidem cum sapiunt lucent, et spiritu fer- vcnt. Nam el si ardebanl,exstincta; sunt ot jam putent. Pcrmunserunt enim servi Dci lucerns boniB ex oleo miscricordise illius, non ex viribus suis : gratia quippe Dci, gratuita illa, oleum lucernarum est. Plua enim illis oinnibus laboravi, ait qusdam lucerna. Et ne viribus suis ardere videretur, adjunxit : Non ego autem, scd gratia Dei mecum. Omnis propheta ante Domini adventum lucerna est, de quo dicit Petrus apostolus {UPelr. i). Habeamus certiorem propheti- cum sermonem, cui bene facitis, intendentesquem- admodum lucornm lucent in obscuro loco, donec ]) dics luccecat, ct lucifer oriaturin cordibus vestris. Luccrna ilaque propbeta est, et omnis prophetiaest una inagna lucerna. Quid apostolipnonnelucemse? Etiam ipsi luccrnae plane. Solus enim ille non lu- cerna. Non enim accenditur et cxstinguitur, sed ee^ «Iuxvera,qu9eilluminatomnemhominemvenientem in huncmundum(Joaw. i).» De Joannedicitur;«Non erat illc lumen, sed ut testimonium perhiberet de luminc {Ibid.). » De Christo autem : « Eratlux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum.nQuidestquoddeapostolisipsaVeritasait: » Vosostisluxmundi, »ctde Joanneevangelista: «Non cral illclumen ? » Ncc Joannes per se erat lucerna^ neo 243 HAYMONIS HALBEIISTAT. EPISC. OPP. PARS II. — HOMIL. m apostoli per se lumen, scd a luniinc Christo 11 le lu- cerna, et illi illuminali, qui cst sol vcrus, oricns in corde credentium. « Ego autem habco testimonium majus Joanne. « Opera enim quas dedit mihi Pater, ut perficiam, « ipsa opcra quae ego facio, testimopium perhibent « de me, quia Pater me misit. Et qui misit me Pater» « ipsetestimonium perhibuitdeme. wSuperiusdixit, « testimonium non accipio ab bomine, » hic causam dixit, quareab homine testimonium non accepisset» quia habct testimonium Patris, et operum testimo- nium, sed habet majus quam sunt hominum. Ergo fasc missio, incarnatio est Christi : incarnatio vero Christi, redcmptio est nostra : redemptio vero no- stra, est in ipsa Veritate, quae ait : « Ego veni ut vi- tam habeant, et abundantius babcant (Joim, x). » Subjunxit vero huic testimonio Patris, Je ipso Patre quod Judffii, vel magis omnes infideles excaecatis mentibus vcritatem Divinitatis non possunt accipere, diccns: « Nequeenim voccm cjus audistis unquam, neque « spccicm cjus vidistis, et verbum ojus non habctis « in vobis manens.* » Dicit Apostolus : « Non enim auditoreslegisjustificatisunt, sed Tactores verbi Dei (Aemi.ii), »idest, Filius Dei non manetinillorumcor- dibus, quia non servant quae audiunt. Quod vero ait. « neque vocem ejus audistis, neque speciem vi- distis, » in boc ostendit substautiam Divinitalis in- comprebcnsibilem et invisibilcm, ct vocem cjus non carnalibus audire potuissc auribus, sed spirituali intelligentia per gratiam sancti Spiritus intelligere W amarc, secundum quod unicuique datum crit. Scrutamini Scripturas, quia vos putatisin ipsis vi- tam sternam habcre. Et « iHas sunt quas teslimonium perhibcnt de me, et non vultis venire ad me, ut vi- tam habeatis. » « Non vultis venire, » id est, non vultis credere, quia sine fide impossibile est Dco placere. Venirenostrum ad Christum, id est, credere verum iilum Filium Dei, et veram nos per illum ha- bere salutem. Omnis enim Scriptura sancta testi- monium pcrhibuit Christo, sive per figuras, sive per propbetas, sive per angelorum mipisteria. Ergo et Moyses testimonium perhibuitChristo^Joannestesti- monium perhibuitChristo, et caeteri prophetaset apo- stoliperbibuerunttcstimoniumChristo.Hisomnibus testimoniis proponit operum suorum, quia per illos non nisi Deus perhibuit testimonium Filio suo. « Claritatem ab hominibus non recipio, » id est, laudem humaham non quaero, quia « non veni mini- strari, sed ministrare (Matth. xx), > id est, non veni ut honorem ab hominibus acciperem carnalem, sed ut honorem hominibus darem spiritualem. « Sed cognovi vos, quia dilectionem Dei non ha- « bctls in vobis. » Ideo dilectionem Dei non habue- runt, quia non crediderunt in eum, quia non venit facore voluutatem suam, sed voluntatem ejus qui niisit illum. Idco subjunxit : « Ego veni in noraine Patris mci, et aon accepisLis « me, » idest, non credidistis in rae, qui ideo venie- A bam in mund um ut glorificaretur nomen Patris. « Si « alius venerit in nomine suo, illum accipictis. » Quis est qui venit in nomine suo, nisi iile qui glo- riam propriam quaerit, et non alius qui misitillum? Quis est quem accepturi erant Judaei, nisi Antichri- stum qui venturus est gloriam quaerere propriam ? Et hoc erit illis pojna peccati, quia noluerunt veri- tati credere, et crcdcnt mendacio. « Quomodo poteslis vos credere, qui gloriam ab « invicem accipitis, etgloriam quaR est soloDeo, non « quaeritis?» Considerandum intentius quanta sit jactantiae et humanae laudis ambitio malum, proquo ipsa Verilas ait, credere non posse quosdam, quod saecularis gloria; cupidi erant. QuidesthumanaBlau- dis cupiditas, nisi supernae mentis elalio?Vultde8e U aistimari, quod in se habere non studet. Altcrinte- rius, alter foras vidcri desiderat. Humilitas veroglo- riam quaerit a solo Deo, superbiaab hominibus. Inde Joannes Baptista ab ipsa Veritate tam cxcellenter laudatus est, ut non esset arundo vento agitata, quia non humanffi laudis, nec odiosae vituperationisaura flante flexibilis fuit, idco gloriam non quaisivit hu- manam. « Nolite putarc quiaego acousaturus sim vosapud « Patrem. Est qui accusat vos Moyses, in quo vos « maxime speratis. » Ideo nsn accuso, quianonveni damnare, sed salvare. Moyses vero accusat, qui in- creduli estis voci illius. » De me ille scripsit, »>dura ait (Deut. vm): Prophetam vobis suseitabit Domi- nus Dcus de fratribus vestris, tanquam me, ipsom audietis. Quil vero scquatur attendite : Erit, omnis C anima quae non obedieritprophetae illi, cxtermina- bitur do populo Dei. Si autem illius litteris non cre- ditis, quomodo meis verbis credetis?Quidquid enim lex et prophctae scripserunt, per omnia Christum venturum esse designabant. Si enim Judffiilegivrl prophetis credidissent, utique et Ghristo. HOMILIAXL. FERiA SEXTA posT Heminiscere , (Matth. XXI). « In illo tempore, dixit Jcsusdisci- « pnlis suis, et turbis JudaBorum parabolam hanc: « Homo quidam erat paterfamilias, qui plantavitvi- « neam, etreliqua. »ScribaB ctPharisaBi, quisupenus Dominodixcrant: inquapotestatehaecfacis^audiunt per occultas parabolas, quod per apertum sermonem D non merebantur audire. Omnipotens etenini Deus Pater, conditor et gubernator familiarum suarum est. Vinea illius, domus Israelitica est. Hoccnim no- mine solet appellari eadem gens in sacro eloquio, sicut Isaias dicit (Cap, iv) : a Cantabo dilecio meo canticum patruelis niei vineae suae.» Vinea facta est mihi in loco uberi, etc, usquequodixit: Vinea Do- raini sabaoth, domus Israel cst. Et Paalraista ait: « Vincam de ^gypto transtulisti (PsaL lxxu). " Omnipotens ergo Dcus vineam plantavit, quiaejeclis de tcrra promissionis habitatoribus 8i\i8 Chananaeis, in eamdem gentcm Israeliticam coUocavit. » Et se- « peni circumdedit ci, » id est murosurbiumetcu. 94S HOMILIiE DE TEMPORB. 316 slodiam angelorum. «Et fodit in ea lorcular. «Tor- A. cular 8igntOcat oltare. QuoQiam sicut in torculari uvjB exprimuntur,ita et in altari sanguis hostiarum et victimarum elTundebatur. Vel per torcular, pas- sionem sanctorum prophetarum debemusintelligere. quo nomincsoletpassiosanctorumdesignari. Unde quosdam psalmosprotqrcularibus invenimusprffiti- tulatosjn quibussanclorum passiocommemoratur. « Et aBdificavit turrim. » Turrim, id est templum illud auguslissimum,quod Dominusin medioJeru- salem ®dificavit, primum per Salomonem, deinde reparavit per Esdram et Nohemiam,et ad ultimum per Judam et Tratres ejus. c< Et locavit eam agrico- lis, id est commendavit eam scribis et Pharisaeis, ut fructum bonorum operum ex lege reportarent, « Et peregre profectus est. » Non mutatione loco- t% nim, quia Deus ubique est,et nusquam abest,quia sicut per Jeremiam dicit {cap, xxiii) : Deus appro- pinquans est, et non de longe : sed abiisse dicitur, qaiacultoribus vineae operandi arbitriumsuffi volun- tatis reliquit. « Cum autem tempus fructuum appropinquasset, « misit servos suos ad agricolas, ut acciperent fru- « clusejus- » Tempus fructuum, tempus est bono- rum operuxn reddendorum. Misit servos suos ad agricolas, Aaron videlicet et Moysen. tf Et agricola;,apprehensis servis ejus,alium ceci- « derunt. >» Ceciderunt etenim Moysen et Aaron,li- cet non verberibus, sod tamen moribus et verbis. Nam etiam eos lapidare voluerunt.Et in Psalmo le- gimus : « Et vexatus est Moyses propter eos, quia exacerbaverunt spiritum ejus (Psal, cv). » Cecidc- C runt etenim David quando dixerunt ^^Non est nobis pars in David,neque hsreditas in filio Isai (// Reg. XX). » Alios etiam prophetas quosdam occiderunt, quosdam vero lapidaverunt. ■ Ueiruni misit alios servos plures prioribus. » Servi qui secundo mittuntur,chorum prophetarum Bif^niGcant. «Etfecerunt illis similiter,»id est,quos- dam lapidaverunt, sicut Naboth : quosdam cecide- runt,8icut lsaiam,secantes cum serralignea:quos- dam verberaverunt, sicut Jeremiam. « Novissime autem misit ad eos filium suum,di- « censiVerebuntur forsitan filium meum. nDubita- tive loquitur Dominus, non ut ipse aiiquid dubitet, in quo summa scientia est,sed Dominus dubitative ioquitur, cum nosXra infidelitas increpatur : [) u Agricolfie autem videntes lilium, dixeruut intra « se : II ic est hsres. Venite, occidamus eum. » Ex hoc loco datur inteliigi, quod Judaei non per igno- rantiam, sed per invidiam Christum occiderunt. Quando enim dixerunt : « Totus mundus posteum abitt {Joan. xii), » iuteliigebant eum illum esse, de quo per prophetam dicitur : ccPostula a me,et dabo tibi gentes hsreditatem tuam {Psal. xi). »Putabant ergo quod, iilo interfecto, hffireditatem ejus ad se transferre possent,hoc est doctrinam ejus de cordi- bus gentium auferre.et justitiam suam.qnoG ex legc erat, cordibus eorum inserere. « Et apprehensum cum, ejecerunt extra vlncam, cc et occiderunt,»quia Dominus extraportam passus est.Vel extravineam ejecerunt illum,et occiderunt, hoc estprimum,acordibus suisejeceruntperinfide- litatem, et postmoduni illum occiderunt. c< Cum ergo vencrit dominus vinc«, qufd faciet »Licet duri corde essent scribae et Pha- ris^BijOt licet in Christum credere noluissent, aperte tamen intelligebant parabolas ejus ad so pertinere. £t ideo quaBrebant eum tenere, sed timuerunl tur- bas, quia sicut propbeiam eum habebant.lntuenda est mobilitas vulgi.Quem cnim nunc sicut prophe- tam habent, postmodum in ejus passionc sunt cla- maturi, dicentes :<< Reus est mortis {MaUh. xxvi), » et,« Crucifige, crucifige talera, » suadentibus vide- licet scribis et Pharisa^is. HOMILIA XLI. SABBATO posT Reminiscere, (Luc. xv.)« In illo lempore, dixit Jesus discipulis « suis : Hqmo quidam habuit duos filios. ct dixit « adolescentior ex illis palri : Patcr, da mihi por- « tionem substantioe qus mc contingit,> ct roliqua. Murmurantibus dc peccatorum susceplionc scribis et Pharis®is,tres ex ordine parabolas Salvaior posuit: duabus primif>,dcquibusdi8putandum est.quantum ipse cum angelis de poenitentium salutc gaudeat,in- sinuans ; tortia vcro, qucB scquitur, non suum t in- iummodo suorumque guudium dcmonstrans,sed et invidentium murmur rcprehendens. Ilomo itaque qui duos filios habuisse dicitur,Deus Pater intelligi- tur, duorum videlitct genitor populorum, et quasi amantcm profundere substantiam atque spatiape pompis exferiorlbus, intus inanescentem, cum ea quisque sequitur quas ab illa proccdunt, relinquit eum qui sibi cst interior. cc Et postquam omniaconsummasset,facta estfa- « mcs valida in rcgione illa.»'0mnia qus dissipavit, ornamonta naturae quaj consumpsit significant.Fa- mcs in regionc longinqua,indigenliaverbaveritati8 est in oblivione Creatoris, de qua dictum est in Prophetis, quia « mitlet Dominus famcm in lepra, non famem panis, neque sitim aquae, sed audiendi verbum Dci [Anws viii). » « Et ipse cQjpit egere, et abiit, e.t adhiBsit unici- « vium regionis illius. » Merito egere cojpit, qui B thesauros sapienliaj Dei, divitiarumque coeleslium alLitudinem derellquit. Unus autem civium regio- nis illius,cui ille egens adhaesit.utiqueille quicon- oupisc^ntils terrenis merito suae perversitatis praepc- situs, princeps hujus mundi a Oomino vocaiur. El de quo Aposlolus : « Deus, inquit,hujus sajculicx- caicavit mentes infideliura (// Cor, iv). » « Et misil « illura in villam suam, ut pasceret porcos.»In vil- lam miLti,est subslantiiD mundi ct cupiditati saecu- lari subjugari.De qua in alia parabola quidamspi- rituales epulas, ad quas invitabatur, fasLidiens, di- xit: « Villara erai, et necessc habeo exire eL vidcre illam {Luc, xiv). » Porcos vero pascere, esL ea qui- bus iuimundi spiritus gaudeant operari. « Et cupiebat implerc ventrcm suum dc siliquis, duarumgenerishumanTstirpiumVuctorat^iue^^^^^^^^ C quas porci manducabant. » Siliqu» quibusporcos tor. Major cnim filius cos, qui in unius Dci pcr- mansere cultura : minor eos, qui usque ad colenda idola, Deum deseruerc,significat. Pars substantia}, qusB minori filio conttgit,ipse sensus in homine ra- tionalis est.Vivere enim,intelligere, meminisse, in- genio alacri exccllerc,divini substantia muueris est, quam minor filius expetit a patre, cum homo sua potestate delectatus, per liberurasese arbitrium re- gere, atque a Domino qussivit exire conditore. Divisitque illis substantiam, fidelibus scilicet suae gratiffi protectiouera, quam desid^rabant, imper- tiendo : infidelibui vero naturalis solum ingenii, quo contenti erant, beneficium concedendo. « Et non post muHos dies congregatis omnibus, pascebat, sunt doctrinaj sajculares sterili suavitalc resonantes, de quibus laudes idolorum fabularum- quc ad deos gcntium vario sermone atque carmini- bus perstrepunt,quibu8 daemoniaduleclantur.ljnde cum iste saturari cupiebat, aliquid sulidum et re- ctum, quod ad bcatam vitam pertinprct, invenire volebat in talibus, et non poterat. Hoc est enim quod ait : « Et ncrao illi dabat. » « In se autem reversus,» jam scilicetab eis,qu» forinseeus trustra illicruntetscducunt,ia conscien- tiflc intcriora reducem facicns intentionem suam, dixit: « Quanti mercenarii in domo palns mei « abundant panibus, ego autem hic fame pereo. » Unde hoc scire potcrat, in quo tanta erat oblivio « adolescentior filius peregre profeetus est in regio- jj Dei, sicut in omnibus idololatris fuit, nisi quia isla « nem longinquam. Et ibi dissipavit substantiam « suam, vivcndo luxuriose. » Longe profectus est, non locum mutando, sed aniraum. Quanto ecce nunc quisque plus in pravo opere delinquit, tanto a Dei gratialongius recedil. Quod non post multos dies dixit factum,ut congregatisoranibus proficisce- rctur peregre iu regioncra longinquara, quia non multo post iustitutionem humani generis, placuit animasperliberumarbitrium forrc secum quaradam velut potcnliam natura) suaj, ctdcsererc eum aquo condita est, proBvidena viribus suis, quas vircs tanto consumit citius, quanto cum deseruit a quo recogitatio jam resipiscentis est, cum Evangclium prajdicaretur? Mercenarii ergo patria abundant panibu8,qniaqui futurasmercedisintiiitu dignaope- rarisatagunt,quotidiani8 supernffi gratiaenficiuiitur alimoniis. At vero fame pereunt, qui extra patris ffides positi,ventrem cupiunt implere de siliquis,itl est qui sine fide vivente8,vitam beatam inanis pbi- losophi(e studiis inquirunt.Sicut enim paiii6,qui cor hominis confirmat, verbo Dei,quo mpntem rcficiat, assirailatur : ita siliqua (qus et ipsa intus inanis, foris mollis, et corpus non reficit,sed implet,ut sit magis oneri,quam usui) sacularisapieBtiienGnim- m IIOMILLE DB TEMPORR. S5Q mcrito comparatur, cujus sermo facundiffi plausu A. sonorus, sed viriute utilitatid est vaouus. « Surgam et ibo ad patrem meum,ct dicam illi : « Pater, pecoavi in ecelum et coram te. » Quam mi- sericordem piumque noverat patrem, qui ofTensus a filio,patris non dcdignaturaudire vocabulum ? « Sur- gam » ej^o, inquit, quia me jacere cognovi, « et ibo, » quia longe reeessi : t ad patrem meum, » quia sub principe porcorum miserabili egeslate tabesco. tt Peccavi » autem « in ccelum coram » spiritibus an- gelicis sanctisque animabusi in quibus significat Bedem esse Dei. << Goram » vero, in ipso conscicntis interioris conclavi, qua Dei solius oculi penetrare valebant. c( Etiam non sum dignus vocari filius tuus, fac » me sicut unum demorcenariis tuis. » Ad Olii qui- .. dem affectum, qui omnia quas patris sunt, sua csse DOD ambigit, se aspirare nequaquam praesumit, sed mercenarii statum,jam pro mercedeserviturus^de* siderat. Verum ne hnnc quidcm, nisi paterna di- gnalione, se mereri possc testatur. Ubi sunt crgo Pelagianistie, qui sua ser\'itute salvari yosso confl- dunt, contra apertissimam scntcntiam qu® ait, « Sine rae nibil potestis facere? » {Joan, xv.) « Et surgcns, venit ad patrcm suum. » Venire ad patrcm^esi in Ecclesia constitoi per fldem, ubi jam possit esso peccatorumlegHimactfructuoBaconfes- sio. ■ Cum adhuc autem longe esset, » et antequam intcUigeret Deum, sed t^imcn cum jam pie qu»rcrct, « vidit illum pater ipsius. » Impios enim et superbos coDvcnicnter non videre dicitur, tanquam ante ocu- los ejus nan haberc. Ante oculos enim habcri,non, ^ Disi qui diliguntur, dici solent. u Et miserioordia « motus est,et accurrcns cecidit supercollum cjus. » Non cnim Pater unigenitum Filium suum deseruH, in quo usquead nostram longinquam etiam pcregri- nationem cucurrit atque descendit, quia »hoc a patre optassc, ut Antichristum crederet, neque omnino in eis Judffiorum^qui Antichristo credituri sunt, istum Filium fas est intelligi. Quomodo autem epularetur ex illo haedo, si ipse est Antichnstus, qui non ei crederet ? Aut si hoc est epulari ex hsdi occisione, quod est de Antichristi pcrditione laetari, turisEcclesiaelibertatemconsiderat.Auditsympho- Q quomodo dicit Filius, quem recipit pater, hoc sibi niam et chorum, scilicet spiritu plenos vocibus con- sonis Evangelium praedicare. Quibus dictum est (/ Cor. i) : « Obsecro vos, fratres, ut idipsum dicatis omnes, et concorditer conversantium sit anima et cor unum in laudes Dei. » • « Et vocavit unum de servis, et interrogavit quae haec essent. » Vocat unum de servis, cum sumit ad legendum aliquem prophetarum,'et in eo quaerens quodammodo interrogat, unde ista festa in Ecclesia celebrantur, in quibus se esse non videt. Respondet ei servus patris propheta : c< Frater tuus venit,et occidit pater tuus vitulum non fuisse concessum, cum omnes filii Dei de illius adversarii damnationc Jaetaturi sunt? Nimirum ergo ipsum Dominum sibi negatum ad epulandum con- queritur, dum eum pcccatorem putat. Gum enim haedus illi genti Dominus videbatur, id est cum eum Sabbati violatorem et profanatorem legis existimat, jucundari epulis ejus non meruit. Ut quod ait : « Nunquam dedisti mihi haedum^ ut cum amicis meis epularer, » tale sit ac si diceret,eum qui mibi haedus videbatur, nunquam mihi ad epulanduin de- disti * eo ipso mihi illum ipsum non concedens quod mihi hsdus videbatur.Quod enim dicit : « Cum 233 HOMILI^E DE TEMPORE. 254 amicis mels, » aut cx persona principuai cum plc- be iateliigatur^aut ex persona popuU Hlerosolymi- tani cum casleris populis Judaeorum. «Sed postquam fiUus luus hic qui devoravit sub- « staniiam suam cum mcrotricibus,venit, occidibti K illt vitulum saginatum. » Meretrices suntgentiliumsuperstitiones, cum qui- bu3 substantiam dissipare,est»relicto unoconnubio veri Deiy cum turba d^monum cupidilate turpissi- ma fornicari. » At ipsc dixit illi : Fili^tu semper cs mecum^et '< omnia mea tua sunt. Cpulari aulemetgauderete « oportebaiy quia frater tuus hic mortuus erat,.et « revixit : perierat, et invcntus est. » Quod dicit : « et omnia mea tua sunt, » non putandum est ita dicfum,quast Aon sint et fratres,uttanquamintcr- renahiereditatepatiaturangustias.Quomodopossint esse omnia majoris, si habet etiam junior purtem 9uam? Sic enim a perfcclis et purgatis ac jamim- mortaUbus niiis habentur omnia, utsintetomnium 9inguIa,etomDiasinguIorum.Utenimcupiditasnihil 9ineangustia,itanihil cum angustia charitastenet. Cam ergo beatitudinem illam obtinuerimus, nostra cront ad vidondum superiora, nostra erunt adcon- vivendum aequalia, nostra erunt et ad dominandum ioferiora. Si quem autcm movct, quomodo Patri supplicans Veritas dicat:c< Et omnia mea tuasunt, et tua mea {Joan. yvii) :» cui simillimum videturso- nare quod hic Filio dicitur : « Et omnla mea tua sunt, » sciat unigeniti Filii esse omnia qus Patris sant.Per hxc etiam ipse Deus cst, et de Patrenatus, Patri et squalis. Nam et illud quod de Spiritu san- ctoloquecs ait:«Omnia qus Pater^mea suni(Joan xvi). »Neque enim Spiritus.sanctus de creatura, quas Patri est subjecta, et Fiiius erat accepturus, qui ait, (i Dc meo accipiet » : sed utique dc quo Patre pro- ceditSpipitus,de quo natus cstetFiUus. Siveutique duos niios hos ad utrumque popuIum,sive,utqui- busdam placet, ut duos quoslibet homines, posniten- teravidelicetetjustum,velqui8ibiju8tusvidebantur, rererre volueris, congaudeat major : quia fralcrju- nior mortttus erat, cl revixit : pericrat, et inven tus est. HOMILIA XLII. DOMINICA TEnriA l\ QUADRAGESIMA. {Lcc. XI.) c< In illo tcmpore, erat Jesus ejiciens « dsmonium,et illud erat mutum.Et cum ejecisset « d^monium, locutus est mutus, et admirat» sunt ('tarbde,»et reliqua.Dicturus EvangeUstaDominum ab homine daemonium ejicisse, recte in exordio'hiyus lecUonis tale verbum posuit,perquodessentiamDi- vinitatis exprimeret, dicens : « Erat Jesus ejiciens daBmonium. » Non enim dixit, /u/7, quia esse soli Deocst,(EtemumetincommutabiIempermanere,cui nec praeterita transeunt, nec futura succedunt, sed semper asternaliter permanet,8icut ipse ait Moysi : « Ego sum qui sum Exod. iii). » Et : « Dices filiis Israel;Qui est, miait me ad vos (/6ed.).»Etiterum: «Ego sum Deus Abraham, Deus Isaac et Deus Jacob. J^ {Ibid.). » Et iu Apocalypsi : « Ego sum alpha et omega (Apoc. i). » Et in Evangelio: « Amen, amen dico vobis, antequam Abraham fieret, ego sum {Joan^ viii). » Ut ergo ostenderet Filium Dei semper esae cum Patre, eral dixit, et non fuU. Daemoniacusiste apud Matthaeum non solum mutus,sed etiam cobcus fuisse perhibetur, curatusque a Deo mirabiliter dici- tur,ita ut Ioqueretur'et videret.Ubinotandumquia in uno eodemque homine Dominus tria mirabUia parilcr est operatus. Caecus videt, mutus loquitur. obsessus a diemone eruitur. Allegorice autem genus humanum signiTicat, quod tunc possessori suodia- bolo se subdidit, quando Deum creatorem, suum, diabolo suadente, contcmpsit. Tunc videndi Deum dlgnitatem perdidit,quandoad concupigcendum ve- j^ tilum Ugnum oculos aperuit, sicut scriptum est : « Vidit mulier lignum quod esset pulchrum vieu, aspectuque delectabile, tuUt et comedit, deditque viro suo.Qui comedit,et aperti sunt oculi amborum {Gen.ii),» Loquelam pariter amisit.quia postquam peccato se subdidit, a laude Deices8avit.«Nonenim est,ut ait Seriptura.speciosa laus in ore peccatoris (£cc//.xv).» Sed Domino in muudum veniente,d«- moniacus isle curatus est: quiapostquam Deushu- ,manam naturam 8ibiconjunxit,immundorum8piri- tuum potestales ab humanis cordibus expulit, ipso diccnte : « Nunc hora est,utprincep8 hi:gu8mundi ejiciatur foras {Joan. xii). » Tunc enim videndi. . Deum officium recepit, quando perfldem iUuiD in- ' tueri coBpit, a cujus visione peccando se elongaverftt, V" impleta prophetia, quaj ait: « Populus qui sedebal C in tenebris, vidit lucem magnam, habitantibus in regione umbraB mortis, lux orta est eis (Isa. ix). » Unde aposlolus Paulus credentibus ait : «Fuiatisali- quando tenebrae^nunc autem luxinDomino^fip/i^. v).» Loquclam pariter recepit,quando genushuma- num ora prius tacenliaad confessionem Dei apparuit, dicens cum Psalmista:« Domine,Iabia meaaperies {Ps. l).» Et cum l8aia:« Dominus Deus deditmihi Unguam eruditam {ha. l). » Nec soium Deum lau- dare, sed etiam idolorum cultorescocpitdetestari, di- cens cum Psalmi8ta:« Confundantur omnesquiad- orantscuIptiIia,quiglorianturinsimulucri8 8ui8(P*. XGVj).» — «Quoniamomnc8diigentiumd«monia,Do- minus autcm coelos fecit {Ps. xcv). » Et cum Jere- mia: « Dii,qui non fecerunl ccelum et terram,per- D cant de ccclo, et de his qui sub cgbIo sunt(ycr.x).|» Unde beno subditur : « £t cum eijecisset dsmo- « niuii^ locutus est mutus, et admiratie sunt turb». » Hinc intcIUgerc possumus, quia ab exteriore vene- rant dcsmonia, quss eum possidebant interius. Elxte- rius vidcndi Ioquendiqueoniciumami8erat,quia8ta- timutrecessitjVisum etloquelam recepit,in tantum ut turbae mirarentur.Juxta autem anagogem,idest superiorem sensum, turbae quaB mirabantur, immun- di spiritus sunt inteIUgendi,qui,vidente8^enu«hu- manum dc sua potestatc Uberari et iUuminari, timore simul etadmirationeperterritisunt^undeet per obssessum homineui dicebant : « Quid tibi et 1. IS5 HAYMONIS HALDEIISTAT. EPISC. OPP. PARS H. — HOMIL. 256 Bobis, Fili Dei ? venisti ante tcmpus torquere noe J^ tur amplius Topheth, nec vailis filii Eanon, sed (MaUk. viii). » Sed quia unde bonus proficit, inde malue deterior fit, recle subjungitur : «Quidam autem ex eis dixerunt.»Nonhocaliqui de turba dixisse putandi sunt^sed scribffiet Phari- 8«i,quiideoOdum sequebanlur, ut ipsum reprchen- dersnt, et hsec calumniabantur, ut alii evangelistda iestimtur. Turbis enim Domini signa ubique miran- tibu8,illiecontrario invidiapleni,quffinegarenon po- terant^sinistra interpretatione pervertere molieban« tur, ut simplicioreii turbas ab ejus credulitate sub- traherent. Et idoo d Juxta litterom ita est; si enim rcgnum in seipsum divisum fuerit, ut aliud rex, aliud principes, aliud duces, aliud mi- lites sentiant, desolationero patitur. Similiter domus » divisa fuerit, ut aliud vir^ aliud uxor, aliud niii, aiiud parentes, aliud servi, etaliuddominisapiant, utique et ipsa ruinas patietur. Dicitur eoim domus supra domum cadcre. quando anima patris com- movctur contra filium, et filii contrapatrem,sicde reliqutsnaquasimilitudinctentatoressuosDominus a regno diaboli monet rcccdere, quod divisum in se cognoscunt d'u stare non posse. Ac si dicerct: Si omne regnnm in se divisum stare non polest, quod negari nullo modo potestis, velocissime 'a regno diaboli recedite, quod cito casurum non dubitetis. Regoum enim diaboli in illisestyin quibusperpec- catum regnat. Quod quamvis sit unitum in mala voluntate, tamcn divisum est in operatione. Alius qnidem adulterium, alius homicidium, alius fur- tum, alius sacrilegium perpetrat, sedtamenex una radice mals voluntatis procedunt. « Si autem et Satanas in seipsum dlvisus est, <( quomodo stabitregnumipsiuSyquiadicitisiiiBeel- « zebub mre ejicere daemonia? » In quibus verbis Oominus suos tentatores prudentissimo syllogismo hinc inde concludit, ne aptam responsiouem inve- nire possent. Quod non solum bic, sed etiam in pluribus lobis frequenter fecisse legitur, sicut fecit, quando venerunt ad eumdicentes:'Dicnobis,inqua potestate hsec facis? Et ait iIIis:«Diciie mihi et vos unum verbum, et ego dicam vobisin quapotestate bsc facio {Matth xxi). » Quod si non feceritis, ncc ego dicam vobis in qua potestate hsc facio. Ba- ptismum Joannis unde erat, deccelo ancx homini- bus? At illi cogitaverunt intra se dtcentes: Si dixe- rimus de ccelo, dicet nobis : Quare ergo non rece- pistis illud? Si ex homiiiibus, tnrba quae a Joanne est baptizata, lapidabit nos. Et non invenientes quid dicerent, siluerunt. Sic et in hcc loco, quia conflteri nolebant, quod Christus in virtute Dei dsmones ejiceret, nec affirmare poterant, quod Satanas Satanam ejiccret, nec liberam re- sponsionem invenientes, obstructum est os io- quentium iniqua. Propter quod « tradentur in ma- Dus gladii, ct partes vulpium erunt (P^a/. lxh).» Ad quornm malitiam convincendam adbuc subjunxit, dicens : « Si ego in Beelzebub ejicio dsemonia, filii vcstri < in quo ejiciunt? » Filios eorum discipulos suos dicit, qui sine dubio cx eorum progenie nati erant, quibus jam potestatem eCFugandidasmonesdederat, atque calcandi super omnem potestatem inimici^ dicens: • In nominemeo inflrmos curate, leprosos mundate, cscos illuminate, daemonesejicite. Gratis accepistisy gratis date. (Mattk. xx). » Ac si dixis*- set: Sl discipuli mei, filii utique vestri, in nomine meo dsmonia ejieiunt, quare vos idem opus in me principi daemoaiorum Beelzebub et non Deo signa- Us? A « Idco ipsi judiccs vostri crunt. » Id est, infirma et contemptibilia mundiqucegoelegiutconfundant fortia, discipuli raei, qui curationpsdaemonnm Dco et npn Beelzebub assignant, « judicesvcstrierunt,» tunc scilicet, « quando veneritFiliusbominis^etse- derit in scde majestatis 8uaB,sedcbunt etipsi super sedes duodecim, judicantes duedecim tribus Israel (Matth, xix). » Vel certe filios eorum exorcistaif ap- pellat, qui ex more antiquo in eodempopulohabe- bantur, ad quorum invocationcs vel conjurationes, daemones ab hominibuspell^bantur.Cujnsrei testis est Jospphus historiographus Hebraeorum, qui in libris antiquis, tum intcr caetera quae de Salo- monis sapientia commemaravit, adjecit et hoc, di- cens: Praestitit autcm Dominus Salomoni, ut etiam l^ daemones ejiccret^ ct incantationes instituit, quibus aegritudines soleant mitigari, quae cura hactcnus apud nos multum valere dignoscitiir.Vidienimego qucmdam Eleazarum,degente nostra, praesenteV»- spasiano et Tito, alioque simul exercitu, curantetn eos qui a daemonibus vexabantur. Genus curationis fuit hujusmodi : Intulit naribus ejus qui a daemonio vcxabatur, annulum subter radicem babentem si- gnaculum a Salomone monstratum» et repentececi- dit homo. AtilleconjuraviteumjuramentoSalomo- nis, objicicns eidem carnima, quae Salomon compo- suit super cum, diccns: Deindeper naresodorantis daemonium extraxit, et ne ultraadeumredireaudd^ ret, adjuranscontestatusest. EtutostenderetEIeaza- rus hanc se habero virtutem, poncbatin medio pel- vim plenam aqua, sivequodlibetvas, praecipiensut C egressus ab hpmine hanc everteret, dans omnibua indicium quod hominem reliquisset. Quodcumfie- ret, admirabantursapientiamSulomonis. Adhorum ergoexorcistarumcomparationem, Dominus scribas et Pharisaeos constringit, dicens:u Si egoinBeelz^- bub ejicio daemonia, fllii vestri in quoejiciunl?»Ac si diceret: Si exorcistarumexpuIsioDeotribuituret non daemonibus,quare idem opus in me non eamdem habet reverentiam? «Ideoipsijudicesvestrierunt, » non in potestate, sed comparatione. Sicut enim re- gina Saba, veniensafinibusterraeaudiresapieDftiam Salomonis, judicatura est eos, qui majorem Cbri- stum Salomone audire contempserunt: et sicut Ni- nivitae agentes pcenitentiamadpraedicationem JoncB judicaturi sunt eos, qui majorem Jona Saivaforem n audire noluerunt, sic et isti exorcistae, qutcuratio- nem daemonum Dco tribuebant, judicare dicuntur eos qui curationem daemonum Beelzebub, et noa Deo assignabant. « Porro si in digito Dei ejicio daemonia, profecto « pervenit in vos regnum Dei. » Digitus Dei, Spi- ritus sanctusintelligitur, quod Matthaetisevangelista manifestius declarat, cum dixit: « Si autcm ego in Spiritu ejicio daemones {Matth, xii). » Etpulchre per digitum Dei Spiritussanctus figuratur,quia sid- ut digitis aliquid operamur vei stringhnus, sic t^a- ter et Filius per Spiritum sanctum omnia operantur, dicente Psalmista: « Verbo Domini cceli Urmati sr:» HAYMONIS IIALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS 11. — HOMIL. 260 sunt, ct splrilu oris ejus, omnls virlus ccrum A i^iii^^citiaB, contentionesyasmulationes, iras.rixe.dis- {Psal. xxxii). » Hoc digitotabulaeTestamentiscriptae 8unt. De hoc ctiam digito magi in iflgyptosuperati dixerunt: Digitus Dei est iste.Cujus pulcherrimam operationcm propheta admirabatur, cum dlccbat: « Quoniam vidobo coelos tuos, operadigitorumtuo- rum (PsaL viti). » Vel certe pcr digitum Dei recte Spiritus sanctus intelligitur, quia sicutin nulllis aliis membris tantam partitionem habcmus, quantam in digitis, sic et Spiritus sancti dona divcrRa sunt, juxta accipientium qualitatcm, tcste Apostolo, qui ait: « Alii quidem perSpiritumdatursermosapien tiae, alii scrmo scientiae secundum eumdem Spi- ritum : alteri fides in eodem Spiritu: alii gratia sa- nitatum in uno spiritu, aiii operatio virtutum, alii scnsiones, sect», invtdi»,homicidia, ebrietatcs, co- messationes, et bis similia: qui talia agunt, re- gnum Dei nonconsequentur (GaLvV »Sed Oominus ipsa arma diaboli abstulit, quando iucoQversisho- minibus vitia in virtutes commutv.vit, utprosuper- bia humilitatem, pro luxuria ca8titatcm,proaTari* tia largitatem diligerent. Vel aliter: Arma diaboli erant reges et principes, in quibus velut in armii confidcbat, quoniam quandiu prcelatos in sua pote- state tcnebat, non Facile subjectos perdere timebal. Qua; arma Dominus ei abstulit, quando non solam subjectos, sed etiam impcratorcs et rcges atque prioipes ad suam fidem convertit. Quam perfecte quoque Dominus de antiquo hoste triumphaverat, prophetia,aIiidiscretiospirituum,aliigeneraIingua- p manifestaturcum"subjungitur:«EtspoIiaejusdistri rum, alii interpretatio sermoDum. Ilaec autem om- niaoperatur unus atqueidemSpiritus,dividcnssin- gulis prout vult (/ Cor. xn). » Quod autem rcgnum Dei in eos pervenisse dicit,vel deseipsodicit, sicut alibi ait: « Rcgnum Dei intra vos est {Luc xvn), » vel illud judicium discretionis intelligi vult, quo discernuntur pii ab impiis,justiabiniquis Compres- sis vero calumniatoruminsidiis, quidiccbantDeum in Beelzebub ejicere da^monia, de sua victoria, pa- riterquo dGemonum expulsiono libere loquitur, sub- jungens : « Cum fortis armatus custodit atrium suum, in « pace sunt ea quae possideL » Fortem armatum, diabolum dicit, cujus atrium erat mundus, per qucm praevaricationem prinli hominissibisubjuga- « buet. » Victoris est autemspoIiadistribuere.Spo- lia vero iidem homines crant, quos diabolus velut violcntissimus praedo deparadiBorapuerat.QuaBDo- minus distribuit quando propter lucrandos horaines discipulos suosin universaspartcsmundiraisit.Sic- ut enim rex post triumphum victoriae laetus militi- bus suis spolia dividit; sic Dominusdiscipulissuis partes mundi ad praedicandum dislribuit. Petro et Paulo Romam, Andreaj Achaiara, Jacobo Judaeam, Joanni Asiam, Philippo iElhiopiam, Barlholomajo Indiam, sic ct dc reliquis sentiendum. « Qui non est mecum contra me est. Et qui non « colligit mecum, dispergit » Quamquam h«c sen- tentia de Judaeis et hsereticis possit intelligittamea specialitcr ad diabolum pertinet, qui ub initio fur verat. Quod dum fortis custodiret, in pace erant C fuit et mendax, et in veritatc non stelit. Et ideo omnia quas possidebat, quia nullus tam justus fuit ante adventum Domini,qui ita perfect»5 ei rcfistcre posset, ut genus humanum ab ejuspotestate tolle- ret. Ab hoc opus exspectabatur illius advenlus,qui sine peccato venturus erat inmundum,de quosub- ditur: « Si autem forlior illo supervenions, vicerit « eum. » Fortior illo Dominus Jesus Christus est, de quo Psalmistacecinit, dicens ; « Dominus fortiset potens, Hominus potens in praclio (PsaL xxiii).»llle autem diabolum solusvicit^inquovestigiumpeccati antiquus hostis nalluminvenirepotuit, dicenteipso in Eyangelio: « Venit ad meprincepshujusmundi, et in me non habet quidquam {Joan, xiv). » Quia quia a Deo discessit, contra illum fuit, id esl con- trarius ejus voluntati, tcste Aposlolo :«QuflBenim est conventio Christi ad Belial? autquajparsfidelicum infideli? aut quae societas luci ad tenebras?» (// Cor. vi.) NuIIa. Contraria enim intra sc sunt et diversa quae Dominus Jubct, etdiabolussuggerit: Dominus praecipit humilitatem,diaboIussuggerit superbiam^ Dominus castitatem, diabolus luxuriam: Dominus concordiam, diabolusdiscordiam. Etideoquiacum illo non colligit, dispergit, sicut de eo alibi sub fi- gura lupi dicitur: « Et lupus rapit, et disperglt ovcs {Joan. x). » « Cum immundus 8piritusexieritabhomine,ani- « bulat per loca arida et inaquosa. » Quod haec si- ergo contra illum arma persecutionis exacuit, qui n militudo specialiter ad Judsorum populum perti- sine peccato erat,merito inpeccatoribuspotestatem amisit, Domino dicente:«Nunchoraest,utprinceps muadiejiciatur foras(/oan.xii).ii Etiterum in Evange- lio: « Videbam Satanam sicutfulgurdecoelocaden- tem {Luc. xu). » Non veneratDominus utunumho- minem solummodo a dsemonio liberaret, sedetiam ut ab universo genere humano ejus potestatemex- pelleret, undesubjungitur : « Universa armaejus au- « feret, in quibus confidebat. » Arma diaboli, vitia et peccata sunt, qualia Apostolusdicit: « Manifesta autem sunt opera carnis, qua; sunt furnicationes, immunditiae, luxuri», idolorum servitus, veneficia, neat,Matthaeus evangelista manifestedeciaral, cum post finitam parabolam Dominum dixisse commc' morat^ « Sic erit et gcnerationi huic pessim» {Mattfi.x^). » Nulli dubium est quando Judaei l)o- minum coluerunt, et legis praicepta obser>'averunt, immundum spiritum ab eis exiisse. Qui ambulatper loca arida etinaquosa, idestpersolitudinesetcorda infidelium: qui aridi erant a pinguedine Spiritus sancti,et inaquosi ab unda baptismatis alieni. Sed cum Domino in mundum veniente, gentilesperun- dam baptismatis.ctgratiamSpiritus sancti aseim- mundum spiritum ejecissent, « quserensrequiem et 261 HOMlLIiG DE TEMPOHE. 262 « non inveniens, Jicit: Revertar in domum meam, A. « unde exivi. » Quod est dicere, Revertarad Judasos, quos reliqui. « Etcum venerit, invenit scopia mundatam, et or- Mattba^us namque dicit: « Invenit eam vacantero, scopis mundatam, et ornatam (Matth, xn). » Vacabat cnim domus Judasorum, quia Chri- stam bospitem in se non babebat, sicut Dominus ait : « Ecce relinquetur vobis domus voslra deserta {Malth, x.\iii}. » c( Scopis mundatam, » circumci- sione et caBremopiis carnalibus. » Ornatam, » scri- barum, ct Pbarisoeorum superstitionibus. « Et tunc vadit et assumit septem alios spiritus » neqiiiores se, et ingressi babitant ibi. » Domum quam vacantem invenit, non solum ipse qui relique- rat invadit, sed etiam alios septem nequiores secum j^ assumit, id est septcm vitiu principalia, qua3 sunt superbia, gula, fornicatio, avarilia, ira,trl8titia,vana gloria. Sicut enim septenarius numerus cum in bono ponitur, omnes virtules, quas per graliam Spiritus sancti fldelibusdantur, significat, sic cum pro inalo, omnia vitia quae virtutibus sunt contraria. « Et flunt u Dovissima hominis illius pejora prioribus » Multo eoim nunc pejorcs sunt Judsi, quam antcquam le- gem accepissent, relicti a Deo, et sine lege et sa- cerdolio facti, et dispersi de gente in gentem, et de rcgno in regnum ad populum alterum. Scd valde eavcndum est, ne forte vitia Judxorum ad nos transeant. Ait enim : « Cum immundus spiritus exierit ab bomine. » Omnis enimcatboIicaEccIesia credit, quod per undam baptismatis et gratiam Spi ritus sancti, omnibus poccatis dimissis, daemonis C potestas exeluditur. Tunc ambulat per loca arida, et inaquosa, id est, cordaaliorum Cbristianorum ten- tando, qui aridi sunt pcr abstincntiam: et inaquosi, a fluxu Ubidinis alieni. In talibus quoque qusrens requiem, et non invenit : quia^castas et puras mcn- tes elTugiens, tenebrosas et libidinosas quaerit. De quo ad bealnm Job Dominus ait: « Sub umbra dor- mit, in'sccreto calami in locis humentibus {Job. xl).» Sftd cum zelo .divini amoris fuerit expulsus, dicit : '« Revertar in domum meam unde exivi. » Tunc va- riis modis mcntem bominis tentare incipit, quem perbaptismum reliquerat. Sed quia sunt multi te- pidi Cbristiani, recte de cadem domo subditur : « Et cum venerit, invenit eam vacantem, scopis munda- tam et ornatam. » Vacantem, id est a bono opere n torpentem. « Scopis mundatam, » id est per bapti- smum a prsteritis peccatis ablutam. Ornatam, sub Christianitatis babitu simulatis virtutibus. « Et tunc vadit et assumit septem alios spiritusnequiores se, et ingressi babitant ibi. » Solet contingere^ ut quem ante baptismum per solum originale peccatum tene- bat, postea per multa vitia possideat. « Et fiunt novissima bominis illius pejora prioribus. » Quia sicQt de talibus Petrus apostolus ait : « Melius eis fuerat non agnoscere viam veritatis, quam post agmtio.iem rctro converti (i/ Petr, ii). » De talibus Rntem Dominus in Evangelio dicit: « Nemo mittens manum suam in aratrum, ct rcspiciecs retro, aptus est regno Dci {Luc, ix). » Non enim poena par f?e- betur ei, qui multum ; ct illi, qui parum pec- cat, Domino in Evangelio dicente: « Servus s.^iens voluntatem Domini sui,et non facienstdigneplagis vapulabit multis {Luc, xii). » « Factum est autem, cum haec diceret, extoUens « vocom quaedam mulier de turba, dixit. » » Magnie devotionis bmc mulier ostenditur, quae fidem Domi- nica; incarnationis, quam corde conccpit, inter lur- bas malignantium, reprebendentium, et calumnian- tium^fSre credulo confessa est, dicens: « Beatus « vcnter qui te portavit, et ubera quse suxisti. » In quibus verbis non solum praeseutes calumniatoresy qui dicebant cum in Beelzebub ejicere daemonia, conrundit, sed etiam futurum eorum errorem de- struit, qui dicturi crant Dominum non veram car- nem ex Maria virgine assumpsisse. Si enim ventre portatus, uberibusque est lactatus, patet profecto quod consubstantialem carncm matris suscepit, maximecumsecundum physicos in ventre praegnan- tis, liquor sanguinis et lactis ex uno fonte manat : sanguinis, unde formatur bomo: lactis, unde pasci- tur. Si ergo Dominus Jesus Christus sicut caeteri ho- mines lac suxit, et nutritus est, nimirum veram car- nem, nonsimuIatam,assumpsit,sicutPauIusaposto- lus ait: « Qui factus est ei ex somine David secua- dum carnem {Rom. i). » De quo Matthaeus in initio sui Evangelii ait : « Liber generationis Jesu Christi, filii David, filii Abrabam. » Spiritualiterautem mu- lier ista sarictam signiflcat Ecclesiam, quae inter tur- bas Judceorum, paganorum et haereticorum credula voce Dominum Christum confite.tur. Cujus revera voce venter MariaBvirginisbeatuspr8edicatur{Ltt<;. i), quae totius mundi Redemptorem meruit portare, sic- ut ipsa de se ait : « Ex hoc beatam tne dicent om- nes genenitiones. » Et Elizabeth : « Beata es quae credidisti. » Conflrmat autem verba muiieris, cum subjungit: « Quinimo, beati qui audiunt verbum Dei, et cu- « stodiunt illud. » Ac si dixisset: Juxta luam senten- tiam principalitcr beatus ille venter est qui me por- tavit : scd ct omncs bcati, qui audiunt verbum Dei et custodiunt illud. Cui autcm beatitudo Mariae de- lectat, studeat libenter audire verbum Dei et custo- dire, beatus erit. Quisquis ergo verbum Dei libenter audit, Cbristum concipit : si autem in opere perpe- traverit, Christum parit. UndeDominus cuidam di- oenti sibi {Matth, xii) : « Ecce mater tua, et fratres tui/oris stant, quajrentes te, » respondit: « Si quis focerit voluntatem Patris mei, ipse meus frater, so- ror, et mater est. » Omnis quippe qui verbum Dei audicns impleverit, quotidie Cbristum concipit et parit. Et quem venter Mariae portavit corporaliter, ipse portat spiritualiter. Beneautem postquam dixit : « Beati qui audiunt verbum Dei, » subjunxit : « et custodiunt illud, » quia ad beatitudinem aeternam promerendam non proficit verbuiu Dei audire, nisi quisque iilud studeat custodire, Domino dicente di- 363 HAYMONiS HALBERSTAT r.PISC, OPP. PARS IT. — HOMIL. 264 srnuli? : « Scitis haec, lcuti critis, si feccriths ca (Joan. xiii)- >» Unde Joannes in Apocalypai cum di- xisset: « Beatus qui audit verba prophetiaB libri hu- jus, » adjunxit, « et servat quac in ea scripta sunt {Apoc. i). » Non enim, ut ait Apostolus, audi- tores logis justi sunt apud Deum» sed factores legis justificabuntur {Rom, ij.Audirc etnon facere, magis pertinet ad contumaciam quam ad beatitudinem. Unde Jacobusdicit: « Scienti bonum etnon facienti, peccatum est illi {Ja/:. iv). » Et Jacobus : « Estote factorcs verbi, et non auditores tantum, fallcntrs vosmetipsos. Ouia si quis auditor est verbi ^t non factor, hic comnnrabilur viro considcranti vuTtum nativitatlF sn.v in speculo. Consideravit eniin sc, et abiit : et statim oblitus cst qualis fucrit. Qui autem perspexerit in lege perfectae libertatis, et permansc- rit, nou auditor obliviosus factus, sed factor operis, hic beatus in facto suo erit (Jac. i). » HOMILlAXLiir. FERIA SECUNDA POST OcuU. (Luc. IV.) « In illotempore, dixerunt Pharisaei ad « Jesum : Quanta audi vimus facta, » et reliqua. Quo- rum insana perfldia, sanam (licetncsciens) fidem con- (iteturquse Christum Dominum fabrum cognominat, et medicum vocat. Fabcr enim csl vcrus, quia « om- nia per ipsum facta sunt {Joan. i): » medicus, quia omnia per ipsum restaurata sunt in coelis et in terra, ct sicut dc se ipso testatur: « Non habent opus sani medico, sed male habentes {Marc. u^.-n Et quia diximus quo instrumento fabricandi, dicamus et quo utatur genere raedicandi, « ProBtcriens vidit ccecura natum a nativitate, exspuit in terram, et fecit lutum de sputo, linivitquc eupcr oculos ejus, et dixit ei : Vade, et lava in natatoria Siloe, quod interpreta- tur missus. Abiit ergo ct lavit, ct venit vidcns {Joan. ix). » Agnosce igitur magnae modum roedici- nae, et gaude, quia per hanc illuminare meruisti. Lutum de tcrra, caro Christi est. Bputum de capite, Divinitas ejus est, quia caput Cbristi Deus. Sputum kito immistum nos illuminat in natatoria Siloe ba- ptizatos, quia « Verbum caro factum est,et habitavit in nobis, et vidimusgloriam ejus {Joan. i), » quam prius tenebris arcentibuscomprehenderenon pote- ramus. Per fabrum ergo Christum creatus es, ut esses. Per medicum Christum recreatus es, utpost vulnerasanus esses, qui ab irridentibus civibus qui- dem scipsum curare, hoc est, insuapatriavirtutes facere roonetur. Sed non otiose ab evangelista alio excusatur^ quia non poterat ibi virtutem facere, nisi paucos inftrmos impositis manibus curavit : et mira- batur propter incredulitatem illorum, ne fortasse quis viliorem nobis fieri debere patrise putarct affectum. Amabat itaque cives, sed ipsi se choritate patriaque Hbere privabant. « Ait autem : Amen dico vobis, quia nemo pro- « pheta acceptus est in patria sua. » Prophetam dici in Scripturis Dominum Cbristum, et Moyses B A lcstis est, qui ait: « Prophetam vobis suscitabit Dominus Deus vester de fratribus vcstris, lanquam me ipsura audite (Deut. xviii). » Non solum auiem ipse qui caput et Dominus est prophetarum, sed et Elias, Jeremias, cajterique prophetas minorcs in patria quam in cxteris regionibus habiti sunt : quia propemodum naturalcest, cives semper civibus in- videre. Non enim considerant prajsentia viriopera, sed fragilem recordantur infantiam, quasi nonet ipsi per cosdem xtatis gradus ad maturam statem venei-int. « In veritate dico vobis, multai vidua; erantin « diebus Elia in Israel, quundo clausum cslccElura « annis tribus et mcnsibus scx, cum factaesset « fames magnain terra, et ad nullam illarum mis- « sus est Elias, nisi in Barepta Sidoniaead mulierem « viduam. » Non, inquit, hoc quod divina fastidiosis clvibusbenericiasubtraho^prophctarumgestisadver- satur, quia sicut fame quondam omnem terram pre- mente^ nemo{estin Judaea repertusEIia^ dignushospi- tio, sed exterae gentis vidua est quassita, quas ob fidei gratiam a tanto propheta visitari deberet. Et sicut multis ibidem exsistentibus leprosis, Naaman tan- tum Syrus, quia devote quaesierat, ab Elisajo pro- pheta curari promeruit : sic et vos non alia qui\m invidiffi perfidiaique cauaa superno muncre privabit, Quorura si facta prophelarum etiam allegorice dls- cusseris invenies profccto Dominum in patria sua, a qua receptus non est perfidia, superbiam notasse Judaeorum. NoraineveroCapharnaum^ qusagerm- solalionis interpretatur, gentium pra^dicasse salu- C tem, ubi majora quotidie signa per apostolos aposto- lorumque successores, non tam in corporum quam in animarum sanatione pariantur. Igitur vidua ad quam itiissusest Elias, gentium designat Ecclcsiaro, quas a suo diutius est conditore deseria, populum recte fidei nescivit, quasi pauperum filium egena stipe nutriebat, id est verbo fructus experte doee- bat, donec adveniens scrmo propheticus, qui exsic- cato vcllere Israeiis, utpote clausa oGeli janua, famc periclitabatur in Judaea, pascerctur ibi simul etpa- sceret, et receptus videlicet a credentibus, et refi- ciens ipse credentes. Unde bene hajc vidua in Sare- pta Sidoniae dicitur esse morata. Sidonia quippe, venatio inutilis ; Sarepta vero incetidium vcl anQU- stia panis interpretatur, quia « ubi abundavitpecca- jj tum, superabundavit gratia {Rom. v). • Ubi rebus supcrvacuis acquirendis, quasi aucupandi cura im- pcndebatur, ubi dire satis incendium famis, panis- que spiritualis antea fiebat angustia, ibi farina oleumque ore prophetico benedicitur^ id est fructus et hilaritas charitatis, sivc gratia corporis Dominiei, et chrismatis unctio indefectivo verbi ccelestis rou- nere fecundatur : cujus hactenus in vasis oleum gau- dii spiritualis, et benedictionis farina non detecit, caeterisque non credunt gentibus, inopia panis di- vini miseris, et venatui deditis inutili. Nam et ipsa pulcherrime mysticum sibi, priusquam moreretur, panem factura, duoselignacolligere velletestatar'. 265 mmilM DE TEilPOUE. 26C noo solum ligni nomine, sed etiam numoro ligno- rom, signiim crucis exprimens, quo nobis est pa- nisvits praeparatus «temae. « Et multi leprosi erant in Isracl sub Elisfeo pro- K pbeta,et nemo eorum mundatus est, nisi Naaman « Syrus. » Quia nota est historia, de mystcrio ne- cesse est paucis intimemus. Et Naaman ergo iste Syrus,qui interpretatur (i^or,populum demonstrat nstionum quondam perfidije scelerumque lepra ma- culosum.sed per sacramentum baptismatis ab omni mentis et corporis fcsditate purgatum. Qui captae consilio puells, hoc est inspirationis supernse gra- tia, qnam, Judaeis conservare non valentibus, gen- tes rapuere salutem^commonitus septies lavari ju- betur iqoia nimirumsolum baptismi genus,quodex Spiritu sancto regenorat, salvat. Unde jure caro ejus post lavacrum, velut caro pueri parvi appa- roisse memoratur, sive quia cunctos in Ghristo ba- ptizatos in unam parit gratia mat^ infantiam. Seu ille magis sit intelligendus puer,de quo dictum est: « Parvulus natus est nobis, filius datus est nobis (/w. ix),»cujus corpori per baptismum tota credcn- tium soboles adnnatur. Et ut cuncta hic baptismi seires sacramenta praemonstrata, in quo abrenun- tiare Satans, fidem confiteri prascipimur, negat se Naaman uitra diis alienis litaturum.soli peromnia Oomino serviturus. Partem quoque terras sancts secum tollere gaudet,quia baptizatos oportet Domi- nici quoque corporis participatione confirmarl. Me- ritoigitur Naaman^cujusdum aquaeorpus abluitur, fide pectus purgatur, id est populus gentium Ju- dsis lepra coniumaciae squalentibus antefertur. Merito vidua Sareptana.id est Ecclesia ligno crucis refici desiderans, Judaeis fame verbi poreuntibus, pane sacro corporis etvivifici Spiritus unctione re- creatur : probaturque Dominus,non ob suam impo- tentiam civibus, sed ob eorum invidentiam, virtu- tum dogma negassa. Atque boc exemplo totam po- slremo gentem, non quia non amaretur, sed quia ipsa se amari vellet, non amare, ab eo derelictam doctoribus, Bcilicet inde ob salvationem gentium toto orbe dispersis.Sed quod Dominus verbo de Ju- daeis, hoc ipsi de se Judaei faclo testantur.Nam se- quitor: « Et repleti sunt omnes in Synagoga ira haec au- << dientes. Et surrexerunt, et ejecerunt illum extra « civilatem. » Sacriiegia quippo Judseorum, quee ante pnenuntiaverat per prophetam dicens Domi- nus : i< Retriboebant mihi mala pro bonis m {PsaL zxxiv), in Evangelio doeet esse compIeta.Nam cum ipse per popolos beneficia difTunderet, illi injurias irrogabant. Nec mirum si perdiderunt 8alutem,qui ejecerunt desuis finibus Salvatorem.Moraliter enim DomiDQs,et qui docueritexemplo sui apostolossuos omDibus omnia ixeri, nec volentes repudiat,nec in- vitos alligat, nec ejicientibus reluctatur,nec rogan- tibus deest. Sic Qerasenos alibi, cum virtutes ejus sastinere non possent, quasi infirmos et ingratos reliquit. Simui intellige, non ex necessitate fuisde, PmoL. CXYIII. A sed voluntariam corporis passionBmyaec captum. a Judaeis, sed a se oblatum. Etenim,quando vultca- pitur,quando vult labitur^quando vult suspenditur, quando vult non tenetur. » Et duxerunt^ inquit, « illum usque ad supercilium montis, super quem « civitas illorum erat aedificata, ut prascipitarent « eum. fpse autem transiens per medium illorum « ibat.» 0 pejor magpstro discipulorum haereditasl Diabolus verbo Deumtentat,Judaei facto. Ille dicit: Mittete:isti adoriuntur, ut mittant.Et quidem Do- minus supercilium montis praecipitandus ascende- rat, sed per medium ilIorum,mutata subitovelob- stupefacta furcntium mente, descendit,quod adhuc sanare quam perdere malebat : ut cum cassata vi- dentes suae coepta nequitiae, a poscenda deinceps l, ejus morte desisterent.Necdum enim venerat hora passiunis, quae non quolibet Sabbato, sed in para- sceve Paschae futura exstiterat. Necdum locum pas- sionis, qui non in Nazareth,sed in Hierosolymisho- stiarum sanguine figurabatur, aderat; sed nechoc genus mortis, qui crucifigendus a saeculo praecon- cionabatur, elegerat. Non igitur a Nazaraeis praeci- pitari, non ab Uierosolymitis lapidari, non inter pueros Bethlehemitas ab Herode perimi,non alia vel alia voluit consummari morte.Quod enim tali morte regiae potestatis indicium, quo fidelium fronsama- retur, emineret ? Sed solum crucis exspectatum est vexilium, cnjus figura et celerrimo dexterae motu, contra maligni hostis tentamenta depingi, et ipsa nihilominus figura monarchiae singularis posset ty- pushaberi,ut quomodo triumphum crucis exponens G Apostolus ait : «In nomine Jesu omne genu flecta- tur, coelestium, terrestrium, et infernorum {Philip, ii). » Hoc est enim quod ejusdem crucis cacumina ad ccelos tendunt^ ima petunt, inferius cornua ter- rae teguntur. HOMILIA XLIV. FERIA TERTIA POST OctUt* (Matth. xviii.) • In illo tempore,respicien8 Jesus « discipulossuosydixit SimoniPetr6:Sipeccaveritin « te frater tuus, vade et corripe euminterteetipsum « solum, • et reliqua. Pertinet haec sententia ad id quod superius dixit :«Vae mundo a scandalis(lfatt/u %ym). » Et : « Qui scandalizaverit unum ex his Tk pusiiHs,expedit ei ut suspendatur in colio ejus mola asinaria,et demergatur in profundum mari8.»Quia ergo superius Dominus admonuerat scandala fore vitanda, docet nunc qualiter eadem scandola vitari possint : scilicet per pacem, et perconcordiam, et per remissionem peccatorum.Si fraternosterin nos peceaverit, possumus ei dimittere, imo necesseha- bemus ut ei dimittamus. Si autem peccaverit in Deum, non est nostrae potestatis,sed in Dei arbitrio consistit. Quia scriptum cst : « Si peccaverit vir in virum,placari ei potest ;si Deus autem in Deum pec- caverit,quis orabit pro eo ? » (/ Reg, n). Fraiter enim vester est, qui nobiscum P«trdm habet in colis, et 9. 267 HAYMOiNIS HALBERSTAT. EPISG. OPP. PARS II. — HOMIL. 268 nobiscum potest dicere : « Patcr noster, qui es in A coelis [Matih, vi). » Vade et corripe eum inter te ct « ipsum solum. » Quare soium ? Ne videlicet, si il- lura in publicum redargueris, confusioncm post- ponat et ab emendatione discedat.(f Si te audierit, « lucratus eris fratrem tuum.»Non solum tibi mer- cedcm acquires, sed etiam sicut Jacobus apostolus dicit '.«Qui converti fecerit virum ab iniquitate sua, salvabil animam ejusa morto,et operiet multitudi- nem peccatorum(/ac.v),»etsuorum videlicet.etillius quem converti fecerit ab iniquitate sua. Omnis eDim quiounquepropriaadmonitionefratrem suum corripit, lucratus est cum. « Si autcm non te audierit, adhibe tecum adbuc « unum vel duos,ut in ore duorumvel triumtestium « stet omne verbum.»Unum vel duos prseccpit esse p adhibendos, vel causa testimonii,ut in ore duorum testium vel trium stet omnc verbum,vel etiam,quia ab uno correptus non erubuit, saltem a duobus correptus erubescat. « Si autem illos non audierit, dic Ecclesiae, » id est congregationi fidelium^ut qni ab uno vel duobus correptus se non omendavit,saltem a generali con- ventu lldelium in ruborcm verlatur. <(Si autcm Ec- « clesiam non audierit,sicut ethnicussittibi et pu- « blicanus. » Ethnos Gr^ce, dicitur Latine gens : inde ethnicos,id est gentilis. Et gentilis dicitur^qui in eodem ritu permanet usque ad mortem,quo na- scitur. Et publicani generaliterdicuntur,qui perfas et nefas divitias sibi accumulant. Cum autem di- cit : « Sittibi sicut ethnicus et publicanus, » mani- feste ostendit quod pejores sunt qui sub nomine fi- C delium opera inOdelium latenter exercent quam qui manifeste infldeles sunt. « Amen dico vobis,qusecunque alligaveritis super « terram erunt ligata et in ccelo. » Dixerat Domi- nus superius : « Si Elcclesiam non audierit, sit tibi sicut ethnicus et publicanus. »Et poterat dicere ali- quis, qui ita cbrripitur, et non emendatur : Si me despicis, et ego te despiciam ; si me condemnas,et meo etiam ore condemnaberis, confirmat judicium Ecclesiffi sua sententia, dicendo: Qusecunque al- ligaveritis super terram, erunt ligata et in coelo. » « Iterum dico vobis quia si duo ex vobis consen- « serint super terram, de omni re quamcunque pe- « ticrent, fiet illis a Patre meo, qui in coclis efit. » Omnis sermo Domini ad concordiam nos provocat, q « si duo (inquit)ex vobis consenserint super terram de omni re. » « Ubi enim sunt duo vel tres congregatiin nomine « meo, ibi sum in medio eorum. » Quod multis exemplis approbare possumus. Loquentibus enim apostolis dc resurrectione sua, adfuit. Duobus vero discipulis ambulantibus in Emmaus, tcrtius illis se juuxit,et notitiam suam eis in fractione panis reve- lavit(Ltic. xxlv). Nobis etiam quotidie adest in no- roine Jesu congregatis. Nomen etenim illius est Je- sus. Jesus vero interpretatur «a/wa/or.Tunc cLcuim in nomiae J^su congregamur,quoties aut de nostra 8alute,aut de fratrum salute tractaturi in unum con. venimus. Allegorice,« ubi sunt duo vel IrescoDgre- gati in nomino meo, ibi sum in medio eorum,»hoc est, si corpus et anima,et spiritus in unum coasen- serint, ut neque caro repugnet adversus spiritum, neque spiritus repugnet carni, quidquid a Patre petierimus, impetrabimus. Bona etenim petitio est, in qua spiritus non dissentit a carac, nec caro re- sistit spiritui. « Tunc acccdens Petrus ad eum, dixit : Domine, « quotles peccabit in me frater meus, et dimittam « ei? usque septies? » Motus Petrus ex vcrbis Do- miniy quibus superius dixerat : « Si peccaverit in te frater tuus,corripe illum inter te etipsum solum,» percontatur quoties debeat fralri in se peccanti di- mittere, et cum interrogatione dixit « usque sep- ties ? » nunquid usque scpties debeo ei dimitlere qui in me peccavit? « Dicit illi Jesus : Non dico tibi usque septie8,sed « usque septuagies septies. » Doc est quadriDgentis nonaginta vicibus,secundum beatum HieroDymum, ut videlicet totvicibusin die dioiittamus fratriin nos peccanti, quot in nos peccare non potest.Sed melius est, ut simpliciter accipiamus quod dicit :« septua* gies septics, » id est septuaginta septem vicibus, quam quadringentis nonaginta.Omnis enim Dume- rus quando per numerum transit adverbialiter,tunc crescit summa illius : verbi gratia, septies septua- gies septuaginta, transit nomen per adverbium, et fiunt quadringcnti nonaginta.Et quando numeri ad- verbialiter proferuutur,summa numdri noncrescit, sed intra suos terminos numerus continetur, sicut cst in hoc loco, quo dicit : « sepiuagies septies. » Prsecipit ergo Dominus soptuagies septies fralri in nos peccanti dimittere, ut tot vicibus et ei dimit- tamus, quot vicibus in nos peccare non sufficit. HOMILIA XLV. FERTA QUARTA POST OcuU, (Matth. XV.) « In illo lempore, accesserunt ad « Jesum ab Hierosolymis scribse et Pharis®i,dicen- « teSjwet reliqua. MiradementiascribarumetPhari- saBorum arguentium Dominum,cur traditiones homi- num non sequatur,cum ipse sit Dei Filius,dicentes: « Quare discipuli tui transgrediuntur traditiones « seniorum ? Non enim lavant manus suas cum pa- « nem manducant. » Hoc processerat ex traditione scribaram et Pharisfleorum. Nam erat consuetudo apud illosj ui si contigisset eis, ut vel cum geotili loquercntur, aut aliquid morticinum tangerent aut immundum allquid viderent,aut totum corpus,aut etiam partem corporis abluerent. « Ips3 autem respondens ait iliis : Quare et vos « transgredimini mandatum Dei proptertraditiouem • vestram ? »Falsam calumniam veraci responsione Domlnus confutat, dicendo : « Quare et vos^trans- gredimini mandatum Dei propter traditionem ve- stram ? » Ac si diccrct : Gur apostolos meos^^argui- tis,quod prajcepta bominurh transgrediuntur,utpos- 369 HOMlLTiE DE TEMPORE. 270 B sint prscepta Dei adiniplere,cum vos proptertradi- A. tioncs hominum transgredimiai pracccpta omnipo- tentis Dei? f( Nam Deus dixit : Honora patrem tuum et ma- n trem tuam, et qui maledixeri: patri vei matri, morte « moriatar(£ro(/.xx):» Honor etenim in Scripturis dupliciter accipitur, et proreverentia videlicet hono- ris^et pro datlone muneris. Unde et Paulus aposto- lus dixit : « Presbyteri duplici honore habeantur(/ Tmt. vX » Et : « Uonora viduas, qusB vere vidus sunt.»lnquoloco non tantum honorpro salutatione et reverentia accipitur, quanlum etiam pro datione. « Honora patrem tuum et matrem tuam,» et in re- verentia videlicet obBequii,etin dandis muneribus. E contrario quod dixit : « qui maledixerit patri vel matri, » maledicto non tantum pro verbo aspero, sed etiam pro subtractione bcneflcii ponitur. Prse- videns omnipotens Deus imbecillitates et aelates sene- ctutis parentum,praecepit flliis eorum ut postquam ad senectutem parentcs illorum pervenirent, ut ho- norem eis impenderent,non solum in obscquio, sed etiam in dationo muneris. Videntes hoc scribae et PharisaDi, quod ca quae dabantur parentibus a lucris eorum depenrent,compo8uerunt hanc stropham,ut dicerentfalsointelligi hoc prasceptuma Judsis, quod dicitur : « Honora patrem tuum et matrem, » scd potius patrem vel matrem,templum etSynagogam debere inteliigi,utnon praecepissetomnipotensDeus honorare parentes carnales, sed potius quidquid ha- berent templo et Synagogae distribuerent.Quod au- dientes simplices, crrore seducti, quidquid habere poterant, in templo offerebant. Gum vero conligisset C Qt pater vel mater quaererent ab eis aliquod supple- mentum, dicebant : «Munus quodcunque est ex me,tibi proderit, »id estnunqufd illud munusquodsemelDeo obtuli, siin tuos usus expendero, tibi proderit? Hoc audientes illi, malebant prae inopia vitam amittere, quam de consecratis aliquid tangere. Potest etaliterintelligi hoc quod dicitur: « munus quodcunque est ex me, tibi proderit. » Ac si diceret:Munu8 quod Deo offero ex substantia mea, sicut proderit mihi, ita et tibi. Et haec dicendo, non honoravit patrem vcl ma- trem. « Hypocritae, bcne prophetavit de vobis Isaias, « dicens : Populus hic labiis me honorat, cor au- u tem eorum longe est a me {!sa. xxix). » Non bo- q nam dixit de malitia vestra, sed beneconvenitvobis hoc quod ille dixit : « Populus hic labiis mc honorat. » Populus Judaeorum labiis Deum Patrem honorabat, . quia in illum sc credere Jactabat, cor autem eornm longe erat ab eo, quia in sermone cupiebant eum capere, et tradere potestati Romanae. «Sino causaautem coIuntme,docentesdoctrina8 «'etmandatahominum. » Frustra,inquit,me colunt, doctrinas suas praeponentes praeceptis Dei. " Et convocatis ad se turbis, dixit eis : Audite et • intelligite. » Non vult Deus auditores suostantum radirey sed post auditum etiam inteliigore. « Non quod in os intrat, coinquinat hominem. » Si crgo quod intrat in osnonQoinquinathomincm, merito quaeritur cur Paulus apostolus prohibet nos non vesci de idolothytis, vel cur dicat : « Non po- testis calicem Domini bibere, et calicem daemonio- rum (/ Cor, vii). » Ad hoc dicendum est, qaod illa quidem creatura per se munda et bona est : cum autem idolis fueritconsecrata,propterinvocationem daemonumetidolorum,sordidaetimmundaeflQcitur, et idco praecipitur nobis non de talibus comedere. Omnis enim religio et sanctitas Judaeorum^maxime in differentia ciborum mundorum et immundoruoa consistebat : sed omnipotens Deus quod in Veteri Testamento discrete posuit, hoc in Novo Testamento indiscrete uti jussit. Praecipiebai enim omnipotens Deus manus abluere, non aqua corporaH, sed mun- ditia bonorum operum, ut digni 8imu8,in quorum manibus sermo Dei fieret. Sic saepe in Veteri Testa- mcnto legimus: Factum est verbumDoouni in manu Jeremiae ct Isaiae^ et casterorum. In manu etenim eorum factus est sermo Domini, qnia talia erant opera eorum, ut digni essent ad quos sermo Doi fieret. « Tunc accedentes discipuli ejus, dixerunt ei : « Scis quia Pharisaei, audito hoc verbo,scandalizati • sunt. » Ex hoc loco datur intelligi, quod scaoida- lum in quibusdam locis cavendum est hominibus, in quibusdam vero pro nihilo contemptui habendum. Hoc etiam Dominus suo exemplo docet. Legimus enim alibi (Matth, xvii) quod accedentes illi, qui tributa requirebant a populo, ad Petrum dixerunt: « Magister vester non solvit didragma. Etcum in- trasset in domum, praevenit eum Jesus dicens : Quid tibi vtdetur? Reges gentium, a quibus acci- piunt tributa? A flliis suis, an ab alicnis?Et ille dixit : Ab alienis. Et dixit ei : Ergo liberi sunt filii. Utautem non scandalizemus eos, vade ad mare,et mitte hamum, et eum piscem qui prius ascenderit. tolle : et, aperto ore ejus, ifllnies staterem ; illum sumensy da pro me et te. » Illic vitavit scandalum, hic autem ubi sine causa scribae et Pharisaei scan- dalizabantur contra Dominum, pro nihilo duxit scandalum eorum. Ex qua re datur intelligi, quia ibi debet scandalum caveri, ubi potest in flde of- fensio incurriiubi vero veritas periculnmfideisus- tinet, meliusestut scandalum incurratur,quamut veritas relinquatur ; vxdEvSaXov enim Graece, Latine ofTensio diciturvel ruinapedis, siveimpactio pedum, vel ut expressius scrupulus, Latine permotio mentia dicitur. «Omnisplantatioquamnon plantavit Patermeus « coelestis, eradicabitur. » Si omnis plantatio qnam non plantavit Pater coelestis, eradicabitury ergo nunquid illa plantatio quam plantavit Paulus apo- stolus, eradicabitur, qui dicebat (/ Cor. m) : « Ego plantavi, Apollo rigavit? » Sed hanc quaestionem solvit id quod subsequitur : « Deiis autem inere- mentum dedit. » Si autem omnis plantatio quam non plantavlt Pater eradicabitur, ergo quam ipse »1 HAYMONIS HALBEIISTAT. EPISC. OPP. PARS II.— HOMIL. 272 plantavit, Don eradicabitur? Ad hoe dicendum est, A quia oxnnis plantatio quam plantavitPater coelestis, a nemine potest eradicari, nisi ipse assensum eradi- caadi prebucrit. Hinc est quod Jeremios dicit : « Ego plantavi te vineam electam, quomodo conversa esin amaritudinem vitis aliense {Jffr. ix) ? » fc Sidite illosy » id est, permittite illos in damna- tione esse. Goci mint, et dnces caecorum, » subau^ diatur popQk)nmi. « Gflpcus atitem si csco ducatum prsbeat, ambo. « in ftyveam padunt. » Sciens Dominus animos illo- rom ineerrigibiles esse, ideo dixit : « Gscus autem si eflBcodUoatum preebeat,amboin foveam cadunt. » Ge^i ersnt ^rib» et Phierisflei, et non solum erant esBe!, sed etiam duces cflecorum. Quia non solum HOMILIA XLVL FER!A QUINTA PO&PT OculU (JoAN. Ti.) « In illo tempore, dixit Jesus turbis : «Operamini non cibum qui perit, sed qui permattet (cin vitam ffiternam, » et reliqua. Gamaliscibusperit, spiritualis vero permeaiet, quem Filius hominis vobts dabit. Hunc ergo Deus Pater signiiicavit justumFi^ lium hominis. Nolite sic accipere, quasi alios filio», Filium hominisyde quibus dictum est: Filii autein hominum in protectione alarum tuarum sperabuDt. Iste Filius hominis sequestratus quadam gratia a Filiis hominum, exceptusa numerohonunum, Fiiios hominis est. Iste Filius hominis, et Filios Deiesl: iste bomo, etiam et Deus est. Unde et ipsa Veritas, MipeoB oHtebaBt idperditioDem.sed etiam et alios B ?"*.!'"'° •"'I""'»»'"': ««1 J«d«<,8, et nonc omnibuij '^ '^ loquitur per evangelica pradicauonis verba, quid sit ostendit, non qualem plurimituncflestimaverunt, post 86 trabebant. Manifestum est quia, si cflecus doctoTjet ipsiqui audierint in foveam fleternso dan> Hationis eorruent. « Respondens autem Petrus, disit ei : Edissere « nobis parabolam istam. At ille dixit: Adhuc et vos « sine intellectu estis? » Quod a Domino plane ct aperte fberat dictum, Petrus paraboliccdictumesse potaVft. Unde reprehenditur a Domino dicente : « Adhucet vos sine intellectu estis? »Exquare datur intetligi vitiosumesse illum auditoremqui aut ob- seure dicta vultmanifesteintelligere,autmauifeste dicta vult ad obscuritatem convertere. c( Non intelligitis quia omne quod in os intrat, « in ventrem vadit, et in secessum emittitur? » vel etiam nunc asstimant ; subjunxit vero : « Hunc enim Deus Pater signavit. » Signare quid est, nisi prnprium aliquid ponere? Hoc est signifi* care, ponere aliquid quo non confundatur cum cc- teris : signare est, signum ei ponere. Guicunque rd ponis signum, ideo ponis signujn ne confusa cum aliis a te non possit agnosci. Pater ergo eum si- gnavit. Quid est signavit? Proprium quidem illi dedity ne cum cflsteris compararetur hominibu3,i(leo dictum est: • Unxit te Deus, Deus tuus, oleo exsul- tationis prao participibus tuis {PsaL xliv). » Itaque nolite (inquit) contemnere, quia Filius hominissum, et quflerite a me non cibum qui perit, sed qui per- Gulpant inhocloco quidam.dicentes Dominum phy- C manet in vitam aeternam. Sic enim Filius hominis sicflB disciplinss ignarum fuisse,cum id quod intrat in os non statim in secessum emittatur, sed liquor illius cibi pei venas prius diffunditur, deindc per quosdam meatus, qui Graece pori dicuntur, in se- cessum emittitur. Sed dum illum reprehendunt, suam imperitiam ostendunt. Licet primum enim ille subtllissimus liqffe' per venasdifTendatur,mox ut totom corpus peragraverit, insecessum vadit. « QttflB autem prooedunt de ore,de corde exeunt, «eteacoinquinanthominem.»Ipse exponitqufle sunt ea qufle coinquinant hominem, dicendo : « De corde enim exeunt cogitationes malae. » Ex hoo loco dalur intelligi quia principale animfle, non est seQundttm Platonem in cerebro, sed potius in sum, ut non sim unus exvobis.Sio sum Filiusho- minis, ut Deus Pater me signaret. Quid estsignaret? Proprium aliquid mihi daret, quo non confunderet cum genere humano, sed per me Hberaretur geaus humanunu « Dixerunt ergo ad eum : Quid faciemus, utope- remur opera Dci? » Dixerat enim illis, Opcramiai escflun non qufls perit, sed quse perraanet in vitain flsternam. Quid faciemus,inquiunt,qui observando, hoc prfleceptum implere poterimus? « Respondit Jesus et dixit eis : Hoc est opus Dei, « ut credatis in eum quem misit ille. » Uoc estergo manducare cibum non qui perit, sed qui periDanet in vitam flBtomam. Discernitur quidem ab operibus eorde ; « Quia ex corde procedunt cogitationea D ^*^®^'*?"^ ^P^?^®^"^ ^I®^^»^"^^^^*^^" ^^*"^"^^ meds. » In hoc loco datur etiam inteliigi quod dia- boius noo est auctor malitiarum,sed potius incen- tor. Incentor etenim potest esse, sed non auctor. Non enim potest interiora cordis nostri rimflu*i, sed exgestibas corporis intelligere quid cogitemus. Verbt gratta: si vidoritnos frequenter pulcbram mulicrem respicere^ex motu oculorum intclligit cor nostrum amoris jacuio esse vulneratum. fix qua ratione pro- bainr quod ipee nob est auctor, sed incentoret cu- 0i«i«ior malaruin cogitationum. fidem sine operibus legis. Et sunt opera qusB videa- tur bona sine flde Ghristi,et non suntbona.«FiDi8 enim legis Ghristus, ad justitiam omni credeaii {fiam. x). » Ideo noluit discernere ab opere fidem, scd ipsam fldem dixit esse opus ; ipsa enim eitfides^ quflB per dilectionem operatur. Neo dixit, Hoc est opus veetrum, sed dixit, « Hocest opusDei,tttore- datis in eum quem misit ille, ut qui gloriatur, in DominogIorieiur(y6'or.i).» Quia ergo invitabateos ad fidem, illi ergo adhuc queerebant signa quibus crederent. « Dixerunt ergo ei ; Quod ergo tu facis signum, «3 HOanLIiE DB TBMPORE. 274 t ut videamus et credamus tibi? quid operaris? » A sanctue Joseph patriarcha portavit, quem vere eol Pammne erat, quod de quinque panibuB pasti sunt ? ■eiobant hoc quidem,sed huic cibo manna deccelo preferebant. Dominus autem Jesus talem se dicebat, ut Mojrsi prsponeretur. Non enim ausus est Moyses de ae dicere quod daret cibum non qui perit, scd qui faabet vitam sternam. Attcndebant onim plus promittentem, et quasi nondum videbant majora fa- cieatem. AtteBdebant utique qualia fccisset Moyses, adhuc aliqua-msjera volcbant fieri ab eo^ qui tam magna pollicebatur. Quid (inquiuntjfacis, ut creda- mus tibi, et ut noverimus quid operaris ? Quia mi- racola antiqua huic miraculo comparabant, et ideo qiiasi minora ista judicabant quas faciebat Jesus. 4( Patres nostri, inquiunt, manna manducaverunt adorat et luna^et omnes stells benedicqnt. Ad hoo prflBdium ideovenitDominnSyUt Samaritani,qui he- reditatem sibi patriarch® Israel vindicarecupiebant, agnoscerent possessorem suum, et converterentur ad Ghristum qui legitimus patriarch» haeres est fac- tus. Dicit enim Gvangelista : u Jesus autem futigatus ex itinere, sedebat sic super » puteum. Evangelica sa- cramenta in Domini nostri Jesu Ghristi dictis factis- que signata non omnibus patent, et ea nonnulli mi- nus diligdhter, minusque sobrie interpretando, affe • runt plerumque pro salute perniciem, et pro -cogni- tione veritatis errorem. Interque illud est sacramen- tum, quod scriptum est D(fminum hora diei sexta ve- nisse ad puteum Jacob,fessumque ab itinere resedia- ifi deserto, sicut scriptum est: Dedit illis manna n se,amttliereSamaritanapotumpetisse,etoieteraquie « manducare, » et non talia operaris quadia Moyses. Panes hordeaceos ille non dodit, sed manna de c(b1o. « Dixit ergo eis Jesus : Amen, amen dico vobis,non « Moyses dedit vobis panem de ccelo, sed Pater meus ff dat vobis pancm de ccbIo verum. Verus enim panis c est qui descendit de ccbIo, et dat vitam mundo. » V«nis ergo ille panis est, qui dat vitam mundo, et ipse cibus est de quo paulo ante locutus sum : « Ope- lamini cibum qui non perit, sed qui pcrmanet in vitam 0ternam (Joan, vi). » Ergo et illud manna hoc significabat, et illa omnia signa mea crant. 8igna mea dilexistis, quod significabatur contem- Ditis. « Dixeruut ergo ad eum : Domine, da nobis som- in eodem loco discutienda et pertractanda dicuntur, De qua re id primum tenendum est, quod in omni- bus Scripturis summa vigilantia custodiri oportet, ut secundum fidem flt sacramenti divini expositio. Hora igitur diei sexta, vcnit ad puteum Dominus no- ster Video in puteo tenebrosam profunditatem : ad- moneoergo intelligere mundi hujus infirmas partes, id est terrenas^ quo venitDominus Jesus hora sexta, id est sexta eetate generis humani, tanquam sene- ctute veteris hominis, quo jubemur exui ut indua- mur novo, qui secundum Deum creatus est. Veteris itaque hominis vita, quse secundum camem tempo* rali conditione pcragitur, sexta eetate senectute con- cluditur. Qua senectute, ut dixi, humani generis Dominus noster ereator et reparator advenit, ut mo- « per panem hunc. » Quomodo mulier illa Samari- C riente scilicet veteri homine, novum in se consti- tuerct, quem exutum luto terreno.in ccelestia regna transferret. Ergo nunc puteus, ut dictum est, mundi hujus terrcnum laborem et terrorem tenebrosa pro- funditatc significat. Et quoniam cxterior est homo vetus, et novus interior, dietum est ab Apostolo : « Et si exierior homo noster corrumpitur, sed inte- rior renovatur de die in diem (// Cor, iv). » Rectis- sime omnino^quoniam omnia visibilia adexteriorem hominem pertinenl, quibus disciplina Christiana re- nuntiat. Hora scxta venit Domlnus ad puteum, id est medio dic unde jam incipit sol iste visibilis de- clinare in occasum.Quoniam nobis vocatis a Ghristo visibilium delcctatio minuitur^ut invisibilium amore homo interior recreatus ad interiorem lucem quas n nunquam cxcidit revertatur, secundum apostolicam disciplinam, non qmerens quse videntur, sed qusB non videntur. « Quse enim videntur,temporalia8unt ; quae autem non videniur (eterna sunt (/ Cor, xiii). » Quod autem fatigatus venit ad puteum, infirmitatem carnis significat: quod scdit,humilitatem.Quiaim- becillitatem camis pro nobis suscepit, et honib-ho- minibus tam humiliter apparere dignatus est. De hao innrmitale carnis propheta dicit : « Homo in plaga positus,et sciens ferre imbecillitatem (Isa. uii). » De hiimiUtate vero Apostolus loquitur, dicens : « Humi- liavit semetipsum factus subditus usque ad mortem {Philip. n). » Quanquam illud quod sedit quoniam tttiiay cui dictum est (Joan. iv) : « Qui biberit de hac aqua, non sitiet unquam» » continuo illa secun- dam corpus accipiena, sed tamen carere indigentia velens : « Da, inquit, mihi, Dominc, de aqua, » sic et ieli : DoiBinc, da nobis pancm hunc, qui nos refi- ciat, nec deficiat. « Dt»t «rgo eis Jesus : Ego sum panis vita^. Qui « venit ad me,non esuriet : et qui credit in me, non « sitiet unquam. » Qui venit ad me, hoc est, quod •it, et qui oredit in me. Et quod dixit, non esuriet, kec intelligendum est, non sitiet unquam. Utraque enim illa significat eteraa satietas, ubi nulla est egefitas. Panem de coelo dcsideratis, ante vos habe- tis, et non manducatis. 8ed dixi vobis quia et vi- distis rae^ et non cred/distis. HOMILIA XLVII. FEIilA 8BXTA POST OcuU. (loAN. fv.) • In illo temporo, venit Jesus in civi- '< talem Samariffi, qus dicitur Sichar, juxta pras- « dium quod dedit Jacob Joseph filio suo, » et reli- qaa. Gum autem dixi^ evangelista in quo priedio erat fone Jacob, addidit : « Jeeus autem, fatigatus ex itinere, sedebat sic « supra > puteum, quod sanctus Jacob Joseph filio BBodereliquerat. Quod preedium non tam Joseph quam Gbristo arbitror derelictum ; cujUo Iigurum m HAYMONIS HALBERSTAT, EPISC. OPP. PARS II.-HOMIL. m solent sedere doctores, possit alio iiiiellGctu^ non humilitatis modestiam, scd magistri dcmonstrare personam. Sed qusri potcst quare a Samaritana, ab ea quae bydriae implendae gratia venerat, libere postulaverit, cum ipse postea spiritualis fontis af- fluentiam se petentibus dare posse predicaverit, Sed scilicet sitiebat Deus mulieris illius fldem, quae quoniam Samaritana erat, et solebat Samaria ido-> lolatriffi imaginem sustinere. fpsi enim separati a populo Judaeorum simulacris mutorum animalium, id est, vaccis aureis animarum suarum decus addi- xerant. Venerat autem Dominus noster Jesus Ghri- stus, ut gentium multitudinem, quae simulacris ser-' >ierat, ad munimentum fidei Ghristianae et incor- ruptae religionis adduceret. Non enim est, inquit, sanis opus medicus, sed male habentibus {Matlh. ix). Ergo eorum fldem sitit, pro quibus sanguinem fudit. Dixerat ergo ad eam Jesus : « Mulier,da mihi bibere. » Et ut noveris quid si- tiebat Dominus noster, post paululum veniunt dis- cipuli ejus, qui perrexerant in civitatem, ut cibos emerent. « Dicunt ei : Rabbi, manduca. Ille autem dixit eis : Ego habeo escam manducare quam vos nescitis. Dicunt discipuli ejus ad alterutrum: Nun- quid aliquis attulit ei manducarePDicit eis Jesus : Meus cibus est, ut faciam voluntatem ejus qui misit me, ut perficiam opus ejus. » Nunquid hic intelli- gitur alia volunt^s Patris qui eum misit, ut opus ejus perficere vellet, nisi ut nos ad fidem suam a pernicioso mundi errore converteret? Qualis ergo cibus ejus, talis et potus. Quapropter hoc in illa mu- liere sitiebat, ut faceret in ea voluntatem Patris, ut perficeret opus ejus. Sed illa carnaliter intelligens, respondit : « Tu cum sis Judaeus, quomodo a me bibere pos- « sis, cum sim mulier Samaritana ? Non enim co- « utuntur Judaei Samaritanis. Cui Dominus noster « dixit : Si scircs donum Dei, et quis est qui dicit « tibi, Da mibi bibore, tu magis petisscs ab eo, et « dedisset tibi aquam vivam. » Et hinc ei ostende- rat non se talem aquim petisse qualem ipsa intel- lexerat. 8ed quia ipse sitiebat fidem ejus, eidem sitienti Spiritum sanctum dare cupiebat. Hanc enim recte intelligimus aquam vivam, quod est donum Dei, sicut ipse ait : « Si scires donum Dei. » Et sic- ut idem Joannes tcstatur alio loco {Joati, vji), di- cens quod stabat Jesus et ciamabat : « Si quis si- tit, veniat et bibat. Qui credit in me, » sicut dicit Scriptura, « flumina de veLtre ^us fluent aquae vivae. *> Gonsequenter omnino qui credit in me, in- quit, flumina de ventre ejus fluent aquas vivae : quia primo credimus, ut haec dona mereamur. Haec ergo flumina aquae vivae, quae illi mulieri volebat dare, merces est fldei, quam prius in illa siticbat. Gujus aquae vivs interpretationem ita subjicit : Hoc au- tem dicebat, inquit de Spiritu, quem accepturi erant hi qui in eum credituri erant. Nondum enim erat Spiritus datus, quia Jesus nondum fuerat glo- rificatus. Hoc itaque donum Spiritus sanctus est. A. quod post suam gloriftcationem dedit Ecciesiae, sicat alia Scriptura dicit : « Ascendensin altum, captivam duxit captivitatem, dedit dona hominibus {Epha. iv). » Sed adhuc illa mulier carnaliter 8apit,8ic enim respondit : « Domine, ncque » hauritorium « habe8,etputeus « altus est, unde » mihi « habes » dare « aquam vi- « vam? Nunquid tu major es patre nostro Jacob, « qui dedit nobis hunc puteum, et ipse ex eo bikit, « et filii ejus, ct pccora ejus. » Nunc vero jam Do- minus exponit, quid dixerit. « Omnis, » inquit^ « qui biberit cx aqua ista, si- « tiet iterum. Qui autem biberit de aqua quam ego» dedcro, « non sitiet in aeternum : sed aqua iila « quam » dedero, « flet et in eo fons aquae salientis l^ « in vitam acternam. » Sed adhuc mulier prudentiam carnis amplectitur, respondens : • Domine, da mihi hanc aquam, ut non sitiam, « neque veniam huc haurire. Dicit ei Jesus : Vade, « voca virum tuum, et veni huc. » Cum sciretcam virum non habcre, cur hoc dixerit qumritur. Nam- que cum mulier dixerit : « Non habeo virum, dixit ei Jesus : Bene dixisti, « non habeo virum ; quinque enim viros habuisti, « et nunc quem habes, non est tuus vir. Hoc vere f dixisti. » Sed non sunt haec carnaliter accipienda, ne buic ipsi adhuc mulieri Samaritanaesirailesesse videamur : sed de illo dono Dei, si aliquid jaro gu- stavimus, spiritualiter ista tractemus. Quinque vi- ros, quinque libros, qui per Moysen ministrati sunl, nonnulli accipiunt. Quod autem dictura est. « et C nunc quem habes non est tuus vir, » de seipso Do- minum dixisse intelligunt, ut ista sit sensus : Primo quinque libris Moysi, quasi quiaque viris servisti : nunc autem quem habes, id est quem audis, non est tuus vir, quia nondum in eum credidisti. Sedquo- niam nondum credens Ghri8to,adhuc itaqueillorum quinque virorum, id est quinque librorum copula- tione tenebatur,potest moveri quomodo dicipotue- rit : Quinque viros habuisti, quasi tunc eos jam non habcrety cum adbuc utique ipsis subdita viveret. Deinde cum quinque libros Moysi nihil aliud quam Ghrlstum prtedicent, sicut ipse ait : « Si crederetis Moysi, crederitis forsitan et mihi : ille enim dc me scripsit {Joan, v), » quomodo potest intelligi a quin- que illis libris recedere hominem, ut ad Ghristum n transeat,cum illc qui credit in Ghristum non relin- quat quinque illos libros, sed spiritualiter intelli- gendo, multo beatius amplectatur ? Est ergo alius intellectus *, ut quinque viri intelligantur quinque corporis sensus : unus^ qui ad oculos pertinet, quo lucem istam visibilem, et quoslibet colores formas- que corporum cernimus. Alter est autein aurium, quo vocum et omnium sonorum momenta sentioius. Tertius narium, quo varia odorum suavitate dclec- tamur. Quartus in ore gustus dulcia et amara sentit, et omnium saporum habet examen. Quintus per totum corpus tangendo dgudicat calida et frigida, molka et dura, levia et aspera, et quidquid aliud 8W HOMIU^ DE TEMPORE. 278 estquod tangeado senUmus.IstisitaquecarnalibuB A ^^^^ connubium^sedcrrordiabolipoUuBdominalury quinque sensibus primahominisffitasimbuitur, ne- cessitate naturaB mortaiis : quia ita post peccatum primi bominis nati sumus^ ut nondum reddita luce mcntis, caanalibus sensibus dediti, carnalem vitam sine uUa veritatis intelligentia transeamur. Tales necesse est esse infantes, et parvulos pueros, qui nondum possunt accipere rationem. Et quia natu- rales ^unt isU sensus, qui primam aetatem regunt, et Deo artiCice nobis tributi sunt, recte dicuntur iidem mariti, tanquam legitimi. Quoniam non eos errores vitio proprio, sed Dei arUAcio natura con- tribuit. Cum autem quisque venerit ad «etatem cu- jus vita possit capax esse rationis, si veritatem sta- tim comprehendere poterit, non jam illis sensibus qui te adulterina contaminationecorrumpit. Etfor- tasse intelligentibus indicaret,quinquevirorumno- mine, significari quinque memoratos corporis sen- SU8. Postquinquecarnalesresponsiones, istamulier sexta reaponsione nominat Ghristum. Nam prima ejus responsio est: « Tu cumsis Jud«eus,quomodo a me bibere petis? >» Secunda: u Domine, nequein quo haurias habes, et puteus aitus est. » TerUa : K Domine, da mihi hanc aquam, utnonsitiam^ne- que veniam huc haurire. • Quarta: c< Non habeo virum. » Quinta: « Video quia propheta es tu, pa- tres nostri in monte hoc adoraverunt. » Nam ista responsio carnalie est. Garnalibus enim datue fue- rat locus terrenus ubi orarent : spirituales autem rectoribus utetur, sedhabebitvirumspiritumratio- ^ spiritu et veritateoraturosesseDominusdixit. Quod nalem, cui sensus illos in famuiatum redigat servitu tis, aubjiciens corpus suum cum anima, non jam viris quinque, idest quinque corporeissen8ibu8,qui- bvs subdita est: sed verbum divinum habet legiti- mum viruns, cui copulata est inhffirens, cum et ipse spiritus hominis hffiserit Ghristo; c quia caputviri Ghristus cst,» amplexus spiritualia aeternae vitae,sine ullo separaUonis timore perfruitur, utait Apostolus: « Quis nas separare poterit acharitateChristi (Rom. viii) ? » subauditur, nulla res. Sed quoniam illa mu- liererroretenebatur, quae significabatmultitudinem 8£culi v&riis supersUtionibus subjugari, post tem- pora illa quinque carnaliumsensuumquibusprima etas (ut diximus) regitur, non ea verbum Dei acce- perat in conjugium, sedcomplexuadulterinodiabo- postoaquam locutus cst, sexta mulieris responsio, Christum fatetur omnium justorum essedoctoreni. Dicit enim: c( Scio quia Messias venit, qui dicitur Ghristus. (( Gum ergo venerit, ille nobis annuntiabitomnia.» Sed adhuc errat, quia eum quem venturum sperai, venisse non videt. Verumtamen misericordia Do- mini nunc error iste, tanquam adulter expel<- litur. c< Dicit ei Jesus: Ego sum qui loquor tecum. » Quo audito, illa non respondit, sed staUm relicta hydria sua, abiit in civitatem festinans, ut Evange- lium ct Domini adventum non tantum crederet, sed etiam praedicaret. Nec hoc quod,reiictahydria,di8- cessit, negligenter prsstereundum est. Hydria for- ius eam obtinebat. Itaque illi Dominusdicit,videns C tasse enim amorem sasculi hujus significat, id est eam esse carnalem,id est carnaliter sapere: cc Vade, voca viram tuum, et veni huc^ » id est remove te ab alTectione camali, in qua nunc constituta es, unde non potes intelligcre quae loquor. Et voca vi- rum tuum, idestspirituintelligentiae praesens esto. Estenim animaequasi maritusquodaoimodo spiritus bominis, qui animalemalTectionemtanquamconju- gem regit: non ille Spiritus sanctus, qui cumPatre etFiIioiacommutabiIiterdatur,scdspiritushominis, dc quo Apostolusdicii:c(Nemoscitquid cstinhomi- ne, nisi epiritus hominis qui est in eo (/ Cor. n). » Nam ille Spiritus sanctus, spiritus Dei est, de quo iterum dicit: « Sic ct quac Dei suntnemo scit, nisi Spiritus Dei. » Hic ergo spiritus hominiscum prae- cupiditatem, quia sibihominesdetenebrosaprofun- ditate, cujus imaginem puteus gerit, hoc est de terrena conversatione hauriunt voluptatem, qua percepta, iterum in ejus appetitum inardescant; sicut de aqua ilia qui biberit, sitietiterum. Oporte- bat autem utChristocrcdcnssaecuIorenuntiaret,et, rclicta hydria, cupiditatem saecularem sereliquisse monstraret, non solum corde credensad justiUam, sed etiam ad salutem ore confessuraquod credidit. « Dicit onim mulier: Domine, video quiaprophdta cc es tu. » Gcepitvenirevir^nondumplenevenitjquia prophetam Dominum putavit. Erat quidem et pro- pheta, nam de seipso ait: cc Non est propheta sine honore, nisi in patria sua (MarCf vi). » Item de illo sens est, id est intcntus, et se pietute subjicitDeo, j) dictum esi ad Moysen; ccProphetameissuscitabode intelligit homo quae spiritualilerdicuntur; cum au- tem diaboli error, tanquam absente intellectu, in anima dominatur, adulter est. « Voca ergo (inquit) virum tuum. » idestspiritum,quiest in te, quopo- test homo intelligere spiritualia. Sieumlux verita- tis illustret,et ipse adsit, colloquar tibi,ut spiritua- lem aquam possis accipcre. Et cum illa, (c non habeo, » ait, cc virum, bcne, » inquit, c( dixisti, quinque enim viroshabuisti, ^idcstquinquesensus carnis in prima astate rexerunt te, cc ct nunc quem habes, non est tuus vir, »quianonest intespiritus qui intelligat Denm, cum quo legitimum potes ha- fratribus eorum similem tui (Deut. xvui). » Simi- lem scilicet ad formam carnis, non ad eminentiam majestatis. Ergo invenimus Dominum Jesum dictum prophetam. Proinde jam non multum errat muHer ista. c( Video, » inquit, (( quia propheta es tu. » Incipit virum adulterum excludere, quando ait: cc Video quia prophcta es tu, » et incipit quaerere quod illam solebat movere. Gontentioquippefuerat inter Samaritanos et Judaeos, quia Judaei in templo a Salomone fabricatoadorabantDominum.Samari- tani, longe inde positi, non in eo adorabant.Ex eo Judaei meliores esse laetabantur, quia intempload- 279 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS H. — HOMIL. m orabant Oeum. Non enim coutuntur JudxiSamari- tanifl, quia dicebant: Quomodo vos laetatis, et ideo V08 nobis melioros esse perhibctis, quia templum habetis, quod nos non habemus? Nunquid pntres nostri, qui Deo placuerunt, in templo adoraverunt? Nonne in isto monte adoravcrunt, ubi nos sumus? Melius ergo nos (inquiunt) in hoc monte Deum ro- gamus, ubi patres nostrirogaverunt.Gontendcbant utrique ignari, quia, virum non habentes, ilii pro iemplo, isti promonteinflabanturadversusinvicem, Dominus tamen modo docet mulicrom, tanquamcu- jue vir coDporit prssens esse. «Dicit ci mu)ier:Do- « mine, vid«o quia propheta es tu. Patres nostri in < moatehocadoraverant,etvo8 dicistisquiaHieroso- i< lymis adorareoportet.Dicit eiJe8us:MuHer,crede « mihi. • Veniet enim Ecclesia, sicut dictum estin Canticis canticorum (Cant, ii): « Dilectus meus lo- quitur mihi. » Ei iterum : c< Surge, propera, amica mea, formosa mea,columba mea, immaculatamea, et veni. Jam enim hyems transiit, imber abiit, flo- ree apparuerunt in terra nostra, tem^usputationis advenit. Vox turturis audita est in terra nostra. » Iferito jam prassente viro audit mulier, « crede mihi. » Jam enim est intc quicredat, quiaprsesens est vir tuus. GoBpisti ades?e intellectu, quando me prophetam appelJasti. Mulier, crcdemihi quia, nisi credideris, non intelliges. Brgo crede mihi. « Quia •« venit bora, quando neque in monte hoc, nequein «< HierosolymisadorabitisPatrem. Vos adoratisquod 4< nescitiSy dos adoramusquodscimus^quia salusex 41 Judieis est. Sed venithoraetnuncest. » Quaeergo faora? « Quando veri adoratorcs adorabunt Patrem 4n spiritu et veritate. » Non in monte isto, non in iemplo, sed in spiritu et veritate. SpiritusestDeus. 6i corpus esset Deus, oportobat eum adorari in monte, quia corporcus estmons; oportebateumad- orariiu templo,quiacorporeum esttemplum.Spii itus est Deus, eteo8quiadoranteum,inspirituotvcritate oport6tadorare.« Nosadoramusquod scimus, vosad- orati8quodncscitis,quia8a1usexJuda!isest.»Multum dedit Judffiia, sed noliistosreprobosaccipere,parie- tem illum scilioet Israel adjunctus est, ut placati in lapide angulari, qui cst Ghristus, oopularentur. XJnus enim paries a Jndaeis, unus agontibus,longe dissiti parietes* scd donec in angulo conjungantur. AUenigenffi autem et hospitcs erant, et porcgrini a testamentis Dei, secundum hoc ergo dictum est, u nos adoramus quod scimus. » Ex personaquidem JudaH)rum dictum est, sednonomnium Judxorum, Don reproborum Judaeorum, scd de talibus quales fuerunt apostoli, quales fuerunt prophetae, quales fuerunt omnes illi pancti, qui omnia sua vcndide* runt, et pretia rcrum suurum adpedesapostolorum posuerunt (Aci. ii). Non enim repulit Deus plebem suam, quam praescivit (PsaL xcm). « Dicit ci mu- Uer: Scio quia Messias venit, qui diciturChristus. Gum ergo venerit, ille nobis omniademonstrahit. » Gum ille vencrit, montem epernet, et tempiuni eivcrtet. DoOebitnos illeomnin, ut in spiritu ct vc- A ritate noverimus adoi-ure. Sciebat quid cam possct docere, sed jam docente nondnmagnoscebat; jam ergo digna erat cui manifestaretar. Messias autem unctus est. Unctus Latine, Gnece xp^"^ est, Hebraice Messias est. « Ego dicit ei mulier, Scio quia Messias venit, qui dicitur Ghristus. Cum ergo venerit, iste nobis annunliabit omnia. Dicit ei Jesus: Ego sum qui loquor tccum. >> Jam mulier ordinatur in fideetregiturbcnevictura.Posteaquam aodivit hoc: « ]i]go sumquiloquortecum,<(jamuUra quid diceret?quandoChristusDominusmanif<8tare se voluit mulieri, cui dixerat: « Crede mihi. « « Et rontinuo venerunt discrpuli, et mirabantar « quia cum muliere ioquebatur. » Quia quaerebat perditam, qui venerat qnxrere quod ptrierat, hoc l^ illi mirabantur. Bonum enrm mirabantur, non ma- lum suspicabantur. Ncmotamendixit,QQidqiisris, aut quid loqueris cum ea? « Reliquit ergo hydriam suam mulier. » Aadilo, « Ego sum qui loquor tccum, » et recepto :n corde Chrieto Domino, qiiid faccret,nisi jamiiydriamdi- mitteret et evangelizare currcrct! Projecitcupidila- tem, et properavit annuntiareveritatem,Hydriavas erat unde aquahauriebatur, Gr«concmine appella- tur uSpb, quoniam Graece aqua C5wp dicitur, tan- quam vas aquarum tliceretur. Projecit hydriara, qu« non jam usui, sed oncri foit. Avidaquippede- sideratiat aqua illasaliari,utannuntiaretChri8tum, onere abjecto. Cucurrit ad civitatcm, et dicit illis hominibus: « Venile et videte hominem, qui dixitmihiomnia C « quaecunque feci. » Pedetentim, ne illi quasi ira- scerentur et indignarentur, et perquirerent, addi- dit: « Nunquid ipsc est Christus? EJxierunt ergo de « civilate, et veniebant ad eum. Et rogabant eum « discipuli, dicentes: Rabbi, manduca. » lerant emere cibos, ct venerunt. « lllc autem dixit eis: Ego cibum habeo mandu- « rarc qucm vos neacitis. Dicebant ergo discipuli « ad inviccm :NunquidaliquisattuKteimanducare.» Quid mirum si mulicr illa non intelligebat aquara, ecce discipuli nondum Intclligcbanlescarr. Audivit autom cogitationes illorum, etiaminstruitutmagi- stcr, non per circuitum,8icutillam,cujusadhucvi- rum requirebat, sed ctiam aperte. p « Meus (inquit) cibus est: ut faciam voluntalem « ejus qui me misit. » Ergo et potusipseeratinilla muliere, ut faceret voluntatcm ejus qui eumnusit. Ideo diccbat: « Sitio, da mihi bibere. » Scilicet, ut fidem in ea operarelur, et fidcm ejus biberet, et eam in corpus suum trajiceret. Corpus entm ejus est Ecclcsia. « Ergo (inquit) ipse cibns meus cst ut faciam voluntatem ejus qui me misit, » ut pcrli- ciam opus ejus. « Nonne vos dioitis quod adhuc quatuor menses « sunt et messis vcnit? » In opus fervebat, et opera- rios mittere disponobat. Vos qnatuor mcnses com- putatis ad messem: cgo vobis aliam messem albam 281 HOMlUiE DE TKMPOTIE. 281 et paraUm ostendo. « Ecce dico vobis: Levate ocu- A K los vestros et videte regiones, quia jam albse sunt « ad messem. » Ei^o messores missnrus est. « In hoc enim est verbum verum, quia alius est « qui seminat, et alius qui metit. » Ut et qui semi- nat simul gaudeat, et qui metit. « Ego misi vos metere, quod vos non laborastis. « Alii laboraverunt, et vosin labores eorum intro- « istis. » Nam ubi jam laboratum erat, utique semi- natum erat; et quod seminatum erat, jam maturum factum falcem et triluram desiderabat. Quo ergo erant mcssores mittendi? Ubi jam proplietae prsdi- caverunt. Ipsi enim seminatores fuerunt. Nam si ipsi non seminatores, unde ad illam mulierem per- venerat, « Scio quia Messias venit? » Jam ista mulicr fhuctus maturus erat, et erant albas messes, et fal- n retn qusrebanl. « Misi vos metere quod non scmi- nastis. Alii seminaverunt, et vos in eorum labores introistis. » Quid laboraverunt ipse Abrabam, Isaac et Jacob? Legite labores eorum. In omnibus cnira laboribus prophetia est Christi, et ideo semi- natores Moyses et caeteri patriarchaB, et omnes pro- phetae mulla pertulerunt in ilio frigore, quando se- minabant. Ergo jam in Judaea messis parata crat. Merito ibi lanquam matura seges fuit, quando tot millia hominnm pretia rerum suarum afferebant^et ad pedea apostolorum ponentes ( ^cL ii), expeditis humeriaasarcinissaecularibus, Ghristum Dominum sequebantur. Vere maturamessis. Quid inde factum est? De ipsa messe ejecta sunt pauca grana, et semi- navenint orbem terrarum ; et surgit alia messis, qaae in finem ssculi metenda est. Ad istam ergo C messem non apostoli, sed angeli mittnntur. Messo- res (inqoit) angeli*8unt. Ista ergo messis crescit in- ter zrzania, et exspectat purgari in fine. Illa vero messis jam matura erat, quo prius missi sunt disci- puh, ubi propfaetae laboraverunt Sed tamen videte quid dictum sit, « At simul gaudeat, et qui seminat, et quiinetit. » Disparis temporis labores habuerunt, sed gaadio pariter perfruentur, mercedem simul ac- eepturi aunt vitam aeternam. « Excivitate autem illa multi crediderunt in eum « Samarrtanorum, propter vcrbum mulieris tcsti- « monium perhibenti8,Quia dixit mihi omnia qua- « cunqne feci, Gum venissent autem ad illum Sama- « ritani, rogaverunt eum ut apad eos maneret. Et « mansit ibi duos dies. Et multo plures orediderunt n « propter sermonem ejus. Et mulieri dicebant : Quia « jam non propter tuam loquelam credimuSjipsi enim « «ndtvimus, et «cimus quia hic eat irere Salvator • mtindi. » Et faoc paulatim animadvertendum est, qoia loctio ierminata est. Mnlicr prima nuntiavit, et ad nrnlierui testimonium credidernntSamaritani, et rogavernnt eum ut apnd eos maneret. Et mansit ibi biduo, et plnres crediderunt. Et cum credidls- Knt, dicebant mplieri : « Non jam propter verbum taom eredioras, sed ipsi cognovimus, et scimus quia bic est vere Salvator mundi. » Primo per famam, postea per pnesentiam^ sic agitur hodieoum eis qui foris sunt, et nondum sunt Christiani. Ghrfdtus nun- tiatur per Ghristianos amicos, tanqnam ab illamu- liere, hoc est, Ecclesia annuntianto, ad Christum ve- niunt, et credunt per istam famam.'Manetapud eos biduo, hoc est dat illis duo praecepta charitatis. Et multo plures credunt in eum flrmius, quoniam ipse "vereest Salvator mundi. HOMILIA LXVIII. SABBATO P08T Oculi. (JoAN. viii). « In illo tempore, perrexit Jesus in w montem Oliveti, ct diluculo iterum venit in tem- ii plum, » et reliqua. Moos quippe Oliveti sublimita- tcm Dominicae passionis, et misericordiam designat. Quia et Graece l^coc misericordiam, olivetum vocatur JXaeav, et ipsa unctio dD^ipLpia fcssis ac dolentibas membris eolet afferre levamen. Sed et hoc, quod oleum et virtute ac puritate praeeminet, et quem- cunque ei liquorem superfundere volueris, confestim hunc transcenderc, eique superferri consuevit, gra- tiam misericordiae CGelcdtrs non inconvenienter in- sinuat, de qua scriptum est :« Suavis Dominus uni- versis, et miserationes ejus superomnia opera qjus [Psal. cxLiv). » Tempus quoque diiuculi, exortum ejusdem gratifle (quia, rcmota legis umbra, lux Evan- gelicm veritatis erat revelanda demon^trat. Pergft ergo Dominus in montem Oliveti, ut arcem miseri- cordi» in se constare denuntiet. Venit iterum dilu- culo in templum, ut eamdom misericordia*m, cum incipicnte Novi testamenti lumine, templo (fidelibus videlicet) suo pandendam praebendamqoe signiflcet. • Et omnis (inquit) populus venit ad eum. Et se- « dcns, docebat eos. • Sossio Domfni, bumilitktem incarnationis ejus, per quam nobis miscreri dignatus est, insihuat. Bene autem dicitur quia, cum seOens doceret Jesus, omnis populus venit ad eum : quia, postquam humilitate suae incarnationis proximue hominum factus est, libentius est amultis ejus ser- mo receptus : a multis, inquam, est ejus sermo re- ceptus, namque a pluribus est superba impietate contemptus. Audierunt enim mansueti, et lastati sunt. Denique Judaei, tentantes, adduxerunt mulie- rem in adulterio doprehensam, interrogantes qoid de ea fleri juberet, quoniam Moyses talem lapidare mandaverat. Ut si et ipse hanc lapidandam decer- neret, deridcrent eum, quaai misericorBiae, qnam semper docebat, oblitum : si lapidare vetaret, stri- derent in eum dentibus suis, et quafiri fautorem sce- lerum, legique contrarium velut merito d^mna- rent- M Jesus autem, inclinans sedeorsom, digito scri- « bebat in terra. » Per inclinationem Jesu, humili- taa : per digitum, qui aftfciilorum compositione flexibilis est, snbtilitas discretinnis exprimitur ; porro per terram, cor humannm, quod vel bonarum vel malarum actionum Bolet reddere fructus, osten- ditur. Postulatus ergo Dominus judicare de pecca- trice, non statim dat judicium, sed prius se incli** nans dcorsum, digito scribit in terra, acsicdemum 483 HATMONIS HALBEBSTAT. EPISC. OPP. PARS n. — HOMH.. 284 quam oboixe rogatus judicat. No8 videlicct, nos ly- piceinstituens, utcum quaBlibet proximorum errata conspicimus, non haec ante reprehendendo judicei- mus, quam, ad conscientiam nostram humiliter re- versi, digitoeamdiscretionis solertersculpamus, et quid in ea Conditori placeat, quidve displiceat, se- dula examinatione dirimamus, juxtaillud Apostoli ; « Fratres, elsi praeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto, vos qui spirituales estis, instruitehujusmodi in spiritu lenitatis, considerans teipsum, ne et tu tenteris {GaL vi). » « Cum autem perseverarent intcrrogantes eum, « erexit se et dixit eis : Qui sine peccato est ve- « strum, prius in illam lapldem mittat. » Quia hinc et inde Domino scribffl et Pharisaei tendebant la- queos insidiarum, putantes eum vel immisericordem futurum in judicando, vel injustum, praevidens ille dolos, quasi fila transit aranea;, et judiciumjuslitiaB per omnia, et mansuetudinem pietatis ostendens. Ecce temperantia miserendi, « Qui sine peccato est vestruiQ; » ecceitcrum justitiajudicandi, « Primus in illam lapidem mittat. » Ac si dixisset: Si Moyses mandavit vobis mulierem higusmodi lapidare,videte quia non hoc peccatores, sed justos facere praece- pit. Primo vos ipsi justitiam legis implete, et inno- centes manibus et mundo corde adlapidandam ream concurrite. Primo spiritualia legis edicta, Odem, misericordiani et charilatem perlicite, et sic ad car- nalia judlcanda divertite. Dato autem judicio : « Dominus iterum se iDclinans, scribebat in « terra. » Et quidem, juxta morem consuetudinis humanc, potest inlelligi quod ideo coram tentato- ribus improbis inclinare se et in terra scribere vi)luerit, ut, alio vultu intcndens, liberam eis daret exeundi facultatem, quos, sua responsione percul- sos, citius exiturosquam plura interrogaturos esse praeviderat. « Dcniquo audientes, unus post unum cxibant, « incipientes a senioribus. » Sed figurate nos admo- net in eo quod, et anle datara et post datam sen- tentiam, inclinans scripsit in terra, ut priusquam peccantem proximum corripiamus, et postquam debitae casiigationis illi ministerium reddiderimus, nos ipsos digna humilitatis investigatione perpenda. mus, ne forte aut eisdem quae In ipsis reprehendi- mus, aut aliis quibu&libet simus facinoribus irretiti, sicut forte fieri poterit ut ipse qui homicidam reum mortis esse judicaverit, ipse in seipso per odium fraternae n ortis reus esse ante oculum Conditoris inveniatur ; similiter, qui fornicationis crimen in fratre accusat^in seipsosuperbiaefacinusnonvide^tt. Ideo jubetur judexalieni criminis digito discretionis in corde suo describere, ne forte in seipso rcus in- veniatur. Quid igitur nobis in hujusmodi periculis remedii, quid restat salutis, nisi ut, cum peccantem conspicimus, ad illum mox inclinemur deorsum (id est, quam dejecti ex nostras conditione fragilitatis simus, si aos divina pietas non sustentet, humiliter inspiciamus)? Digito scribamusin terra^ id est discri- ^ mine solerlipcnscmus, neque enim reprebendit nos cor nostrum in omni via nostra. Bene, qui iQclioa- tus scripsit in terra, erectus misericordis verba de- promit : quia quod per humanae inGrmitatis societa- tem promisit, per divinae virtutem potentias homiDi' bus donum pietatis impendit. « Erigens, inquit, «e Jesus^ dixit ei : Mulier, ubi « sunt qui te accusabant? Nemo te condcmnavit? « Quae dixit: Nemo, Domine. » Nemo te condemnare ausus est peccatriccm, quia in se singuli cernere coeperant quod magis damnandum cognoscerent Sed qui accusantium turbasprolato justitiiB pondere fugavit, videamus accusatam quanto misericordis munere sublevet. Sequitur : « Dixit autem Jesns: « Nec ogo te condemnabo. Vadc, et jam amplius P « noli peccare. » Quoniam misericors et pius est, peccata praeterita relaxat. Quoniam Justus est et justitiam dilexit, ne amplius jam peccet int^^ dicit. HOMILIA XLIX. DOMINICA QUARTA IN QUADRAQESIMA SIVE LaStm. (JoAN. VI.) « In illo tempore : Abiit Jesus trans «mareGallilaeae,quodestTiberiadis,Netreliqua.Maie Galilaeae, quod et Tiberiadia dicitur, pro qualitate ctrcumjacentium regionum varits censetur nomini- bus. Dicitur autem mare Galilasae, propter adjacen- tem patriam^ vel provinciam Galilaeam. Dicitur au- tem mare Tiberiadis,propterTiberiadem civilatem, quae prius Paneas vocata fuit, sed postquam ab He- C rode reaedificata est in honore Tiberii Gaesaris, Ti- berias est appellata: dicitur etiam et stagnum Gene- sareth, eo quod ex se crispantibiie undis auram ge- nerare videatur. Dicituret lacus Gennereth, propter civitatem Gennereth adjacentem, ct propter oppor- tunitatem portus. Mare quoque Asphaltum a qui- bucdam nominatur. Gxtenditur enim in longitudine centum quadraginta8tadia,in latitudinequadraginta Nec propterea mare vocatum est, eo quod aquse ejus amarae sint; sunt enim dulces ad potanduni, habi- lesquc ftd piscandum : sed idioma Hebrseae lingus est, congregationes aquarum appellare maria, sicut scriptum est in Genesi. « Congregationes aquarum appellavit maria (Gen. i). » Spiritualiter, hoc mare navjgerum praesens signiOcat seculum, quod, con- ]) cussum, quietum permanerenonpotest. UndebeDe mare dicitur a meando, eo quod aempcr accedat et recedat. Sicut enim mare quietum et tranquillum stare non valet, sic mundus conturbationibus et tumultuationibus commovetur; nunc prospcritati- bus elevatur, nunc adversitatibus dejicitur, crescit nascendo, decrescit moriendo. Boc ergo mare Domi- nus pertransiit, quando, calcatis mundi fluctibus, iter vitae caelestis nobis ostendit. De c^jus transitu Petrus apostolus ait : « Qui pertransivit bene fa- ciendo, et sanando omnes bppressos a diabolo {Act. x). » « Et sequebatur eum multitudo magna, quia vide 385 HOMILL€ DE TEMPORE. m n baot sigaa qu» faciebat super his qui inGrma- \ ff bantur. » Turbs que eum secuts sunt, electorum Ecdesia inteUigitur, ex omnibus gentibus coUecta. Hcc enim Dominum quotidle acquitur, non gressu pedis, sed imitatione operis.Sequi enim Dominum, imitari est, sicut ipse dicit : « Qui mibi ministrat, me sequatur {Joan, xii). » Unde et in lege praecipi- tar : « Post Dominum Deum tuum ambulabis (Lev, xvni). Hlnc nos Joannes admonet, dicens : « Qui dicit se in Christo manere,debet sicut ille ambula- Tit et ipse ambulare (/ (Joan. ii).»Rcprobi autem in boc mari quasi piscea volvuatur, qui,a carnalibus desideriis impUcati, littus eterns vits tangere ne- qoaquam valent. Unde bene mare Galilasse dictum est, que rota aive volubilitas interpretatur. Sicut enim rota mobilia in circulo volvitur, sed nullum n iter perAcit, sic illi qui in mundi amores radices oordis plantavenint, cum sint mobiles et inquieti, tamen iter coslestis vits buIIo modo arripiunt. De quibus per Prophetam dicitur : « In circuitu impii ambulant(P5aLxi). » Nos antem,qui hic manentem civitatem non hid^emus, sed futuram toto desiderio inquirimus, talium exempla despicientes, cum Do- mino mare transnavigemus, et ea quae retro sunt ' obliviscenles, ad ea qu« ante sunt extenti, secun- dum vocatiaoem sequainur eum ad bravium aeter- ns remunerationis^ quatenus cum hac turba spe- cialiter ab illo instrui, curari et refici valeamus. • Subiit ergo in montem Jesus, et ibi sedebat « cum discipuHs suis. « Mons in quem Dominus, transnavigato mari,subiit, ccelumsignificatjinquod postquam per triumphum sanctae crucis, frementis ^ mundi iluctibus calcatis, victor ascendit.Quod au- tem ibi eum discipnlis sedebat, ostendit quia, ubi praecessit caput, secutura erant et membra, sicut ipse ait in Evangelio : «Volo,Pater,ut, ubi ego sum, ibi sit et minister meus (Joan. xii). » Et iterum : « Ubi fuerit corpus, illic congregabuntur et aquilse (Lfu:. xvn). » Aliter, per hunc montem sublimior doctrina intelligitur.Dominus in monte,verbum est in alto; qui ergo subiimiorem doctrinam vult acci- pere, cor de terf a ad coelum elevet,id est de amore mundi transeai ad amorem Dei.Turbas ergo Domi- ons in convallibus docet, curat et reficit, et cum discipulis in montem ascendit, ut ostendat quia juxta capacitatem auditorum formandus est sermo in praedicatione doctorum Non enim propter per- j) fectos deserendi sunt inOrmi, sed potius cum illis tolerandi ct corrigendi. Quasi cum quodam Domi« nasin conyallibus morabatur,quando illi qusorenti, Quid faciendo vitam sternam possidebo ?respondit (Lucxix) : u Si vis invenire vitam, serva mandata: Noo ocoides, non mo^chaberis, hon furtum facies, noQ adulterabis, non concupisces rem proximi tui, boDora patrem et matrem.» Et illi sublimiora quas* renti, et dicenti : « Haec omnla custodivi a juven- tate mea, »protinus montem perfectionis illi osten- dit, diceus : « Adhuc tibi unum deest. Si vis per- fectus esse, vade et vende omnia quae habes, et da pauperibus, et habebis thesaurum in cgbIo, et veni» sequere me. » Sed quia difficile qui divitias habent,- vel amant,huncmontemasccndunt,«abiittristi8, eo quod dives esset vaIde.»Quaai Paulns cum discipulis in convallibus morabatur, quando dicebat : « Ergo, fratr6s,non potui vobis loqui tanquam spiritualibus, sed tanquam carnalibus, Quasi parvulis lac vobis potum dedi,non oscam(/ Cor. iii). « Quasi montem ascenderat, quando illis dicebat : « Sapientiam lo- quimur intcr perfectos(/ Cor. ii). » Quasi in conval- libus morabatur, quando aiebat : c m^ni in Scnplurisduplioem babentsignincationemi Atiquando enim dona Spkiius sancti signifieant,ali- quando respectum miseraiionis.Dona Spiriiussan- cii, eicnt in Zacharia legilur :« In lapide uno septem oeuli fU]nt(Zar/i. iTi). » Et Joannes in Apocalysi: «®t vidijQt erco in medio fhronietquatuoranima- M«m,etrn roeflioaoniorum agnum stanlem tanquam occisum, habentem «omua septem, et oculos se- ptam, qui sunt septem spiritus Dei.missi in omnem terram iQuid esi quod DomTnuB diBcipulum tentasse diciior^cum Jacobus apeetolusdicat :«NemQ,cum tentatur,dicat quoniam a Deotentatur, quia Deus inientator malorum est. DeuB enim neminem teniat(Jii£?. i). » Si igitur Deus neminem teBtat,quareevangeli8iadicit,« hoc autcm 4icebat tentans eum?»Ad qaod breviter responden- Duoenti enim denarii utrumque TestaaieBtuffl sn- gnificant. « Bicii ei unus cx discipttlia efjus, Andreas frater « Simonis Peiri :Esi paer nnu8htc,qui habetquin- « qoe paBCS faordeaceos et duos pisces. Sed bec « quid sunt inter tantos ? » Si Httera inspicialur, Andreas,hoc in locomigorem fidem quantulamcon- 4iue videtur habere Philippo, cam dicit: «e] et Je8a feietebaat, propterimpugnalionem gcntium vicinarmn aifteqoft* draginta et sexannosimp]erenequiverant:quietiam numerus annorum perfectionem Dominici corporis aptissime congruit. Traduntetenim naturalium scri- ptores rerum forniam corporis humani tot dierom spatio perflci : quiavidelicetprimissexaconceptione diebus lactis habeatsimilitudinem^sequentibusno- vem vertaturin sanguinem : deindeduodeoimsolide- tur, reliquis decem et octo flrmetur, usquead par- nis Filius sentiatur, recolamusquod inhujuscnpite C fccta lineamenta omnium membrorum, ethincjam lectionis descendens in Caphnrnaum, matremcomi- reliquotemporeuspue ad tempus partos raagnitudi- tem habuisse perbibetun Sequitur: « Rccordati verosuntdisoipuliejus quiascriptum « est: Zelus domus tua) comedit mc. » Zelo domus Patris Salvator ejeeit impios de templo. Zelemus et nos, fratres charissimi,domumDei etquantumpos- sumos, ne quid in ea pravum geratur, insistamus, Si viderimus fratrem qui ad domum Dei pertinet, superbia tumidum, si detractionibus assuetum, si ebrietati servientem, si luxuria enervatum, si ira* cundia turbidum, si alii cuiquam vitiosubstratum, studeamus inquantum facultas suppetit castigare, polluta ac perversa currigere; et si quid detalibus emendare nequimus, non sineacerrimamenlesusti- neaugeatur. Sexautem etnovemetduodecimet de- cem et octo, quadraginta quinquefaciunt,qoibu88i unum adjecerimus, idestipsumdiemquodiscretum per membra corpus crementum sumere ificipit» tot nimirum diesin aQdincat]onccorporisDominici,quot in fabrica templiannosinvenimus.Bt quiatemplum iliud manufactum, socrosanctam Domini caraem quam ex Virgine sumpsit, ut ex hoclocodiscimus, ilgurabat, quia asque corpu8ejus,quode8tEcelesia, quiauniuscujusqoefldelium eorpus animamquede- signabat, .ut in plerisque Scripturarum locis inveni- mus.Adam vero primus post peccatum aodivit((v^^. iii): »Terraes,etinterram ibis. »8ecundusvero Adam Qere dolorem. Gt maxime in ipsa domo orationis, n deseipsoait:«Solvitetemplomhoc,etintribo8diebos ubieorpusDomini consecratur, ubi angclorumprae- aentiasemperadessenon dubitatur, nequidineptum fi^t, ne quid quod nostrum fraternamve orationem impediat, totis viribus agamus. Sequitur: ««Responderunt ergo Judcei : Quod signumostendis « nobis, quia ha^c facis? Respondit Jesus et dixit «( eis: Solvite templum hoc, etintribusdiebusexci- « tabo itlud. » De quo templodicatevangelistapost aperuit, videlicet de templo corporis sui, quod ab illis passione solutum, ipse post triduum excitavit de morte. Quia ergo signum quasrebant a Domino, (a) Deest bic aliquid. Patboi. GXVIII. excitabo illud (Joan. ii). » dparsosverofuitprimus per universum mondom, qui in secundo collectus est, quod signiflcatnomen Adam,quiquatuorIitteris scribitur, id o^t aXips, tfkxoL, iterum i}^ et tiS; qua» quatuor Utteras quatuor partes orbis designant, in quibus sparsus est Adam in filiis suis. Ideo in prin- cipiis nominum partium muodi, hsequatuorlittere leguntur. Nam dfpxxcK, quod est septentrio, ab « in- cipit; 8(^tc, quodest occiden8,a ^ incipit;et ivaToX^, quod est oriens, ab « etiam inoipit: ^9ti)i€p{a, quod est meridies, a \»- incipit: que suikt pariesorbis, ab 10 S99 HAYMONIS HALBEIISTAT. EPISC. OPP. PAHS 11. — HOMIL. m his qualuorlitterisincipientes.QuaBlilterffisiincom- A puto Graeco considerentur, quadragintasexfaciunt: nam » unum, S quatuor, et iterura a unum, \l quadraginta, qui siraulducti^suntquadragintaspx; mystice designant annos quibus templum corporis Christi in utero virginaliffidificatum est^sicutsupe- rius diximus. Caro autem Christi, quas de Adam sumpta esty destructa est a Judaois, et aseipsoite- rum aedificata est, secundum Scripturas propheta- rum. £L ideo dicit evangelista: « lloc enim dicebat de templo corporissui. Cum u ergo resurrexisset amortui8,recordati sunt disci- « puli ejus, quia hoc dicebat decorporesuo, etcre- « diderunt Scripturx, » id est prophetarum dictis, qui prsedixerunt Chrislum tertia die resurgere,» et « sermoni quem dixitJesus,»idestquodait:aSolvite ^ templum hoc, etintribusdiebusexcitaboilIud.>Hoc est, tertia die resuscilabo,qd^odvossolvilisincruce. Sequitur: « Cum autcm esset JesusHierosolymisin Pascha « in die festo, multi credideruntinnomineejus,vi- « den^es signa quo; faciebat. Ipse autem Jesusnon c( cred independethujussolulioquaestionis.Ouo; e:?t ergo doctrina Patris, nisi Verbuia Patris? ipse ergo Christus Palris doclrina, sive Verbum Patria. Sed quia Verbum non potestessenullius^scdalicu- jus, et suam doctrinam dixit seipsumetnonsuam, quia Patris est Verbum. Hoc dixisse videtur Domi- nus Christus, « mea dectrina non est mea, » ac si diceret: Ego non sum a meipso. Quamvis enim Fi- lium Patri dicamusetcrcdamus£equalem,nccullam in eis esse naturae vel substantiae distantiam.nec inler gcnerantem atque generatumaliquod interfuissein- tervallum, tamen hocservato etcustodito, istadici- mus quod ille Pater est,iileFiIius.Paterautemnon est, si nonhabeatFilium:FiliusnOn est, si non ha- beat Patrem. Sed tamen Filius Deu8dePatre,Pater autem Deus, sed non de Filio Patcr. Deus de Deo, lumen de lumine. Pater lumen, Filius lumen: non duo lumina, sed unum lumen. Pater Deus, Filius Deus; non duo dii, sed unus Deus Pater et Filius. Spiritus sanctus do Patreet Filioprocedens, et ipse Deus; sicut Pater Deus, sicutPiliusDeus, sicetiam Spiritus sanctus Deus: non tres dii^sedunusDeus, unum lumen, una substantia, una natura,unama- jestas, una ceternitas, una magnitudo, una potentia, una bonitas. Vidit itaqueipseDominusChristusDei sapientia, hoc tam profundum arcanumnonomnes intellecturos, in consequentibus dedit consilium quod intelligere est credere. Deusenimperprophe- tam dixit: Nisi credideriti8,nonintelligetis(/sa.Nii, juxta L.VX). » Ad hoc pertinet quod hic etiam Do- minuB sccutus adjunxit: « Si quis voluerit voluntatem ejus facere, cogno- « scetde doctrina, utrumexDeo sit,anego araeipso « loquor. » Quid est hoc «si quisvoluntatemvolue- rit faccre?» Scd ego dixcram: si quis crediderit,et hoc consilium dcdcram:sinonintellexi8tis,inquam creditc; inlcllcctus enim merces cstfidci. Ergonoli quicrerc intelligere utcredas,sedcredeutintellig&8, quoniam nisicredidcritis,noninteiligetis. Cumergo ad possibilitutem intelligendi, consilium dederim obcdientiam credendi, ut dixerimDominum Jesum Christum hoc ipsum conjunxissc, in consequenti sententia invenimus eum dixisse: «Si quisvoluerit voluntatem ejus facere, » hoc est credere: sed quia cognoscit, hocestintelligit, omnes inteiligunt. Quia vero quodait: « Si quis voluerit voluntatem ejus facere, » hoc pertinet ad credere, ut diligentius in- telligatur, opus est nobis ipso Domino nOstro expo- sitoro, ut indicot uobis utrum vera credere perli- 30! HOMlLliE t)E TEMP0R6. 30^ neut ad facere voluntatem Patris ejus. Quis nesciul A hoo esse facere voluntatem Dei, operari opusejus? id est quod illi placet. Ipse autem Dominus aperte alio loco dicit : « Hoc est opus Dei ut credatis in eum quem iile misit (Joan, vi). » Ut crcdatis in eum, non ut credatis ei : non autem continuo qui crcdit ei credit in eum ; nam et dsmones credebant ei, et non credebant in eum. Rursus etiam de apo- siolis ipsius possumus dicere : Credimus per Pau- ium, sed non credimus in Paulum ; credimus per Petrum. sed non credimus in Petrum. Credidit in eum qui justifical impium, deputatur fidesejus ad juslitiam. Quid ergo est credcre in eum? credendo amare, credendo diligere^ credendo ad eum scribi, et ejus membris incorporari. Ipjra ergo (ides, quam de nobis exigit Deus, est quse per dilectionem ope- ^ ratur. Si iotelligis verba Dei, intellige quia Christus Fiiius Dei est, et doctrina Patris non est ex ipso : non ex nibilo, non ex aliis subsistentibus, sed ex Patre tantum, in Patre manens, asqualis Patri. « Qui a semetipso loquitur, gloriam propriam « qusriL » Hic erit qui vocatur Anticbristus, extol- lens se, sicut Apostolus dixit, super omnc quud di- citurDeus,etquodcolitur. Ipsum quippeannuntians Dominus gloriam suam quassiturum, uon gloriam Patris, ait ad Judseos : « Ego veni in nomine Patris mei, et non suscepistis me. AHus veniet in nomine suo, bunc suscipietis (Joan, v). » Signillcavit eos Antichristum suscepturos, qui gloriaDi nominis SU| qussiturus est, inflatus, non soiidus. Et ideo insta. biiis, sed utique ruinosus. Dominus autem noster Jesus Christus magnum exemplum nobis praebuit G bumilitatis. Nempe sequalis est Patri ; nempe « In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum (Joan, i) ; » nempe ipse dixit, et verissinne dixit: « Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me? Philippe, qui vidit me, videt et Patrem (Joan, xiv). » Nempe ipse dixit, et veris- sime dixit : « Ego etPater unum sumus (Joan.x).n Si ergo cum Patre unum, aiqualis Patri Deus de Deo, Deus apud Deum costernus, immortalis, pari. ter incommutabilis, pariter sine tempore, pariter creator et dispensator temporum, tamen quiavenit in tempore, et formam servi accepit, et habitu in- ventus est ut homo, quserit gloriam Patris, non suam. Quid tu , homo, facere d^beSyqui quando al iq uid boni facis, gloriam tuam qusris : quando autem aii. n quid mali facis, Deo caiumniam meditaris ? Intende tibi, crealura es, agnosce Creatorem : servus es, ne contemnas Dominum : adoptatus es, sed non meritis tuis : quaere gioriam ejus a quo habes hanc graliam bomo adoptatus: cujus gloriam quaesivit, qui est ab illo UDicus natus « Qui autem quaerit gloriam ejus « qui misit illum, hic verax est, et injustitia in iilo non est. » In Antichristo autem injustitia est, et ve- rax non est, non est a quo missus cst. Non enim est miasiis, sed venire permissus. Omnes ergo pcrtincn- tes ad corpus Chrisli, ne inducamur in laqueos Anti- christiy Qon quacramus gloriam nostram. Sed si ille quaesivit gloriam ejus qui eum misit, quanto magis nos ejus qui nos fecit? Sequitur. « NonneMoyses.inquit, deditvobislegemyetnemo » ex vobis facit legem ? » Nam si legem fecissetis, in ipsis litteris Christum agnosceretis,et praescntem non occideretis. « Quid me quaeritis interHcere?» Ideoenim quae- ritis me interficere, quia nemo ex vobis facit legcm ; « rcspondit ei turba : » Quid responderit videle : « Daemonium babes? Quis te quaent interficere? • Quasi non fuit pejus dicere, Dflemonium habes quam eum occidere. Ei quippe dictum est : quod daemo- nium habebat, qui dsmones expellebat: quid possit aliud dicere turba turbuienta, quid possitaliud olere ccenum commotum,ni8i putridum?Turbaturturba; unde ?averitate. Turbam iippitqdinisturbavitclari- tas lucis. Oculi autem non habentes sanitatem, non possunt ferre luminis claritatem, Dominus autem non piane turbatur, sed in suaveritate tranquilius, non reddidit malum pro malo, nec maledictum pro maledicto. Quibussi diceret: Dflemoniumhabetispo- tius vos, verum utique diceret. Unde enim hocdice- rent de veritate, « Daemonium habes, » nisi eos dia- boli faisitas irritaret ? Quid ergo respondeat, tran- quiilius audiamus, et tranquilie vivamus. « Unum opusfeci, etomnes miramini. » Tantum est ac si diceret: Quid si omnia opera mea videritia? Ipsius enim opera erant qus in mundo videbant. Fecit unam rem et turbati sunt, quia salvum fecit hominem in sabbato,noninte]ligente8Dominumesse sabbati fiiium hominis, qui sabbatum propter homi- nem constituit, non hominem propter sabbatum. Nec sabbatum dcstruxit, quia sanum fecit hominem in sabbato, quia ad salutem hominum, hominibussab- bati custodia data est. « Propterea Moyses dedit vobis circumcisionem ; » bene factum est ut acciperetis circumcisionem a Moyse, « non quia ex Moyse est, sed ex patribus. » Abraham quippe primus accepit circumcisionem a Domino. « Et in sabbato circumciditis hominem. » Convincit vos Moyses,in lege accepistis ut circumci- datis octavo die, accepistis in lege ut vacetis septimo die. Si octavus dies illiua qui natus est Qccurrerit ad diem septimum sabbati, quid facitis ? Vacabitis, utservetis sabbatum, an circumcidetis, utimpieatis sabbato sacramentum diei octavi ? Sed novi, inquit quid facitis, « circumciditis hominem. » Quare? quia circumcisio pertinet ad aiiquod signum salutis, et non del>ent homines sabbato vacare a salute. Ergo nec mihi ira^cimini, quia salvum feci totum homi- nem in sabbato. « Si circumcisionem, inquit, accipit homo in sab- « bato, ut non soivatur iex Moysi. » Aliquid enim per Moysen iniiiaconstitutionecircumcisionissalu- britcr institutum cst. « Mihi » operantl salutem « in « sabbato» quare«indignamini?» Forteenimiiiacir- cumcisio ipsum Dominum significabat, cui isti cu- ranti, et sananti indignabantur. Jussaest enim adhi- beri ootava die. Et quid estcircumcisio, nisi cftrai^ 303 HAYMONIS HALBRRSTAT. EPISG. OPP. PARS H. — HOMIL. noi oxspoliatio? Significatergo istacircumcisiocxspolia- A lioneniacordecupiditalumcarnalium.Nonorgosine causa dataest, et in eo membro ncri jussa. Quoniam per illud membrum procreatur crcatura mortalium, ct per unum hominem resurrectio mortuorum. Et (Rom. v) « per unum hominem peccatum intravitin mundum, et per peccatum mors, » ideo quisque cum prajputio nascitur, quia omnis homo cum vitio pro- paginis nascftur. Et non mundat Deus sive a vitio cum quo nascimur, sive a vitiis quae male vivendo addimus, nisi per cultellum petrinum, id cst Domi- num nostrum Jesum Christum. « Petra enim Ghri- Btus (/ Cor, x). » Cultellis enim petrinis circumcide- bant, et petrac noniine Christum figurabant, ctpraj- sentem non agnosccbant, sed insupereum occidere cupiebant. Quod vero circumcidilia hominem in sab- ^ bato, intelligite hoc signiflcari opus bonum, quod ego feci totum hominem in sabbato salvum ; quia et curatus est, ut sanus esset in corpore ; et credidit, ut sanus esset in anima. « Nolitc judicare personaliter, sed rectc judicium judjcate. » Quid cst hoc modo ? Quasi per legem Moysi circumciditis sabbato, non irascimini mihi personaliter verilati. Veritatem attendite, et justum judicium judicate. Si secundum veritatem judicatis, nequeMoyscn, nequc me condemnabitis, et veritale cognita mc cognoscitis, quia << ego sum veritas {Joan. xiv). » Hoc vitium, fratres, quod Dominus notavit hoc loco, evaderein hoc saeculo magni labo- ris est, non personalilcrjudicare, sed rectum judi. cium retinere. Admonuit quidem Dominus Juda^os, sed non minus admonuit et nos. Illos convicit, nos C instruxit : illos redarguit, nos exacuit. Non putemus hoc nobis ideo non dictum, quia tunc ibi non fui- mus: nos itaque sic audiamus Evangelium quasi praesentem Dominum. Nc dicamus : 0 illi felices qui eum videre potuerunt ; multi in eis, qui viderunt cum carnaliter, occiderunt, mulli autem in nobis ; qui non viderunt, crediderunt. Quis est qui non judicat personaliter, nisi qui (Equaliter diligit?Qui ajquaii- ter omnes diligit, aequaliter de omnibus judicat. Ne hoc dictum putemus de illis quos pro honore gra- duum diverso modo honoramus, sed doillisquorum causas dijudicare jubcmur. Dominua igitur Jesus non manifeste, sod occulteasccnditad diem fcstum, non quia timebat ne teneretur, sed ut significarct etiam ipso diefesto, qui celebratura Judosis, occul- n tatum et summum esse mysterium. Sed mox appa- ruit potestas, quaeputabatur timiditas. Loquebatur enim palam in die festo, ila ut mirarentur tur- bae, et dicerent, quod audivimus cum lcctio lege- retur. « Nonne hic est quem quaerunt iiiterncere?Ecce « palam loquitur, et nihil ei dicunt. Nunquid vere « cognoverunt principes quia hic est Christus? » Qui noverant qua sajvitia quaerebatur, mirabantur qua potentia nan tenebatur. Inde non plene intelli- gentes illius potentiam, putaverunt e«se principum scientiam quod ipsi cognovcrant, eunidcm esse Christum ; idco pepcrceruntei, quemtantopcreocci- cidendum quaesierunt. Deinde illi ipsi apud seipsus quid dixerunt? « Nunquid verecognoveruntprinci- pes quia hic est Christus?» Fecerunt sibi quacstio- nem qua eis videretur non esse Christus, adjungea- tes enira dixerunt: « Sed istum novimus unde sit. Christus autem « cum venerit, nemo scit unde sit. » Quid estquod dixcrunt JudaBi : « Christus cum venerit, nemo scit unde sit, » cum Herode inte»*rogante locum nalivi- tatis cjus demonstraverunt Juxtaprophetiam Micbcce prophetae ? Et ex hoc certum locum nativitatis illius eos noBse, sed considerandum est quid se nosse putarcnt, ct quid sc noscire dixerunt. Locum vcro nativitatis illius sciebant per prophetarum dicta, scd divinam ejus nalivilatem, quacx Deo Patre aBlerna- liter natus est, propter impietatem cordis sui ne- sciebant, Isaia dicente : • Generationem ejus quis enarrabit ? » (Isa, lui). Denique et ipse Dominus ad utrumque respondit, et de bumaaitatis fragilitate,et de Divinitate majestatis, dicens : « Clamabat ergo docens in templo Jesus : Et me « scitis, ct unde sim scitis. » Recto crgo dixit : « Et mc scitis ct undc sim scitis, » id est secundum car- nem nativitatem meam nostis, et nobilitatem pa- rentum meorum, et effigiem vultus mei nostis ; se- cundum Divinitatcra autem non nostis, quia « a « meipso non veni, sed est verus qui me misil, « qucm vos non scitis. » Sed ut eum sciatis, cre- dite in eum quem misit. Et sciatis quod « nemo Deum vidit unquam, nisi unigcnitus Filius, qui cst in sinu Patris, ipse enarravit {Joan. i). » Et nemo cognovit Patrem, nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare. Denique cum dixisset: « sed est vcrus qui misit me, qucm vos nescitis,» ut ostenderet eis unde possent scire quod nescicbant, subjecit: « Ego scio eum. » Ergo a me quffirite ut sciatia eum. Quare autem scio eum ? « Quia ab ipso suro, « et ipsc me misit. » Magnifice utruroque monstra- vit: ab ipso, inquit, sum, » quia Filius de Patre; et quidquid est Filius, da illo est cujus est Filius. Ideo Dominum Jesum dicimusDeumdc Dco, Patrem non dicimus Dcum dc Deo, sed tantum Deum. Et dicimus Dominum Jcsum lunien dc lumine, aed Pa- trcm tanlum lumen. Ad hoc ergo portinet quod dixit « ab ipso sum. » Quod autcm videtis me in carnc, « ipse me misit: » ubi audis « ipseraemisit.i noli intelligcre naturic dissimilitudinem, sed gene- rantis auctoritatem. « Qua?rebant ergo eum apprehenderc, et nemo « misit in illum manus, quia nondum veuerat hora « ejus. » Hocest quia nolebat ; qui enim voluntate natus est, voluntate passus est. Sicut horam pr«- vidcbat sibi nativitatis sua3, ita horam praedestiua- vit passionis sux. Si hora mortis nostrce illius est voluntas, quanto magis hora passionis suae in arbi- trio voluntatis suae vcnit? Magna igitur miserioordia Domini nostri Jesu Christi, factum esse eum propter nos iu lemporc, pcr qucm fucta sunt tempora ; fa- 305 nOMlLI^ DE TEMPORE. 306 ctum esse inter omnia, « per quem facta sunt om- A nia {Joan. i) ; » faclum esse quod fccit. Factus est quod feeerat ; Tactus est enim homo qui hominem fecerat, ne pcriret quod fecerat. Secundum hanc dispensaiionem Jam venerathora nativitatisetnatus erat, sed nondum venit hora passionis. Ideo non- dum passus erat,quia nondum venerat hora in qua pati voluisset. Ideo in cruce legitur eum di :is8e, dum omniaperfectasuntsecundum scripturas pro- phetarum : « Gonsummatum est :et inclinato capite Iradidit spiritum {Joan, xix). » Dum vero voluit, consummata fuerant quse de eo scripta sunt, et ooasummatis omnibus, potestate propria emisit spiritum. u De turba autem mulli crediderunt in cum. » Humiles et pauperes salvos faciebat Dominu8,prin- ^ cipes insaniebant.Et ideo medicum non solum non agnoscebant, sed etiam occidere capiebant. HOMILIA LII. FERU QUARTA POST LxlarC, (JoAN. IX.) w In illo tempore prieteriens Jesus,vi- « dit hominem c®eam a nativitate. » Et rcliqua.Ea quippequse fecitDominus nostor Jesus Christus stu- penda atque roiranda,et operaet verbasunt.Opera, quia facta suDt ; verba, quia signa sunt. Si crgo quid signiHcet boc quod faetum estcogitemus,gena8 humanum est iste caccus.Hsecenim caecitas contigit in primo homine per peccatum, de quo omnes ori- ginem duximus.non solum mortis,sed etiam iniqui- talis. Si enim csecitas est infidelitas, et illuminatio ^ fides,quem fidelem, quando venit Christu8,invenit? Ideo evangelista de Christo dicit : « Et praeteriens Jesas. » Sic praeteriit enim Christus, et non in via peccatorum nostrorum stetit,sicut in quadam para- bolaipse Dominus ait (Lm x) : « Venit cnim Sama- rilanus secus viam, » qui venit sanare vulneratum semivivum. Prtieteriitcscumilluminare, quivulne- ratus in paraboladicitur,hic in re gesta cscusiliu- miaatur. Vidit ergo hominem cascum, non utcun- qae cacam, eed cscam a nativitate. Omnes enim homines, praeter illum solum qui ox Virgine natus est, originali peccato ceeci, id est cum peccato nati sunt, quod ex r&dice peccati primi parentis traxerunt. tf Interrogaverunt eum discipuli ejus : Rubbi. » q Magistrum appeliabant, qui discnro dcsidcrabant. Qusstioaem quippe Domino proposucrunt,tanquam magistro. « Quis peccavit? hic, aut parentes ejus, « ut cfficus nasceretur ? Respondit Jesus : Neque « hic peccavit,neque parentcs ejus. »Quid cst quod dixit? Si nullushomo sine peccato, nunquid parcn- tes hujus cseci sinepeccato erant?Nunquidipsesine peccato originali natus erat, vel vivendo nihil ad- diderat? Si ergo etparentes ejus habuerunt^ecca- tum etiste habuit peccaium,quare Dominus dixit: « Neque hic peccavit, neque parcntes ejus, »nisi ad rem respondit dc qua interrogatus cst, cur cajcus » nasceretur? Habebant autem peccatum parentes ejus, sed non in ipso peccatum ftictum est ut es- cus nasccrctur. Si ergo non peccato parentum fti- ctum est ut cajcus nasceretur, quare caecus natus est?Audi magistrum docentem,quaerit credentera, ut faciat intelligentem : ipse causam dicit quaro sit ille ca?cus natus.w Neque hic peccavit,neqae paren- tes ejus, scd ut manifestcntur opera Dei in illo. » Non solum quid in hoc tantummodo caeco acturus sim,sed ut manifestetur quid in caeoitate totins hu- mani gcneris pcr me agendum sit. Deinde secutus adjunxit : « Me oportet operari opera ejus qui misit me, « donec dies est. » Memento quomodo universam gloriam illi dat, de quo est,(iuia ille habet Filium qui de illo sit,ipse non habet dc quo sit. Quae snnt opcra Domini propter quod venit Filius Dei in mun- dum,nisi cajcitatem humani gcneris illuminare,vul- nerata qua^que sanare, perdita requirere, deformia reformare? Scd quid est quod dixit. « Mc oportet operari opera ejusqui misit me,donec dies est? Ve- nit enim nox quando nemo potest operari.xConstat exprcssum ac definitum diemcommemorasse Domi- num hoc loco seipsum, id est lumcn mundi. « Quandiu, inquit,sum in hoc mundo, lumen sum mundi. » Ergo ipse operatur, quandiu est in hoc mundo. Putamus, fratres, eum fuisse hic tunc, et modo non hic esse?Si hoc pntamus, jam ergo post ascensum Domini facta est nox fsta metuenda, ubi nemo possit operari. Sed post asconsionem facta est nox ista, quid est quod ait discipulis suis ascen- dcns in coelura : «Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus, usque ad consummationcm sa^culi {Matth. xxviii)? » qui tunc corporali prajsentia fuit in mnndo, nunc divina potcntia prxsens esrt ubique in mundo. Audivimns diem, audiamus quae sit nox ista. Quid igitur? quid dicemus de nocte ista, quando erit,quando nemo poterit operari ? Nox ista impiorum erit, nox ista eorum erit quibusin fme dicetur : « Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis cjus (Matth. xxv). » Sed et nox dicta est flamma ignis. Audi, quia ct nox est quae de quodam servo dicitur (Matth. xxu): « Ligate ilH manus et pedes,et projicite eum in tenebras eXteflo- res. » Opeietur ergo homo, ne illa nocte praevenia- tur,ubi nemo possit operari. Modo est, ut operetur pcr diloctioncm : et si modo opcramur,hic est dies, hic cst Chrisius. Audi promittentcm,et ne arbitrc- ris absenlcm. « Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usquc ad consummationem saeculi {MatUi. xxviii). » Ibi enim erit nox, ubi nemo possit ope- rari, sed recipere quod opcratuscst. Aliud est tem- pus operationis, aliud receptionis. Reddet enim unicuique sccundum operasua. Audiamus sollicita mcntc Apostolum nos exhortantem operari. ^Dicit enim : « Dum tempus habemus, operemur bonum (Grt/.'t/.vi). » Quid enim Christus dixerit admonendo bonos, terrendo molos, audivimus; sed videamus quid fecerit. 307 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS II. — HOMIL. 308 « H(BC cum dixissct, exspuit in lerram, ct fccit \ « lutum ex sputo, et linivit super oculos ejus, et « dixit ei : Vade et lava in natatoria Siloc, qus in- « terpretatur mum. » Quid fecit Dominus perspi- cuum est. Illuminatio enim facta est in csco, sed magnujn mysterium commendatur in humanoge- nere. Exspuit in terram, et ex saliva lutum fecit, quia (c Verbum caro factum est (Joan.i), » et unxit oculos c«ci. Inunctus erat,et nondum videbat,mit- tit illum ad piscinam quse vocatur Siloe. Pertinuit autem ad evangelistam commendarc nobis hujuspi- scins intelligentiam, et ait: » Quod interpretatur missus. »Jam quis est missus agnoscitis. Nisi enim ille fnisset missus,nemo nostrum fuisset ab iniqui- tate dimissus. Lavit erg>) oculos in ea pi8cina,quflB interpretatur missus, Baptizatus est in Christo : si n ergo quando eum inseipso quodammodo baptizavit, tunc illuminavit : quando inunxit,fortasse catechu- roenum fecit. Potestquidem aliter atque alitertanti sacramenti exponi ct pertractari profunditas, sed hoc sufliciat charitati vestrs. Ungitur catechume- nus, id est docetur ut credat in Christum ;mittitur ad piscinam baptismi,ut illuniinetur, ut lumen ve- rum agnoscatfUt remissionem peccatorum accipiat, ut ex fllio irsB efflciatur filius Dei, illuminatusque veniat priBdicare Christum. c< Itaque vicini, et qui videbant eum prius, quia t mendicus erat, dicebant : Nonne hic est qui se- « debat et mendicabat?Alii dicebant :quia hic est : « alii autem ; nequaquam, sed simiiis est ejus. » Aperti oculi vultum mutabant. « IUe vero dicebat : « quia ego 8um.»Voxgrata,ne damnaretur ingrata. C « Diccbantergoei:Quomodo aperti sunt oculitui ? « Respondit :Ille homo qui dicitur Jesusjutum fecit, « et unxitoculos meos, et dixitmihi : Vade ad na- « tatoriam Siloe, et lava. Et abii, et lavi, et vidi. » Ecoe annuntiator factus est gratise, evangelizat, confitetur. Vidcns ccecus ille confitebatur, et cor impiorum stringebatur,quia non habebant in corde quod jam habebat in facie. « Dixerunt ei : Ubi est ille ? Ait : Nescio. » In his verbis animus ipsius adhuc inuncto similis erat, nondum videnti.Sedponamu8,fratres,tanquam ilhim inunctionem in animo habuerit, et prsedicat, et nescit quem prsdicat. « Adducunt ergo euni ad Pharisaeos, qui cascus « fberat. Erat autem sabbatum, quando lutum fecit g « Jesus, et aperuit oculos ejus. Iterum ergo inter- « rogabant eum PharissBi quomodo vidissct. IUe « autem dixit : Lutum mihi posuit super oculos • meos, et lavi,et vidoo. Dicebantergo cx Pharisaeis « quidam. » Non omnes, scd quidam : jam enim inungebantur quidam. Quid ergo diccbant, ncc vi- dentes, nec uncti ? « Non est istt, homo a Deo, qui « sabbatum non custodit.»Ipse potius custodiebat, qui sine peccato erat, sabbatum spirituale, hoc est non habere peccatum. « Omnis qui facit peccatum, servus est peccati (Joan. viii). »Sed isti nec videntes, ut dixiy nec inuncti, sabbatum carnalitcr obscrva- bant, spiritualiler violabant. «. Alii dicebant: Quo- « modo potest homo peccalor haec signa facere ? » Ecce sunt inuncti. « Et schisma erat in cis. » Dies illo divisus erat inter lucem et tenebras. « Dicunt ergo csco iterum : Tu quid dicis de co, « qui aperuit oculos tuos ? quid de illo^seDtis?quid « existimas ? quid indicas ? » Querebant quemad- modum homini calumniarentur,ut de synagoga pd- leretur,sed a Christo inveniretur.Sed ille constanter quod sentiebat cxpressi.Ait enim : « Quia propheta « est,»adhuc quideminunctusincorde,nondumDei Filium confitetur, nec mentitur.Tamen ipse Domi- nus de seipso ait :« Non est propheta sine honore, nisi in patria sua [Matth, xi). » « Non crediderunt ergo Judsi de illo,quia cscus « fuisset, et vidis8et,donec vocaverunt parentes ejus « qui ^nderat, et interrogaverunteos, dicentes:Hic « est filius vester, quem vos dicilis quia cscusna- « tus est ?Quomodo ergo nunc videt ? Responderunt « eis parentcs ejus, et dixerunt : Scimus quia hic « est filius noster,et quia caecus natus est.Quomodo « ergo nunc videat, nescimus :aut quis ejus aperuit « oculos, nos ncscimus ;ip8um interrogate, astatem « habet, ipse de se loquatur. » Quasi dicerentiSci- rous quia hio filius noster est, et quia c»cus natus est : sed jusle cogeremur loqui pro infante, si ipsc pro se loqui uon posset. Iste olim cscus loquitur, modo videt.Caecum a nativitate novimus,loquentem olim scimus, videntem modo videmus. Ipsum in- terrogate, ut instruamini. « llaec dixerunt parentes ejus,quia timebant Ju- « daeos. Jam enim conspiraverant Judsei, ut si quis « eum conlitoretur csse Christum,extra synagogam « fieret. ProptercaparentesejuB dixerunt :quia£ta- « tem habet, ipsum interrogate. Vocaverunt ergo « rursum bominemqui fueratcaecus^etdixeruntei: « Da gloriam Deo. » Quid est « da gloriam Deo? > Nega quod accepisti.Hocplane non est Deogloriam dare, sed Deum potius blasphemaro.«Da, inquiunt, gloriam Deo {Joan, v). » « Nos scimus quia hic homo peccator est. Dixit « ergo eis iile * St peccator est, nescio. Unum scio, « quia Cfficus cum essem, modo video. Dixerunt « ergo ei :Quid fecit tibi ? quoroodo aperuittibi ocu- « los?» Et illejam stomachans adversum duritiam Judaeorum, et ex caeco videns, non ferens caecos. « Rcspondit eis : Dixi vobis jam,et audistis. Quid « iterum vuitis audirc?Nunquid et vos vultis disci- « puli ejus fieri? » Quid est « nunquid, » nisi quia ego jam sum ? Nunquid et vos jam video ? sed non video vos videre. « Maledixerunt ei, ct dixerunt : Tu discipulusil- « lius sis.» Tale malediclum super nos,et superfi- lios nostros. Malcdictum est enim si cor discutias, non si verbaperpendas.« Nos autem discipuli Moysi « sunftis. Nos scimusquiaMoysi locutus est Deus. » Ilabctis enim Dominum dicentem : « Si crederelis Moysi, crederetis et mihi {Ihid,), » De me enim 309 IlOMILIifi DE TKMPORE. 310 Bcripsit ita: Me sequimini servum, et dorsum po- A dita est, reformat. Quapropter Psalmisia, cum non nitis contraDominum. « Respondit ille homo, et dixit eis : In hoc cnim « mirabile est, quia vos nescitis undc sit,et aperuit « meos oculos. Scimus autem quia peccatores Dcus « non audit ; sed si quisDei cultorcst, et volunta- » tem ejus facit, hunc exaudit. » Adhuc inunctus loquitur, nam peccatores exaudivit Deus. Si enim peccatores Deus non audiret,frustra ille publicanus oculos in terram demittens, et pectus suum percu- tiens, dicerct : « Domine, propitius esto mihi pcc- calori (Luc. xvin). »Etper istam confcsmoncm me- roit justiflcationem, quomodo isle caecus illumina- tionem. Sed peccatoribus lavandum est cor poDni- tentijB lacrymis, ut exaudiantur : et fiat in corde sohim primordialem mundi creationem,sed et quo- lidianam creaturaj gubernationem ad laudem Crea- toris referrel.ait inter cffitera :« Omnia in sapientia fecisti [Psal. ciii). » Si Christum Dei virtutem et Dei sapicntiam recte confitemur,et omnia insapien- tiahac regitDeus,constat nimirum quia Paterusque modooperatur,operaturet Filius. Ergo Pater meus, inquit,non scxsoIum,ut putatis,diebus primis ope- ratus est, vcrum usque modo operatur,non novum creaturae genus instituendo, scd quae in principio creaverat,ne dcficiant,propagando.«Et ego operor,» subauditur, usque modo, cum eo cunctadisponens, regers, accumulans. Ac si apcrte dicat : Quid mihi invidetis? cur mc vituperatis, caeci legis doctores. illoram quod factam est in facie csci hujus, et n quod informahominissabbatosalutemuniushomi- *• ■ W^ •!• J* * L L ^^ ' _ _ j • • j T\ • • •* •• sentiant Deum illos exaudire, qui, ut peccatores BaWaret, venit in mundum. « A ssculo non est auditum, quia quis ape- « ruit oculos coeci nati. Nisi esset hic a Dco, non « poterat facere quidquam, » libere, constanter, et veraciter. H«ec enim quae factasunta Domino,a quo fierent, nisi a Deo? Aut quando a discipulis talia fierent, nisi in eis Deus habitaret? « Responderunt et dixerunt ei : In peccatis natus « es totus. » Quid e8t« totus? » cum oculis clausis; sed qui aperuit oculos, salvat et totum. Ipse dabit in corde resurrectionem, qui in facie dedit illumi- nationem. « In peccatis natus cs totus, et tu doces nos? « Et ejecerunt eum foras, » Ipsi illum magis- tnim fecerant, -utdiscerent toties interrogavorunt : ct inlerrogatum docentem projecerunt. « Dum ergo audivit Jesus quia ejecerunt eum « foras, et cum invenisset eum, dixit ei : Tu credis « in Filium Dei ? » Modo lavat faciem cordis. * u Respondit,6t dixit » quasi adhuc inunctus:«Quis « est,Domine,utcredam in eum?Et dixit ei Jesus:Et « vidisti eum, et qui loquitur tecum ipse est. Tunc v prostratus adoravit.eum. » Denique jam facie lota cordis, et mundata conscientia, agnoscens illum non fllium Joscph quod ante crcdiderat, sed Filium Dei quem yidcbat, ait : « Credo, Domine. » Sed pa- rum est dicere Credo. Vis videre qualem credat? « Procidens adoravit cum. > Si Dcum Dei Filium non credidisset quem videbat, nullatcnus adorasset cam. Incumbite ergo orationibus peccatorcs. Con- nis operatu8sum,qui in natura Divinitatis una cum Deo Patrc totum genus humanum,imo totam mundi machinam, ot cuncta visibilia ct invisibilia quietus semper operor ? Sed ipsi talis ac tanti mysterii mi- nus capaccs. « Propterea magis quaerebant eum interficere, c( quia non solum solvebat sabbatum,8ed et Patrem M suum dicebat Deum, a?qualem se faciens Deo.»In eo maxime doIebant,quia is qucm v-»rum ex infirmi- tate carnis hominem noverant,se verum Dei Filium credi volnisset, id est non gratia adoptatum, ut c«e- tcros sancto8,quibus loquitiir Propheta :«Ego dixi : Dii estis, et filii Excelsi omnes {PsaL lxxxi), sed natura Patri pcr omnia roqualem. Notandum sane quod dictum est : « aequalem se facicns Deo,»ad Ju- C daiorum personam dictum, qui putabant Dominum Jesum prasdicando facere quod non es8et,et non ve- raciler intimarc quod esset.Commoti ergo sunt Ju- d.-ci^et indignati;merito quidem,quod audebat homo a;qualem se facere Dco; scd ideo immerito, quia in homine non intelligebant Deum. Carnem videbant, Deum nesciebant ;habitaculum cernebaiit,habitato- rem ignorabant. Caro enim illa tcmplum erat,Deus inhabitabat intus. Non ergo Jesus carnem o^quabat Palri, non formam sorvi Domino comparabat: non quod factum est propter nos,sed qucd erat quando fecit nos.Quisnan.quesit Christus(catholicis loquor) nostis, quiabene credidistis non Verbo tantum,sed c Verbum caro factum est, et habitavit in nobis (Joan.i). » Kcccnsete de Verbo quid nostis ? « In fitemini peccata vestra, orate ut deleantur, oratc jj prineipio erat Verbum,ct Vcrbum erat apud Deum, ut minuantur, orate ut vobis proficicntibus ipsa deficiant. HOMILIA LIII. FERU QUiNTA posT LxUire. (JoAN. v.j « In illo tempore,dixit Jesusturbis Ju- « deorum : Patermcuausquemodooperatur, et ego M opcror, » et reliqua. Operatur Pater et Filius, ut naturarum diversitas permaneat,quae in prima con- ditione mundi condita; sunt.Idco dictum est in Psal- mis: « Qui finxit sigillatim corda eorum [PsaL uxn). » Non incognitaanimarumgcncra, scd ejus- dem substantias animas,qus in priuio houiino con- et Deus erat Verbum (Ibid.). » Ilic sequalitas cum Patre, sed « Verbum caro factumest,et habitavitin nobis. » Hac carne major est Pater ; ita Pater et ajqualis et major. iEqualis Verbo, major carne : eequalis ei per quemfecitnos,major eo quifactus est propter nos. « Commoli sunt vero et turbati Judaei,» quiu sc .Tqualem Christus Patri fccit,qui hominem tantuinmodb intellexerunt, non Deum : carncm vi- derunt, Divinitatem non crceiderunt. « Dixit enim : Non potest a se Filius facere quid- « qnam, nisi quod vidcrit Patrem facientem.» Non alia opera facit Pater quae vidcat Filius : et alia 311 HAYMONIS HALBERST.\T. EMSG. OPP. PARS H. — HOMH.. 312 Filins quo! viderit Patrom facientem, sed eadem j^ su8citare,quam laDguidossanare.SedsiGut suscitat operaipsaPater et FiiiuBsimiliter.Quaecunque enim ille fecerit, hoec et Filius similiter facit. Non cum lUe fecerit alia,Filius8imiliterfacit;8ed qu(ccunque ille fecerit, haoe et Filius similiter facit. Sed h®c facit Filius quas fecerit Pater, per Filium facit Pa- ter. Si per Fiiium facit, qua3 facit Pater, non alia Pater, aiia Filius facit, sed eadem opera sunt Patris et Filii. Et quomodo ea facit et Fiiius et eadem et similiter ? Ne forte eadem, sed dicis « similiter. » £adem,inquit,etsimiliter:et quomodo possiteadem non similiter, dum omnia qua; Patcr facit, per Fi- lium facit, sicutdictum est:«0mDiaperip8urofacta sunt, et sine ipso factum est nihil (Ibid.), »Ideo si- militer dixit : quia eadem facit Filius qu» facit et Patcr mortuos et vivificat, sic et Filius quos vuU vivificat. Non enim alios Pater,alio8 FiliuBvivincat, scd una potestas unam viviricationem facit, qus etiam potestas uno honorc honoranda est. Et iideo consequenter subjunxit : « Pater enim uon judicat quemquam, sed omne i< judicium dedit Filio : ut omnes boQorificeDt Fi- c< lium, sicut bonorificant Patrem.Qui non bonorifi- i( cat Filium, non bonorificat Patrem, qai misitil- « ium. » Pater non judicat quemquam, quia Patris persona in homine suscipitur,nec in judiciovidebi- tur, sed sola Filii forma, quae judicata est injasto« et juste judicat vivos ac mortuos. Nec cnim Filius vidcbitur in judicio in ca natura, qua consnbstan- Pater, quiaunaPatriset Fiiii in Divinitate substan- ^ tialis est Deo Patri, scd inea qua oonsubstaotialis tia et operatio, una voluntas et potestas,una vitaet cst matri, et bomo factus est. Ita inteliigendum est, essentia. Et squalia omnia sunt in Patre et Filio, nisi quod Pater Pater est, et Filius Filius est. Se- paratio esL in personis, scd unitas in natura. « Non enim potest Filius a se facere quidquam^nisi quod viderit Patrero facientem. » Non dei>emus carnaliter intelligerehancsententiaiD,quasi duorum hominum Patris et Filii, unius ostcndentis, alterius videntis: uniuB ioquentis, alterius audientis : quia nec Pater minoremhabetpotestatem, necmsgprem Uei Filius, cum Patre et Filio distantia Divinitatis non sit, sed una mi Significationem unius natura30stendit,et unius ope- rationis : quia communis est operatio Patris et Fi- « Pnter non judicat quemquam^sed omnejudiciQoa dedit Filio, » ac si diceretur: Patrom ncmovidcbit iu judicio vivorum et mortuorum,sedomnes Filium: quia ct Filius hominis cst, ut possit et abimpiisvi- deri, cum et illi videbuntin quem pupugerunt Quod ne conjicere potius quam apcrtedemonstrare videa* mur, proferimus ejusdcm Domini certam mani' festaniquescntcntiam, quamostendimusipsamfuis- se causam, ut diceret : « Pater non judicat quem- quam, sed omne judicium dcditFilio:»quiajudcxiB forma Filii hominisapparebit,quas formanoQ est Pa- tric,Fod Filii.Nec ea Filiiin quaaBqualisest Patri, sed in qua minor estPatre, ut sit injudicioconspcuus bonis et malis, » ut omnes honorificent Firmm,s}C- lii, quorum est una natura,una etiam operatio.ldeo C ut honorificant Patrem. » Qui non honorificat Fi- consequenter subjunxit: « Pater diiigit Fiiium, et omnia demonstrat ei « qus ipse facit. » Ut ostendertt omnem hanc Pa- tris demonstrationem fidei nostra; ease doctrinam ; et ut nequaquam hic ignoratio in Filio possit in- teiligi, cui Pater opera omnia qua; ipse faceret monstraret, continuo ait : « Et majora hisopera demonstrabit ei^ut vosad- « miremini. Sicut enim Pater suscitat mortuos ct « vivificat, sic et Fiiiusquos vultvivificat.»Eaenim Patrem demonstrare Fiiio dicit, qux mirentur : et quae eadem essent, ilia mox docuit. « Sicut enim Pater suscitat mortuos, et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat.»Ex» nisi quod habeat Filium?Aiiud est enim, cum tibi commendptur Deus, quia Deus est :et aliud,cum tibicommendatur Deus,quia Pater est. Cum tibi quia Deus est commendatur, Creator tibi commendatur, omnipotens tibi commendatur: Spiritus quidam summus, eternus, invisibilis, in- commutabilis tibi commendatur. Gum vero tibi, quia Patcr est, commendatur,nihil tibi aliud quam Filius oommendatur. Quia Pater dici non potest, si Filium non habct:sicut ncc Filius, si Patrem non haijet. Sed ne forte Patrem quidem honorifices tan- quam majorem, Filium vero tanquam minorem, ut dicas : Honorifico Patrem : scio enim quod habeat indissimilis unitatem, et domonstrationen operum. n Filium, et non error in Patris nomine. Nnn enira Non ignorationis instructio est, sed nostro; fidei, Patrcm intelligo sine Filio, h< qua) non Filio scientiam ignoratorum, sed nobis confesaicnem nativitatis invexit. Demonstrare enim Patrem, est per Filium facere quos facturus est.Nam majoraoperasuat rcsurrcctio mortuorum, quaj crit in novi6simodie,quam istiuslanguentid sanitas,qui Christi vorbo sanatus cst, ex quo nata est hujus oc- casio tota scrmonis.Dicitenim:» ut vos mirominit» et hoc difRcile cst vidore, quomodo tanquam tem- poraliter Filio coa?tcrno aliqua domonstrot anornus Pater,omnia Bcienti quoj ostapud l^utrcm. Quio snnt tamen iliamnjora?MaJnra orgosunt operamortuoa houorifico tamen et Fi- lium tanquam minorem. Corrigat te ipse Fiiius, et revocet te, dicens : « Etoranes iionorificent Filium.» non inferius, sed sicut honorificant Patrem. « Qui crgo non lionorificat FiUum,nccPatrem honorificat, qui misit ilium. » Ego, inquit, mt^orem honorem volo darc Patri, minorem Filio. Ibi toliis honorem Putri, ubi mogorem das Filio. Quid enim tibialiud videtur ista scntentia, nisi quia Pater equalepi sibi Filium generare aut noluit, aut non potuit ? Si no- luit, invidit; si non potuit, defecit. Non ergo vides, quia ita scnticndum, ubi majorem honorem vis dare 3i3 mUlUJE m TBMPORE. 314 Patri, ibi es contumeliosus in Patrem. Proinde sic X boDondca Filium quomodo honorincas Patrem, si vis honoriOcare et Filium et Patrem. « Amen amen dico vobi8,quia qui verbum meum « audit,et credit ei qui misit me,habetvitam ster- K nam. Et in judicium non veniet, sed transit a (t morte in vitam. » Et boc attendite, » qui verbum mcum audit, » et non dixit, Crede mihi, sed « credit eiqui me mi8it.»Verbum ergo Filii audiat, utPatri credat. Quare verbum audit tuum et credit alteri ? Nonnecum verbum aiicqjus audimus, eidem verbum proferenti credimus, loquenti nobis iidem accom- modamua ? Quid ergo voluit dteere, « qui verbum Bieum audit, et credii ei qui misit me, » nisi quia verbum ejus est in me?Et qnis estquiaudit verbum meum, nisi qui audit me, et qui credit in me?Gredit n autera ei qui misit me, quia oum illi credit, verbo ^us credii ; cum autem verbum ejus credit, mihi credit : quia Verbum Patris egosum. Non enira trans- iret de morte ad vitam, nisi primo esaet in morte. ttorluus ergo erat et revixit, perierat et inventus est. Fit proinde jam qucedam resurrectio, et trans- euot omnes a morte quadam ad quamdam vitam : a morte infidelitatis ad vitam fidei, a morte faisitatis ad vitam juaiili®. Esi ergo et ista resurrectio mor- tuorum. Aperiai illam plenius, et lucescat nobis ut C€epit. « Amen,amen dieo vobiA, quia venit boraetnunc K est,quando mortui audient vocem Filii Dei,etqui « audierint vivent.» Hoc proprium estpriorum^qui 8ic audiunt de incamationQ ejus,ut credantquiaFi- lius Dei est; id est, sic eum proptersefactuei^aoci' C piunt minorem Paire in forma servi, ui credant quia squalis est Pairi in forma Dei. Et ideo se* quiiur. « Sicut enim Pater habet vitam in semetipso, ita « dedit ei Filio viiam habere ifx semetipso. » Quod ergo ait : « Dedit Filio viiam habere in semettpso, breviter dicat, genuitFiliumvitamin sehabentem. » Neque enim erai sine vita, et accepit vitam, sed naacendo viia esi. Pater vita esi non nascendo, Fi- lius viia est nascendo. Paier de nuUo Patre, Filius de Deo Paire. Paterpropter Filium esi; Filius vero, et quod Filius est, propter Patrem esi : et quod esi, a Paire esi.Hoc dixit,« vitam dedit Filio, » ut babe- reteumin semetipso, ianquam diceret : Paier, qui esi vita in semeiipso,genuit Filium^quiesBetin semet- n ipso. Pro eo enim quod genuit^ voiuii intelligi dedil inquamsicniquam diceremos : Dedii iibiDeuseese. Sequiiar enim ei dicii : K Et poieatatem dedit ei Judicium facere, quia f Filius hominis est » Puio nihil esse manifestius. Nam Filius Dei aequalis Patri non accipit haac po- testatem Judieium faciendi, sed faabei illam eum Patre in occulio. Accepit auiem illam^ ut boni eima- li enm videant jndicaDtem,quia Filius hominisest. Visio quippe Filii bominis exhibebiturei malis. Nam vifiio form«e Dei, nonnisi mundis oorde, quoniam ipsi Deum videbuni,id esi solis piis, quorum dile* ctioni hoc ipsum promittit, quia ostendet seipsum illis. Et ideo vide quid sequiiur : « Nolite mirari hoc, » inquii. Quid noe probibei mirari, nisi illud quod revera miratur omnisqui non inteIligit?Et ideo diceretPatremdedisseeipoieeia* tem Judicium facere, quoniam filius bomanis esi, cum magis quasi hoc exspectaretur, ui diceret,quo- niam Filius Dei esi^sed quiaFiliumDei^secundum id quod in forma Dei equalis est Patri, videre ini* qui non poasunt.oporiet ut Judicem vivorumetmor- inorumyCum coramJudicabuntur,etJu8ti videsntei iniqui. « Nolite, inquit, mirari, quoniam venit hora « in qua omnes qui in monumentis suni audient « vocem Filii Dei. £i procedent qui bena egeruni, « in resurrectionem vit» : qui mala gesseruni, in « resurrectionem judicii. » Ad hoe ergo oportebai ut ideo acciperet iliam poiestaiem» qui filiushomi- nis est, ut resurgentes omnes videreni eum ia for- ma, in qua videri ab hominibus potest» eed alii ad damnaiionem, alii ad vitam etemam. Qu» esi au- iem vita eiema, nisi iiia visio que non coocediiur impiis?»Ui cognoscani te, inquit, unuia verum Deum, etquem misisti Jesum Ghrisium, (/(Nm.xvii).» Quomodoetipsum JesumChristum, nisiquemadmo- dumunum verum Deum quiosienditetseipsumillis? Non quomodo se ostenderet etiam puniendis in for- ma filii hominis. Secundum illam visionem bonus est, secundum quam visionem Deuanpparetmundis corde, ui aiiPaaimista : Quoniam « quam bonua brael Deus reoiis corde (PsaL lxxii). • Quando autem ju- dicem videbunt mali, non eis videbitur bonus, quia non ad eum gaudebunt corde,8ed tunc se plangent omnes iribus terrae^ in numero utique malorum omnium ei fideiium. Propter hoo eiiam ille, qui eum dixerat magisirum bonum,qu«ren8 ab eo con- silium consequend» vitae Qternse^respcmdit: « Quid me inierrogas de bono? Nemo bonu8,nisi «nus Deus (Matth. xix),» cum homincm alio ioco dicaibonum ipse Dominus:irBonus homo, de bono ihesauro cor- dis sui profertbona : et malus bomo,de malo tbe- sauro cordis sui profert maia {Matth. xii). » 9ed quia ille vi tam «etemam qusrebat, vita autem (eierna est in illa contemplatione,quia nonadpcenamvide* tur Deus, sed ad gaudium sempiternum, duas hic resurrectiones ipse Dominus Jesus Ghrisius in bis verbis nobis demonstrai : primam, qua; in fidc est, resurgemlo a peccatis, de qua ait : « Amen, amen, dico vobis, quia venit b(H*a in qua moriui audient vocem Filii Dei. » Alteram ubi ait : « Amen,amen, dico vobis, quia venit bora in qua omnes qui in mo- numento suni, audient vocem Fiiii Dei. » Illaprior est resurrectio animarum, illa sequcns resurrectio erit corporum.Qui vero in hac prima non resurgit, nec ibi ad eum resurget. « Hora autem nunc est,ut resurgant mortui.»Hora erit in 0ne s®culi,utresur- gant ct morlui. Sed si resurgant nunc in mente, tunc in carne resurgent. Nunc ia mente per verbum * Dci,id esi per Filium Dei,re8urgent: tunc in carne per Verbum Dei carofacium,fiIiun hominis.Neque 315 HAYMONIS HALBEHSTAT. EPISC. 0P1>. PARS H. — UOMIL. 316 enim ad judicium vivorum et mortuorum Pateripse venturus est, nec tamen reccdit a Filio Pater. Quo- modo ergo non ipsc venturus est^Quianonipsevi- debitur in judicio. Videbunt in quem pupugerunt. Forma illa erit judex quaj stetitsub judiceiillaju- dicabit,qua? judicata est.Judicata est enim inique, judicabit juste.Talis apparebit judex,qualis videri possit a quibus coronatus eat. Distinctio est inter illud verbum, quod superius dixit, « quod mortui audicnt voccm Filii Dei : »> et inter illud, quod hic ait:«Venit hora qnando omnes qui in monumentis eunt au.lent vorom Filii Dei. » Ibi vero ait, « au- dient, » id est obedient ; ideo ista resurrectio est ad vitam ; illa vero quae futura est, de qua dicit,«au- dient vocem Filii Dei,»id est,audient ut resurgant ad judicium.Non addidit hic,ad vilam:quiaomnes ad gloriam nonresurgent,8edmuItiadp^sit ligatis pedibus miraris, et non miraris quia jv surrexit quatriduanus ? In utroque potentia Domini erat, non vires mortui. Processit, et adhuc ligatus H, adhuc involutud^ tamen foras jam processit, quid signiGcat ? Quando contemnis, mortuusjaces; et si tanta quanta dixi contemnis, sepultus jaces ; sorgis, quando confiteris. Quid est enim procedere, nisi ab occultis velut exuendo manifestari ? Sed ut confitearis, Deus facitclamando, id est magna gratia vocando. Ideo processit mortuus, adhuc ligatus, adhuc reus, ut solverentur peccata ^us. Ministris ergoliocdixit: « Solvite eum, et sinite abire»i Potuitenim liga- menta solvcrc, qui mortuum rcsuscitavit. Sed pro- ptcr unitatem sanctic Ecclesias, et iudividuam cha- ritatcm dicitur ministris» id est discipulis Ghri^'i : « Solvite eum. » Quia sine unitate catholicie fldoif et charitate ecclesiastico: sanctitatis, peccata noa solvuntur. « Multi autem cx Judaiis, qui venerant ad Ma- « riam, et viderant quoc fecit Jesus, credideruot in c< eum. Quidam autem cx ipsis abierunt ad Phari- u sfROBy et dixerunt eis quas fecit Jesus. » Non omnee ex Judoiis qui convcnerant ad Mariam, sed quidam, sive ex cis qui non credidcrant, abierunt ad Pharisaos, ct dixcrunt quoe fecit Jesus '. sive an- nunttando, ut et ipsi credercnt, sive potius proden- do, ut &{evirent : sed quomodolibet, ct a quibusli- bet, ad Pharisaeos ista perlata sunt. HOMILIA LV. SABBATO posT Lxtare, (JoAN. viii). . PARS 11. — HOMlL. 324 M vorum. » Videamus quid audiant, audiamua ct A nirct ad crucem. Dislulit quidem potentiam, scd nos, sed non sicut illi : illi contemnentes, nos cre- dentcs ; illi Christum occidere volentes, nos per Christum vivere cupientes. Interim ista distantia distinguat aures mentesque nostras, ct audiamus quid Judaeis responderit Dominus. «< Respondit Jesus, et dixit eis : Et si ego de « meipso testimonium perhiboo, verum esl testimo- «- nium meum : quia scio unde venio et quo vado. » Patrem volebat intelligi. Et si Patri gloriam dabat Filius, ffiqualis glorificat eum a quo est missus, quantum debet bonrin glorificare eum a quo est crea- tus? « Bcio nnde veuio, et quo vado. » Iste qui in .prssentia vobis loquitur, habet quod non deseruit, sed tamen venit. Non enim venieado inde discessit, publicavit misericordiam. Unde distulit potenliam? Quia dc cruce descendere noluit, qui potuit de sepuU cro resurgere. Unde publicavit misericordiam?Quia pendens in cruce, dixit : « Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt(Lur. xxiii). » Siveergo propler hoc, quianonvenerat judicaremundum,8ed salvare mundum, dixit : « Ego non judico quemquam; »sive, quemadmodum commemoravi, quoniam dixerat, «Vos secundum carncm jiidicatis, » addidit, « Egonon Judico quemquam : » ut intelligamus, Christum noa secundum carnem judicare, secundum quod ab ho- minibus judicatus est. Non ut cognoscatis jam ut judicem Christum, audite quid sequitur: « Etsi judico ego, judicium meum verum est. » aut redeundo nos dereliquit, qui dixit: « Ecce egn |^ Eccehabet ct judicium. Sed agnosce Salvatorcm, ns vobiscum sum omnibus diebus, usque ad consum- mationem s®culi {MiUth, xxviii) » Ergo verum est tcstimonium luminis, sive se ostendat, sive aliter: quia sine lumine non potest videri lumen, et sine lumine non potest videri quodlibet aliud, quod non est lumen. Sicut enim lumen et seipsum ostendit^ et quffi circa sunt : ita et Christus, et seipsum os- tendit, et alios ilhmiinat, qui charitate circa se sunt, et sequuntur illum, non pedum grcssibus, sed charitatis oilHciis. Duosadventus Domini nostri Jesu Christi legimus in Scripturis sanctis a prophctis essc pracdictos : unum misericordias, qui peractus est, alterum judicii, qui vcnturus est. Prima ergo dispensatio Domini nostri Jesu Christi mcdicinalis, non judicialis. Nam si primo venisset judicaturus. sentias judicium. Quare aatem dixit judicium suum verum esse ? « Quia solus, inquit, non sum, scd ego « et qui misit me, Pater. » Quid est missio Christi, nisi incarnatio ejus? Missus est Christus, idemest, si dicas, incarnatus est Christus. Et a Patre missus erat, et a Patrc nunquam recessit. Et hic fuit per incaruationem , et hic est modo per divinitatem. Fides ergo mundat corda nostra, ut intellectus impleat corda nostra. Et ut intelligamus, mysterium salutis nostrae altum cst, profundum cst, secretumest, una substantia est, unadivinitasest, unamajestasPatris ct Filii. Pater non passusest, sed solus Fihus.Ergo intelligamus missionem Filii nominatam incamatio- nem Filii: Patrem autem incarnatum esse non cre- das. Unde ergo verum est judicium ejus, nisi quia neminem invenisset cui prsmia justitiaB redderet. C verus estFiliusPatris?Ideodixit:«Judicium meum Quia ergo vidit omnes peccatores, et omnimo esse neminem immunem a morte peccati, prius erat ejus misericordia prasroganda, et post exercendum judi- cium. Quia de illo cantaverat Psalmus: » Misericor- diam ct judicium cantabo tibi, Domine {PsaL c). » Non enim ad judicium et misericordiam. Nam si primum esset judicium, nuUa esset misericordia; sed primo misericordia, postea judicium. Qua; est prima misericordia? Creator hominis homo esse di- gnatus est, factus quod fecerat, ne quod fecerat per- iret. Quid huic misericordiffi addi potest? Addidit tamen. Nam reprobatus ab hominibus, pro quorum salute venerat in mundum, irrisiones sustinuit, fla- gella, sputa, opprobria inimicorum, turpissimam verum est, quia solus non sum, sed ego, et qui me misit Pater. » Idem ergo in alio loco dixit: « Egocl Pater unum sumus {Joan, x). » Unum in substantia, duo in persona. Unum dixit, in substantiseuuitate; sumus dixit,propterpcrsonarum distinctionem.Audi quid dixit : « Ego, etqui me misit, Patcr. » Distingue personas: agnosce quia Pater, Patcr est; agnosce, quia Filius, Filius est ; ne in barathrum Sabellianum pervenias. Etnoli dicere, aliud et aliud: sed dicalius etalius. Non aliud in substantia, scd alius in perso- na. Non Pater major, non Filius minorin divinilatis gloria : sed crede, unum sumus. In co quod dixit ipsa Veritas, unum, libera te ab Ario ; quod dixit, sumus, libcra te a Sabellio. Si unum, non ergo di- mortem crucis. Hoec omnia sustinuit, quiavoiuit, ut d versum; si sumus, non crgo unus. Dejudicio dixe salvaret hominem quem creaverat. Nullum genus mortis intolerabilius fuit cnice, propter longos cru- ciatus : sed nihil gloriosius quam signum crucis portare in fronte. Unde Apostolus ait, gloriam cru- cis praedicans : « Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini Jesu Christi, pcrquem mihi mundus crucifixus est et ego mundo (Gal. vi.) » Quia venit neminem judicare, consequenter Judaeis respondit : « Vos secundum carnem judicatis, ego non judico ff quemquam.»Pertulitinjustumjudicium,utageret justum : sed in co quod perlulit injustum, niiseri- cordiae fult. Denique ita humili9 factus est, ut perve- rat : « Ego non judico quemquam ; » de testimonio nunc vult diccre. « In lege, » inquit, « veslra scriptum est. » Vestra dicit, tanquam diceret, In lege quae vobis a Deo data est, sicut dicimus : Panem nostrum quoUdianum, quem a Deo nobisdari poposcimus.'Quid est quod in lege eorum scriptum est : « Quia duorum hominum «testimoniumverumest.»Nunquidsemperduohomi- nesverumdicunttestimonium?Nonoeduofalsit«stes contra Susannam falsum protulerunt testimonium (Daw.xiii.)? Et Judajis quoerentibus falsum testimo- niumcontraChristum, dicit evangelista: «Venerunt 3i5 HOMILliE DE TEAIPORE. 326 novissime duo falsi ieaica {Matth, xxvi). » Nunquid A dubitationis verbum est, quando diciturab homine quia duo erant,ideo falsi testes non erant?Quid de duobus dicimus vel tribus ? Universuspopulusmen- titus est contra Christum.Si ergo totus populus,qui constatexmagna hominum multitudiDo, falsumtes- timoniumdiccreinventu3est,quomodoaccipiendum est: • Inoreduorum veltrium testium stabitomne Terbum (Deut, xix), » nisi quia hoc modo permys- terium Trinitas commendata est, in qua perpetua stabilitas veritatis est ?Sivi8 habere bonam causam, habeto duos vel tres testes,Patrem et Filium et Spi- ritumsanctum.DeniqueyquandoSusanna.castafemi- na fidelisquc conjux, a duobus falsis testibus urge- balur, Trinitas illi in conscientia atque in occulto sufTragabatur.IUa Trinitas de occulto unum tcstem dubitante : ideo dubitante, quianesciente.Cumvero dicitur aDeo verbumdubitationi8,rum Deum n''hil utique lateat, illa dubitatione arguitur infidelitas, non opinatur divinitas. Homines enim de his rebus quas ccrtas habent, aliquando increpative dubitant id est verbum dubitationis ponunt, cum corde non dubitant. Velut, si indigneris servo tuo, etdicas: Gontemnisme?considera,forsitandominustuussum. Hinc et Apostolus ad quosdam contemptores suos loquens, ait: « Puto autem et ego spiritum Dei habeo (/ Cor, vii). » Quod dlcit puto, dubitare vide- tur, sed ille increpobat, non dubitabat.Et Dominus Christus alio loco increpans inOdelitatem futuram generis humani : « Cum venerit, » inquit, t Filius Danieiem excitavit, et duos convicit. Ergo quia in -p hominis,putas inveniet fidem in terra(LtM;.xviii) ? » lege vestra scriptum est duorum hominum testimo- nium verum csse, aceipite verum testimonium, ne sentiatis judicium:«Egoenim,»inquit, « non judico quemqnam, sed testimoniumperhibeode meipso.» Differojuiiiciuai^non dififero testimonium.Eligamus, fratres, testimonium l)ei, quia testimonium Doive- rum est ;etquomodotestis est omnium quae agimus, judexerit omnium quae fecimus.Et alium nonqusrit testem,nisi seipsum : qui omnia secreta cordis no- stri considerat, et quid, vel ex quo fonte procedat. Ideo testis, quia non quaerit alium unde cognoscat qui sis, vel qualis.sit vita tua, qui reddit unicui- quc sacundum opera sua. Responderunt ergo Ju- diei Domino loquenti de Patre suo, et dixerunt : « Ubi est Pater tuus ? wPatrem Christi carnaliter Scit ergo omnia, per quem facta sunt omnia,et ta- men dubitando increpat :«Si me 8ciretis,et Patrem meum forsitansciretis.»Increpat infideles,admonet fideles, ut sciantunam csse cognitionem Patris et Fiiii, quatenus sciant cognitionem FiliiDei cognitio- nem csse et Patris.ldeo discipulo electo poscenti ut ostenderet eis Patrem,re8pondit : « Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me?Philippe,qui videt me,videt et Patrcm {Joan. xiv). » Si dissimilis essct Filius Patri, nunquid diceret discipulis suis : « Qui me videt, videtetPatrem? « Nunquid diceret Judsis :«Si me sciretis.ct Patrem meum sciretis ? » « Hffic verba locutus est Jesus in gazophylacio^ « docensin tempk). »Magna flducia sine timore Non enim pateretur, si nollet: quia nec nasceretur, si acceperunt, quia verbo Christi secundum carnem C noilet.QuidcstquodhaecverbaJesusingazophylacio, judicaverunt. Erat autem qui loquebatur, in aperto caro, in occulto Verbum : homo manifestus, Deus occultus. Videamus ergo quid ad hsc Dominus re- spondit : «Ubi est, » inquiunt, « Pater tuus?»Audi- vimus enim te dicere, « solus non sum, sed ego et qui me misit Pater. » Nam solum te videmus ; Pa- trem tuum tecum non videmus. Quomodo te di- cis soluTO non esse, sed cum Patre tuo esse ? Age: oslende nobis tecum esse Patrem tuum. Et Domi- nu^iNunquid me vldetis, et Patrem meum non videtis ? Hoc onim sequitur, hoc suis verbis ipse respondit, quorum verborum expositionem nos antc praemisimus. Videteenim quiddixerit. « Respondit « Jesus :Neque mc 6citis,neque Patrem meum.Si me docens in templo, Jocutus est ? Gazophylacium est, ubi thcsauri conduntur.Jesusingazopbylacioloque- batur Judasis, dum in parabolis locutus est turbis: nam gazophylacium fuit Christi,in quo omnia latu- erunt mysteria tunc aperienda,dum ipse,qui latuit in littera, loquebatur :non in proverbii8,sed palam omnia fidelibus suis enarrans.Nam etgazophylacia adhfierebant iemplo,quia ipse Ghristustemplum est, de quo ipseait: « Solvite templum hoc (Joan,n), » Cui omnia mysteria veteris lcgis adhaercbant, et ad eum omnia respiciebant,donec veniret ad aperienda singulorum gazophylacia mysteriorum,aperiente eo sensus fidelium suorum, ut intelligerent quae late- bant, sicut evangelista ait : «Tunc aperit illis sen- sciretis,forsitanetPatremmeamsciretis. » Dicitis n sum, ut intelligerent Scripturas (Lim;. ii). » Dcnique ergo: «Ubi est Patertuus,» quasi jam sciatis, quasi totum hocsim,quod videtis.Ergoquiame non nostis^ ideovobisPatremmeum nonostendo.dominem quae- rilis, quia secundum carnem judicatis. Quia vero, secundum quod videtis aliud sum, et aliud secun- dum quod non videtis, Patrem autem meum loquar occultum. Occultus prius cst, ut me noveritis, tunc ct Patrem meum scietis : «Si enim me sciretis, for- sitau et Patrem meumscireti8.»llle qui omniascit, quando dicitforsitan,non dubitat, sed increpat. At- tendeenim quomodo increpative dicatur ipsum for- 85tan, quQd videlur csse verbum dubitationis : eed quid sequitur,audiamus :« Nemo apprehendit eum. « quia necdum venerat hora ejus. » Scilicet omnia sunt dispositionis suie, omnia voluntatis suae.Quia qui voluntate natus est, voluntate et passus est. Si ergo pati noilet, non pateretur ; sed si non pate- retur, sanguis illius non funderetur ;8i sanguis iile non funderetur,mundus non redimeretur. Agamus itaque gratias et potestati divinitatis,ct miserationi infirmitatis ejus,de occulta potentia,quam Jud^i non noverant, unde illis modo dictum est : « Neque me nostis, neque Patrem meum. »Etde carne buscepta,quam Judaei noverant, et cujus pa« 327 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP* PAUS II. — HOMIL 328 ti-iam sciebant. Unde illis alio loro dixit : « £t mc scitis, et unde sim scitis. « Utrumque noverimus in Ghristo, et unde «qualis Patri, et unde illo m«gor est Pater : illud Verbum est, illud caro ; illud Deus est, illHd homo ; aed unus Ghrtfetus, Dens et homo. HOMILIA LVI. DOMINIGA QUINTA IN QUADHAGE8IMA, QUiE DlGrrUR IN PASSI0N£ DOMINI. (JoAN. viii). « In illo tempore : Dicebat Jesus tur- « bis Judsorum, etprincipibus saoerdotum :Ouis ex « vobis arguet me de peccato ? Si veritaicm dico, « quare vos non creditis mibi ? »et reliqua. Postquam Dominus Judffios cotivicit, et eos filios diaboli esse ostendit, dicens (Joan. viiij '• « Vos ex patre diabolo estis, et desideria patris vcstri facere vultis : >» et postquamCquflB in eadem hiatorta superius leguotur, quia de genere nobiiitatis gloriabantur, dicentes : c< Semen Abrahie sumus, et nemini servivimus un- quam»),demon8travitnihil prodesse nobiiitatem cai^ nissine nobilitatementis,-adjunxit, dicens : «Amen amen dico vobis,quia omnis qui facit peccatum,ser< vus est peccati. Servus autem non manet in doino in eeternum.iUt crgo ostenderet quia si eum imitari velient, Hlii Dei esse possent, adjunxit hoc quod in capite hujus lectionis habetur : « Quis ex vobis arguet me depeccato? «Quis, pronomen inBnilum, aliquando vim interrogantishabet,aliquandoabne- gantis. Interrogantis, sicut per Psalmistam dicitur (Psal. xiv): « Domine, quis habitabit in taberna- culo tuo ? aut quis requiescet in monte sanctotuo ?» Ad quam interrogationem protinus respondetur, cum subditur : « Qui ingreditur sine macula,et ope- ratur justitiam. » Abnegantis, sicut Salomon ait: « Quis potest dicere^Mundum estcor meum,purus Bum a peccato (Prou.xxj^f » £t iterum : « In inferno autem quis confttebitur tibi (PsaL vi) ?» ubi subau- diendum est per singula, nuUus. Ita et in hoc loco abnegative ponitur,cum a Domino dicitur : « Quis ex vobisarguet me de peccato? » subauditur, nuUus. Nemo eum de peccato arguere poterat, qui ut pec- catorea a peccato solveret, in mundum absquepec- cato venerat. Aiii namque homines similes sibi de peccatis redarguere possunt, sive de prsteritis^sive de futuris, quie perpetrari possunt: Dominum au- tem Jesum Christum nec de prsteritis, nec de fu- turis ullusredargucre praevalet,quia carnem quidem ex carne traxit Adam, sed tamen nuUam culpam peccati ex origine traxit Adao. De quo veracissime apostolus PetruB ait: « Qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus (/ Petr. ii). » Et ipse Dominus de seipso : « Venit ad me princeps hiyus mundi, et in me non habet quidquam [Joan. xiv). » Nec aolum ejus sancta conceptio atque nati- yitas abaque peccato fuit, sed etiam omnis ejus operatio, prsdicatio, atque inter homines conver- salio irreprehensibilis apparuit, sicut tpse ait in Evatigelio : «Si male locutus sum, testimonium per- hibe de malo (Joan. xviii). » Et iterum : « Opera A. qu^ ego facio in nomine Patris mei,ip6ate8timonium perhibent de me (Joan, x). » Ut aulem ostenderet eos a peccatis liberari posse, siin eirai credercvel- lent, subjunxit, dicens : « Si veritatem dico, quare « non creditis mihi? » Veritas ipse est qui ait: « Ego sum via, veritas, et vita (Joan. xiv). » Ac si diccret : Gum mibi qui veritas aum, a Patre veri- tatis venicns, veritatem vobis loqncnti non credi- tis, profecto filios illius vos esse ostenditis, qui ab initio meadax fuit, et in veritate non stetit, quo- niam veritas in «o non est. « Qui est ex Deo, verba Dei audit. » Id his ver- bis unusquisque suam conscientiam probare potest, utrum ex Deo sit aa non. Qui enim v4H>bumDei li- benter audit, etlibentius eperecomplet,nu}lomodo B se ex Deo csse dubitet, quoniam sicut Domious ait in Evangelio: « Non est arbor mala faoiens fruclus bonos (Malth. vii). » Qui vero vecors et durus ver- bum Dei audire contemnit, vel «i cum aare corpo- ris audierit, illud nullo studio vel labore in opere mittere conatur, profecto se ex Deo txon esse mani- festat ; quales erant isti, quibus a Domino dicitur: « Propterea vos non auditis, quia ex Deo non estis.» In quibus verbisquestio oritur,quareDomiD'usdicat Judasis : « Vos ex Deo non estis, » cum aiibiscnptom sit: « ViditDeus cuncta quae fecit, eterantvalde bona {Gen. i). » Et iterum : « Qui manet in aHer* num, oreavit omnia simul (Eccli. xviii). » Adquod diccndum, quia non negat eos natura ex Dco esse, sed vitio. Aliud est enim natura in homine, aliud peccatum : Natura in homine, a Deo creala valde C bona esL, peccatum a diabolo inventum est.BoDum quippe sine malo esse potest, malum vero sine bo- no esse non potest ; quia privatio boni, nibil aliud est, nisi inventio mali. Igitur conditione ox Deo erant, sed vitio ex Deo non erant. Quod apertius cognoBoimus, sipauiulum hujuslectionissuperiord attendamus. Legiinus enim quia eosdem Judsos filios Abrahae confessus est, dicens (iom. viii]: « Scio quia filii Abrahae estis ; » et post pauca esse filios Abrahae negavit, subjiciens : « Si filii Abrabe estis, opera Abrahaa faeite. » Ergo per propaginem carnis filii erant Abrahie, sed per imitationem hu- militatis et fidei, non erant filii Abraha;. Sic ergo, ut dictum est, natura ex Deo erant,sed vitioex Deo non erant. Quod genus locutionis adeo usitatissi- n mum est in Scripturis, ut etiam in communi locu- tione reperiatur. Verbi gratia : video hominem pec- catorem ;cum hominem nominamu8,naturam intel- ligimus ; cum subjungimus peccatoi^m, vitium. Siuiiliter etiam et hominesbonosdioimus et homi- nes malos : bonos, quia a Doo sunt conditi ;raaios, quia vitiosi. £t dicimus angelum bonum, et ange- lum malum:non quod ipse per naturam malus esse possit, sed quodvitio semalum esse fecit.Sedquod Dominus verbis deJudaeistestatur, sciiioet quod ex Deo non essent, ipsi de se operibus manifestant. Nam ex correptione, qua emendari debuerant, de- teriores effecti sunt. Quia sicut sequitur ; 3iJi HOMlUi*: DE TEMPOHE. 330 u Responderunty et dixorunt ei : Nonne bene A verat esse custodem, illum seilicet, cui Ppopheta {( diciams nos, qula SamariUnus es tu, et dicmo- K niuQQhabcs? » Quod ut ad vituperationecn perti- neat, illos Dominumdcemoniumhaberedixisseyma- nifestum est. Sed quid vituperationis^habeat^ quod eun) Samaritanum nominaverint, propter eos, qui bistoriam ignorant, coma)emorandum est. Legimus enim io Regnorum Ubris (iJI Heg, xii), quod decem tribus filioruin israel in Samaria ad auggeslionem ieroboam, qui peccavit, et peccare feoit Israel, re- licto Deo patrum suorum, vitulos aurcos et argen- teos, quos ipsein BetheletDanstatueratyColuerint. ElIdcircosusciiavitDominus.contrainoBSalmanasar regem Assyrioram, quiduxitcoscapiivoe inexteras naliones, ita tamen,utineorumregionealia8gentes constitueret. Qixsb etiam cum ibideossuoscolerent, .. misit Domiousineospessimasbestias, ursos scilicet et leones, ad quorum morsus et plagas cumplures morcrentur, miBerunt nuntios ad regem, dicentes: 0 Terra in qua habitamus optio^a est, sed habita- tores suos devorat, eo quod igooremusltgitimaDei terrs colere. » Tunc rex, initoconsilio^misitunum de sacerdotibus HebraBorum qui eos legltima Dei terrie colere dooeret, et eo tempore ipsse gentes Deum cmli calucrunt, non tamen idola sua relin- quentes. Tribus autem Juda etHenjamin,iaquibus reges de stirpe Drvid regnabant, sicut ei Dominus promiserat lucernam ei ae daturum ex semineejus in iBternum, necdum adhuc ductas in captivitatem^ inJerusalem manebant. ExquotemporeJudffiidicti suot. noQ ut quidam putant, a Juda Machabaeo. suam fragilitatemcuatodiendam commendavit,cum dixit: « Gustodi nic, Domine, ut pupillam oeuli {Psal, x). » Et iterum : « Custodi ine a kqneo, ^uem statuerunt mihi {Piol. cxl). » Et: « Non dormitabit neque dormiet, qui cu«todiiIsrael {PsaL cxx). » Et : c( Custodiens parvulos DominuB (Pial. cxiv). » Iste est enim ille Samaritanus, qui proxi- mum suum inveniens vulneratum, ftlligavit vulnera .eju8,et imponens illuminjumentum6uum,duxititi stabulum, ct curam cjos egi t ([.»> N/ot^dum autem quod duo ei op- posita fuerunt, sed ipse unumnegavit^alterumvevo tacendo consensit. Negavit se daimoniutn habere, Qon iamen negavit se esse Samaritanum. Samari- tanus quippe interpretatur custos. Noluit ergo Do- minus se Samariianum essenegore,sc nostrumno- Patroi. CXYIII. « Ego non quaero gloriam meam, est qui querat et judicet^ » cum alibi dixisse legatur:« Paternon Judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio {Joan, v)? » Si Pater omne judicium dedit Filio, quare idem Filiuspostacc^ptamcontumeliamdicit: « Est qui quaerat et judicet? » Ad quod dicendum, quiajudiciuminScripturisduplicemsignincationem habet. Aliquando autemaddiscretionem, aliquando pertinct ad damnationem, Nisi enim ad discretionem pertineret, nequaquam Psalmista diceret : « Judiea me, Deus, et discerne causam meam de gente non sancta {PsaL xui}. » Et: } Unde et subditur : '( Est Pater meus qui gloriflcat me, quem voe " dicitis quia Deas noster est. » Si quis historiam saDcti Evangelii recenseat, facile potest reperire qualiter Pater Filiiim glorincaverit. Glorificavit Fi- lium Pdter, quando eo baptizato vox de ccelo into- nuit, dicens : Tu es Filius meus dilcctus, in te complacui {Marc. 1). » Gloriflcavitetiam,quando et coram discipulis in monte transfiguratus est, et ^adem vox intonuit, dicens : « Hic est Filius meus-n <^ilectu3,in quo mihi bene complacui,ipsumaudite .XfUth, xvii). » Glorilicavit, quando tales virtutes ^t signa per eum fecit, ut ipsum hominem Deum esse ostenderet. Unde eodem Filio dicente : « Gla- rifica me tu, Pater, apud temetipsum, claritate qoam habui priusquam mundus fieret {Joan. svii), )) respondit Pater : « Et clarificavi, et iterum clariiicabo {Joaii. xi). » Glarificavit alibi Fiiius Patrem,quando dixit:« Ego a meipso non veni,sed Pater laeus misit me (Joan. viii). » Ciarificat etiam quando opera et virtutes, quas fecit, ad Patris glo- riam reduxit, dicens : « Mea doctrina non est mea, erant, qui Filium Dei dsmonium habere dicebant. « Sed 8cio eum, et sermonem ejus aervo. » Ac si diceret : Sed invisibilem Deum videre non valetis, ex operibus, qua in nomine ejus facio, me ab illo missum esse cognoscere potestis, sicut ipse ait : « Si mihi non creditis, vel operibus credite {Joau. x). » Et iterum: « Opera qu» ego facio in nominePatris mei, ipsa testimonia perhibent de me {Jbid). » Et quia inde me eum cognoscere manifesto, quia ser- monem ejus servo, profecto vos falso illum cogno- scere gioriamini,cujuB praecepta contemnitis.Unde Joannes apostolus : « Si quis dixerit,quoniamdiligo Deum, et mandata ejus non custodit, mendax est (/ Joan. II). » « Abraham pater vester exsultavitut videretdiem « meuDfl ; vidit, et gavisus est. » Queerit fortasse ali- quis, ubi vel quando beatus Abraham patriarcha diem Ghristi vidisse, etgavisusesseinveniatur. Sed si ejus operadiligenterinspicirou8,eteaspirituaiiter consideramus, citius cognoscimus, ubi vel quando diem Ghristi viderit, et gavisus sit. Legimus enim in Genesi quia, cum esset senex provectaeque etatis, servnm seniorem domus suee vocavit ad se, et ait illi : < Mitte manum tuam sub femore meo, et jura mihi per Deum coeli,quod non accipias uxoremfilio meo de filiabus Chanaan, inter quos habito, sed proflscaris ad terram et cognationem meiam, et 335 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISG OPP. PARS II. — HOMIL. Vi indn filio mco Isaac, accipias uxorero (Gen. xxiv).» A «Tulerunt ergo,lapide8,at jacarentineom.wft^ Quid Eibi vult talis adjuraUo?Qaid Dcus coeli ad fe- roar Abralue pertinet, aut iemur Abrahs ad Doum coili? Si aoteiD per feraur, ut quid per Deum? et 8i per Deum, ut quid per femur adjuravil? Nimirum per fermur propago carnis de8ignatur?Cum igitur servum per Deum cocli et femur adjuravit, ostendit quia intellexit illum de stirpe suanascitu- rum, qui sic ad ejus femur pertinet, ut merito Deus cobH crederetur, et sic vidit Abraham diem Christi, et gavisus est ; inelTabili namque gaudio potuit cx- 8ultare,quando eum de stirpesuapraeviditnascitu- rum,per quem non solum ipse salvaretur, sed etiam totus mundus redimeretur, et impletur promissio Domini ad enm dtcentis : • in semioe tuo benedi- centur omnes gentes (Gen. xxti). » Sive aliter : Abraham diem Christi vidit, et gavisus est, quando in figura sanctaB Trinitotis tres angelos meridie ho- spitio 8uscepit(6^. xviii). Tres enim vidit, et unum adoravit, quia in Trinitate unilatem credidit. Ibi ergo personam Christi intellexit,et tuncdiem ejusvidit, et gavisusest.Unde ipsa Scripturastatim subjunxit dicens : « Credidit Abraham Deo, et reputatumest illi ad justitiam (Hom. iv). » Et quia 8spc praefati perfldiJudsiprofundumdivinitatismysteriumpene- trare nequibant,in setate humanitatis ca^cismcnti- bus oberrabant, dicentes : u Quinquaginta annos nonduni habes et Abraham « vidisti ?»Ouia viderunt Dominum Jesum Christum hominem,nonconsiderabantDeumes8econjunctum, ad humanitatem tantum respicientes, ideo dicebant B cle ad lapides cucurreruat^qui lapideum Gor!ial»»< bant, quibus bene congmit, quod eorapi ptiribos per prophetam dictum fuerat: «Nervus ferreuseer- vix tua^ et frons tua «nea (l$a. xlviii). » Non eaim erant de iliis quibus Dominus per prophetam aii: c Auferam a vobis cor lapideum, el dabo vobis cor carneum fEzech, xi), » sed in saxomm soliditate duri erant, quoniam DominumJesumChrietuniDci Filium,qui per eorum prophetas eis fiierAl promis' sus, miraoula facientem, predicaitem, etoperaotein, sicut scriptum babebant^praesentiftlitervidebantet non recognoscebant, sed lapidarevolebant. Etquia non venerat potestate, sed humilitate hosteH suo^ vincere, jure subditur:* Jesos aulcmabscoodit^, « et exivit de templo. » Vae Judaeis a quibua 8eab»> coodit. Abscondit enim se abaspectibuseorumro^ porCi qui non merebantur eum videre mente. Noa enim Dominus ante manus persequeDtium mt abscondit, ut mori timeret,qui pro nobiamoriTe- nerat, sed humihHatis gratia, ut congnio tempore congraam mortem susciperet, videlicet crueis. Di- gnum namque eratut,quiaprimus homoperlignQm vctitum ceciderat,per lignum sanctae crucis restau* raretur, quod in sequentibus manifestius habetur. Sed pulchreutraqnc Domini natura in fiaehujusi |^ ctionis,divina scilicetet humana, nobisdemoDstra* tur,si hanc cum altera conferamus. Legimus eDim quia cum ducerent eum usquead superciliummoD* tis^super quem civitaseorum «diflcataerat^utinde eum prsBcipitarent, ipse transiens per mediumillo- nondumeumquinquagintaannoshabere.Etquoniam C rum ibat (Lue. iv). Et in eodem Joanne, quia cum Dominus Jesus Christus verus Deus, sine initio et sine flne ubique prassens est.antequinquagintaan- noe Abraham viderat, et videbat. Sed ille qui minus quam quinquaginta annos per humanitatem habe- bat ut ostenderetseante omniasaeculaperdivinita- temeaae aiyunxit : • Amen,amen dico vobis,antequam Abraham fle- « ret, ego sum. • Ubi notandum, ut ostenderet se verumDeume88e,nDnd]xit,Egofui, sed,« antequam Abraham fleret, ego sum. « Sum quippe praesentis temporis Yerbum,nec praeteritum,nec futurumso- nat, sed semper praeaens. Et ideo illi boH congruit, cui nec prasterita transeunt, nec futura succedunt, aed semperilliest es8e,aeternumetincommutabilem permanere. Unde quaerenti Moysi : « Si dixerint n mihi » fllii Israel, « quod est nomen » tuum, quid dicam eis? respondit : Haec dices flliis Israel:«Ego sum qui sum; qui est,misit me ad vos (Exod.m), » Nec solum ante Abraham est,sed etiam ante omne initium, sicut ipse ait: « Ego principium, qui etlo- quor vobis (Joan. viii),iicui inlaudo sapientiae dici< tur : « Dominus pqssedit nie iiiitio viarum suarum {Prav. vin). » Et iterum : « Ego ex ore AJtissimi prodivi (Eccli.xviv). ■ Postquam a Domino se supe- ratos esse viderunt, ita ut verba verbis opponere non possent, felleinvidiaecommoli, lapidibuseum necare oonati sunt. Unde et subditur : mississent principes et sacerdotes milites, qui eum comprehenderent, Jesus processit obviam illis, at interrogavit eos : « Ouemqufleritis?At illi respoode- runt : Jesum Nazarenum. Aitillis : Ego sum. )»Statim ut dixit^ego 8um,abierunt retrorsum et cecideruot in terram (Joan xviu). Quasi ergo homo ab oculis iapidantium se abscondit,sed quasi Deus periDedium persequentium transivit, et inimtcos prostravitsoos.! Qui enim solo verbo inimicos prostravit, Deudest.j Qui autem corporaliter, ut hoiao inter alios homi- nes, se abscondit, homo verus erat. IIOMILIA LVII. FERIA SECUNOA POST JudiCd. (JoAN. vii). » In illo tcmpore : Miserunt principes 4 et Pharisaei ministros, ut apprehenderent Jesum. ^ Miserunt ministros, ut eumcomprehenderent,qoem apprehendere non potuorunt, adhuc nolentem ut comprehenderetur, sed audierunt docentem,quive- nerant apprehendcre innocentem. « Dixit ergo eis Jesus : Adhuc modicum tempM « vobiscum sum. » Quod modo vultis facere,factufi estis, sed non modo, quia modo nolo.Quareadhuc modo nolo ? • Quia adhuc modicum tempus ^'obis- cum sum,et tunc vado ad eum qui misitme.»l|n- plore dcbeo dispensationem meam,et8ic pervenu* ad passionem meam. 337 HOMILIiE Dii: TCMPURE. 338 N Qasretis me et non invenietis me, et ubi sum (c cgo, vos non poteetis venire. » Hic jam resurrc- etioDem suam predixit. Noluerunt enim agnoscere prcseDtem, et postea quaesierunt eum, cum viderent DuitiludiDem jam credentem. Magna enim signa ficU sunt, etiam cum Dominus resurrexit,etcum in asiam ascendit, tunc per discipulos facta sunt ma- goa, sed ille per illos^ qui et per ipeum. Ille quippe iliiB dixerat : « Sine me nihil potestis facere {Joan. zv). » Quare non potuerunt venire ? Quia non volue ruot credere, quia nullus sine fide salvari potest. •( Dixerunt ergo Jud®i, » non ad ipsom, sed ad semetipsos : « Quo bic iturus est, quia non inve- < oiemus eum? Nunquid in dispersionem gentium • itaruB est, et docturus gentes ? » Non enim scie- baot quid dixenint, sed quia],ilie voluit prophetave- rDnt.Iturus enim erat Dominus ad gentes, non prae- seatia corporis sui, sed potestate divinain discipu- iissuis, de quibus dixit per prophetam : « Quam pulchri pedes evangelixantium pacem,evangelizan- tiom booa! » {Isa, xxv ; llom, x.) In his pedibus Chri- 9tus iturus erat ad gentes, et per eos docturus gen- te6,utCdem acciperent gentes, quara Judasi spreve- mi. Qui verum nescientes prophotaverunt qui igno- ravcrunt Ghristum diccntem : « Et ubi sum ego vos Bon polestis venire. » Quare vos non potestis ve- m1 Quia non vultis credere. Quid est quod dixit, *ubi sum egO| » nisi in sinu Patris, cpnscmpiter- *u(i Patri? In tcrra loquebatur, sed in Patris sinu K esse monstrabat. Ante caiteras dispensationes I)<)mini Dostri,ct doctrinas salutis nostrs, et dubi- ialiooes Judsoruin de Domino Jesu Christo, qua3 ^itit, quibus alii confunderentur, alii docerentur, flovissiino fbstivitatis illius die (tunc enim ista age- i*ntur,quaB appellabantur scenopcgia, id est taber- nacQlorum constructio, quia festivitate jam ante s^mlDit charitas vestra fuisse disertum) vocat Do- ninus Cbristus,et hoc non utcunque loquendo, sed clamaiido, ut qui sitit, veniat ad eum. Sitimus, ve- n:amQs : et non pedibus, sed affectibuSy ncc mi- ^ndo, sed amando veniamus. Quanquam etiam ^UDduminteriorem homincm, et qui amat migrat. Elaliud est migrare corpore, aliud oorde. Migrat fyrpore, qui motu corporis mutat locum. Migrat corde, qui motu cordis affectum mutat. Si aliud iinafi, aliud amabas, non ibi eras. Glamat ergo no- ^s Dominus, stabat enim et clamabat : « Si quis sitit, veniat ad me et bibat. Qui credit * iQ me, sieut dicit Scriptura, flumina de ventre " ('jus fluent aquas viva;. » Quod hoc esset quando ^^gelista exposuit, immorari non debemus. Unde «>iim dixerit Dominus : «^i quis sitit, veniat ad ^i et bibal. Et qui rredit in me» flumina de ventre ^JQs flueut aqus vivse, » consequenter exposuit evan- griisla, dicens : " Hoc autera dixit de Spiritu, quem accepturi " cfant credentes in eum. » Hoc tantura sciamus, l^od de charitate hoc clamabat Dominus Jesus. Gla- n^ftbttt ergo et dicit, ut veniamus et bibaums, si in- A. tus sit animus. Et dicit, quia, cum biberimus, flu- mina aqus vivs fluent de ventro nostro. Venter interioris hominis est conscientia cordis ejus. Bibito ergo isto liquore^ reviviscit purgata conscientia, et hauriens fontem habebit, etiam ipsa fons erit. Quid cst fons, vel quid est fluvius, qui manat de ventre interioris hominis? Benevolentia, qua vuit coBStt- lere proximo. Bibunt ergo, qui credutit in Doinino. Si enim putat, quia quod bibit, soli ipsi debeat suf- flcere, non fluit aqua viva de ventre ejus. Si autem proximo festinat consulere, ideo non siccatur, quia manat. Videbimus quid nunc sit, quod bibunt, qui credunt in Deum, quia utique Christiani simuB, et si credidimus, bibimus. Et unusquisque in se debet cognoscere quod bibit, si bibit exeo quod bibit.Non n enim nos deseret fons, si non deseramus fontom. Exposuit evangelista, et dixit unde Dominus clamas- set, ad qualem potum invitasset, quid bibentibus propinasset, dicens : « Hoc autem dioebat de Spi- ritu quem accepturi erant credentes in eum. « Non- u dum enim erat Spiritus dtftus, quia Jesus nondum « fuerat glorificatus. » Quem dicit spiritum, nisi sanctum Spiritum?Nam unusquisque bomo habet in se proprium spiritum, id est animum. Animus enim cujuscunque ejus est spii^itus, de quo dicit Paulus apoBtolus : « Quis enim scit hominum, qua sunt hominis, nisi spiritus qui in ipso est (/ Cor, ii)? » Sed quid est quod ait : « Nondum enim erat Spiritus datus, quia Jesus nondum erat glorifica* tus ? » Nunquid non Spiritus sanctus fuit in sanctis Doi ct prophctis, patriarchis, qui multa per Spiri- C tum sanctum futura prsedixerunt ? Igitur et de Eli- zabcth legitur {Luc, i), Spiritu sancto repletam esse, et de Zacharia similiter dicente cvangelista : « Et Za* charias replctus cst Spiritu sancto, et prophetavit. » Quid est quod dicit, Spiritus sanctus nondum fuerat datus? Multa ergo indicia praM^edentis Spiritus san- cti habemus, antequani Dominus gloriflcaretur re- surreclione oamis. Non enim alium Spiritum etiam propbeta3 habuerunt, qui Christum venturum prs- nuntiaverunt, sed modus quidam futurus erat do- nationis hujif8,qui omnino anteacongrcgatos homi- nes accepto Spiritu sancto, linguis omnium gen- tium fecit locutos fuisse. Post resurrectionem autem suam,primum quando apparuit discipulis suis, dixit illis : « Accipite Spiritum sanctum {Joan, xx). » De n hoc ergo dictum est : Non erat Spiritus datus, quia Jesus nondum fuerat glorificatus, et insufllavit in faciem corum. Quo fl&tu primum hominem quem fecit, vivif icavit et de limo erexit. Quoflatuanimam membris ejus dedit, significans eumdem esse spiri- tum, quem insullQavit in faciem eorum, ut a luto exsurgeront, et luteis operibus renuntiarent. Tunc priraum post rcsurrectionem suam, quam dicit cvangelista glorificationem,dedit discipulis suis Spi- ritum sanctum. Deinde commoratus cum eis qua- droginta diebus, ut libcr Actuum apostolorum de- monstrat(/tc/.i,ii),ipsi8videntibus,etvidendodedu- centibus, ascendit in CGolum. Ibi peractis decem die- 339 HAYMONIS HALBEaSTAT. EPISC. OPP. PARS. II.-HOMn-. 340 bas pentecostes, misit illis desuper Spiritum san- A ctum, qui fsicut dixi) fuerant uno in loco oongre- gati. Aceeptoautem Spiritu sancto, omnium genlium linguis locuti sunt. Quffirit aliquis forsitan,baptizati in Ghristo, et in oharitate praeceptorum ejus viven- tes, quare omniiim gentium linguis non loquantur, dum certum est Spiritum sanctum eos accepisse ? Quia ipsa Ecclesia, qus est corpus Christi, omnium gentium linguis loquitur. Quod tunc in primitiva Ecclesia presignatum est, qum in Judaea tantum- modo gente initiata est.nunc vero ex omnibus gen- tibus congregata. Quomodo vcro unus tunc homo loquebatur linguis, ita modo unitas sanctae Eccle- sifiB omnibus loquitur linguis. Accepimus ergo et nos Spiritum sanctum, si amamus Ecclesiam, si charitate compaginamur, si catholico nomine et fide » gaudemus. Igitur quantum quisque amat Ecclesiam Christi, tantum habet Spiritum sanctum. Habemus ergoSpiritum sanctum, si amamus Ecclesiam. Ama- mus autem, si in ejus compage et charitate consis- timu8,quam Apostolus omnibus virtutibus fiducia- liter prieposuit. Quicunque ipsam habet cuncta ha- bebit bona : quiasine illa nihil proderit, quidquid habere potuerit homo, de qua beatus Jacobus apo- stolus ait : « Qui autem ofTenderit in uno, factus est omnium reus (Jac. ii). m De hac etiam et ipsa Veritas ait : c< In hoc enim cognosoent omnes quia discipnli mei estis, si dilectionem habueritis ad in- vicem (Joan, xiii). » HOMILIA LVIIL FEmA TERTIA POST Judica, (JoAN. VII.) « In illo tempore : Ambulabat Jesus C « in Galileam, non enim volebat in Jud«eam ambu- i< lare, quia qusrebant eum Judsi interflcere, » et reliqua. Hoc inflrmitati nostr» prsbebat exemplum, non ipse perdiderat potestatcm, sed nostram consola- batur fragilitatcm. Futurum erat (ut dixi) ut aliquis fidelis ejus absconderet se, ne a persecutoribus in- veniretur. Et ne illi pro crimine objiceretur latibu- lum,prscessit in capite,quod in membrisconnrma- retur. Potuit enim Christus ambulare inter Judsos et non occidi, qui ait : « Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatcm habeo iterum su- mendi eam. » Hanc potestatem ostendit dum voluit, dum ad voccm illius retro ceciderunt, qui eum cum armis venerunt apprehendere. |) « Erat autem in proximo dies festus Judaeorum scenopegia. » Scenopegia dies festus erat Taberna- culorum,quo Judaei mense septimo in tabernaculis sub ramis arborum habitarc diebus septem jubcban- tur» ad memoriam habitationis illorum in eremo. Iste erat dics festus, quem Judo^i magna solcmni- tatc celebrabant, ut reminisc^rentur bene.^ciorum Domini, qui cos eduxit de terra i^Sgypti. Dies festus more Judeorum, dicitur non unus dies, sed quot- t|uot illius fcstivitatis ftierunt, quasi unum diem festum, proptcr uniua fostivilatis coiisuetudinem nominare solehant. (( Dixerunt ergo ad eum fratres ejus : Transi (( hinc, et vade in Judaaam. » Fratres enim Domiai usitatissiroo sanctae Scriptura more, consaDguinei sanctffi MariflB semper virginis dicebaotur. N&m Abrabam et Lot fratres sunt dicti, cum Abraham patruus esset Lot. Et Laban et Jacob fratres sunt dicli,cum esset Laban avunculus Jacob.Gumergo audieritis fratres Domtni, Mariae cogitate coQsaagui' nitatem, non iterum parientis uilam propogiDem.Bi- ximus fratres qui fuerint, audiamus quid dixerint : (( Transi hinc, et vade in Juda;am,ut discipuli tui vi* ((deantoperatuaquae facis.»Opera Domiaidiscipulos non latebant, sed istos latebant. Isti cnim fratres, id est, consanguinei Christum consanguineum haben? potuerunt. Gredere autem ineum ipsa propinquitate fastidierunt, ideo continuo evangelista secutus est: <( Nequc enim fratres ejus credebant in eum. *> Quare in eum non credebant?Quia humaDamgio- riam requircbant, dicentes ad eum : « TniDsi binc et vadc in Judteam, ut discipuli tui videaatopera tua quae facis. » « Ncmo quippe in occulto aliquid facit, etquxnl « ipse in^palam esse. Si haec facis, manifesta leip- (( sum mundo. » Namhis verbis ostenditur,glonam illius carnaliter quaerere eos ; quasi dixisseut : Facis mirabilia, sed abscondite. Tran^i in Juda^am, ut principatus gentis, et civitas caput regni, videant mirabilia tua. Innotescere, appare omnibus,ut lau- dari possis ab omnibus. Quid ergo ad haec Dominus Jesus dicit^ audiamus : (( Meum tempus nondum advenit, tempus autem c( vestrum semper est paratum. » Apostolus dicit : (( Postquam venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum {GaL iv). » Tempus vero gloriffi Chri- sti necdum venit, cum basc locutus est, quod ilH videntur quaerere, qui ei suadebant ire in Judiam miracula facere, mundo innotescere, ne latensigoo- bilis putaretur. Sed ille voluit altitudinem humili- tate procedere et ad ipsam celsitudincm per humi- iitatis viam pervenire. « Tempus autem vestrum, » id est mundi gloria, « semper est paratum. » 1^^ enim tempus gloria?,ut qui venit in humilitatc.vo- niat in altitudine : qui venit judicandus, veniat ju- dicaturus : qui venit occidi a mortuis, veniat judi- care de vivis ct mortuis. « Vos ascendite ad diem festum hunc. ■ Quid ^s^ hunc? Ubi gloriam humanam quaerilis. Quid c^t hunc ? Ubi extendore vultis carnalia gaudia, non (cterna cogitate. u Ego enim non ascendam ad diem festum hunc, «( quia tempus nondum impletum est. » lo die festo gloriam vos humanam quaBritis « meum vero tem- pus, » id est, gloria mea, « nondum venit. » Ip^e cnim dies festus meus, non diebus istis pcrcurrcns ct transiens, sod pcrmanens in a»temuro, ipsecru festivitas, gaudium sine fine, aetemitas sine labf' serenitas sine nube. « H(cc cum dixisset, ipse mansit in Galil*** Ut 341 UOMlLIiE DE TEMPORE. 342 A aatem ascenderuntfratresejuB, tunc et ipse ascen- A Christus nuncupatus est Deus: eed expressius flr- « dit ad diem festum, non inanifeste, sed quasi in M occulto. » Ideo non ad diem festum hunc, quia non gloriari temporaliter, sed aliquid salubriter docere, corrigere homines, de die festo aeternc admonerc, ab amore ssculi avertere, et ad Deum converlere. Quid est autem quod quasi latenter ascendit ad diem festum? Non vacat et hoc Domini opus. Nam omnes dies festi Judaeorum, in figura fuerunt. Ideo Christus latenter ascendcbat in eis, quia Ghristus latuil in iilis: populo vero priori occullus, modo vc- ro meliori populo manifestus. Quiaquod ille populus ioumbra agebat, nos vero manilosta luce facimus. Licetquidamintelligerc veiint, hancDomini respon- sionem, qua ait : «Ego non ascendo ad diem fcstum bunc (Joan. vii), » ad passionem illius pertinere : ^ cst quod haec encaenia, quo; hic leguntur, non ad miusque fldelium omnium unanimitas clamat: Chri- stus Deus est, bonus est, verus Oeus eat, teste egregio prsdicatore, qui ait : Quorum patres ex quibus Christus, qui est super orania Deus bene- dictus. nOMILIA LIX. FERIA QUAKTA POST JudiCtt, (JoAN. x). « In illo tcmpore, facta sunt encaenia « Hierosolymis, ct hiems erat. Et ambulabat Jesus in H tcmplo in porticu Salomonis, » et reliqua. Encsnia autcm Yocabatur solemnitas dcdicationis templi, quam popuIusDeiexanti(ina patrum traditione, per annossinguloscclebrareconsueverat. Sed notandum quia Cbristus non in festivitate scenopegi», sed in festivitate paschali, qua agnus occidi solebat, cruce ascendit. (< Judsis autem qua;rebant eum in die festo, » an- tequam ascenderet. Priores cnim fratres ascende- rant, et non tunc ascendit ille quando illi putabant el volebant ut jam hoc impleretur quod ait: Non ad hunc, id est, ad quem vos vultis, primum vel secun- dum diem. Ascendit autem poslea, ut Evangelium loquitur, mediato die festo, id est cum jam illius diei festi tol dies praeterissent, quod remansissent. Ipsam enim festivitatem quantum inteliigendum est, dicbus plurimis celebrant. «Oicebant ergo : Ubi est ille? Et murmur mui- « lum erat de eo in turba. » Unde murmur? De primam templi dedicationcm, sed al ultimam per- tinent : quod cx eo facile colligitur, quia hieme facta rcferuntur. Prima siquidem templi dcdicatio a Sulomone temporeautumni;secundaautem aZoro- babcl et Jesu sacerdote tempore verno ; tertia a Juda Machaba^o tcmpore hiemis est facta, quando speciaiiter constitutum esselcgitur, uteadem dedi- catio per omnes annos in memoriam solemnibus revocarctur officiis: quam etiam ad tempus usque Dominicse incarnationis obscrvatam fuisse, sicut modo, cum legeretur evangelium, audivimue. Qu» etiam dedicatio, salubri consuetudine, in Ecclesiis Christi reser^ari moderno tempore dinoscitur, Con- sidcrandum nobis est quare evangelista dixisset htcc encaenia hiemis tempore facta esse. Omnino coateatione. Quae fuit contentio? « Quidam enim C propter duritiam Judoiorum et infidelitatem, qu» « dicebant : quia bonus est. Alii autem dicebant : « QOQ,sed seducit turbas. >- De omnibus ejus servis hoc diciturmodo, quicunque eminent in aliqua gra- tia. Alii dicunt, « bonusest: » alii. « non, sed sedu- citturbas. » Unde hoc? quia vitanostra abscondita estcum Christo in Deo. Hoc patitur corpus Christi Qsque in finem ssculi a mundi amatoribus, quod tuDc passus est a Judsorum murmuratoribus. Nec- dum frumentuon a paleis segregatum est {Malth, m\ ut grana frumenti congregentur in horreum, et pale£ coinburantur igne xterno. Quod dictum est ergo deDomino, valet ad consolationem, de quocun- qae hoc dictum fuerit Christiano. » Nemo tamen palam loquebatur de illo proptcr frigoris nomine scepe designari legitur. « Et ambu- labat Jesus in templo in porticu Salomonis. » Si crgo Dci Filius ambularc voluit in templo, in quo caro et sanguis brutorum animaiium offerebatur, muUo magis nostrae orationis doraum, ubi carnis ipsiusac sanguinis sacramenta celcbramus, visitare gaudebit. Si pcrambulare non dcspexit porticum, in quo rex qnondam mortalis ac terrenus quamvis polentissimus ad orandum stare solebat, quanto magis penelralia cordium nostrorura invisere, atque illustrare desiderat, si tamen ea porticum esse Salomonis, hoc est, si ea timorem suum, qui est • initium sapicntiae (PsaL cx), » habere perspexe- rit. Neque enim putandum est, quia domus so- «melum Judsorum. » « Quidara dicebant, bonus q lunimodo sit, in qua ad orandum vel ad mysteria celebrarida conveninius: multomagis templum ejus appcllaniur ct sumus, cum manifeste dicat Aposto- lus : «Vos eslis templura Dei vivi, sicut dixit Deus : Inhabilabo in eis, et inter illos ambulabo (// Cor. vi). n Ostendit vero evangelista cur dixisset hiemis tempore, dum inquit : (( Circumdederunt eum Judaei. «Circumdederunt itaquc cum tenlationis gratia, non veritatis agno- sceiKlaj voluntate. « Et dicebant : Quousque animara « nostramtoIlis?SitucsChristus, dicnobis palam.» llupc vero non voluntale fidci inquirendo, scd illi quem inteirogabant insidiando, et calumniam in- &?t:aliiautcm dicebant, non, sed scducit turbas. » Sooitus eorum apparebit tanquam aridorum fluvio- nim : • seducit turbas, » clarius sonaliant: « bonus *6t, )i pressius susurrabant. Modo autera fratres, qaamvis nondum vencrit illa gloria Christi qum nos sternos factura cst, modo tamen ita crescit Ecclesia ejus, ita enim dignatus est per cuncta diffunderc, ut eliam susurretur, seducit turbas; sed clarius perso- Qat, bonus est. Nam nova hsresis in angulis ucculle suBurrat: Christuscstadoptivus: sed clarius univer- salis sanctae Elcclesiffi voxresonat: Glirislus est Fi- ^ias Dei. Propitius sibilant quoque serpentiuo ore. 343 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS II. — HOMIL. 344 Btruendo dicebant, ut invenirent quomodo accusa- A renteilm, nolentes eum credere Deum, sed homincm pinrtim tantummodo futurum, etregem csteris om- nibus exceisiorem esse venturum., Qua etiom de- mentia poiteri eorum usque in prfiescns, et donoc Antichristum pro Ghristo suscipiant, errare non ces- sant. EtsiChristumcssc responderet, cogitabanteum tradcre potestatiprapsidispuniendum, quasi contra Augustum repugnans, iHicitum sibiusurparetimpe- rium. Scd ipse nostrae saluti consulens proptcr quos haBC scribenda erant, ita responsum temperavit siium, ut ad calumniantium ora concluderet, ctquia Christus est, fidelibus aperta voce panderet. IlJi enim do homine Christo qnaBrebant, ipse autera di- vinitatis suae, qua eBqualis est Patri, pailim mystc- ria narrat. Ouid ergo JudsDi circumdantes Dominum « dixerunt, videamus. « Quousque, inquiunt, animam nostram toliis ? Si tu es Cbristus, dic nobispalam. » Non venitChristusin se credentibus animam toile- ro, sed animam vivificare. Sed ipsi sibi Judaei ani- mam per infidelitatem tulerunt, qui tentare Chri- stum, non in Christum credere congregati sunt. « Hesponditeis Jesus: Loquor vobis, et non cre- c< ditis. » Proprie ostendit quis esset dum dixit: « Loquor vobis, » id est, Verbum Dei, coaBternum Patri, I quia opera quaB ego facio in nomine Patris mei, hsBC testimonium perhibent de me. » Quod est FiliusDei, qui gloriam suam non quaBsivit, sed ejus qui misit illum, quia una estgloriaPalris ct Filii. Sed banc fidem corda infidelium accipere nequive- runt, de quibus ait : « Sed voB non creditis. » Causamque reddit cur C non crederenl: « Quia non eslis ex novibus meis. » liveB sunt credendo, ovessuntpastorem sequendo, oves sunt Redemptorem non contemnendo, oves sont per ostium intrando, oves sunt exeundo, et pasoua ittveniendo. Quomodo ergo istis dixit: « Non estis ex a\n'bus meis ? » Quia videbat oos ad sempiternAm futuros perditionem, non ad vitam aeternam sui sanguinis pretio comparatos. « Oves mcaB vocem mcam audiunt, et ego cognosco « eas, et sequuntur me, et ego vitam aBternam do « eis. » Dicit enim « Cognosco eas. » Consuetudo 8anct«Scripturap est diccre, Deum nosse quidquid eHgit. Apodlblo dicente {// Tim. ii): NovitDominus qni sunt ejus : et iHiid nescire, quod non approbat dignum vitae «ternaB. Unde ad impios dicturus erit: D « Non novi vos (Mallk, vii). » Scquitur de ovibus : « El ego vitam ajternam do cis. » llaec sunt pascua qua? superius promisit ovibus suis, ubi nulla herba arescit, tolum virct, totum viget, totum intogrum permanet: et quitlquid semel accipitur, semper ha- bctur. « Et non peribunt in aeternum. » Hic subau- diendum est, quomodo vos peribitis qui non eslis ex ovibas meis. « Et non rapiet eas quisquam de manu « mea, » id ost de potestate mea. « Pater meus quod dedit mihi, majus omnibus «est. » Quod dedit PaterFilio, majus omnibus est ut ipse illiesset unigenitus Filius,eequalisot consub- stantialis. Quid est quod dedit? Utique gignendo dedit, quia non minorem sibi genuit, non tcmpore posteriorem, sed coaeternum, sine initio temporis sempcr Deum. Non est dicendum, non erat ante- quam natus erat : nunquam entm non nalus crat, qui Patri coaBtornus erat. Qui sapit, capiat: quinon capit, credat. Nulriatur fide, utpossitcapercVerbum Dei, quiaVerbom Filius. Semperergo Filiusetsem- per aBqualis. Non enim crescendo, sed nascendo a;qualis est, qui scniper natus de Patre Filius, do Doo Deus, de »^terno coaeternus. Pater autem non de Filio Dcus, Fiiius de Patre Dcus. Idco Deus Pa- tor, ideo gignondo dedit ut Deus esset, gignendo dedit ut asqnalis essct: hoc est quod majus esl om- nibus. Idco transccndit iste Joannes omnes allitu- dines crcaturarum, et millia cxercitus angelorum, et mngna omnia, pcrvenit ad illud quod msgusest omnibus, et' dixit : « In principio crat Ycrbum, et Vcrbum crat apud Deum, et Deus erat Verbum {)oan. i). » Hoc est quod mnjus oninibtis esl, idest, ut sim Vcrbum ejus, ut sim unigenitus Pilius ejus, ut sim splcndor lucis ejus. Ideo nemo rapit oves de manu mea, et nemo potest rapere de mana Patris mci. Manus Patris ct manus Filii, una manus. id cst una potcs*as, una divinitas, una majcstas, unaster* nitas, una ffiqualitas. Quam videlicct aBquaiitatem ipse Dominusin divinitatehabuit, priusquam mun- dus csset apud Patrem, ipse in humilitatc cx tem- pore incarnationis accepit. « Bt nemo pot»*st rapere de manu Patris mei. » Aperte dat inteliigi unam atque indissimilem esse manum, hoc est virtutem suatn et Patris', atque ideo se Christum esse credendum, qui non sicut caeteri sancli factus per gratiam ex temporc, scd verus sOmpcr cxstiterit Filius Dei (Joan» x), quod etiam sequenti sententia luc« clarius aperit dicens. « Ego et Pater unum sumus. » Onum, inqmt,sn- mus, una nobis substantia, una cst divinilas, una est aeternitas, perfectaajqualitas, dissimilitudo nulla. Quibus profecto verbis non praesentem soiummodo Judajorum quaistionem, quaro, an ipse essel Chri- stus, interrogabant, explicavit, sed etiam haerctico- rum perfidiam, quam flituram praevidit, quantum sit cxsecranda, monstravit. Gonticescat SabeilioSj audiens : « Ego et Pater, » qui unam personam Pa- tris et Fiiii prava doctrina disseruit; Nam, et « ego ct Pater, » duos pcrsonae. Item erubescat Arius, au- diens, « unum feumus, » qui duas naturas in Patreet Filioastruit,dum«unum,» unamnatm^am significat, sicut «sumus, » duas pcrsonas. Sequamur aposto- licam fidem, quam bcatus Pelrus princeps aposto- lorum confessus est : • Tu es Christus Filiua Dei vivi Qfatth. xvi). » Judaei videlicet verba Domiai audientcs, hncusque festinavcrunt. Dum vero ail: « Kgo et Pater unum sumus, » non pertulerunt, scd more suo duri ad Inpides cucurrerunt, sicut efan- gelista dicit : « TuIeruntlapidcsutlapidareTit eum. » Dominus non patiebatur quod nolebat pati, et nonestpassus 345 HOMILliE DE TEMPOhE. 346 nidi quod voluit pati. Adhuc eoslapidare eupientes aJloquitur. « Sustnlerunt lapides Judsi, ut lupidarent eum. u Rpspondit eis Jesus: Multa bona opera ostendi « vobis a Patre meo, propter quod corum opus me ff lapidatis? At illi. responderunt: De bono opere « non iapidamus te» sed de blasphemia,etquia tu, « homo cum sis^ facis teipsum Deum. » Ad illud respondenint quod dixerat: « Ego et' Pater unum sumus. » Ecce Judiei intellexerunt quod Arianinon inteliigunt. Ideo enimiratisunt,quoniamsenserunt non posse dici : « Ego et Pater unum sumus, » nisi obi squalitae estPatris et Filii. Deus autem videte quid responderit pravis. Videt eos non ferre splen- dorem veritatis, et eos tentavit in verbis. » Nonne scriptum est in lege vestra^Midcstvobis data, « quia: Ego dixi: Dii estie? » Deus dicit per prophetam in psalmo omnibus:«Egodixi:Diie»tis.» El legem appellavitDominusgeneraliteromnesillas Scripturas,quamvis alibi spccialiter dicat legem.a prophetis Qam distinguens, sicuti est : « Lcx et pro- phet» usquc ad Joannem (Luc, xvi). » Et iterum: « In his duobua preceptis tota lex pendet et pro- phetae [Maith, xxn). » Aliquando autem in tria dis- tribuit easdem Seripturas, ubi ait: « Oportebat impleri ooinia quas scripta sunt in lege Moysi, et prophetis, et psalmis de me {Luc. ulL). »Nuncvero etiam psalzzios legis nominenuncupavityubi scriptum eat: « Ego dixi: Dii estis. » « Si illos dixit deos ad quos sermo Dei factus est, « et non potest solvi Scriptura, quem Patersancti- « ficavit ct misit in mdndum, vo8 dioitis, quia bla- « sphenias, qnia dixi, Filius T}m sum ? » Si sermo Dei factuft est ad homines, utdicereBtur dii, ipsum Ver- bum Dei quidem apud Deum, quomodo non est Deus? Si per sermonem Dei fiunt homines dii»undeparti- cipant non est Ueus? Si luminailluminatadiisuntj Inmen quodilluminat quomodo non est Deus? Si cal&- facti quodammodo igni salutaridiiefnciuntur^unde calefiunt non est Deu8?Accedi8adlumen,iIIumina- m,zi inter filiosDei nuiiieraris:sirecedisalumine, obscurariaet in teaebris computaris. lllud tamen iamen non accedit ad se, quia non recedit a se. Si ergo V08 deos fecit sermoDei, quomodo nonest ver- bum Dei Patris? Ergo sanctificavit Filiumsuum. et misit in oiundum. Forte aliquisdicat: Si Patereum sanctificavit aliquando non aanctus fuit. Ad quod dicendnm : SanctiOcavit quoraodo genuit eum, ut 8anctu8esset.Gigncndoeidcdit,quiasanctumgenuit eum. Nam si quod saactificatur, ante noneratsan- ctum, quomodo dicimus Deo Patri, « Sanctificetur nomen tuum? » « Si non facio opera Patris mei, nolite credare « mihi. Si autem facio^ etsimihinonvultiscredere, • operibus credite^ ut cognoscatls et credatis quia « in me eat Pater> et egoinPatre. «NonenimFilius sic dicit : c< Id me est Pater, et ego in illo, » quo- modo possunt dicere homines. Si enim benecogite- «ttis, in Deosumus,etsibenevivamus,Deus innobis A. est. Fideles enim participantes eju8gratiam,etillu- minati ab ipso, in illo sumus et ipee in nobis : sed non sicut unigcnitus Filius ille in Patre,etPaieria illo, tanquam squalis ineo,cutestsqualis.Denique nos aliquando possumus dicere: In Deo sumu8, et Deus in nobis: non autem possumus dicere: Egoet Deus unum sumus.Nonne possumus dicere:In Deo ee, quia Deus te continet? Deusest inte,quiatemplum Dei factus es? Sic. Sed nunquidquiainDeoea,Deuff es? vel quia in te Deus est, potesdicere^Quimevi- det Deum videt, quomodo Unigenitus dixit: « Qui me videt, videt et Patrem? » {Joan, xiv).Etiterum: u Ego ct Patcr unum sumus? » Non. Agnosce pro- prium Domini, et munus servi. Proprium Domini est flBqualitas Patris; munus servi est participatio Salvatoris. D HOMILIA LX. FERIA QUINTA POSt JudtCa. (Joa:«. vji.) « In illo terppore, cum audissentqui- « dam deturbasermonesJesu,dicebant:Hice8tvere «propheta.»ctrcliqua. Cum ergoloquebaturChristus in die novissimo festivitatis ea qus supre hujua textu Evangelii posita sunt, nata est deillointurba dissensio, aliis putantibus qundipseessetuhristua^ aliis dicentibus quia de Galilasa non exsurgct Ghri- stus. Qui vero missi fuerantuteumtenerent, redie- runt immunes a crimine, et pleni signo admira- tionis. Nam et testimonium perhibuerunt divine doclrinaB ejus, cum dicerent a quibus missi eraot: « Quare non adduxistiseum?Re8pondereuoteia; C' « Nunquam se audisse hominemsiclocutum.»Noii enim usquam sic loquitur homo. Ille autem sic lo- cutus eet, quia Deus erat et homo«TamenPfaari8au testimonium eorum repellentes, dixerunt eis: « Nunquid et vos soducti estis? » Videmus enim deiectatos vos esse sermonibus illius. « Nunquid aliquisde principibuscrediditineum» « aut ex PharisaBis? Sed turba b«c, qu» non novit « legem, maledicti sunt. » Qui non noverantlegem, ipsi credebant in eum qui miserat legem. Et eum qui miserat legem, contemnebant illi qui docebant legem, ut impleretur quod dixerat ipse Dominus: Bgo veni, ut non videntes videant, et videntescAci fiaat. C^ci enim facti sunt Pharisoi doctores, illu- minati sunt populi legem nescientes et in auctorem Q.legis credentea. Nicodemus tamen, unus ex Phari- sffiis, qui ad Dominumnoctevenerat, etipsequidem non credulus, sedUmidus(namideoetnoct6venerat ad lucem, qaia illuminarivolebat, etscrritimebat),. respondit Judsis: « Nunquid lex vestra judicat bominem nisi au- « dierit ab ipso prius et cognoverit quid faciat? » Volebant enim illi pcrversi ante esse dampatores quam cognitores. Sciebat enim Nicodemus, vel po- tius credebat, quia si tantummodo eum patienter vellent audire, forte similes flerent illis, qui missi sunt tenere eum, et malucrunt credere illi quam tenere illum. Responderunt exprsjudiciocordissui; Ji47 HAYMONIS HALBEIiSTAT. EHSC. OPP. PAKS II. — HOMIL. 348 « Nunquid et tu Galilsus es? »Id est quasiaGa- A lileo seductus. Dominus enim Galilsus dicebatur, quoniam deNazaretb civitate erant parentes ejus: secundum Mariam dixi parentes, non secuudum vi- rile semen. Non enimquflesivit interranisi matrem, quia jam babebat desuperPatrem. Nam utraqueejus nativitas mirabilis fuit: divina, sine raatre; bu- mana, sine bomine patre. Inquiunt ergo illi quasi legis doctores ad Nicodemum: « Scrutare Scriptu- « ras, et vide quia propbeta a Galilssa nonsurgit.» Sed Doniinus propbetarum secundumOrdincmpro- phetarura inde surrexit. « Et reversisunt,inquitevangeli3ta, unusquisque « in domum suara. » HOMILIA LXI. FERIA SEXTA POST JudiCQ, B (JoAN. XI.) « In illo temporc, collegerunt ponti- « flces et Pbarisffii concilium adversus Jesum, et « dicebant : Quid facimus, quia bic bomo multa signa « facit?»etreIiqua.Nectamendicebant, credamusin eum.Plusenimperdilibominescogitabantquomodo nocerent et perderefit,quamquomodosibi consulc- rent ne perirent,ettamentimebant ctquasi consu- lebant.Dicebantenim : «Quid facimus, quia bicbomo multa signa facit? » « Si dimittamus eum sic, omnes credentineum. « Et venient Romani, et tollent nostrum locum et « gentem. » Temporalia perdere noluerunt, etiam vitam sternam non cognoverunt, ac si utrunque amiserunt.Nam etRomani propter Domini passionem et glorificationem tulerunt ab eis locumetgentem, C et pugnando et transfcrendo. Et illud eos scquitur, quod alibi dictum est: « Filii autem regni ibunt in tenebras {Matth, vui). » Hoc autem timuerunt, ne si omnes in Christum crederent, nemo remaneret, qui adversus Romanos civitatem Dei templumque tuta- ret: quoniam contra ipsumtemplum,etcontrasuas paternas leges doctrinam Ghristi esse sentiebant. « Unus autem ex ipsis, Gaipbas nomine, cum « csset pontifex anni illius, dixit eis: Vos nescitis « quidquam, neccogitatis quia expedit vobis ut unus « raoriatur bomo pro populo, et non tola gens « pereat. Hoc autero a semetipso non dixit, sed « cum esset pontifex anni illius, propbetavit. » Hic docuit etiam per homines malosprophetiaespi- ritum futura praBdicere, quod tamen evangelista j) divino attribuit sacramento, quia pontifex fuit, id est summus sacerdos.Potestautemvosmoverequo- modo dicatur pontifex anni iiiius. cum Dominus Btatuerit unum summum sacerdotem, cui mortuo unus succederet. Sedihtelligendumquod per ambi- tiones et contentioncs inter Judaeos postea consti- tutum est ut plures essent qui per annos singulos suis vicibus ministrarent. Nam de Zacbariahocdi- citur: « Factum est autem, ut oum sacerdotio fun- geretur in ordine vicis su«b ante Deum, secundum constitutionem sacerdotii sorte exiit ut incensum poncret. Ingressus autem in templum Domini, » etc. (Luc, I.) Hinc apparet plures eos fuisse et vices suas babuisse. Nam incensum non licebat ponere, nisi summo sacerdoti, et sorte etiam unuin annum administrabant, qiiibus alio anno alii succedebant, ex quibus sortecxiebat qui incensumponeret.Qiiid est ergo quod propbetavit Caipbas, quia Jesusmo- riturus erat pro gente, et non tantumprogente,8ed ut filios Dei, qui erant dippcrsi, congregaret in unum? Hoc evangelista addidit. Nam Caiphas de sola Judasorum gente propbetavit, in qua erantoves, de qutbus ipse Pominus ait:« NonsummissiisDisi ad ovcs qufB perierunt domus Israel. » 8ed noverat evangelista alias ovcs.quae non erant de hoc ovili, quas oportebat adduci,utesscntunum ovileetunus pasi or. HaBC au tem secu nd um praBdestinationem dicla sunt, quia nequeovcs ejus, necfiliiDeiadhuccrant, quia nondum crediderant. « Ab illo ergo die cogitaverunt ut interficfrent « eum Jesus autem jam non in palara ambulabat « apud Judffios, sed abiit in regionem juxla deser- tum, in civitatem qa® dicitur Ephratm, ct ibi « morabaturcum discipulis suis. » Non quiapotentia ejus defecerat, in quautique, si vellet,etpalamcum Judfflis conversaretur et nibil ei facerent: sed in bominis infirmitale vivendi exemplum discipulis de- monstrabat, in quo apparet non esse peccatum, si fideles ejus quisuntmembraeju8,oculispcrsequen- tium scse subtraberent, et furorem sceleratorum la- tendo potius de\atarcnt quam se ostendendo ma^is accenderent. UOMILIA LXH. SABBATO POST Judica IN VIGILIIS PALMABCM. (JoAN. vi) « In illo tempore, dixit Jesus turbis « Judffiorum: Amen, araendico vobi8,nisi mandu- « caveritis carnem filii bominis, et bibentis ejus «sanguinem,nonbabebUisvitaminvobi8,))etreliqua. Quomodo quidemdetur, etquisnammodassitman- ducandi istum panem,ignoratis.Verumtamen«nisi manducaveritis carnem filii hominis, et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam in vobis. >» Haec non utique cadaveribus, scd viventibns loque- batur. Unde ne istam vitam intelligentes dehacre litigarent, secutus adjunxit: « Qui manducat meam carnem, et bibit meum M sanguinera, habet vitam aetemam. » Hanc ergo non babet, qui istum panem non manducat, nec istum sanguinembibit.Namtemporalem vitamsme illo utcunque bomines in boc saBCulo,'qui non sunt per fidem in corporeejus, baberepo8Sunt:aBternam autem nunquam,qusBsanctispromittitur. Neautem putarent, sic in isto cibo et potu (quem carnaliter sumunt, et non spiritaliter intelligunt in fide) pro- mitti vitam aBternam, ut qui eam sumerent, jam nec corpore morerentur, buic cogitatiorii est dignatus occurrcre. Nam cumdixiseet:«Ouimanducatmeam carnem et bibitmeumsanguinem,babetvitamaeler- nam, » continuo subjecit, et dixit: « Ego resuscitabo eum in novissimo die. »Utsci- 349 HOMIUiE DE TBMPORE. 350 licet babeatinterim secundum spiriium vitamster- nam in requie, qu«B eanctorum Spiritus suscipit : quod autem ad corpus attinet, nee id vita eterua frauftctur in resurrectione.mortuorum in novissiroo die. • Caro enim mea, inquit, vere est cibus, ot san- w guis meus vere est potus. » Cum enim cibo et potu id appetant homines ut non esuriant neque sitiant, hoc veraciter non prffistat, nisi iste cibus et potus qui eos a quibus sumitur immortales et in- corruptibiles facit, id est societas ipsa sanciorum, ubi pax erit et unitaa plena atqne perfecta. Propte- rea quippe, sicut etiam hoc ante nos inteJlexerunt homines Dei, Dominus noster Jesus Cbristus cor- pus et sanguinem suum in eis rebus commendavit, quae ad unum aliqnid rediguntur ex multis. Nam- que aliud, scilicetpanisyin unum ex muttis granis conficitur Aliud, scilicet vinum, in unum exmul- tis acinis conficitur. Deniquejamexponit quomodo id fiat quod loquitur, et qmd sit manducare cor- pus ejus et sanguinem hibere. « Et qui manducat meam carnem, et bibit meum « sanguinem, in me manet, et ego in eo. » Hoc est ergo manducare illam escam et illum bibere potum, in Ghristo manere, et illum manenteminse bibere. At per hoc qui non manet in Ghristo, et in quo non manet Ghristus, procul dubio nec mandUcat spiri- tualiter ejus carnera, licet carnaliler, et visibiiiter prematdentibus sacramentum corporis et sanguinis Christi, sed magis tantae rei sacramentum ad judi- cium sibi manducat et bibit, qui immundus pras- sumpsit ad Ghristi accedcre sacramenta, quae alius nemo digne sumit, nisi quimundus est, de quibus dicitur : « Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt (Malth, v). » « Sicut me misit, inquit, vivens Pater, et ego vivo « propter Patrem.Et qui manducat me^etipsevivet • propter me. » Non enim Filius participatione Pa* tris 6t melior, qui natua estsequalis : sicut partici- pationeFilii,per unitatem corporisejus et sanguinis, quod ilia manducatio potatioque significat, efGcit nos meliore8.Vivimusergonos,propterip8um man- ducanteseum, idest, peripsumaccipientes*8sternam vitam, quam non habebamus ex nobis. Vivit autem ipse propter Patrem missus ab eo, quia semetipsum exinanivit, faotus obediens usque ad Hgnum crucis. « Sicut me misit vivens Pater, et cgg vivo propter Patrem. Et qui manducat me, et ipse vivet propier me. » Ac si diceret : Ut vivam propier Patrem, id est, ad illum tanquan;) ad majorem referam vitam meam, exinanitio mea fecit, in qua me misit. Ut autem quisquam vivatpropterme,participatio facit, quia mandacat me. Ego itaque humiliatus vivo propter Patrem, ille rectus vivit propter me.Non de ea naiura dixit qua semper est «equalis Patri, sed de ea in qua minorfactus est Patre ; de qua etiam superius dixit : « Sicut Pater habet vitam in semet- « ipso, ita dedit Filio.vitam habere in semetipso A (Joan. v), » id est genuitFilium vitam habentemin semetipBo. « Uic est panis qui de coelo descendit, » ut illum manducando vivamu8,quia seternam vitam ex nobis haberepossumus. « Non sicut manducaverunt, in- « quit, Patres vestri manna et mortui sunt. Qui t manducat hunc panem, vivet in stcrnum. »Quod ergo iili mortui 8unt,ita vult intelligi,ut non vivant in asternum. Nam temporaliter profecto et bi mo- rientur qui Christum manducant : sed vivunt in fleternum, quia Ghristus est vit® aeternffi signum. Qui manducat et bibit,boc est,si manet et manetur, si habitat et iobabitatur,si baeretutnon dcseratur. Hoc ergo nos docuit et admonuit mysticis verbiSjUt simus in ejus corpore sub ipso capite in membris n ejus, edcntes carnem ejus, non relinquentes unita- tem ejus. Sed qui aderant plures, non intelligendo scandalizati sunt. Non enim cogitabant hsc au- diendo, nisi carnem, quod ipsi erant,Apostolus au- tem dicit,et verum dicit:«Sapere secundumcarnem, mors est [liom, viii}. » Garnem suam dicit nobis Do- minus manducare, et saperc tamen secundum car- nem mors est. Gum de carne sua dicat, quia cibus est vitffi aeternffiy ergo nec carnem debemus sapere secundum carnem, sicut in his verbis : « Mulii itaque audientes, » non ex discipulis,sed « ex ejus discipulis, dlxerunt : Durus est hic sermo, « quia potest eum audire?» Si discipuli durumha- buerunt istum sermoncm, quid inimici? Et tamen sic oportebat ut diceretur, quod non ab omnibus intelligeretur. Secretuni Dei intentos debet facere, C non adversos. Isti autem cito defecerunt, ialia lo- quenteDomino Jesu Ghristo,non credideruntaliquid magnum dicentem, et verbis illis aliquam gratiam cooperantem : sed prout voluerunt, ita intellexe- runt, ei more hominum, quasi qui apud eos erat Jesus, hoc disponeret carnem, qna induium erat Verbum, veluti concisam distribuere credeniibus in se. « Durus est, inquiunt, hio sermo^quis potest eum audire ? » « Sciens autem Jesus apud semetipsum quia mur- « murabani discipuli ejus de eo. » Sic enim apud se isia dixeruni, ut ab illo non audirentur : sed ille qui eos noverat in seipsis, audiens apud seme- tipsum, rcspondit et ait : « Hoc vos scandalizat? » Quia dixi, carnem meam do vobis manducare, et n sanguinem meum bibero,hoo vos nempe scandalizai. « Si ergo videreiis Fillum hominis ascendentem • ubi erat prius. » Quid esi hoc ? Hic solvit quod illos moverat, hinc eruet unde fuerant scandalizaii, hinc plane videbiiur quod noninielligerent.IUi enim putaveruni illum erogaturum corpus suum,illeau- iem se dixit ascensurum in coelum, utique inte- grum. « Gum videriiis filium hominis ascendeniem ubi erat prius, » cerie vel tunc vidQbitis quia non eo modo quo puiaiis,. erogat corpus suum : ceric vol tunc inieliigetis, quia graiia ejus non consumitur morsibus. In his verbis perspicue intelligiiur Ghri- sium esse unam personam,dum dixii filium homi- 35f HAYMONiS HALBEUSTaT EPISC. OPP. PARS U. — HOMIL. 352 His esse priUs in ccbIo. In terra loquebalur,in c(bIo A GhriBti non habot, hic non est ejus. » -^ « Spirittiii se esse dicebat. Quo pertinet, nisi ut intelligamus Unand personam essc Ghristum Deum et hominem, non duas ? ne fldes nostra sit quaternitas, non tri- nitfed. Christusergo unus est,verbum, anima, caro: Uhus Christus, Filius Dei et' frlius hominis. Unus Christus Filius Dei semper fllius hominis ex tem- pore. Tamfen unus Christus secundum unitatem per- sdn» in coelo erat, quando in terra loquebatur. Sic eral fillus hominis in ccBlo,quomodo Pilius Dei erat iti terra : FiliUs Dei in terra, in suscepta carne : fliltus hoininis iu cobIo, in unitate personae. Quod ftlox latius expor.it, quid intersit inter spiritum et carnem, et quid inter carnaliter Christum mandu- care velte, Vel spiritaliter accipere. Ait enim : ergo est qui viviflcat, oaro non prodest quidquaiii. Verbaquae ego locutus mim vdbis, spirUus ctvita sunt. » Quid est « spiritus et vita sunt? » Spi^ita- liter intelligenda sunt. Si ergo intellexisti carnali* ter, spiritus et vita tibi sunt : si intellexisti camali- ter,etiam sic illa spiritus et vita sunt, sed tibi non sunt, 0 homo, qui spiritaiiter ea non intelligis,nec fide ca venerari nosti. « Sed 8UQt quidam ia vobia qui non credunt.oEt ideo non intelliguut quia non credunt. Propheta enim dixit: « Nisi credidentis,non inteHigeti8(2»i. vii, secuudMm LXX). » Per fidem copulamur, per intellectum viviHcamur. Prius hsreamus per fidem ut sic post vivificemur per intellectum. « Sciet>at « Spiritus cst qui'Viviflcat,caro non prodest quid- n << enim ab initio Jesus qui essent oredentes,et quis quam. » Paulo ante dixlt: « Nisi manducaveritis car- nem niii hominis, et biberitis ejus sanguinem,non habebitis vitam in vobis ; et modo dicit : « Caro Aon prodest quidquamj » id est si carnaliter vultis intelligere qude dico.«Caro non prodest quidquam,» si sldcarnemintelligitis manducandam,8icutalium criburii, sicut carnes quas emuntur in macelU8.»Spi- ritus ergo est qui viviflcat, )* per spiritum prodest caro, quae per seipsam non prodcst : quia « liltera occidit, splritu& autem viviflcat. » Nam per camcm dplHtus aliquid pro salute nostra egit. Caro vas ftiit. quod habebAt,per quam spiritus salvrtvit nos, utons Crgano camis ad salutem humani generis :quiadia- bolus utcbatur serpente quasi organo ad subversio- nfetri primi parentis nostri: « Spiritus est qui vivifi- « traditurus eseet eum. » Nam ibi Judas erat inter eos qui scandalizati sunt^quem Christus non^siluit, nec aperte ostendit, ut omnee timerent, quaiDvis uous perinet. Sed posieaquam dixit et distinxit credentes a non credentibus, expressit causam quare non credant. « Propteroa dixi vobis, inquit, quia nemo potest « venire ad me, nisi fuerit ci datum a Patre meo. » Dabilur enim a Patre credentibus fldes, ut nemo glorietur in flde sua, quae a se non est, quasi pro- pria, sed a Deo data, quasi grata. « Ex hoc multi discipulorum ejus abierunt retro, « et jam non cum illo ambulabant.» Abierunt retro, non post Christum, sed post Satanam. Isti autem sic redierunt rctro, quomodo praecisi a corpore c(it, carb autem non prodest quidquam, » sicut illi C Ghristi, nec ultra redeuntes ad eum, quia fixifide iritellexerunt carnem, non sicut ego doad mandu- Cat)dum meam camem.Proinde : «Verba,inquit,qu6e »Nod dixit: Nos cognovimus e(t' credimus, eed « credimus et cognovimuB. » Credimus enim ut cogttoscereffi^s. Nam si priusoognoecereetdeirfde cHMlereveHeinus, nec cognoscere nec credere valerenms. 0*nd credi- mus, vel quid cognovimue? « Quta tu es Christas FHlius Dei. » Id est, quia ipsa vita «stema tu es, et non das in carne et sanguine tuo nisi quod es. « Re^pondit J^Bus :Nonneego-vosduodeoim degif 353 IIOMILI^ DE TEMPORE. 3S4 JB « ct unus ex yobia.diaboluBeat? Oicebat autem de ^ « Juda Simonis Scariotbis. Hic enim erat eum tradi- ji turusy cum esset unus ex duodeoim. >» Unus ex duedeeicQ eoat,nQn (ide.sed numero ; non veritate, sed simulallone. Sed quomodo intelligendum est: .*Noane ego vos duodecime]egi,»dum illeunqsjd est filtus diaboli dicitur esse, nisi quia aliierelecti sunt Uli undecim,aliter et iUeunu8?Eiecti suntilli ut manerentiuCibristOfQtut sonusiUoruroexiretper orbem terrarum : eleotus est ille unus, ut disponsa- tio divinc misericordiaB in salute humani goneris impleretur per eum : unde bonitas Dei bene utitur malttia ejus. 6icut in venditione Jo$epb bene usus est Deus malitia fratrum.ut ex opere malo illorum bonitas Dei ostenderelur in saiutem rauUorum : slc malum Judee in bonum versum est nostrum Quod facit malusmaleutendobonisDei, sibi nooet, ponbo- nitatem Dei destruere poterit. Quare duodecim ele- git GbnstuB ? Duodonarius numerus sacratus est. Non enim quia periit inde unus, ideo illiusnumeri honor ademptus est,nam in loco pereuntisaliussub- rogatus est. ManslLnumerusconsccratus.numerus duodenarius:quia per universo»im orbem, hoc ost per quatuor cardinesmundi,Trinitatem fucrantan- nuotiaturi. Ideo quaterniolecti^sunt, uta^nctaTri- nitasperquatuor partes orbis pra^dicaretur.Namet annus duodcnario numero currit, et ordo signorurp in cffilis, per qus sol et luna currere noscuntur, duodenario numero distinguitur. Ideo boc numero primos pr/edicatores Dominus Ghristus direxit in mundum. Nec numerus Juda pereunto violatus est, sed alius eo loco subrogatus, de cigus numeri sacra- C tissima signiticationeipseGhristus in Evangelio ait, de excellentiasima sanctoruro gloria:«Gum autem sederit iilius bominis in sede majestatis su(b, sede- bitis etvos supersedesduodecim^judicantes duode- cim tribus Israel {MaUk. xix). » IIOMILIA LXllI. DOMINICA PALMARCM. (Matth. xxi.) « In illo tempore, cum appropinquas- « sent Hierosolymis, et venissent Bethphage, » et reliqua.Gumappropinquassent^Dominusvidelicetet apostoli iliuSiHlerosolymis.tendebat Jesus adpassio- i\em,quiajam instabat tempus passionis suffl.Quin- qoesiquidem dies ante paschalem festivitatem venit cumturbamuItainierusalem.Posthancautemvicem n ooDrecessitinde^donecibi patereluretibi resurgeret. « Ad montem Oliveti. » Mons Oliveti non longe ab Jerusalem erat, sed distat (sicut in libro Antiquo- rum invemmu8}spatium millepassuum. Bethphage viculus est^viculus dico^ quia in terra repromissio- nisomnes vill» maxime muratae erant,unde etvici et viUauiiaappeUtttionecenaentur. Betbpbageenim interpraiatttr domus (mccx vel maxUlarum, ea de ciusa, quouiam aacerdotes in templo Domini per ootoDos dtes vioem suis administrationis explentes, completo divino mysterio, nocte ad eumdem vicu- lum 8occedebant,et bostias et sacriflcia qu» in die a populoacciptebant, nocte ibi consumebantetcom- edebant. Vel certe idco domus buccof vel maxiUa' rum intfirpretatur, quia sace.rdotes ibidem |ng^'cr legcm Dominicordemeditabantur etore rumioabcmt. Gumergo Dominusad huncmoptemOUvcti vcnis^iet, et ad hunc viculum Bethphage : « Misit duos discipulos, dicens eis: Ite incastel- « Jum quod oontra vos est. » GastcUum de^poctive appeUavit Jerusalem.Qus enim anteacivitosraagni regis appellabatur, et urba sancta,postmodum,im- ininentetemporeDominici9epassionis,quiaDominum erat interfectura, non jam civitas, sed casteUum despective nuncupatur. De quobene dicitur, « quod cst contra vos,» quia etdoctrinaa Ghristi,et doctri- joffi apostolorum contraria existebat. SpirituaUte;* Dethphage signiiicat Ecclcsiam primitivam. Etbene Betbphage vicus in monte poaitus dicitur, qui^ omnis Ecclesia Gbristi in monte consistit, iu>c est, in Gbristo. Undeper propbetam dicitur : « Venite, ascen- damus ad montem Domini,»otc.(Jfu::A. iv.)Et bcne etiara in latore montis positus esse dicitur, qui^i videUcet ex Domini latero prsccssit consecratio et redemptio primitivs Ecclesiae. Le^'imus eoim cuqi Dotninuaincruce positusGsset,etjam spiritumemi- sisset, unus ex miUtibus lancea latus ejus aperult, et continuo exivit sanguis et aqua. Quo sanguinesan- cta Ecclsia redimitur, aqua vero quotidie a pecca- tis abluitur.Gum ergo venisset Dominus perincar- nationis mysterium adpopulum Judsorum salvan- duro, misit duos discipulos Jcrusalem, hoc estin bunc mundum,utsuaprffldicatione rebeUium cord^i gentilium iidei Ghristi subjugareat, et universas gentes fidei suas subjicerent. Et bene dicitur « quod est contra voa. »Quia totus mundus jugum (ideire^ cipere nolebat, misit duos discipulos, hoc est duos ordines prsdicatorum, scUicet Judsorum et gep- tium.Vel duosmisitproptergeminsedilectionisprje- ceptum,quo prscipimur ut diligamusDeumextotp corde,et proximum nostrum tanquam nosipos.Vel ideo binos misit^propter doctrinam et operatione^, quia doctor et in doctrinaet in opere perfectusde- bet esse. « Ite, et invenietis asinam aligatam, et «pullum cum ea. »Juxta litteram quidem humilitos magna Salvatoris commendatur, qui Jerusalem ten- dens, non equo superbo neque pbaleratoinvehivo- luit,sed potius asinam et puHum ejus,viliascUicet aniraalia, ad sedendum quaesivit. Juxta spiritalem inteUigentiam,per h«c duo animalia onus duorum populorum aperte declardtur.Asina enim^qusone- ribus ferendis assueta est, populum Judsorum signi- ficat, qui longo tempore sarcinam legis traxerat. PuUusei^o, qui lascivus et liber est,s)gnincatgen- tUium plebem, qus ante adventum Domini sine legis doctrina et prophetarum quasi liberaet vaga incessit . Etbeneutriquealligati dicunturfuisse, quia veniens Redemptorinmundum, utrumquepopulum vinculis peccatorum suorum alligatum invenit.Undeetapo- stolus Paulus dicit: «Quianon est distinctio, omne^ enim peccaverunt^ et egent gloria Dei (Rom, x)« » 3S5 HAYMONIS HALBEnSTAT. EPISC. 0H>. PAKS II. — HOMIL 356 V Solvltc. » Solvile gentes a vinculis pcccatofum. A Sion.» Vos apostoli et ciBtert quiDominomcomita- mini Jerusalem tendentem, « dicite BliiB Sion, »id est populo Jerusalem ad festivitatem congregato. Historiaiiter filiam Sion appellai Jeaisalem. Ston enim arx erateminens in mediocivitaiiSyCtpriiici- patum tenens super asdificia civjtatis. « Scce rex tuus, >> aon alienigena, non extraneus ut Herodes,de te carnis originem sumens. c< Venit tibi.uNon vacai quod dixit « tibi »Hoc est^si intdU^xeris adventum ejus, et eum devote receperis, « venit tibit » id est ut saWet te. Si autem non inteUexeria advcntum illius, repolleris, veniet contra te, boc est ut perdat te. » cc Et si quis vobis aUquid dixerit, dicite quia Do- vminus hisopus habet.»Praecepit Dominusapostolis suis ut tcmpore suae prasdicationis non ccdcrent principibus et regibus gentium prohibentibus eod a doctrina et salute populorum. Legimusenimsecun- dum alios evangt^listas (Marc xi,Luc.xix),quiacum discipuIivenistiontavidomumsolventespuUum,dixe- runt domini domus : c( Quid facitis solventes pul- lum? • At Uli dixerunt, quia Dominus operamejus p desiderat. Mox enim ut sancti apostoli, acceptodi- vinitus praecepto, mundo praedicaverunt, statim re- ges gentium et principes eisobsistere Coepcrunt, ne pullum solverent, id est no populum gentilem a cultura idolorum averterent:scddiscipuU iUiscon- stanterinsinuavcruntquodDominusoperamUlorum desiderasset. Quo in loco queri potest curdiscipuli de animalibus dic^nt, cc Dominus hic opus habet, » cum Ecclesia ei dccantct : c( Bonorum meorum non indiges? » (PsaLxy ) Gentibus (ut de numerositate illarum construat sibi c( Ecclesiam, non habentem maculam neque rugam) » ideo Domlnus opus habet, ut damna patriae coelcstis, quae labentibus pravis an- gelis coutraxcrat,muItitudine gentium reparentur. cipulos in civitatem mitteret, ut vUibus animalibus in civitatem regiam portaretur. Consuetudo est beati Matthaei evangelista; ut cuncta quae de Domino no- tuus.» Rex sanctae Ecclesiaein primo adventuvenit mansuetus, ut eam redimeret : in secundo etiam adventu veniet mansuetus, ut eam ab hoc saeculo subtrahal, et in numerum ccelestium civium transfe- rat.Juxta lilteram non facile est credcndum,utDo- minus in tam parvo itinere utrique%nimaUinsedcrit. Feruntenim doctores a monte OU veti usqueJerusa- lem mille tantum spatiumpedum interesse,sedaut asinae insedit,et pullus liber incessit: aut, quodpo- tius credendum est, puUo insedit,et asina absque sessore fuit. Sed ubicunque historia deficit, aut ali- quid turpitudinis habet, ad spiritualera intellectum est recurrendum. Nam et si Dominus utrique ani- mali insidere non potuit, juxta mj-sterium tamcn stro JcsuChristonarratesse^compIeta,dicatetiam|) utriquepopuIo,JudaeorumvideUcetetgentium,prffi 8idet,et praesidendo duciteos JerusaIem,hocestad visionem patriae ccelestis. « Euntes autem discipuli. » Accepto praedicandi praecepto, apostoli universum orbem peragraveruot, et seminarium divinae fidei uLique disperserunt. (c Et imposuerunt super eoa vestimenta sua. » Vestimenta apostolorum, quae iHidis tergis anima- lium imposuerunt, significantdoctrinamet praecepta eorum, quibus corda gentium calefeoeruntut Domi- numpotuissenthaberesessorem.NiBi enimiUi quiin Christo crediderunt^vestimcntis apostolorum ador- testimoniis prophcticis ante fuisse praedicta. c( Dicite filiae Sion. » Hoc exemplum de Zacharia propheta sumptum est [Znch. ix). Scicns enim san- ctus propfaetaper Spiritum sanctum incredulitatem animi Judceorum, praenoscens etiam Spiritu sancto revelante, quod venientc domo Jerusalem, essent cum contradicturi, et blasphemUs et contumeliis afTecturiypraesumptioncm cordis eorum anteacura- vit reprimere,etadventumRedemptoris studuitprae- dicere, quibus indiciis possent eum agnoscere. Et est vox prophetae conversa ad apostolos et caeteros qui Dominum comitabantur, Hlloquentis : «c Dicite filise 357 HOMlLIiE DE TEMPORE. 358 natifuissentynequaquamDominuinsessoremhabere A sive salvi/ica,ui subaudiatur, populum iuum Israel, meruissent. (( Plurima autem turba. » Plurima turba qua; ve- stimenta sua stravit sub pedibus animalium Domi- num portantium, multitudinem martypum signifi- cat, qui vestimenta sua, id est corpora sua. in via istius vit»straverunt, ut animalibusportantibus Do- minum,id est simplicibus, itergradiendiad patriam ccelestem facerent : et ut nos quoque inoffenso gradu possimus pcrvenire ad Jerusalem, id est ad coelestem patriam. Potest et aliter intelligi quod animalia Do- ininum portantia, super se quidem vestimenta apo- siolorum ferebant, quasi majoris dignitatis, turbsB vero confusae et vulgaris vestimenta sub pedibus coQCuicabant. Turbarum enim vestimenta csremo- vel totum mundum, vel (ul alii volunt' interpretatur saltu, ut sit sensus : » Osanna filio David, » id ost salus filio David. « Benedictus qui venit in nomine Doroini. » Quod dicit, benedictus qui venit in nomine Domini, « in- telligitur, quia Filius a Patre venit in mundum. Quia quidquid secundum carnem in hoc mundo egit, to- tum ad gloriam et nomen Patris sui retulit,dicens : « Pater in me manens, ipse facit opera (Joan. iv). » Quod addunt : « Osanna in excelsis, » est sensus quod incarnatio et passio Domini Salvatoris non solum hominibus salus fuit, sed etiam salus et gau- dium angelorum in ccelo. Deus enim multitudo crc- dentium ad ccdIos transfertur, numerus angelorum» nias veteris legis significant ; vestimenta apostolo- n qui labentibus pravis angelis imminutus fuerat, rum,doctrinametpra!ceptaNoviTestamentidemon- — •*-'^- •• strant. Animaliaergo Dominus portantia vestimenta apostolorum super se habent, vestimenta turbarum sub pedibus suis conculcant : quia omnes in Ghri- stum credentes proeccpta apostolorum super se at- teodunt, mandata vero et neomenias atque institu- tioDes Testamenti Veteris pro uihilo deputant. Quo- tiescunque enim circumcisionem spernimus, sabba- tum violamus, neomenias abjicimus, quid aliud quam vestimenta turbarum pedibus nostris concul- camus ? « Alii csdebant ramos de arboribus. » Per arbores debemus inteUigere divinas Scripturas. Ramos ergo de arboribus csdunt, qui de Scripturis diversis utilia qusdam excerpunt, ad utilitatem illorum qui ad multitudine gentium restauratur. HOMILIA LXIV. IN DIE SANGTO PALMARUM Passio Damini noslri Jesu Christi secundur$ Matthanim, fMATTH. XXVI, xxvii.)'< lu illo tcmpore, dixit Josus « discipulis suis : Scitis quia post biduum Pascha fiet, » et reiiqua. Legimus Dominum ante sex dies Paschae venisse Hierosolymam, cum frequentia tur- barum et cum ramis palmarum. Ab illo ergo die quo Hierosolymam vectus asino intravit, usque ad hunc diem quo hxc praedicebat apostolis suis^intelligimus prfficessisse quadriduum etsuperesse hiduum usque ad Pascha. Allegorice vero biduum significat duo ccelestem patriam tendunt. Potest et aliter intelligi. ^ Testamenta, Vetus et Novum, qux sectatores etob- Per arbores possumus inteiligere paganos ; per ra- mos arborum, paganorum filios. Ramos ergo de ar- boribus abscidit quisquis filios paganorum a ritu et superstitione patrum suorum abstrahit. «< Turba autem quae prfficedebat et qu® sequeba- « tur. » Memores turbs mirabilium qus Dominus inter eoa fecerat^ mortuos suscitando, leprosos cu- rando,super mare non infusis vestigiis ambulando, et caetera talia mirabilia faciendo, appropinquante iilo ad passionem, iaudes et gratias ei devota mente referre studebant de miraculis et bonis operibus, quae inler eos fecerat, dicentes : « Osanna filio David, » etc. Sed spiritualiter quod lurba quae Dominum praecedebat, et quae sequeba- servatores suos ad claritatem vits aeterns perdu- cunt. (c Post biduum » vero, id est, post manifesta- tionem duorum Testamentorum, verum Pascha in mundo celebratum est. Pascha autem non est Grae- cum,ut quidam autumant, sed Hebraeum. Hebraice enim Pesach interpretatur transitus. Primo ideo transitus, quia in hac die transit Dominus super iEgyptum. iEgyptios vastans et Israoliticum popu- lum liberans. Deinde, quia ipsa die transiens exter- minator per regnum ifigyptiorum, primogenita eo- ' rum interfecit. Tertio, quoniam in hac celebritate festivitatis, Redemptor noster de hoc mundo transi- vit ad Putrem, sicut Joannes plenius manifestat, di- cens : « Ante diem festum Paschae sciens Jesus quia tur, consona voce laudis dominum coUaudabant, D ^^"^' ^J"^ ^^^'^ ^^ transeat ex hoc mundo ad Patrem hoc significat quod populus Judaeorum, qui in fide prascessit, et gentes quae eos secutae sunt, pari et squali fide et concordi Deum omnipotentem collau- dant. Eadem enim fides quae fuit in patriarchis et prophetis ante adventum Salvatoris, eadem est in omnibus gentibus post resurrectionem illius. « Osan- na filio David. » Osanna compositum est ex duobus sermonibus Hebraeis. Osia enim apud illos salvifica vel salvum fac sonat, et na interjectio obsecrantis est, sed composito nomine flt osanna per elisionem i vocalis, et per geminationem n consonantis, cum rectius diceretur Osiana: interpretatur.autem salva. (Joan, xix). » Quarto modo, ut nos mystice infor- maremur quia f.er Christi passionem transitum ab hac mortalitate ad veram immortalitatem tranaire habuimus. « Et fiiius hominis tradetur ut crucifiga- (c tur. » Errant qui putant Dominum horruisse vel timuisse passionem, cum non solum ante biduum passionem suam pra^dixit, verum multo ante eam- dem passionem praedixerat. Et instante eadem pas- sione, noluit declinare insidias, sed caeteris ire no- lentibus, sponte se ad passionem obtulit.Multis mo- dis traditus est Dominus : Primum tradidil eum Deus Pater, sicut Paulus apostplus dicit : « Proprio Filio 359 HAYMONIS HALBEHSTAT. KWSC. OPP. PAHS II. — HOMIL. 360 «uo lion pcpercitDeus, sedproomnibustradidit il- A iiarrat quia ex spicis nardi fiierit confectom. Pit lum {Rom, viii). » Deindetradiditipse Filiussemet- ipsum, sicut idem Paulus dicit : » Qui tradidit se- metipsuin pro nobis (Epkes, v). » Tertio tradidit eum Judas Judaeis, Judsi tradiderunt eum Pilato ad judicandum, Pilatus militibus ad cruciHgendum. « Tunc congregati sunt principcs sacerdotum, et (( seniores populi in atrium principis sacerdotum. « qui dicitur Caiphas. » Reprehenditur in hoc loco iniquitas et malevolentia Judsorum. Qui enini vici- no Pascha debuerant se praeparare, parietes tempii levjgare, pavimcntum verrere, et hostias et sacrifi- cta, quiB ofTerenda eiatit in solemnitate Paschae, prosparare, et seuiclipsos ad festum Paschae cele- i)randum praeparare, congregantur ineuntes consi- lium, quomodo Dominum morti tradant. « Dicebant autem : Non in die festo, nc foiie tu- « multus fieret in populo. » Sic v^etur simplex ser- mo sonarc, quasi ob seditionem caverint Judaei do- minum in die fcsto comprehcndere, tiuientesseditlo- nem turbarum. Quod non proccdit, sed potius ita intelligcndum est, quia timebant ne auxilio populi demanibus illorum tolleretur, quia omnes sicut pro- phetam euin habebant. « Ne fortc tumultus, » id est ne motio « fieret in populo. » « Cum autem esset Jesus in Bethania, in domo « Simonis leprosi. » Hecte exsequendum putabat evangelistaquid Dominusegeritin Bcthaniaantesex dies Paschffi, pridie antequam iret Jerusalem sedens asino. Quod autcm dicit, « in domo Simonis le- prosi, > Simonemhunc non debemus putareco tem- quidem ex radice optimum,sed pretiosiuseetquod fit ex spicis. Mysticc, dev^otio Mariee fidem Ecclesis significat, quie Domini quidem caput ungit cum po> tentiam divlnitatis illius prflcdicat, dicens cum Joanne apostolo : « In principio erat Verbum {Joav. i). » Pedes ungit, cum inOrmitatem hamanilatis ejus pr(cdicat, dicens cum eodem Joanne : • Et Verbum caro factum cst (Ibid.), » « Videntes autem discipuli,indignati8untdicen- « tes : Ut quid perditio hoec ? » Hic videnturdissonaro Matthaeuset Joanncs, cum Joannes, soltimmodohanc indignationem Judsc designaverit, reddens causam quare indignatus sit in efpusione unguenti, scilicet quia fur erat, et loculos habens ea qua: mittebantur P portabat. Sed tropus quidam est, qui appellatur synecdoche, plerumque singularetn pro plurali, fre- quenter vero pluralem pro singulari numeropooens. Hoc ergo genere locutionis possumus dicere hic a Matthaco positum csse pluralc pro singulari,discipu- los videlicet diccns indignatos fuisse. Diccndumest autem quia si aHi discipuli indignati sunt; Judas autem non causa pauperum, sed causa invidiae,do- lens sacculis suis subtrahi quod in Domiai capite fundcbatur. « Potuit cnim islud venundari multo, » subauditur pretio, « et dari pauperibus. » « Sciens autem Jcsus, ait illis : Quid molesti estis « huic mulieri? Opus bonura operata est in me. » Mitis ct benignus magister non arguit discipuios de muKeris indignatione, non addit ad ultimuro ipsum pore fuisseleprosum,sed quidem leprosus fuerat, etC suum proditorem et traditorem invidia erga sc !a- mirabiliteraDominocuratuSjpristinoscilicetnomine permanente, ad memoriam curationis illius : sicut Matthaus publicanus dicitur, non quia adhucpubli- canus esset, sed quia olim publicanus exstiterit. Et pulchre Dominus ante passionem in Bethania fuisse legitur. Bethania quippe mierpreiniuT domusobedien- tiae, ut apcrte ostcnderet quia pcr summam obedicn- tiam ad passionem veniret. « Accessit ad eum mulier^ habens alabastrum un- « guenti pretiosi. » Uaec mulier ipsa est Maria Magda- lena, de quaDominus septem daemonia ejecit. Quas primum quidem ad Dominum accedens in domo Pha. rissi, lacrymis pedes ejus abiuit et capillis tersit* PostmodumverofamiliarisDominoefTecta, ad ipsum borantem, scd dixit : « Opus bonum operata cst in me. » « Nam semper paupcres habcbitis vobiscum, me autem semper non habebitis. » El hoc contrarium csse videtur iHi sermoni quo dicit Dominus : « Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad con- summationem sa^culi {Matth. xxvui). » Sed iliud de divinitate accipiendum e8t,illud vero dehumanitate: nam secundum humanitatem non semper cum eis cst moraturus. « Nam, inquit, semper habebitia pau- peres, » et misericordiam eis poteritis impendere, « me autem non semper habebitis. » « Miltens enira hoec unguentum hoc in corpus « meura, ad sepetiendum me fecit. » Et est sensus caput ungendum accessit. Et quia multum dilexit, n istorum verborum : Unguentum quod vos putatis multorum peccatorum veniam promeruit. Alabas- trumgenus est marmorisprctiosi^variiscoloribusin- tertincti quod ferunt medici optimum esse ad unguen- ta incorrupta servanda. « Pretiosi. « Alius evange- lista dicit quomodo hoc unguentum f ueril pretiosum , narrans illud ex nardo pistica factum. Nardus autem fVutex est aromatica, pingui et tenui radice, princi- patum tenens inter omnes species, de quibus confi- ciuntur uguenta. Pistica, id est fidelis, non cor- rupta, siout solent medici quibusdam herbis verita- tem unguentorum corrumpcre. Alius evangelista ut ostenderet hoc unguentum pretiosissimum fuisse, esse causam perditionis,oirioium est meae sepulturs. « Mittensenim haec unguentura hoc in corpus meum, ad sepeliendura ma fecit. » Id est, corpus meum prajvenit ungere dum adhuc vivo, quod factura est mortuo,si licuerit ei.Legimus namque quia Maria, posito Domino in monumento, cum aliis sanotis mu- lieribus emit aromata et alia unguenta pretiosa, ut venientes ungerent corpus Domini. Quod tamen mi- nime implere potuit, quia preventa Hiit resurre- ctione Domini.Hoc illo pertinet quod Dominusait: « Ad sepeliendum me fecit, » id est quod mortuo factura est, si licuerit ei, vivo mihi ezhiberi atuduit. :m mmUAM DE TEMPOIIE. 362 B u Amen dico vobis, ubicunquepraBdicatum fucrit A « hoc Evangelium in loto mundo, dicetur et quod « hoc fecit in memoriam cjus.»Notandum estquia Dominns, post biduum passurus et crucifigendus a JudsBis, Evangelium suum pra^dicit per universum orbem esse praedicandum. Praedicatur ergo inter alra miracula Salvatoris etiam Mariae benevolentia, et ejus devotio ab omnibus laudatur, scilicet quod caput Domini unxerit, quod pedes illius lacrymis infoderit, quod capillis terserit. Et non tam dcvotio Mariae praedicatur quam fidcs ct devotio sanctae Ec- clesiae. « Dicetur et quod h(M » subaudiatur opus, « fecit in memoriam ejus. » ic Tunc abiit unus de duodecim, qui dicitur Judas «Scarioth,adprincipessacordotum. »Dicendo« tunc abiit, » ostendit hunc non invitum Dominum Salva- torem prodidisse,sedsponte ad pcrditionem acces- gisse,et,cupiditateductum,cjusperditionempromi- disse. « Quid vultis mihi dare, et ego vobis eum tra- dam? rt Non constituit eis prelinm, sed in illorum arbitrio posuit quid ei dare vellent, ut non Domi- nura, sed quasi vile mancipium vcndere puiaretur. « At illi constituerunt ci triginta argentcos. » Im- pletum est hoc quod omnipotens Deus pcr Zacha- riam questus fuerat,dicens : «Si bonum est in ocu- lis vestris, afferte mihi mercedem : sin autem, quiescite,et appenderuntmerccdem meam triginta argenteos, decorum pretium, quo appretiatus sum ab eis (Zach. xi). » Pro universis bcneficiis qua; Do- minus operatus fuerat in eis, triginta argenteorum pretio appretiaverunt eum.Sciendum vero est, quod C Joseph non viginti aureis venditus est (ut quidam potant, secundum quod editio Septuaginta decla- rat), sed potius viginti argenteis, ne servus pretio ehariori Domino venderetur. « Et exinde quaerebat opportunitatem ut eum tra- « deret. » Id est, opportunum locum, quo eum tra- dere posset, quaerebat. Quam opportunitatem quae- rebat, alius evangelista manifestat, videlicet, ut traderet eum sine turbis, id est sine suffragio po- puli : quia timebat eum de manibus suis adjutorio populi liberari. « Prima autem die Azymorum accesserunt disci- 'f puli ad Jesum. » Primam Azymorum appcllat quartam decimam diem primi mensis, quando ad vesperam agnus immolabatur. Azyma autem dicc- D banlur reliqui dies septem sequentes, eo quod sine Azyma, id est sine fermento esscnt. Non enim lice- bal in illisdiebus fermentatum aliquid comedere. Ponitur tamen et Azyma pro Pascha, et Pascha pro Azyma, sicut hic, ubi ipsam festivitatem paschalem Azyma appellat. « Ubi vis parcmus tibi comedere pascba? » Intelligimus in hoc loco quod Judas si- mul cum aiiis discipulis accesserit ad eum. Paupcr, inquiunt, es, ct pauperem te nos paupcres sumus secuti,causa tui amoris,quidquid habcre potuimus, dereliqtumus, « Ubi vis ergo paremus tibi comedere ?• Tatrol. CXVIII, « At Jesus dixit : Ite in civitatem ad quemdam, « ct dicite ei : Magistcr dicit, Tempus meum propt « est, apud te facio Pascha cum discipulis md^. >> Idioma Hebraicae linguae est, sine denominatione certarum personarum loqui, quod in hac ratione servatum est. Et pulchre Dominus non exprimit no- men illius,apud quem celebraturus sit Pascha, os- tendens quia nemo excipitura celebritatc paschal?, quicunque cum Domino voluerit ea celebrare. « Et dicite ei : Magister dicit, tempus meum, » id est tempus passionis meae, « prope est, apud tc facio Pascha cum discipulis meis. » « Et fecerunt discipuli sicut constituit illis Jesu», « et paraverunt pascha. » Alius evangelista dicit, quia euntes discipuli invenerunt cocnaculum ma- gnum stratum, et ibi paraverunt. Non enim vacat a magno mysterio, quod Dominus in ccenaculo Pa- scha celebraverit. Signiflcat enim coenaculum alti- tudincm spiritualis intelligentiae. Transcensis ergo carnalis litterae instrumentis, in ccenaculo celebravU Pascha, hoc est in altitudine Novi Testamenti, dans nobis exemplum, ut si Pascha cum Domino volu- mus celebrare, ima et infima transcendamils, et ili coenaculo, hoc est in divinae contemplationis altitu- dine, Pascha cum Domino celebremus. « Vespcre autcm facto, discumbebat cum duode- « cim discipulis suis. » Vesper significat ultimam aetatem, in qua verus Sol occubuit patiendo crucem, quam pro salute generis humani sustinuit. Hoc ergo vcspere discubuit cum duodecim discipulis suis, hoc est, quietem aeternam per sanguinis sui effusio- nem eis praeparavit. « Amen dico vobis, quia unus vestrum me tra- « diturus est. » Poterat quidem Dominus tradito- rem nominatim exprimere, sed noluit, ne, impu- dentia vinctus, in barathrum negationis incideref. Admonet crgo illum generaiiter ad salutem, ut ad- monitione correctus pcenitentiam ageret. « Et contristati valde, ccepenint singuli dicere : « Nunquid ego sum, Domine? » Et vere valde sunt contristati, quia non solum poterant mortem Do- mini meditari, sed etiam nec audire. Unde Petrus apostolus audiens Dominum de passione sua loquen- tem dixit : « Absit hoc a te, non morieris {Matlh. xvi). » Sciebant quidem omnes apostoli, quod nil* tale in Dominum cogitaverunt, sed conscii suae fra- gilitatis, plus magistro quam suae fragilitati creden- tes, dicebant : « Nunquid ego sum, Domine? » « At ipse respondens ait : Qui intingit mecuni « manum in paropside, hic me tradet. » Jam supe- rius dixerat : « Unus vestrum me traditurus est, » sed quia ille admonitus non egerat pcenitentiam Jam apertius illum designat, dicens : « Qui intingitmecund manum in paropside, hic me tradet. » Paropsis vas cst quadratum, dictum quod sit paribus absidibus, id est aequis lateribus. Est autem vas escarum, quod Marcus evangelista catinum appellat, quod est vas fictile. Intelligitur ergo in mensa Domini fuisse ali- quod vas escarum, quod contineret liquamen, lA 12 363 HAYMONIS ITALBERSTAT. EPISG. OPP. PARS II. — HOMIL. 304 quo Judas manuni cum magistro iniinxLt,ut bonam A conscieuliam mentiretur. « Filius quidem hominis vadit, » subaudiatur ad passionem, «sicut scriptum est de illo. » V^b autem u homini illi, per quem Filius hominis tradetur. • Sed usque hodie vsb homini illi qui corpus sui Rc- Semptoris non Judaeis, sed membris suis peccato- ribus tradity integritatem fidei corrumpentibus. Multi sunt qui scelus Judac detestantur, quod impie egerit, quod magistrum suum tradiderit : illum autem reprehendentes, ipsi roprohenaionem mi- nime in semetipsis cavent. Dum enim voritatem pro pecuma subvertunt, quid aliud quam Christum tradunt ? Ipse enim dixit : « Ego sum vcritas (Joan. xix). » Dum traternam charitatem aliqua fractione violanti quid aliud quam Ghristum tradunt ? Unde -n scriptum est : « Deus charitas est (/ Joan, iv). » — c( Bonum erat ei si natus non fuisset homo ille. » Non ita est intelligendum quod Judas antea fuisset, vel esse posset, quam nasceretur, qui nec bcne nec male agere posset : sed simpliciter accipiendum eBt,quia melius est non subsistere quam male sub- sistere. « Respondens autem Judas, qui tradidit eum,di« « xit : Nunquid ego sum,rabbi?M Quod dicit.rabbi, signum est infldelitatis, vel etiam arguroentum est excusationis, quod non Dominum^ sed magistrum eum vocat : quasi aliquam excusationcm habcat,ut non Dominum, sed magistrum saltem ti^adiderit. « G(Bnantibu8 autem eis, accepit Jesus panem, •c et benedixit, ac fregit, » etc. Expletis solemniis Paschs, transit Dominus ad sacramenta novi PaschsB C demonstranda.Postquam ccenavit, dedit eis panem et vinum, in mysterio videlicet corporis et sanguinis sui. Quia enim panis confirmat cor hominis, et vi- num auget sanguinem in hominc, merito idem panis in carnem Domini mutatur, et idem vinum in san- guinem Domini transfcrtur : non per figuram neque per umbram, sed per veritatem. Credimus enim quia in veritate caro est Christi, simititer et sanguis. Sed quia humana fragiiitas non consuevU carnibus crudis vesci,et sanguinem potare, tran&Iata est ea- dem caro in panem,etidem sanguis in vinum.Sed merito quaeritur cur nos jejuni tantum sacramcn- tum quotidie sumimus, cum Dominus, fuiito convi- vio, panem corporis sui et calicem sanguinis sui in mysterio dlscipulis suis propinaverit. Ad quod di- n cendum est quia primum decebat significativum Pascha consummari, ac doinceps Pascha verum in- duci. Postmodum vero patres Novi Testaitienti, vi- delicet apostoli et sequaces iliorum, statucrunt ut in vencratione tanti sacramenti a jcjunis quotidiesu- meretur. lllud vero perpendendum csL, quod a nul- lis panis solu8,neque vinumsiaeaquiB permistionc oiTertur. Quia enim, dicente Joannc, aquae populi sunt, miscetur aqua vino, ut videlicet nos intelliga- mus quia passio Christi pro nobis perpclrata est. Neque passio Christi absque utilitate generis humani pelebratc^ est, et nos sine Christi passione salvari non poiorumus. Si enim solura vinum sino. aqiis permistiono oirerrelur, pussot lalis ebse inlelligentia, quod nos absque adjutorio Christi et passione sal- vari possemus. Sed jungitur aqua vino, et panis conficitur cum aqua, ut aperte detur intetligi quod neque passio Christi sine salute nostra possitfieri, neque nostra salus sine illius adjutorio consistere valeat. u Accepit panem, » quod erat corpus suum, « bencdixit et fregit, » ut ostenderet corpus suum omni benedictione esse rcpletum,et itapcr passio- nem esse frangendum,ut tamen Divinitatis plenitu- dine esset repletum. ^ Deditque discipulis suis, et ait : Accipite et comedite. » Hoc valet contra eos qui mortuis hominibus eucharisliam largiuntur. Cum enim Dominus*dicit, c< accipite » statim sub- junxit, « et comedite : » quia non sufficit aceipere, nii-i quisquis comedat ad salutem suam,quiaquo(i in vita sua accipere non potuerunt, post mortem accipere non poterunt. « Simiiiter accipiens calicem, gratias egit, et de- « dit iilis, dicens : Bibite ex hoc omnes. » Ut scia- mus quia quicunque accipit, bibere debet. u Hic est enim sanguis meus Novi Testamenti. » Quod enim dicit, « hic est Novi Testamenti sanguis, » ad diffcrentiam Veteris Testamenti dicit. InVeteri Testamento sanguis hircorum et vitulorum effundty- batur, ct inde aspergebantur qui mundaodi eraot. Hinc etenim consuetudo exorta est, ut quando ccelcsti pane pascimur, sive terreno cibo reficimur, hymnum Deo dicamus. Vei etiam hymnum possumus inleiligere iliam orationem per quam Patri discipulos commendavit, quam Joannes ad plenum exsecutus est, quae ita inchoatur : « Pa- ter, venitbora, ciarifica Filiumtuum^ ut Filius tuus cjarificet te (/oa?i. xvii): » in qua non solum pro apostolis oravit, sed etiam pro omnibus qui credi- luri erant per verbum iilorum in ipsum. Quod au- tem Dominus post ccDnam in montem Oiiveti exiit, aperte dedit nobis exemplum, ut, postquam divino pabulo pascimur, ad culmen virtutum quantocius propcrpmus. « Tunc dixitiI1isJesus:0mnps vos scandaium pa- « tipmini in me in ista nocte. » SyivSaXov enim Graece, Latine dicitur offensio, sive impactio pedum. Prae- (licitenimDominus quod scandalum passuri esscntin eum, ut veniente bora scandali non desperarent propter scandalum, sed potius ad pccnitentiam con- verterentur. Et pulchre ait, « iu ista nocte, » quo- niam &icut qui inebriantur, nocte inebrantur, ita qui scandalum patiuntur, in nocte, boc est, in tene- bris incredulitatis et ignorantiae, patiuntur. « Scri- « ptum estenim : Percutiam pastorem etdispergentur «ovesgregis. » Hoc in Zacharia propheta scriptum est, aliis quidem verbis, et ex alterius persona. Ibi enim prophetae persona loquitur adDominum {Zach. XII •: « Percute pastorem, » id est Christum, qui di- cil: « Ego sum pabtor bonus {Joan, x), » — « et di- spergentur oves gregis, » id est apostoli, qui, relicto eo, omnes fugerunt. • Postquam autem resurrexero, prajcedam vos « in Galilaeam. o Impletum est hoc, quando duode- nm apostoli post resurrectionem abierunt in Gali- iaeam, in montem ubi constituerat illis Jesus. Et vi- fientes eum adoravesunt. « Hespondens autem Petrus, ait illi : Et si omnes " scaridalizati fuerint in te, ego nunquam scandali- " zabor. » Non temerilatis quidem baec sunt verba, serl potius ardoris magni, quem in Dominum Petrus Habebat. Eodem autem ardore, quo et caetera loque- Mur, et faciebat, etiam haee loquebatur. Sed Pe- trus, qui infirmus erat, de inflrmitate suaprsesume- i^at, DominuB autem, omnium conscius, quod futu- rum erat praedicebat. * « Tunc venit Jesus cum illis in viliam quae dici- « tur Gethsemani. » Gethsemani vallis est juxta Je- rusalem, in qua monstratur usque hodie locus ubi Dominus oravit, cum ecclesia superexstructa. In- teppretatur autem Gethsemani vallis pinguiwn, vel pnQUfdinum,Nou autem frustra in monte aiiquando orabat, et aliquando in valle. In monte etenim orat, A ut tempore orationis nostrae humiiitatemj et cor^tri- tionem cordis nos habere docoat. Et hoc iu vailo pinguium sivepinguedinum, ut sciiicet oratio nostra conditasitpinguedinecharitatis. Vel aliter,in monte unusquisque orat, qui coelestis palriaB praemia po- scit. In valle autem nihilominus orat, qui carnalia a Deo petit, mortem videlicet inimicorum« uUionem hostium, abundantiam temporaiium facultatum. « £t assumpto Petro, et duobus filiis Zebedaei, coe- « pit contristari et mcestua esse. n Contristabatur, non timore vicinae passionis, propterquam sufferen- dam venerat, sed propter perditionem Judse, et pro- pter disperaionem populi Judaeorum, et scandalum discipulorum, et everaioncm miserae Jcrusalem, bis causis contristatur Dominus. j. « Tunc ait illis : Tristis est anima mea usque ad « mortcm. » Errant qui putant Dominum non ve- ram animam habere : si enim non habuit veram ani- mam, quare dicit : « Tristis est anima mea usque ad mortem ? » Et notandum est, quia non dicit pro- pter mortem, sed usque ad mortem, hoc est, donec apostolos meos et omnes credentes efifusione san* guinis mei redimam. « Sustinete hic, et vigilate me- « cum. M Non aJmonet ergo Dominus vigiliam corpo- ris, quae tunc temporis non erat, sed potius spiri- tuaiem vigiliam mentis, ne videlicet mens aposto- lorum sive fidelium sopore infidelitatis torperet. « Et progressus pusillum, procidit in faciem « suam. » Prociditautem Dominus in faciem suam, ut humilitate corporis humilitatem mentis demonstra- ret. « Mi Pater, » Blandientis affectu loquitur. « Si C (( possibile est, transeat a me calix iste. » Orat ut si fieri possit, quatenus genus humanum salvetur sine passione sua, transeat ab eo calix passionis, non ti- menseamdempassionemsufferre,seddoIensJudfleos tantum scelus admittere in passione sua. Vel potest aliterintelligi : « Si possibile est, transeat ame ca- lix iste, » id est, si possibile est ut Ninive salvetur, nisi cucurbita aruerit, hoc est, si fieri potest ut gen- tilitas per universum mundum liberetur sine Judaeo- rum perditione ct interitu, transeat a mecalixpas- sionis. Sed quia ex infirmitate carnis Patri haec dixe- rat, reditad semetipsum : et quod per infirmitatem abnegaverat, ex Divinitatis persona confirmat, di- cens : « Verumtamen non sicut ego volo, sed sicut « tu, » id est ut non hoc fiat, quod ego ex parte hu- T\ manitatis loquor, sed propter quod ad terram tua voluntate descendi. Et venit addiscipulos et inveniteosdormientes. » Quia videiicet gravati erant tam tristitia, quam Do- mini passione. « Et dicit Petro : Sic non potuistis « una hora vigilare mecum ? » Ac si diceret : Quo- modo pro me mori poteritis> qui pro me una hora vigilare non potuistis? « Vigilate et orate, ut non intretis in tentatio- « nem. »Impo88ibiIeesthominem,quandiuinhacvita fuerit, non tentari : unde omnes tam justi quam pecca- tores, quotidieinorationedicunt:« Nenosinducasin tentationem (Matth.yi), » Noq ergo proBcipit Dominu« 367 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PAllS II. — IIOMIL. 368 orandum^ ut non tentemur, sed ne in tentationem inducamur Aliud est enim tentari, et aliud in ten- tationeminduci. Tentatur quilibet, quando vel animo vel corpore in delectatione alicujus vitii titillatur : induoitur vero in tentationem^ si suse deleclationi coeperit consentire. Verbi gratia, tentatus est autem quiuam martyr, cum cogeretur Dominum negare, sed non inductus est in tentationem. Si enim ncgas • set Dominum, utique in tentationem induc^retur. » Hoc ergo praecepit Dominus, ut orent, ne intrent in tentationem, id est, ne metu persecutorum recedant a (ide Ghristi, ut cogantur illum negarc. « Spiritus « quidem promptus est, » ad passionem suiTercn- dam, « caro autem infirma. » Exponit quare supe- rius dixerit, « tristis est anima mea usque ad mor- tem, » quod scilicet spiritus illius promptus erat ad passionem sufTerendam, « caro autem inlirma » ad supplicia toleranda. « Itorum secundo abiit, et oravit, dicens : Mi Pa- «ter, si nonpotest hic calix transire, nisi bibam « illum, fiat voluntas tua. » Id est, sinon potest ge- nus humanum sine passione mea salvari, vel si non potest universus orbis salutem consequi, nisi popu- lus Judffiorum in perditionem ruat, fiat voluntas tua. Non secundum hoc fiat quod ex partc humanitatis loquor, sed propter quod ad tcrram tua voluntate descendi. « Et relictis illis iterum abiit, et oravit tertio « eumdem sermonem dicens. » Oravit tertio, ut in ore duorum vel trium stet omne verbum (Deut, xix). Oravit autem non pro se, scd pro nobis, scilicet ut illa oratio esset discipulorum confirmatio. « Tunc venit ad discipulos suos. » Postquam ora- vit ad Patrem, et impetravit salutem discipulorum suorum, venit ad eos et dixit : « Dormite jam et requiescite. Ecce appropinqua- « vit hora, et Filius hominis tradetur in manuspec- « catorum. Surgite, eamus.Ecce appropinquabit qui « me tradet. » Intelligimus quia, cum dixisset ut dormirent discipuli et requiescerent, aliquantulum tacuisse, ut impleretur quod dixit, et inde diceret: « Surgite, eamus. » <( Adhuc ipso loquente, ecce Judas unus de duo- « decim. » Unus non merito, sed nuraero, sicut supe- rius Dominus dixit: « Nonne vos duodecim elcgi, et unus ex vobis diabolus est? » {Joan. vi.) « Quiautcmtradiditeum, dediteissignum,diccns: « Ouemcunqueosculatusfuero,ipseest,tenetoeum. » Infclix JudassBstimansDominumsignamagicis arti- bus patrassc,recolenseum transfiguratumfuisse in monte coram tribus discipulis, ajstimaiis ctiam eum in horapassionissuae similitudincm in aiiam mutare, ideo dat signum persecutoribus suis, ut quemcun- que oscularetur, ipsum comprehendercnt, Kstimans Dominum persecutores suos eluderc, et in aliam formam se transfigurare. « Et confestim accedens ad Jesum, dixit : Ave, « rabbi. Et osculatus est eum. » Summa dcmcntia infelicis Jud« ! Nam osculum pads porrigit ei quem A vulttradere persecutoribussuis. Adimpletum csthoc loco quod per Psalmistam dicitur : « Qui edebat pa- nem meum, ampliavit adversum me supplantatio- nem (PsaL xl). » « Amice, ad quod venisti ? » Duobus modiB estin- telligendum etdistinguendumest.Sed itadistinguen- dum est, ut dicamus : « Amice, ad quod venisti?» ut interrogantis modo legatur, vox Doraini est mise- rum increpantis, et dolentis quod a summo gradu apostolatus ad apostasiam devolutus erat,ut sitsen- sus ? « Amice, ad quod vcnisti? » id est, ad quanlum malum dejcctus es, ut de apostolo fieres apostata, et dc doctorc veritatis, fieres magister erroris? Si vero plcnam distinctionem ibi fecerimus, ut dicamus : « Amice, ad quod venisti,»utsubaudiatur, perfice, ^ ac si diceret: Eelinque osculum pacis, ct imple traditoris officium. « Et ecce unus ex his qui erant cum Jesu, citen- « dens manum, exemitgladium suum, et percutiens « scrvum principis sacerdotum, amputavit auricu- « lam ejus. » Hoc Petrus apostolus fecisse legitur secundum Joanncm eo ardore mentis, quoetcaetera faciebat. Nam servus principis sacerdotura, ciyus auricula amputata est, Malchus vocabatur, qui in- terpretatur rex. In quo servo nihil aliud quam Ju- daeorum populus designatur, cujus dextera auricula amputataest, quia, ablataspiritualiintelligentia,sbla in eis ariditas litteree remansit, tanquam videlicet sinistra auricula. Sed Dominus restauravit tactu ma- nus suae auriculam dexteram illius, quia in illis, qui credituri sunt circadiem judicii, spiritualcm intelli- C gentiam reparabit. Unde idem, rex et ser^^us princi- pis sacerdotum dicitur. Quomodo enimrex et servus? Si rex, quomodo servus ? Sed rex in illis, qui fidem Christi accepturi sunt : servus in illis, qui in seni- tutc peccati remansuri sunt. « Tunc ait illi Jesus : Converte gladium tuum in « locum suum. Omnes enim qui acceperint gladium « gladio peribunt. » Juxta litteram non omnes ac- cipientcs gladium, gladio pereunt. Nam et multi homicidiis insistunt, et tamen gladio non csduntur. Sed altius ostendit esse intelligendum,acsidiceret: Ea temeritate, qua alium punis vel judicas, necesse est, ut eadem temeritate a Domino puniaris. « An putas, quia non possum rogare Patrem meum, « et exhibebit mihi plusquam duodeoim legiones an- n « gelorum ? » Ac si diceret : Non indigeo auxilio duo- decimapostolorum,quoniamsivolueroPatremmeum rogarc, possum ab eo impetrare duodecim legiones augelorum. Lcgio enim apud veteres sex millibus constabat. Duodecim auteni legiones, septuaginta duo millia efficiunt. Tot autem gentes leguntur ad ^ turrim Babel in diversitatem linguarum divisae esse. Et est sensus : Non cgeo auxilio et defensionc duode- cimapostolorum, quoniamsitotusmundusin necem meam conspiraverit, possum rogare Patrem meum, et exhibebit mihi contra unamquamque gentem millc angelos. « Tanquam ad latronom existis cam gladiis el 369 HOMILIiE DE TEMPORE. 370 « fustibus, » et tumultu, « ad mc comprehenden- A tur ?» Provocat princeps sacerdotum ad responden- « dum, » et in nocte, « qui manifcste vobis in die « apparui, et in templo quotidie docui. » Stultum ergo cum gladiis me quaerere, qui sponte me ves- trae potestati trado. <( Hoc autem totum factum est,ut adimplerentur « ScripturaB prophetarum. » Id est, ut implerentur vaticinia prophetarum,qus deChristi passione praB- dicta erant, quae iongum est enumerare. E quibus unum est : « Foderunt manus meas et pedes meos (PsaL xxi), » etc. Et : « Sicut ovis ad occisionem ducetur {Isa. liii). » Et iterum : « Ab iniquitatibus populi mei dyctus sum ad mortqm. « u At illi, tenentes Jesum, duxerunt ad Gaipham « priDcipem sacerdotum, ubi scribae et Pharisaei dum falsis tcstibus, ut quem falsi testes damne^e non poterant, ex responsione sua eum arguere.. Sed Dominus prajvidens, quia quidquid diceret, calumniam diceret, principi quidem sacerdotum nulla respondit, Pilato vero pauca. « Dicit illi Jesus : Tu dixisti, » subauditur, quia ego sum. Et Pilata et principi sacerdotum iisdenl verbis Dominus respondit, ut utrumque propri sententia condemnaret. « Verumtamen dioo vobis « amodo videbitis Filium hominis sedentem adextri « virtutis Dei, et venientem in nubibus cceli. » 111 Judaeis dicit, quos post suam resurrectionem credi- turos esse sciebat : <( Verumtamen dico vobis amodo, » id est ab bac hora sivetempore me® pas- « convenerant. » Prseceperat omnipotens Deus per |^ sionis, « videbitis, » id est intolligetis et credetis : Moyseo, ut legitima successio sacerdotum in perpe- tuo pcrmaneret. Instante autem tcmpore DominicoB passionis, destructa erat sacerdotalis dignitas.Adeo erat prsvaricata^ut quicunque sacerdotium pecunia redimere posset,sacerdos eniceretur. Non cnim ser- vabaturibi jam successio generis, sed potius intui- tus[cupiditatis.fste ergo Caiphas(sicut Josephus nar- rat) redemerat sibi unius anni pontificatum a Ro- manis. Mirum. autem non est si injustus sacerdos iojustam sententiam de Domino proferat. « Petrus autem sequebatur a longe, usque in « atrium principis sacerdotum. » Divina verba sic aiiud dicunt, ut tamen aliud intclligendum signifl- cent.Juxtalitteram,Petrus a longe eum sequebatur, quia timebat ae pariter cum illo teneretur. Allego- « Fiiium hominis sedentem in dextris virtutis Dei, et venientem in nubibus coeli, » ad jodicandum vi- delicet. « Tunc princeps sacerdotum scidit vestimenta « sua, dicens : Blasphemavit. Quid adhuc egemus « testibus ? » Ipse furor, qui eum superius de solio suo excusserat, ipse etiam furor provocat eum ad veslimcnta scindenda. Erat autem consuetudo in populo Jud88orum,ut quotiescunque aliquid durum vel blasphemiae contra Dominum audirent, vesti- mentasua scinderent,ut exscissionevestimentorum dolorem cordis ostenderent. Quod legimus Paulum et Barnabam fecisse in quadam civitate, cnm popu- lus cis vellet immolare victimas et sacrificia, quasi deos adorantes.Spiritualiter, scissio vestimentorum rice,longeeum sequebatur^quiavidelicet in proximo C principis sacerdotum signiGcabat scindendam esse erat eum negaiurus. « Et ingressus intro, sedebat a cum ministris, ut finem videret. » Vel amorcDo- mini ingressus est post illum in atrium principis sacerdotum, vel etiam curiositatc humanitatis, ut videret finem illius, an si ei parcerent, et castiga- tum eum dimitterent, an etiam morti adjudicarent. « Novissime autem venerunt duo lalsi testes, et « dixerunt : Hic dixit : Possum destruere templum '« Dei, et post triduum resedificare illud. » Mirum vaide est, cur dicantur esse falsi testes,cum illadi- cant,qu« Dominum alibi legimus dixisse.Scd falsus testis est, qui verba alio sensu interpretatur,quam ille qui dixerat,sicut isti,qui non solum sensum^sed etiam verba permutayerant. Quod enim illc dixerat dignitatem sacerdotii in populo Judaorum. In ex- cussione sacerdotis de solio suo, significabatur va- cuam esse remansuram sedem pontifiois in populo Judaeorum. « At illi respondentes,dixerunt :Reus est mortis.» Impletum est quod olim Psalmista ex persona Do- mini dixcrat : « Circum Jederunt me canes multi (Psal. xxi). » « Tunc exspuerunt in faciemejus,et colaphiseum « ceciderunt. » Ut impleretur quod prsdictum erat per prophetam : « Faciem meam non averti ab in- crepantibus, et conspuentibus in me (ha. lvi). » « Alii autem palmas in faciem ei dederunt,dicen- « tcs : Prophetiza nobis, Ghriste, quis est qui te de templo corporis sui,hoc isti interpretati sunt de j^ « percussit ? » Ut impleretur illud prophetioum : templo materiali,quod erat in Jcrusalem. Sed in his verbis quamdam calumniam struunt contra Domi- num. Illi dixerunt : « Possum dcstruere templum Dei. » Ipse autem dixerat {Joan, ii): « Solvite tcm- plum hoc,»id est,vos solvite^ non ego :qui iliicitum est, ut nobismetipsis manus inferamus. IUi dixe- runt: « Et post triduum rea^dificabo illud, » ut de templo materialidicerevideretur :ille autem dixerat de spiranti et animanli corpore : « Et in triduo excitabo illud, » quasi dormientem a somno. « Et surgens princeps sacerdotum, ait illi : Nihil « respondes ad ea quoc isti adversum te testifican- « Dcdi gcnas mcas vellentibus, et maxillas meas pcrcutientibus (/6td.). » « Et accessit ad eum una ancilla, dicens : Et tu « cum Jesu Galilfieo eras. » Quid sibi vult quod in Domini passione, non vir, sed femina Petrum ad negandum compulit ? Divinitus hoc actum est| ne videlicet iste sexus in Domini passione videretur esse immunis, sed sic uterque sexus videreturpec- casse in Domini passione, et congrua simiiitudine Sicut enim mulier primum parentem ad peccatum aliexit, ita etiam mulier ostiaria Petrum ad negan- dum compellebat. « Et itcrum negaviteum cum ju- 371 HAYMONIS HALBERSTAT. BPISC. OPP. PARS II. — HOMIL. 312 « ramenlo, quia non novi hominem. » Excusant A propterea quod tradiderit Dominum et magiBtrQm, quidam Petrum apostolum, quod non negaverit Christum Dominum, sed potius hominem,quasi di- ceret : Deum scio, hominem nescio, quasi minoris culps sit hominem negare quam Dcum, cum cou- stat ossc verum Deum ct hominem.Sed qui Petrum volunt defendere, Gbristum coguntur mendacii ar- guere, qui dixit : « Antequam galius cantet,ter me negabis. > — « Nam el loquela tua manirestum te facit. » Una quidem erat loquela et illorum qui ar- guebant, et illorum qui arguebautur, ut nec dissi- milis erat locutio, quia omnes HebraBi erant. Sed quid unaquseque provincia vel civitas vernaculum locutionis sonum habet, quem non potest vitare, ideo dicunt : « Nam ct ioquela tua manifestum te pcenitentia ductus, retulit triginta argenteos, quos acceperat a principibus sacerdotum : quasi in ejus potestate esset persecutorum sententiam permutare. Sed licet mutaverit voluntatem suam, tunc Dihll profuit» qnia priorem exitum non immutavit. Sed si Judas peccavit, sicut ipse dixit : « Peccavi, tra- dens sanguinem juslum, » quid meruerunt quidi- scipulum ad traditionem sanguinis magistri provo- caverunt? « Quid ad nos? » subauditur perliDet. « Tu videris. » Tu, inquiunt, illud probasii cuin accepisti) tu videris quid acturus sis. « £t projectis argenteis in templo, reccssit, et « abiens laqueo se suspendit. » Avaritiae magDilu- dincm impietatis pondus excIudit.NihilproruitJu- « facit. » Sicut legimus ^n libro Judicum, quod d da3quodp(BnitentiamegitdeDominiproditiooe,quo Ephralaei transeuntes vada Jordanis, cum cogcren- tur ab hostibus ul diceret cheboleth, quod inter- pretatur spura, cum non poterant exprimere, dice- bant seboleth. « Et recordatus est Petrus verbi Jesu, quod dixe- « rat : Priusquam gallus cantet, ter me negabis. Et « egressus foras, flevit amare. > Sicut alius evan- gelista dicit, respexit Dominus Petrum [Luc, xxii). Respectus Dominimisericordiamillius designat^qua Petrum dubitantem respexit,et in fide confirmabat . quia peccatores otiam quosque respicit, et corda illorum ad poBnitentiam convertit.Et boc notandum est quia gallo cantantePetrus ad poenitentiam redit^ quia videlicet quando per negligentiam corporis niam culpam quam contraxerat,solvere noD potuit. Sic quicunque in fratrem suum peccat, ut hoc quod iu eo oiTendit, emendare valeat^ei dimitti po- test: qui autem ita peccat,ut hocquod peccaverit, non valeat emendare, non dimittetur ei. Quia fru- stra assumitur in voce pcsnitentia, quandiu uiaDet culpa. De Juda autem et de similibus ejus perPsal- mistam dicitur : « Et oratio ejus fiet in peccalum (P5a/. cviiO.»In peccatumergooratioJudsereputaia est, quia non solum prius peccatum solvere doq potuit, sed etiam homicidium proditioni Doiuiui copulavit. » Non liceteosniittere in corbonamiquia pretium « sanguinis est. » Corbona Hebraice, Latine ioter- delinquimus, per prcdicatorum admonitionem ad p P^^^^ur donwn, Quo nomine gazophylacium appel- pcBDitentiam redire debemus. S»pe enim gallorum ^ ^»^"''' ^o^us scihcet ubi thesaurus a populo oblalus nomiiie prffidicatores solent significari. « Mane autem facto, consilium inierunt omnes « principes sacerdotum etseniores populi adversus « Jesum, ut eum morti traderent. » Notanda est sollicitudo Judaeorum,qui tota noctc in malum labo- raverunt, ut effunderent sanguinem innoccntem,et manefactoconsilium inierunt,et tradiderunt Jcsum Pilato. Et non solum Pilato traditus est, sed (sicut Joannes clarius manifestat)primum deductus est ad Annam, deindead Caipham, qui principatum inter pontifices gerebant eo tcmpore :tcrtio ductus est ad Pilatum, novissime ad Hcrodcm. Et (sicut Lucas evangelista dicit) sprevit illum Hcrodes cum omni servabatur. Et impletum est hic,quod DomiDUSim- properat Scribis et Pharisffiis ante passionem suam, dicens: « Culicem excolantes, et camelum glutien* tes (Matth. xxiu). Si enim in corbonam pretium sanguinis mittere non licuit, multo magis ipsum sanguinem innocentem, efiundere non iicuit. « Et consilio inito, cmerunt ex iliis agrum Hguli « in sepulturam peregrinorum. » llli quidem hoc alia mente feceruut, tamen etiam facientes noslree saluti providerunt. Ager namque Domino intcrpre- taute, hic mundus intclligitur, figulus vero ipse Do- minus est, qui finxit mare et mundum, et oninia quffi in eis sunt. De pretio ergo sanguinis Cbristi emptus est ager, quia nos qui peregrini eramus a exercitu suo, et indutum vcste alba, remisit illum ^ i t * r^- - . *^ ^ • • „«„ , ^., ^ \. . * . D testamento Dei, requiem anmi«et corporisio sao aa Pilatum. Ad omnes missus est, ut omnes eum • nu • r i u , ^o cuii* guine Christi habere coepimus. illuderent, et nemo immunis cssct a passione Christi. « Et vinctum duxerunt eum, et tradiderunt Pon- « tio Pilato prfflsidi. » Consuetudo autem erat, ut quemcunquc morti traderent, vinctum illum pra)- sidi adducerent. « Tunc videns Judas, qui eum tradidit, quod « danmatus esset^poenitentiaductus.retulittriginta " argcnteosprincipibussacerdotum, et senioribus, « dicens : Peccavi, tradens sanguinem justum. » Videus Judas Dominum morti adjudicatum, et se quoque niorti aHernaj in prcximo essc damnandum. « Tunc impletum est, quod dictum est pcr ^vo- « phetam Jeremiam, dicentem : Et acceperunt tri- « ginta argenteos,»etc.UooexempIumnoninveDitur scriptum iu Jeremia, simile autem aliquid in Za- chfiu*ia invenimus. Proinde non curavit Mattbeus evangelista vel primumponereZachariam,veietiam postea emendare, quia videlicet universa quas Spi- ritus sanctus per ora prophetarum locutus est, et communia sunt omnium, et propria singulorum. Quidquid euim dixit Jeremias, reputandum estZa- charifie, et quod Jcremias dixit, et ca^leri propbel^ locuti sunt, utique fuerunt Zachari». Quia (sicut 373 HOMlLIiE DB TBMPORE. 874 dlxi) universa quae Spiritus sanctus per ora pro- A. mino susccpturi sunt^sicut Dominus ei8dicit:«Ego phetarum locutus est, et communia fuerunt om nium, et propria singulorum. « Et interrogavit eum prasses, dicens : Tu es rex «( JudaBorum ? Dicit illi Jesus : Tu dicis. » Subau- ditur, quia cgo sum. Notandum est quia hoc quod ei objectum fuerat a scribis et Pharisa?is,hoc etiam Pilatus interrogat, utrum videlicct se regem Judaeo- ruTi esse diceret, sicut scribae et Pharisffii eum ac- cusaverunt. Sed Dominus ita suum temperavit rc- sponsum, ut veritatem diceret, et tamen sermo il- IJQS calumnisB non pateret. « Et cum accusaretur a principibus sacerdotum (( et senioribus, nihil rcspondit. » Intuendum cst quod Dominus Pilato interroganti,pauca respondit: idco, quia non suo arbitrio, sed populi accusatione n eummortiacyudicabat. Principibus autem intcrro- gantibus, nihil respondit, quos sua rcsponsione in- dignos esse judicabat.Vel certe ideo non respondit, Qe si semetipsum digna responsione purgaret,utili- tas passionis differretur, et gcnus humanum sine passione sua salvari non poferat. <( Per diem autem solemncm consueverat prsses nunum dimittere cx vinctis quem voluissent. » Meraoriam enina Judaei liberationis su» de iEgypto, hanc habebant consuetudinem,ut in die fcsto unum vioctum a mort€ eriperent, in memoriam sua) libc- rationis, quando de iEgypto liberati sunt. « Uabebant autem tunc unum vinctum insignem, 0 qui dicebatur Barabbas. » Barabbas autem pro- pter seditioncm et homicidium (sicut Lucas testa- lur'^ coDcIasuB tcnebatur in carcere. • Scdente autem illa pro tribunali. » Tribunal est sedes judicis^sicut solium sedcs rcgis, cathedra autem sedes magistri. « Misit ad eum uxor cjus di- « cens : Nihil tibi et justo illi. » Tunc primum in- tellcxit diabolus per passionem Domiui sepotestate, quam habebat in mundo, privandum, et spoIii8,quaQ apud inferos et super eos habcbat,esse spoliandum: et ideo satagere conatus est, ut saltem per pas- sionem uxoris Pilati Dominum a morte retraheret. « Multa enim passa sum hodie per visum proptcr •( eum. » Notandum est> quia gcntilibus ssipe so- mnia revelantur a Dco, non ob eorum merita, sed aut pro futurorum, vel etiam pro cautela aliorum, sicut legimus Nabuchodonosor distributionem om- in nomine Patris mei veni, et non suscepistis mo. Alius vcniet in nomino suo,hunc suscipietis (Joan. v). nBenc filius patris eorum^id est filius diaboli,qui est pater eorum,sicut Dominus eis improperat, di- cens:«Vosex patre diabolo esti s (/oa», viii), » qup- niam cujus opera quisagit,cju8filiuse8t,Barabbas, si legitur per duo jt, interpretatur filius magisfri, quia rabbi dicitur magister. Si autem legatur per unum r, et per duo bh^ erit interpretatio filius patris eorum, quia abba Hebraice, Latine dicitur pater. « Vidcns autem Pilatus quia nihil proficeret, sed « magis tumultus fieret, arcepta aqua,manus lavit « coram populo, dicens : Innocens ego sum a san- « guine justi hujus, vos videritis.» Legerat fortassis Pilatus scriptum in Psalmo : « Lavabo inter inno- centes manus meas {Psal. xxv). »Etideo abluit ma- nus, ut exsors videatur esse a scelere Dominics passionis, ac si dicerct Ego (inquit) voluieum libe- rare et innocentem ostendere, sed quia rebellionis criraen mihi contra Csesarem impingitur, vos vide- ritis. Ego legum minister sum, vox ipsa vestra sanguinem fudit. « Et respondens universus populus, dixit: San- « guis ejus super nos et super fiiios nostros. »Hsc maledictio perseverat in Judoeis usque hodie, et usque in diem judicii perseverabit. Non enim suf- ilcit eis ut semotipsos, qui tunc temporis erant, damnarent, sed etiam omnem progeniem, qus nccdum nata erat, sub hac maledictionis noxa cons- ^ tringerent. Manet enim sanguis Domini, id estvin- dicta Domini, super Judsos, et super omnem pro- geniem eorum usque in finem smculi. « Jcsum autem flagellatum tradidit eisut crucifi- « geretur. » Inconscquens esse videtur, ut ille qui superius Dominum voluerat liberare, modo eum fTagellavcrit, et flagellatum potestati eorum tradi- derit. Quod duobusmodis solvendum est: ideo fla- gellasse, ut satisfaceret legibus Homanorum, quo- rum consuetudo erat, ut is qui morti esset addic- tus, primum flttgellaretur, et postmodum occidere- tur. Sive idco flagellavit eum, ut videlicet illi sa- tiati pcenis illius, ccssarent ultra mortem ejus petcro, ut crucifigcretur. . « Cohortem universam congregaverunt. » Co- nium regnorum torrae vidisse {Dan, ii) : et sic legi- D hors cral apud Romanos milites triginta. mus Pharaonem somnium vidisse, quod Joseph eum prudenter disscruissct, dominus constitutus est in lerra iEgypti {Gen. xli). « Principes autem sacerdotum et seniores populi <• persuaserunt populis, ut petercnt Barabbam, Je- ** aum vero perderent. » Non est mirum Judoei quletc et pace carent, qui princlpem seditionis ele- gerunt, et auctorem pacis^ id est Dominum morti tradideruat. '< At illi dixerunt : Barabbam. » Barabbas qui interpretatur fUiusmagislri^ytX palris eorumt typum Antichristi teQet,quem Judsei in finc s. « Et dederunt ei bibere vinum cum felle mistum.» Impletum est hic quod per Prophetam dicitur:«Et qui spiritalitercaputejus percutiunt,etinfaciemil- p dederunt in escam meam fel,et insiti meapotave lius spuunt. « Caput euim Ohristi Deus est, » teste Paulo apostolo (/ Cor. xi). Caput ergo Christi per- cutitquisquis inillo Divinitatemilliusabnegatfuissc, sicut Arius, qui dicit Filium minorem esse Patrc. in faciem spuit, quisquis prassentem illum in carne venientem denegaverit, sicut Manichseus, qui dicit veram in Christo non fuisse carncm. « Et postquam illuseruntci,exuerunt illum chla- Altera autem die, id est, die sabbati. Siquidem scxta ferla Dominus cruciflxus est, sab- bato quievit in sepulcro, octavo, quiestprimus^rc- surrexit. Et pulchro ordine, quia homo sexta die fa- ctus est, et Deus septimo requievitdie ab omnibus D operibus suis, pulchra ratione Dominus sexta ferla genus humanum sua passione redemit, sabbato in sepulcro quievit, octavo die resurrexit.Quod etiam pro nostra salute constat esse actum.Siquidemper sex sseculi astates cum Domiaopatimur,septimaau- tem, quae nunc est, postDominiadventum inanima cum Domino requiescimus, exspectantes diemocta*. vum, et resurrectionem generalem, ut receptis co^ poribus, simus immortales in corpore et incorru* ptibiles in mente. « Domine, recordati sumus quia seductor ilie « dixit adhuc vivens: Post tres dies resurgam. «Et nomine seductoris et furi8,licetnolentes, veritatem \. 381 HOMILLC DE TEMPORE. 383 loqaantur Judai.Seducior autem est Dominus, non A a veritate ad falsitatem, a bono ad malum : sed econ- trario ab iniquitate ad justitiam. Fures autemapo- stoli fuerunt, quia fldem Christi, quam Judsi re- spuerunt, a Judsis auferre, et ad populos gentium traasducere studuerunt. «IUiautemabeuntes,munieruntsepulcrum,8ignan- «tes lapidem cum custodibus. » Non autem sufficit scrlbisetPharisaBisut Dominum interflcerent cruce, sedetiam ad sepulcrum ipsius custodes adhibuerunt. Et quanto illis fuit,resurgenti manus opposuerunt. Sed quanto majoH diligentia sepulcro custodes adhi- baerunt, tanto nos certiores de flde ill ius reddiderunt. HOMILIA LXV. FERIA SECUNDA PALMARUM. (JoAN. XII.) « In illo tempore, ante sex dies Pa- ^i M schae venit Jesus Bethaniam, ubi Lazarus erat mor- « tuus, quem suacitavit, » et reliqua. Sciens autem Do- minus conspirasse defleoccidendoJud8eos,nonfugit insidiantium manus, sed certue de gioria resurre- ctionis, primo venit Bethaniam proximam Hieroso- lymis civitatem, ubi Lazarum suscitaverat a mor- tuis : deinde eliam Hiero8olymam,ubiipse patere- tur^et resurgeret a mortuis. Hierosolymam quidem, ut ipse ibi moreretur. Bethaniam vero, ut resusci- tatlo Lazari cunctorum raemorise arctius imprimere- tur,etmagis magisque confunderentur,atqueinexcu- sabiles convincercntur impii principes, qui occidere non timerent eum, qui suscitare posset a mortuis. Et nec beneficiis suficitationis provocati nec divina suocitantis virtuteperterriti animos abinjuatacede retraherent. Nec transitorie legendum est, quare C ante sex die^Pascbae venissetJesusBethaniam.Ma- gna vero dignitas senarii numeri est in sacris Scri- pturis, et multa opera Domini Dei nostri in senario numero perfecta essedemonstrantur.Quiasenarius numerus in seipso per suasproprias partes divisus, vel coogunctuSy perfectus esse constat. Habet enim partes tres in seipso denominatas, id estunum, duo et tres. Nam sexta ejus pars unum est, tertia vero duo dimidia, itaque tres. Unum vero, et duo, et tres sex esse dinoscuntur. Nec aliud ex his tribus partibus conjunctis confici potest, nisi sex tan- tam, nec in alias partes senarius numerus dividi potest, nisi in has tres, id est unum, duo,et trcs. Nam ipse Dominus creator omnium, hujus mundi creaturas sex diebus perfecisse noticsimum est, et g sexta die hominem fecisse constat,quem serpentina fraude perditum, ante sex dies Paschee venit ipse Fllius Dei,per quem creatus e8t,Bethaniam ad libe- randum : ut qui sexta die creatus est, sexta feria Hberaretur. Nam sexta feria Ghristum esse passum, nemioi ignolum esse reor. Igitur et mense sexto aoQuntiante archangelo, virgo sacra inspiratione SpiritussanctieumdemRedemptorem nostrum con- cepisse legitur. Qui etiam sexta hora perfecta setate saper puteum sedens, mulieri Samaritanas divini foQtis Quenta aperire dignatus est. Sexta quoque state mundi ipse Creator lledemplur mundi juxta fidem sacrae histori», venisse jam legitur. Habent quoque tres partes, id est unum, duo^ et tres, ex quibus,utdiximus,senariuscon8tat,aIiquidmysterii in dispensatioue salutis humana.Primoitaquetem- pore sub lege natnrae, veluti in quadam unitate, sancti patrcsDeo serviebant.Secundovero teropore, lex addita eat ad naturam,ut quod malaconsuetudo vitiavit in natura, lex reformaret in littera. Et fue- runt duo, natura et lex. Tertio itaque tempore ve- nit gratia ccslestis per Jesum Ghristum,et8unttria, natura, lex et gratia. Sicut nec lex natur® bonum destruit, nec gratia legem solvit, sed adimplevit, naturamque pristinas reddidit nobilitati. Naturata- raen et tex, sine gratia impleri non potuerunt. Nec sic homini liberum arbitrium datum est, vel legis prsBceptum, ut gratisB non indigeret, sicut Pelagiana haeresis attirmat. Et ne dicerent machinatores ca- lumniarum phantastice suscitatumfuisseLazarum, facta ibi Domino ccena, et ipse unus ex disciimben- tibus cum eo erat : ut dum viventem, loquentem, epulantem, cum suis familiariter cenversantem vi- derent, sive audirent, vel sic suscitandis potentiam agnoscerent, et gratiam acciperent. Mystice autem, cocna haec Dominica, ubi Martha ministrabat, et LazaruB inter alios discumbebat, fides est Ecclesi®, quse per dilectionem operatur in qua coBua Martha ministrat, animaqueque fidelisoperam Dominosu» dilectionis impendit. a Lazarus vero unus erat exdiscumhentibuscum « eo. » Gum etiam hi,qui post peccatorum mortem resuscitati ad justiam 6unt,unacumei8 qui in 8ua justitiapermansere, de prsesentia veritatis exsultant, pceniteutes simulcum innocentibus ccelestisgratiffi muneribus aluntur. Et bene eadem CGsna in Betha- nia celebratur*qu8e estcivitas in latere montisOli- veti, et interpretatur domus obedientiffl. Domus namque obedientiae, Ecclesia est, qusB^deliterjussis Domini obtemperat. Et ipsa est civitas, qu® super * montem misericordiae constituta» nunquam potest abscondi : ipsa, qu® de sui latere oonstructa Re- demptoris, id est aqua ablutionis, et sanguine san- ctificationis, quse de ipsius latere pro se morientis exiere imbuta est. Ubi etiam altera soror Lazari Maria,magn8B incidium diiectionis ostendit, sicutin sequentibus monstrat evangelica lectio. « Accepit libram unguenti nardi pistici pretiosi, « et unxit pedes Jesu, et extersit capillis suis pedes « ejus. » Quo non soium su8b dat indicium devotio- nis, sedetaliarum fidelium Deoanimarum signatpie- tatis obsequium. « Maria autem accepit libram ungu- enti nardi pisticipretiosi.^Quid namque per libram unguenti, nisiperfectioiustitiaeexprimitur, quodun- guentumexnardopisticadiciture8seconfectum?Qui enim per unguentum, nisibonus odoropinionisinsi- nuat ? Et hoc unguentum ex nardo pistica, id est nardo fideli. NamttiTTK GrsBce, Latinefidesdicitur. Sinefide enim Deo placere impossibile est {Heb, ii) : nec bona fama,sine fide catholica fieri poterit. 0 homo,unge pedes Jesu bene videndo,Dominica sectare vestigia 383 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS II. — HOMIL. m et oapilUs extei^e, ac si habeas superflua,pauperi- A " autein non semper habebitis.»Et hic magDsmo- bus eroga, hoo est capillis pedes Jesu tergere, quae tibi superflua sunt, pedibus Domini necessaria sunt id est minimis quibusque in Ecclesia de quibusin fine dicturiis erit Dominus : « Quandiu fccisti uni e]Lminimi0his,mihi fccistis. »Domusautempietatis est odor, id est Ecclesia, vitoe religiosae fama bona. Nam odor bonus est bona vita. Audi Apostolum : « Ghristi bonus odorsumus, inquit, in omni loco (/ Cor, ii). » Et in Gantico canticorum : « Unguentum eiTusum nomen tuum (Cant. i).» ltem:(fDumesset rox in accubitu suo, nardus mea dedit odoremsuum (ibtd.). »Ubi ai)crtc,quid Mariasemel fecerit, typipe aatem quid omuis Ecclesia, quid anima qusquepcr- fecta semper faciat, ostenditur. deramine patienti®,Dominus non JudamarguiUva- ritias,et non pauperum gratia de pecunialoquiised cx ratione demonstrat, non esse culpaudos eos qui ei intcr homines conversati de facuitatibus suis mi- nistrarent, cum tam parvo tempore ipseapud Eccle- siam corporaliter mansurus, pauperes autem qui- bus eleemosyna fieri posset, in ea semper esscnt habendi. « Gognovit ergo turba multa cx Judais^ quia illic « est et venerunt non propter Jcsum tantum, sed ut « Lazarum viderent, quem suscitavit a morluis. » («uriositas hos,et non charitas duxit ad Jesum.Sed nosvcrsa vice, fratres charis8imi,si cognoscimusubi Jesus est, ubi mansionem facit, ubi Bethaniam, id «Dixit ergo unus ex discipulis ejus JudasScario- -q est domum animffiobedientis,in quahabitetinvGQit, IKia rtni Attot Aiim f ma/1if iii»iia* OimrA lini» nnarnon- VAninmtiQ illnn /«rkntAnnrklntimiA rk#>rk ¥M*/>nt(vn kyim! « ihi8,quierat eum traditurus:Quare hoc ungucn « tum non veniit trecentis denariis, et datum est « egenis? » \» impio traditori.vaecomplicibus ejus nequitis^etiam nnnc membra Ghristi persequentibus qui famam virtutis, quam ipsi non merenturhabere, proximis qui habent, invidere non cessant. Et qui- dem putare possumus Judam cura pauperum hasc fuisselocutum, sed prodit mentemillius testisverax, qui ait : « Dixit autem hoc, non quia de egenis per- « tineret ad eum, sed quia fur erat, et loculos ha- « bens^ ea qu® mittebantur, portabat. » Non ergo tunc Judas periit, quando pecunia corruptusDomi- num prodidit, sed jam perditus Dominum sequeba- tur^qui loculos habens dominicos,ea quae mitteban- tur, portabat ia ministerium pauperum, quae etiam veniamus illuc contemplatioue, non propter bomi- nem tantum, quem a morte anims suscitatum spiri- taliter vivere donavit, sed ut bonam hominisvitam imitando per hoc ad visionem Jesu pertingcre me- reamur. Quia pro certo cognovimus ubi Jesus cst, resuri*exit enim post mortem, et ascendit in CQ3lum, ibi habet mansionem perpetuam, ipsa est civitas vera, Bethania scilicet coclestis, quam nullus valet, nisi obediens intrare. « Gogitaverunt prinoipes sacerdotum, ut et La- « zarum interficerent^quia multi propter ilium ab- « ibant ex Judaeis, et credebant in Jesum. »Oc£ca caecorum versutia, occidere velle su8citatum,quasi non possitsuscitare occisum^ qui poteratdefunctum. Et quidem utrumque posse docuit, et qui Lazarum infideli mente furari solebat. Videns ergoDominus C defunctum,ot semetipsum suscitavit occisum. Post- cor iliius cupiditatisjamsordepollutum^praevidens pejori proditionis sorde polluenduni^oommisitejus fldei quidquid habebant in sfficulis^eumquc de his qu8B vellet facere permisit, velut collati honoris vel habitffi memoria pecuniae mentem ab ipsius vendi- tione revocaret. Verum quia avarus semper eget, neque unquam beneficiorum per fidem meminitim- pius, a furto pecuniae quam portabat, pervenit ad traditionem Domini, qui pecuniam sibi servandam commendabat. « Dixit ergo Jesus : Sine illam, ut die sepulturae « meee servet illud. » Quasi innocenter interroganti Judae Dominus simpliciteretmansuete^quo ministe- rium Mariffi pertineret exposuit : quia ipscvidelicet quam Dominus quatriduanummortuum suscitavit, stupentibus Judaei8,etaliis eorum videndo creden- tibus, aliis in videndo pereuntibus : et postquam discubuit in domo Jesus, recumbente quoque La- zaro, qui fuerat a mortuis suscitatus, post ungueu- tum ciTusum super pedes ejus, unde domus odore completa est, de quibus in superioribus, quantum potuimus tractavimus, nunc videndum est, quid ante Domini passionem gestum esse constat. Dicit enim evangelista : « In crastinum autem turba multa, quae convene- « rat ad diem festum, cum audisset quia Jesusvenit « Hierosolymam, acceperunt ramos palmarum, et « processerunt obviam ei, et claniabant : Osanna. moriturus^ et ad speliendum aromatibus esset un- D ^^ benedictus qui venit in nomine Domini, rcx Is- g^ndus : idcoque Maria;^ cui ad rnctionem mortui oorporisejus, quamvis multum desideranti pervenire non liceret, donatum sit adhuo viventi impendere obsequium, quod post mortem celeri praeveota re- surrectione nequiret. Unde bene Marcus Dominum de illa dixisse testatur : « Quo habuit haec fecit, prae- venit ungerecorpus meum in sepulturam(Marc.xiv) . » Quod est aperte dicere : Quia corpus meum jam de- functi tangere non potuit, solum quod potuit fe- cit, praevenit vivum adhuc funerandi officio do- nare. « Pauperes enim semper habetis vobiscum, me « rael. » Rami palmarum laudes sunt significantes victoriam, qua erat Dominus mortem moriendo su- peraturus. et trophaeo crucis diabolum mortis prin- cipem triumphaturus. « Osanna, benedictus qui venit in nomine Domini. » Notandum sane quod osiA, verbum Hebraicum, compositum est ex duobus corruptis et integro : salva namque sive salvivifica apud Judaeos dicitur. Na vero interjectio deprecan- tis, quomodo apud Latinos interjectio est dolentis keu, et interjectio admirantis, papx. Denique in Psalmo, ubi septuaginta interpretes transtulerunt: « 0 Domine, salvum me fac {PsaL lxviii), » in He- 385 nOMILLE DE TKMPORE. hrso scriptum est: Anna adonai osiana, quod inter- pres nosler Hieronymus, diligentius elucidans, ita transtulit: « Obsecro, Domine, salva, obsecro. » Idcm namque significat o per interjectionem obsecrantis, guod obsecro, Domitie, pcr ipsum verbum obsecra- tionis. Osanna itaque salva obsecro signiflcat^ con- sampta littera vel vocali, quae verbum prius inter- minat, cum perfecte dicitur osi, pcr virtutem litterae vocalis aleph, a qua vcrbum sequens incipit anna, quod metrici in verbis scandendis synalccphen vo- cant, quamvis illi scriptam litteram scandentes tran- siliant; in hoc autem verbo osanna, iot littcra nec saltem scribatur, sed sensu loquentium salvo, fun- dilus intermittatur. « Benedidtus qui venit in no- mine Dominiy rex Israel, » sic accipiendum est, ut in nomine Patris intelligatur, quamvis pos- sit habere intelligentiam, in nomine suo. Quia etipse Dominus est, unde alibi scriptum cst: « Pluit Dominus a Domino. » Verba ejus melius no- strum dirigant intellectum, qui ait : « Ego vcni in nomine Patris mei, et. non suscepistis me : alius veniet in nomine suo, hunc suscipietis {Joan. v). » Humilitatisenim magister est Christus, qui hurailia- \itsemetip8um, factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis {Philip. ii). Non itaque amittit Divinitatem, quando nos docet humililatem. In illa Patri est asqualis, in hac nobis similis. Per hoc quod Patri aeqnalis est, nos ut essemus creavit per quod nobis est similis, ne periremus redemit. Has enim laudes turba dicebat : « Osanna, benedictus qui venit in nomine Domini rex IsraeL » Quam vocem mentis invidentia principes Judaeorum perpeti non poterant, quando regem suum Christum tanta mul- tiludo clamabat. Sed quid fuit Domino, rcgem esse Israel? quid magnum fuit, regem saeculorum regem fieri hominum? Non enim rex Israel Christus, ad exigendum tributum, vel ferro cxercitum armando, hostesque debellando: sed rex Tsracl, qui mentem regat, qui in «ternum consulat, qui in regnum coc- lorum credentes, sperantes, amantesque perducat. Dei ergo Filius, aequalis Patri, Verbum per quod fa- cla Bunt omnia, quod rex esse voluit Israel, dignatio esi, non promotio : miserationis indicium est, non polestatis augmentum. Qui enim appellatus est rex Judaeorum, in ccbUs est Dominus angelorum. « Et invenit Jesus asellum, et sedit super eum.» Hic breviter dictum est. Nam quemadmodum sit factum, apud alios evangelistas plenissime legitur. Adhibetur autem huic facto propheticum testimo- nium, ut appareret, quod maligni principes Jud3B0- nim eum non intelligebant, in quo implebantur quae legebant. Invenit ergo Jesus asellum, et sedit aijper eum. «Sicut scriptum cst: Noli timere, filiaSion, ecce « rextuus venit tibi, sedens super pullum asinae. » H«c filia Sion, cui divinitus ista dicuntur, in illis erat ovibus, quae vocem pastoris audiebant : in illa erat multitudine, quae Dominum venientem tanta devotione laudabat, tanto agmine deducebat. Di- ^ ctum est, « Noli timere: » illum agnosce, quii . e laudalur, et noli trepidare cum loquitur, quia ille sanguis fundetur, perquem tuum dclictumdcleatur, et vita redimatur. Sedetsuperpullum asinae, in quo nemo sederat (hoc enim apud alios evangeiistas in- venitur) : inlelligitur popuIusgentium,quilegem Do- mini non accepcrat. Super asinam vero sedet, quia utrumque jumentum Domino adductum estplebem eam significans, quae veniebat ex populo Isracl, non indomitam esse, sed quae praesepe Domini agnovit. t Haec non cognoverunt discipuli ejus primum, « sed quando glorificatus est Jcsus.» Id estquando virtute suae resurrectionis ostendit, tunc recordati sunt quia hajc sunt scripta de eo. Recolentes quippe secundum Scripturam, quae ante passionem sive in passionc Domini completa sunt, ibi et hoc invene- runt, ut secundum eloquia prophetarum in puUo asinas scderet. « Testimonium ergo perhibebat turba quae erat « cum co quando Lazarum vocavit de monumento, « ct suscitavit eum a mortuis. » Propterea et obviam venit ci turba, quia audierunt eum hoc signum fe- cisse. Pharisaei ergo dixerunt ad semetipsos : « Vi* detis quia nihil proficimus ? Ecce mundus totua post eum abiit {Joan. xii). » Turba turbavit turbam. Quid autem invides, caeca turba, quia post eum vadit mundus, per quem factus est mundus? « Erant autem gentiles quidam ex iis qui ascen- « derant ut adorarent in die festo. Hi ergo accesse- « riint ad Philippum, qui erat a Bethsaida GaliliB», C « et rogabant eum dicentes : Domine, volumus Je- « sum videre. Vcnit Philippus et dicit Andreae. An- « dreas rursum, et Philippus dicebant Jesu. » Vi- deamus quid Dominus ad ista responderit. Ecce vo- luerunt eum Judaei occidere, gentiles videre. Sed etiamilli ex Judaeis erant, qui clamabant: » Bene- dictus qui venit in nomine Domini, rex Israel. » Ecce, illi ex circumcisione, illi ex praeputio, velut parietes de diverso venientes, et in unam fidem Chri- sti pacis osculo concurrentes. Audiamus igitur vo- cem lapidis angularis. « Jesus autem, inquit, respondit eis, dicens : « Venit hora ut clarificetur Filius hominis. » Hic quisquam forsitan putat ideo se dixisse glorificatum quia gentiles eum volebant videre. Non ita est, sad jj videbat ipsos gentiles post passionem et resurre- ctionem suam in omnibusgentibuscredituros. Quia, sicut dicit Apostolus : « Caecitas ex parte in Israel facta est, donec plenitudo gentium intraret (Rom, xi). » Ex occasione igitur istorum gentilium, qui eum videre cupiebant, annuntiat fuluram plenitud- nem gentium. Et promittitjamjamque adesse horam glorificationis suae^ qua facta in coelis, in eum gen- tes fuerant crediturae. Unde prajdictum est : « Exal- tare super coBlos,Deus, etsuperomnem terramglo* ria tua {Psal, lvi). » Haec est gentium plenitudOj de qua dicit Apostolus : « Caecitas ex parte in Israel facta est, donec penitudo gentium intraret. » Sed 387 HAYMONIS HALBEIiSTAT. liPlSC. OPP. PAllS U.— HOMIL. 388 altitudinem gloiincationis opoi Luit ut prsccderet humilitas passionis, ideo secutus adjunxit : u Amen, amen dico vobis, nisi granum frumenti « cadens in terram mortuum fuerit, ipsum solum « manet. Si autem mortuum fuerit, multum fructum « afTert. » Se autem dicebat ipsum granum esso mortificandum, et multiplicandum : mortificandum infidelitate Judaeorum, multiplicandum fide omnium populorum. Jam vero exhortans discipulo^ suos ad passionis suse seclandum vestigia, ait : « Qui amaty inquit, animam suam, perdeteam. «> Quod duobus modis intelligi potest : Quia amat, per- det, id est, si amas, perdes. Si vitam cupis tenere in Ghristo, noli tiniere aiori pro Ghristo. Item alio modo : « Qui amat animam suam, perdet eam. » Noli amare in hac vita, ne perdas in aetarna vita. Hoc autem quod posterius dixi, magis habere videtur evangclicus sensus. Sequitur: « Ct quioditanimam H suam in hoc mundo, in vitam aeternam custodit « eam. » Ergo quod supra dictum est, « qui amat,» subintelligitur, in hoc mundo, ipse utique perdet. Qui autem odit, utique in hoc mundo, in vitam seternam ipse custodit eam. Magna et mira senten- tia, quemadmodum homini sitin animam suam amor ut pereat, odium ne poreat. Si male amaveris, tunc odisti : si bene oderis, tunc amasti. Felices qui oderunt custodiendo, neperdantamando. Hicani- ms nomine, vita prsBsens designatur, vel etiam hujus vitse delectatio, quse perdenda est, utfeliciter iuvcnias voluntatem tuam iu regno Dei, quam for- trter vicisti in hoc saBcuIo. Nam sancti martyres odio habuerunt hanc praesentem vitam pro Ghristi no- mine, dum magis voluerunt hanc praesentem vitam perderc, quam Christum negare, implentes quod sequitur: « Si quis mihi ministrat, me sequatur. » Quid est- « me sequatur, » nisi me imitetur? « Christusenim pro nobis passusest, » ait apostolus Petrus, « relin, quens nobis exemplum, ut sequamur vestigia ejus (/ Petr. II). M Ecce quod dictum est, si quis mihi ministrat, me sequatur. Quo fructu?qua mercedel quo praemio ? « Et ubi ego sum, illic et minister « meus erit. » Merces est amoris, et operis pretium quo ministratur, esse cum illo cui ministrut. Ubi enim bene erit sinc illo ? aut quomodo male esse poterit cum illo ? Audi evidentius : « Si quis mihi « ministraverit, honorificabit eum Pater meus. » Qlio honore, nisi ut sit cum Filio ejus? Quod enim superius ait : « Ubi ego sum, illie et minister mcus erit, » hoc intcnigitur exposuisse cum dicit : « Ho- norificabit eum^ Pater meus. » Nunquam majorem honorem accipere poterit adoptatus, quamut sit ubi est unicus, non sequalis factus Divinitati, sed con- scius aeternitati. Quid sit minislrarc, cui operi tanta merces promittitur, considerandum est.Siquis mihi ministrat, me sequatur, hoc intelligi voluit ac si di- ceret : Si quis me non sequitur, non mihi ministrat. Ministrat ergo Jesu Christo, qui non sua quserit, sed qu8B Jesu Christi.Hoc ^stenimy « me sequatur,» vias A meas ambulet, non suas, sicut alibi scriptumest;Qui se dioit in Christo manere, debet sicut ille ambulavit et ipse ambulare. Etiamsi porrigit esurienti panem, de misericordia facere debet, non de jactantia : non aliud ibi quaererc, nisi opus bonum, nesciente sinistra quid faciat dextra, id est ut alieneturinten-' tio cupiditatis ab opere charitatis. llii dicitur: Cum uni ex minimis meisfecisti, niihi fecisti. Nec eatan- tum quae pertinent ad misericordiam tempopalem, sed omniaoperapropterChristum faciena,tuncerunt bona,quoniam finis legis ChriHtus ad justitiam omni credenti. Credens, minister est Christi, usque ad illud opus magnae charitatis, quod estanimam mm ponere pro fratribus. Hoc est enim et pro Chrislo ponerc, quia et hoc propter sua membra diclnrus P est: Cum pro istis fecistis, pro me fecistis. De tali quippe hora Dominus etiam se ministrura fiicere et appellare dignatus est, ubi ail: Sicut non venitmi- nistrari Filius hominis, sed ministrare, et animam ponere pro multis {MaUh. xx). Hinc ergo est unus- quisque ministcr Christi, undeestetminister Chri- stus. Sic ministrantem Christo, honorificat Pater ejus honore illo magno, ut sit cam Filio ejus, nec unquam deficiat fides ejus. Coinm uniter vero de om- nibus ait: «Si quis mibi ministrat. j> Omnisenim qoi- cunque hic bcne in Christo ministrat, cum Christo mercedem accipiet. Unde unusquisque pro modulo suo ministrave debet Christo, bene vivendo, eleemo- synas faciendo, nomen doctrinamque ejus, quibus potuerit, praedicando. Qui vero bene viventesexhor- tatur, ut permaneant in bene vivendo, ministrat C Christo. Qui vero humiliter admonenti se obedit, ministrat Christo. Et qui feliciter in hoc sacculomi- nistrat Christo, feliciter in futuro, saeculo regna- bit cum Christo. Cum Dominus Jesus prasdixisset in grano sinapis passionem suam, et suos exbortaretur ministros, ut sequerentur eum, ad nostram rursum infirmitatem suum tempcravit affectum, et ait: » Hoc ilaque isti animo rctinentes, et quod nunc ait, « Cum exaltatus fuero a terra, » mortem crucisin- telligentes, quaesierunt ab illo, et dixerunt : > Nos audivimus ex lege, quia Cbristus manet in ster- num.Quomodotu dicis, Oportet exaltari Filiumho- minis? » Si enim Christus est, inquiunt, manetin a?ternum:si manet in aeternum, quomodo exaltabi- tur B terra, id est quomodo crucia passione morie- tur? Hoc enim eum dixissc intelligebant, quod fa- cere cogitabant. Non ergo cis verborum istorum ob- scuritntcm aperuit infusa sapientia, sed stimulata conscientia. « Dixit ergo eis Jesus:Adhuc inodicumlumenin « vobis est. » Hinc est quod inteUegitis,quodChri- stu manct in ffiternum. « Ergo ambulate dum « luccm habetis, ut non tenebraj vos comprehen- « dant. » Ambulate, accedite, totum intelligite, et moriturum Christum, et victurum in aBtcrnum.et sanguincm fusurum,quoredimat,et ascensunimin sublimia, quo perducat. Tenebrae autem non com- prehendant, si eo modo credideritis Christi aeterni- tatem,ut non negetis ineomortishumilitatem.wEt « qui ambulat in tenebris, nescit quo vadat, t sed potest orPendcre in lapidem oifensionis et petram scandali, quae fuit Dorainus caecis Judoeis, sicut cre- dentibus lapis, qucm reprobaverunt aedificantes, fa- ctus cst in caput anguIi.Hincdedignatisuntcredere in Christum, quia eorum impietascontempsitmor- tuum, irrisit occisum, et ipseerat mors granimul- tiplicandi, etexaltatio trahentis post se omnia. « Dum lucem habetis, crcdite in Iucem,utfiliilu- « cis sitis. »Cum aliquid veri auditum habetiscre- dite in veritatem, ut rcnascamini in veritate. H«c « locutus est Jesus, et abiit et abscondit se ab eis. » HOMILIA LXVl. FERIA TERTIA PALHARUM Passio Domifii nostri Jesu Christi secundum Marcum. (Marc. xiv, xv). « In illo tempore, erat Pascha et « Azyma post biduum, » et reliqua. Pascba autem, quod Hebraice diciturp/ia5^,nonapassione, utpleri- quearbitrantur,sodatransitunominatur,eoquodex- terminatorvidens sanguineminforibus Israelitarum pcrtransierit,necpereu88erit eos.Vel ipse Dominus praebens auxiliumpopulo suo,desuperambulaverit^ cujus sacramentum vocabuli sublimius exponens evangelista Josnnes ait:«Antedieiti festumPascbfi sciens Jcsus quitivenit hora ejus, ut transeat cx hoc mundo ad Patrem. » Ubi manifeste declarat, ideo solemnitatis hujus diem per legem mysticc transitum esse vocatum, quod agnus Dei, qui pec- cata mundi tolleret, in eo de hoc mumdoi sive ipM 393 HOMILIi^ m TEMPORE. m^ traiisitttrttB, sivdnoa aalubrl IransiLu qua&i de i^gy- ptia esset serviinle ducturas. Iloc sane (juxta Vo- teris Testamenti Soripturam)ioter Pa»cba ei Azyma di9tat,quod Pascha ipso solus dies appellatur in quo agnos occidebaVur ad veaperam, boc est, quarta- deeioiakioaprimimeiiiis.Quiatadecimaautemluna, quando egressufl eat de ifigypto, iuccadebai fer stivilas Azymorum, quse scptem diebus, id est usque ad vigesimum diem cjuadcm mensis ad ve- speram, est statuia solcmniias.Verum evangclistae indiflercDter, 6i diem Azymorum pro Pascba,ei pro diebasAiymorum Paacha ponere solent.Dicii cnkn MarcusiuErai aniem Paacbaot Azyma posi bidaum (Marc, xiv). >» Dicit Lucas : « Oies festus Azymo- rum, qui dicitur Pascha (Lt«;.xxii). )>Item Joannes, cum proxiuio die, id est quiniadocima luna res age- reiur, ait : « Et Ipai non iBtroierunt in praetorium, at noncoutamiuarentiir,sod ut manducareni paseba [Joan, xvm)« » Ouod ideo feccre,quia ei Paschae dies in azymis panibos est celebruri pra:cepius, ei nos quasi Pascba perpeiuum lacienies, semper ex boc mundo tranaira i^raeoipi^ur. Uno quippe die agno immolato ad vesperam, septem ex ordine dies se- quuntur Azymorum, quia Cbristus Jesus semcl pro Dobis ia pieniiudtne tomporum pas^us in caruG,per totum Qobis huJuBSSouli tenpus,quod8epiem dic- bus agitur, in azymis sinceriiatia et vcritatis prs- cepit esse viveadum, omniquoscmpcr niau nosde- sideria lerrana, quasi iflgypii retinacula fugere, et velut a mundaaa conversatioue socrcta solitudine iter admonei aubire viriuium. « Et queerebant summi sacerdotcs et scribae quo- « modo Jiesum dob ienereni, ei occiderent. Dice- ff bant autem : Non in dio feBto» ne forte iumultus « fieret in populo. » Qui debuerani Pascba vicino parare victima8,levigare icropH paripte8,pavimenta verrere, vasa mundare, et sccundum. ritum legis pnriilcari, ui esu agni digni ficrcnt, congregantur, iQeunles coDsiliuin quomodo occidani Dominum, Don timeniea 8ediiionem,ut simplcx sermo demon- strat, sed cavcntes ne auxilio populi de suismani- bus totlt*.retur. « Btcum esset BeihanisB in domo 8imonis leprosi, « et recnmberet. » Passurus pro orari populo, et umversas nationea suo aanguine redcmpturus,mo* r&tur in Bethania, domo obedientue, qus quondam fuitSimonis leprosi, non qund. leprosus iHo tem- iH)re permancret, aed quiaiantea leprosus, postea a Salvatoiv mundaiua esi, nominc pristino porma- Bente, ut virtus curantia appareat.Nam in catalogo M^ostolorum cum priatino vitio et ofticio Maitha^us publicanns appellatur, qui cerle puhlicanus esse desierat. Quidam Stmonem leprosum voluntinielli- gere partem popuii qui crediderai Domino,et ab eo ennta sii. 8imon quoque ipse obediens diciiur. « Venit malier habens alabastrum unguenti nardi " spicaii pretiosi, et, fracio alabastro, effuditsuper * capni eps. » Mulier isia Maria erai Magdalcne» KM*or Lazari, quem guaoitavii Jesus a mortuis, ui Pawol. CXVIII. A. Juannes aperte cofnmemonit^qui eiiam hoe fikciuAi ante sex dic|p Pascbe teeiaiur, pridie quom aaino Bedenscum palmis ei laudeiurbarum Hicrosvldlmn veniret. Ipsa est auiem, non alia, qu® qttOBdafla(irt Lucas scribit) peccatrix, ad boc venieaa pedes Be- mini Incrymia pcBniteniiffi rigavit» ei ungueBio ecfih fesBionia linivit. Ei quia multum dilexH, multonm venium peecaiorum a pio ^dice proraeruit« Nubo vero justiricata,ei familiariBeifectaDomfno,Bon imm- ium pedes ejus, uiidem Joannes iiarraiyVerumci^ caput(ut Maiihaeus Marcusque perbibeai (oleo saA- cio perfLdii. Esi autem ahJbastrum geQU$ maaftiilh ris candidiyVariis ooloribus iatertincii,qiiod ad Vaaft unguentaria cavare Bolent» oo quod eptifne servliri ea incorrnpta dicaniur. Nascitup eirca Tbebas Mt n gyptias ei Damascum Syriasceieriscandidiue^ pi^ batissimum vero in India. Nardus vero eat fouioK oromatica, gravi (ui aiunt) ct Grassa radiee^ sed brevi ae nigra fragiliqne, quamvis pingui, sao redo- lente, ui cypressus, aspero sapore, folio parvo deor Boquo, cujus cacumina in arisias se spargunt : ideo- que gemina dote pigmentarK nardi spicas ac foUa celebrant. Et boc est quod Marcus ait^ UDguenti nardi spicaii pretiosi. Quia viddlieet unguenteoa illud, quod aitulit Mana Domino,non solum de Tdt dice confectum nardi, verum Giiam quo preiionus esset, spicarum quoque etfoliorum ejus adjectioBS^ odoris ac viriutis illius erat accumulaia gratiBv Feruniautem de nardo pbysiologi.quiaprineipalissii in unguentis,undemeritounctioui capiiiseipeduni Domini oblaia cst.Sunt quidem muJiaejns genera» 6 B^idin omnibuBherbspraebentindicium,quodpreiio- sus est.Mysticeautem devotio haec MarisDomino.sil^ nistrantis, fidem ac pietatem designaiEcelesi» san- ciffi,quffi loquiiur incaniico amoris, dicenB : « Dum esseirex in accubitu suo, nardus mea dedit odorem suum (CanL\),yy Quae nimirum verba et serael Juxta liiicram Mariee manibuscomplevii,ctquoiidieinom» nibussuis membris spiriialiier implerenon desinii^ qus toto diiTusa orbe glorianiur et dicunt : « Deo autem gratias^quisempertriumpbat nos in Gbrista Jesu, et odorcm notitiae suae per nos manifestat in omni loco,quia GhriBii bonus odor sumus Deo is^ omni 1oco(/f Cor. ii).» Quicunque poieniiam divina virtutis ejus^ qus illi unacum Patre estfdig^a re* verentia conilteiur, laudat etpr8edicai,caputprofe^ g oto iliius unguento perfundii preiioso. Gum vere assuropiffi mystcria humanitatissque dignareveren* tia suscipiifin pedes utiqne Domini unguentum nardi pi8ticum,idcst, ftdeleverbum perfundit, quiaillaia ejuB naturam, qua terram coniingere,boce8t, inter bomines conversari dignatus est, pia predicaiionef commendat ac devotis vcneraiur obsequiis. « Erant autcm quidcm indigne ferentes intrase- (c meiipsos, ei dicentes : Ui quid perdiiio isia un- « guenti facta cst ? Poterat enim isiud venundari (( unguentum plusquam trecentis denariis, et daii fl pauperibus. » Marcus hsc quomodo ei Matih»ua sy necdocbioos loquitur,pluralem videlicet numeruia 13 395 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISG. OPP. PARS II. — HOMIL. ;^;;G pro singulari ponens. Nam Joannes distinctius lo- A state eminentium posuit, quantum vellent dare. queas, Judam hsc locutum esse testatur, ot hoc gratia cupiditatis, eo quod fur esset, ct loculos ha- benrs, ea quas mittebantur portaret, Potest autem intelligi qctod et alii discipuli^aut senserint hoc,aut dixerinty aut eis Juda dicente persuasum sit, atque omnium voluntatem MatthasnSyMarcus etiam verbis expresserint, sed Judas propterea dixerit, quia fur orat, csteri vero propter pauperum curam. Joan- nem autcm de solo ideo commemorasse voluisse, cujus ex hac occasione furandi consuetudincm cre- didit ifltimandam. Quod vero subditur : « Et frc- mebant in eam, » nequaquam de bonis ac diligen- tibud Christum apostolis dictum credidcrim,seddc iHo potius 9ub numcro plurali, qui ncc Domino et Quod uutem dixit :« Abiit ad summossacerdote?, ut proderet cum illis, » ostendit eum non a principi- bu8 invitatum, non ulla neccssitate constnctum, sponto propria scelerats mcntis iniissc consiHum. « Qui audientes, gavisi sunt, et promiserunt ei « pecuniam se daturos.Etquaerebatquomodoillum « opportune traderet. » Multi hodie de 5celerc,quo Dominum ae magistrum Deumque suum pccunia vendiderit, velut immane et nefarium scelus cx- horrcnt, nec tamen cavent. Nam cum pro muneri- bns falsum contra quemlibet testimonium dicunt, profecto quia veritatem pro pecunla negant, Deura pecunia vcndunt.Ipse cnim dixit : « Ego sum vcritas (Joan. xiv). » Cum societatem fraternitatis aliqua diacipulie ejus fldeliter adhapsis8c,neque pauperum |. discordie peste commaculant, Dominum produnt, curam habere probatus est. « Jesus autem dixit : Sinite eam.Quid illi molesti « estis ? Bonum opus operata est in me. Semper tf enim pauperes habebitis vobiscum,et cum volue- -« ritis, potestis illis benefaccre : me autem non sempeT habebitis. » Alia hic oritur quxstio, quare Jesus post resurrectioncm dixerit ad discfpulos : M EcCe ego vobiscum sum omnibus diebus, usquoad consummationem saeculi (Matth, xxvni), » etnunc loquitur : « Me autem non sempcr habebitis. » Sed mihi videtur de praesentia corporali in hoc loco dicere, quia nequaquam cum eis ita futurus sit post resnrrectionom, quomodo nunc in omni con- victu et familiaritate. Cujus rei Apostolus memor, mi : « Et si noverimus Jesum Christum secundum carnem, sed nunc jam non €or, v). » ' « Quod habuit haec, fecit : praevenit ungcre « corpus meum in sepulturam. » Quod vos puta- tis perditionem unguenli, offlcium sepulturse est. Nec mirum, si mihi bonum odorem suoe fldei de- derit, cum ego pro ea fusurus sim sanguinem meum. « Amen dico vobis, ubicunque praedicatum fuerit « istud Evangelium in universo mundo,et quod fecit « bsec^ narrabitur in memoriam ejus. » Attende notitiam futurorum^quodpassuruspost dies paucos, srciat Evangelium suum totoorbecelebrandum.No* tandum autem, quia^sicutMariagloriamadeptaest toto orbc^ quocunque Ecclesia sancta diiTusa est, quia Deus charitas est. Qui ergo veritatis et chari- tatis jura spernunt, Deum utique, qui est charitas et veritas, produnt, maxime cum non inllrtnitate vel ignorantia peccant, sed in siroilitudine Juds quaerunt oppnrtunitatem, qualiter arbitris abscnli- bus mendacio veritatem, virtutem crimine mutent. « Et primo dicAzymorum quandopaschaimmo' « labant, dicuiit ei discipuli : Quo vis eamuset pa- « remus tibi comedere paacha?«PrimumdiemAzy- morum quartum decitnum primi mensis appellat, quando fermento abjecto immolare, id est agnum occidere,8oIebant ad vesperam.Quod exponens Apo- stolus,ait : a Etenim pascha nostrum immoiatusesi Christus (/ Cor, v). » Qui licet die scquenti, hoc est, quintadecima sit luna cruciGxus, hac tameu novimus eum (// C nocte qua agnus immolabatur,Qt carnis sanguinis- que sui^ discipulis tradidit mysteria celebranda, et a Judsis teutus ac ligatus, ipsius immolationis, hoc est, passionis suas sacravit exordium. « Et mittit duos ex discipulis Buis et dicit eis: « Ite in civitatem, et occurret vobis homolageDam « aquae bsjulans. » Indicium quidem praescls divl- nitatis est, quod cum discipulis loquens^quod alibi futurum sit, novit. Pulchre autem paraturis pascha discipulis, lagenam homo,sive (juxta alium evange- listam)amphoram aquee b8^'ulans occurrit,ut osien- datur hujus paschalc mysteriumpro oblationcpe^ fecta munditotius esse celebrandum. Aqua quippe lavacrum gratia», lagena fragilitalem eorum desi- gnat,perquoseademeratgratiamundoministranda. de obsequio quod Domino pise devotionis exhibuit: n Undc aiunt:« Habemus autemtbesaurum istumin ita, e contrario,ilIe qui obseqnio ejus detrahere te- meraria lingua non timuit, perfldiae nota longe la- teque infamatus, et Deo simul atque hominibus meriio factus est exosus. Sed Dominus bonum laude digna remunerans,futuras impii contumclias taccndo praeteriit. « Et Judas Scariolis unus ex duodecim, abiit ad « summos sacerdotes, ut proderet eum illis. » Infe- lix Judas, quod ex effusione unguenti se fecisse cre- debat, vult magistri pretio compensare. Nec certe jam postulat 8ummam,ut saltem lucrosa videretur proditiO;8ed quasi vile tradens mancipium,in pote- vasis fioiilibus (// Cor, iv). » Parant ergo pascha discipuli,ubi aqua inferiur lagena,ut adesse tempus insinuent, quo cultoribus veris paschae typicus de limine ac postibus cruor olTeratur, et ad tollenda mundi crimina viviflci fontis baptisma compleretur. « Sequimini eum, et quocunque introierit, diciie « domino domus,quia magister dicit :Ubi estdiver- « sorium^ ubi est refectio mea, ubi pascha cum • discipulis meis manducem?MGonsnlte sive aqus bajuli ,seu domini domus sunt pr«etermissa vocabula, ut omnibus verum pascba celebrare volentibus, hoc est, Christi sacramentls imbuiyeumque suoe mentis 3^7 HO.MILliE DE TEMPORE. 398 bo.'^pitiosuscipere qusrentibus iacultas danda si- A. gnetur. « Et ipse vobis demoaslrabit ccDnaculum grandem ft stratum^ et ibi parate nobis. » Ccenaculum ma« gnum lex spiritualis est, qus de angustiis litterae Bgrediena, in sublimi loco recipit Salvatorem.Nam qui adhuc occidentem litteram servaverit,quid aliud xuagnum quam pecus intellcxerit ? Iste nimirum minus pascha facit, quia majestatem spiritus in verbis Oei comprefaendere necdum didicit. At qui aqus bajulum,boc est,gr&tia3 praeconem in domum fuerit Ecclesiae consecutus, hic per Gbristum illu- strantem super faciem litterse transcendendoin alto mentis solario Ghristo refectionem parut : quia cuncta vei paschse sacramenta, vel cietera legis de- creta, ejus esse sacramenta cognoscit. P u Vespere autem facto, venit cum duodecim. Et u discumbentibus eis et manducantibus, ait Jesus: u Amca dico vobis, quia unus ex vobis me tradet, uqui roanducat mecum. » Qui de passione sua pricdixerat, et de proditore prsedicit, dans Iccum pccnitentifle, ut cum intellexisset sciri cogitationes suas, et occulta consilia, poeniteret eum facti sui : et tamen non designat specialiter, ne manitesto co- argutus, impudentior (ieret. Mittit crimen in nu- merum, ut agat conscius pccnitentiam. « At illi coeperunt contristari, et dicere ei singu- u latim : Nunquid ego ?»Et certe noverant undecim discipuli quia nil tale contra Dominum cogitarent, scd plus credunt magistro quam sibi : et timentes fragilitatem suam, tristes interrogant de peccato, cujas conscientiam non babebant. G « Qui ait illis : Unus ex duodecim, qni intingit « mecum manum in catino. »0 mira Domini pa- tientia ! prius dixerat :Unus ex vobis me tradet,per- severat traditor in malo, manifcstius arguit, et UmeD nomen proprie non designat Judas, cseteris contri8tatis,et retrabentibus manum, et interdicen- tibua cibos ori suo, teraeritate ot impudentia, qua proditurus erat, etiam manum cum magistro mit- tit in catinum, ut audacia bonam conscientiam mentirctur. « Et filius quidem bominisvadit, sicut scriptum " est de illo. Vse autem bomini illi per quem filius " hominis tradetur. »Nec primo nec secundo corre- ptua, a proditione retrahit pedem, sed patientia Domininutrit impudentiamsnam,etthcsaurizat sibi j) irum iu die irae. Poenam prajdicit, ut quem pudor Qonvicerat, corriganl denuntiata supplicia. Sed et hodie et quoque in sempiternum,vaB illi horaini qui ad mensam Domini malignus acccdit,qui prajcordiis aliquo scelcre pollutis, mysteriorum Christi oblatio- ibus sacrosanctis participare non metuit. Et ille enim in exemplum JudseFilium hoministradit,non ^juidem Judo^is peccatoribus, sed tamcn peccatori- bus membrisjvidelicet suis,quibus illud inasstima- I>ile et inviolabile Domini corporis ac sanguinis sa- cramentum temerare prajsumit.IIIe Dominum ven- dit, qui, ejus timore atque amore negiecto,terrena pro illo et caduca, imo etiam criroinoaa diligere et curare convincitur. « Bonum erat ei, 91 non esset K natushomo iIIe.»Nonideo putandusestaQtetiiisse quam nasceretur, quia nulli possit esse bene, nisi ei qui fuerit.Sed simpliciter dictum est, multo me- lius esse non subsistere, quam male subsistere.m « Et manducantibusillis, accepit Jesus panem,et « benedixit, ac fregit, et dedit eis, et ait ; Sumite, i< hoc est corpus meum. » Finitis Paschfls veteris solemniis, quse in commemorationa antiqua de ^gypto liberationis populi Dei agebapt, transiit ad novum,quod in suae redemptionis memoriameccle- siam frequentare voIebat,ut videlicet pro caroe agni, sui corporis sanguinisquesacramentum substitue- ret, ipsumque sese esse monstraret,cui vjuravit Do- minus et non pcenitebit eum : Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem MeIchi8edec(P«a^cix.)» Frangit autem ipse panem quem discipulis porrigiti ut ostendaf^corporis sui fractionem, non absque sua sponte ac procuratione venturam,sed sicutalibi dicit potestatem se habero ponendi animam Buamy et potestatem so babeie iterum sumendi eam (Joan. x). Quem videlicet panem certi quoquegratiasacra- menti, priusquam frangerct, benedixit: quianatu- ram humanam,quam passurus assumpsityipse una cum Patre et Spiritu sancto gratia divinae virtutis impIevit.Benedixit panem ac fregit, quia hominem assumptura ita morti subdere dignatus est, ut ei divinae immortalitatis veraciter inesse potentiam demonstraret^ ideoque velocius eum a morte re- suscitandum esse doceret. u Et accepto calice, gratias agens, dedit eis. Et u biberunt ex illo omnes.»Gum appropinquaretpcts- sioni,eliam accepto pane gratias egisse pcrhibetur. Gratias itaquo agit^ qui flagella alienae iniquitatis suscipit. Et qui nihil dignum percussione exhibuity humiliter in passione benedicit : ut hinc yidelicet ostendat quid unusquisque in flagello culpae facere debeat, si ipse aequanimiter flagella culpae portat alienae. Ut hinc etiam 08tendat,quid in correptione faciat subditus, si in flagello positus, Patri gratias agit aequalis. « Et ait illis : Hic est sanguis meus Novi Testa- « menti, qui pro multis efl^undetur. » Quia panis corpus conflrmat, vinum vero sanguinem operatur in carne,hic ad corpusChristi mystice,illud refertur ad sanguinem.Verum quia ct nos in Ghristo, et in nobis Ghristum manere oportet, vinum Dominici sanguinis aqua miscetur ; attestante enim Joanne, aquae populi sunt. Et neque aquam solam, neque solum vinum, sicut granum frumenti solum sinc aquae admistione et confectione in panem cuiquam licet ofl^erre : ne talis videlicet oblatio^quasi caput a membris secernendum esse signiflcet, et vel Ghri- stum sine nostrae redemptionis amore pati potuisse, vel nos sine illius passionesalvari acPatrioff^erri posse contingat. Quod autem dicit : « Hic est sanguis meus Novi Testamenti, » ad distinctionem respicit Veteris Testamenti^quod hircorum et vitulorum est 39d HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS H.— HOMIL. 4C0 Bangfilne dedicatuin,dicente inter aspergendumle- A gfslatore : Hic sanguis Testamenti, quod mandavit ad vos Deus.Necesse est enim exemplaria quidem eorum his mundarf,ip8a autem coelestia meiioribus hostiis quam istis/juxta quod Apostolus pertotam ad Hebrffiw Epistolam, inter legem distingupns et Evangelium, pulcherrima expositione et plenaria ratione demonstrat. « Amen amen dico vobis,quia jam non bibam de « genimine vitis usquein diem illum,cum illud bi- « bara novum in regno Dei.»Vilcm sive vineam Do- mini appellatam esse SynagogamPtomnisScriptura Bparsim,apertius tamen testaturlsaiasiu cantico de illa cantato : « Vinea, inquiens, Domini Sabaoth, domus Israel est (Isa v). » Dc qua nimirum vinea Dominus multo tempore fructum habebat, quamvis |^ pluribus ramisin amaritudinemvitisalienre conver- sis. Ouidam tamen, et si multis de illa plebe ezor- b5tantibus,a recto fidei itinere non defliere;plurimi toto legis tempore fuere.quorum piis cogitationibus summisque virtutibus delectaretur Deus. Verum passo in came Domino, ac rcsurgente a moriuis, tempus fuit, ut illa legalis ac figuralis observatio cessaret, atque ea qua; secundum litteram geroban- tur,in splritualem translata 9ensum,melius in Novo Testamento, juvantesancli Spiritus gratia,teneren- tur.Iturus ergo ad passionem Dominus, ait : « Jam non bibam de genimine vitis usque ad diem illum, cum illud bibam novum in regno Dei. »Ac si aperte dicat : Non ullra carnalibus Synagogas cfleremoniis delectabor, in quibus etiam ista paschalis Agni sa- cra locum tenuere primum. Aderit enim tempus me® C resurreqtionis, aderit dies iUe, cum ipse in regno D^i positus, id est gloria vitse immortalis sublima- tus> de salute ejusdcm populi fontegratis spiritua- lis generati, novo vobiscum gaudio perflmdar. « Et,hymno dicto,exierunt inmontem Olivaruni.» Hqc est quod in Psalmo legimus. « Edent pauperes, et Baturabuntur,et laudabunt Dominum, qui rcqui- rujit eum(P5fl/. xxi).» Potest etiam hymnus ille in- telligi, quem Dominus secundum Joannem Patri gratias agens decantabat, in quo et pro seipso, et nro discipulis,et pro eis qui per verbum eorum cre- dituri erant, et elevatis sursum oculis precabatttr. Et pulchre discipulos sacramentis sui corporis ac sanguinis imbutos,et hymno pife iatercessionis Pa- tri cumulatos, in montem educit Olivarum, ut ty- jj pice desigoetur, nos per acceptionem sacramcnto- rum suorum, perque opcm suae intercessionis, ad altiora virtutum dona, charismata sancti Spiritus, quibus in corde perungamur, conscendere de- bere. « Et aitiltis Jesns lOmnesscandalizabiminiinme « in ista nocte.» Praedicit quse passuri sunt,ut cum passi fuerint, non desperent salntem, sed agentea pcenitentiam liberentur.Et signanter addidit,in no- cte ista scandalizabimini, quia quomodo qui in- ebriantur, nocte inebriantur, sic ct qui scandalum patiuntur^in tenebris et in nocte sustinent. Nos vero dicanlus : « Nox prfiece6sit,dies autem appropinqua- vit {Rom.xm),n Quia scriptum est : « Percutian] pa- « storem, ct di&pergentur oves.» Hoc aliis in Zacha- ria propheta vcrbis scriptum est : et, nisi fallor, ex persona prophet« ad Deum dicitur : «Percnte pasto- rem, et dispergentur oves, » sexagesimo quoque octavo psalmo, qui totus a Domino canitur, buic sensu! congruente : « Quoniam quem ta pcrcussisti, ipsi persecuti 8unt.»Percutitur autempastorbonus, ut ponat animam suam pro ovibus suis^et de multis gregibus errorum fiat unus grex et unus pastor. « Petrus autem ait ei : Et si omnes scandalizali « fuerint, sed non ego. » Non est temeritas neqne mendacium, sed fides apostoli Petri est, et ardcns affectus erga Dominum Salvatorenj. « Et ait illi Jesus : Amen dico tibi,^quia tu hodie « in nocte hac,priusquam bis gallus vocem dederit, « ter mc cs negaturus. » Et Petrus de ardore fidei promittebat, et Salvator quasi Deus futura noverat. Et nota quia Petrus in nocte negat, et negat tertio, Postquam autem gallus cecinit, et decrescentibus tenebris vicina lux nuntiata est, conversus ae\nt amare, negationis sordes lacrymis lavans. Non est sane arbitrandum esse contrarium quod Marco di- cento : « Priusquam gallus bis vocem dederit, ter me es ncgaturus,» caetcri evangelistae simpliciterdl' xerunt :« Priusquam galluscantet.ter me ncgabis. » Tota enim Petri negatio, trina negatio est,ln cadcm namquc permansit negatione animi^ propositoque mcndacii, donec admonitus quid ei pra;dictum sit, amaro fletu et cordis dolore sanarctur. Haec autem tota, id est Irina negatio, si post primum galH cau- tum inciperet, falsum dixisse viderentur tres, qui dixerunt^ quod antequam gallus cantaret, ter eum Petrus esset negaturus. Hursus, si totam trinam negationem ante peregisset quam gallus cantare in- ciperet,superfluodixisselM[arcusdeprehendercturde persona Domini : « Amen dico tibi, quia tu in nocte hac,priusquam gallusbis vocem dederit, ter me es negaturus.»Sed quia ante primum galli cantumtota possit intelligi, attenderunt. Quamvis enim verbis ante primum coepta, ante secundum autem galU cantum peracta sit totailla trina negatio, tamen af- fectione animi ct timore Petri primumtotaconcepta est. Nec interest quantis moratum sit intervalHs, priusquam trina voce enuntiata sit, cum cor cjus etiam ante primum galli cantum tota possideret, tunc magna scilicet formidine inhabita,ut pos^etse* mel non solum Dominum,sed iterum et tertio inter' rogatus negare,ut rectius diligentiusque attendenll- bus,quomodo jam mcechatus est mulierem iu corde suo,qui eam viderit ad concupiscendum (Malth. v). Sic Petrus quandocunquo verbis ediceret timorem, quem vehementer animo conccperat, ut perdurare posset usque ad tertiam Domini negationem, tota trina negatio ei tempori deputandaest^quandoeum trinee negationis sufficiens timor invasit. « Etveniuntinpraedium cui nomen Grelhsemani. ■ Monstratur usque hodie locus Getbsemaai» in quo KM ROMILIiE DE TBMPORE. m Dominusoravit, ftdradicesinotiUsOliveti tune, nunc A crucempredico.Meaestvoliintad, quam stiBgn dixtie eeclesiadeBuper sdificata. Interpretatur autem Gfetfa- semaDi vallis pinguium, nive pinguedinum, Quia vero Bon solum dicta vel opera Salvatoris, verum etiam loca vel tempora, in quibus operatur et loquitur, mysticifl, ut sepe dictum est, sunt plenaRguris, cum io monte orat Dominus, quasi tacite nos admonet sublimiatantum orando inquiri, etpro ccelestibus bo- nis supplicari debere. Et cum in valle orat, et hoc in vallepiDguium,8ivepinguedinisipsiusaequeinsinuat Dobis bumiliiatem in orationibus, et in «eternfB pin- guodinem dilectionis esse servandam.Neque videiicet oraoa.Dominum jactare sua merita in exemplum Pharisaei superbientis audeat, quin potius faumili voce asc mente prcclamet : « Deus, propitus esto quia ut homo suseepit tristitiam meam, ut faomtf locutus est, et ideo : « Non sicut ego volo, sed siottl tuvis^.» Mea esttristitia, quam meo suscepit affectii. Ergo pro me doluit, qui pro se nifail faabnit quod dolcret : et sequestrata deleciatione Divinitatis 8Bter< naB, taedio mes inflrmitatis afficitur. « Tristis esi^» inquit, <£tas8umit Petrum et Jacobum et Joannem se- « cum, et ccepit pavere et tsdere. Et ait illis: Tristis « est anima mea usque ad mortem . » Timet Ghristus, cum Pcirus non timeat. Ghrisius timet, Petrus di* citiAnimam meam pono pro te. Ghristus dicit : Anima mea turbatur. Utrumque verum est, et facere, inquit, « voluntatem meam, sed volnntatein ejas qui memisit {Joan, vr). » Suam vohintatem dixlt quam temporaliier sumpsit ex virgine : voliintatem vero ejus, qui eum misit, eam videlicet signans, quam intemporaliter seternus habuit cam Patre eom- munem. Orat transire calioem, ut osteUdat vere quiaet homoerat : reminiscens autem propterquod missus est, perficit dispensationem ad quam missus est, et clamat : « Sed non quod ego volo, sed quod tu. » Si moritur mors me non moriente, secnndum carnem videlicet, transeat, ait, calix. Yerum quia non alf ier hoc fiet, ait : « Non quod ego volo, sed quod tu. » Quod autem Patrem invocane, dupKci nomine dicit, Abba Pater, utriusque popali, et Jn- plenum utrumque ratione : quod et ille qui est j) dseorum tscilicet ilium et gentilium Deum esse ao inferior, non timet : et ille, qui est superior, ge- ni timentis affectum. llle enim quasi homo, vim moriis ignorat: iste autem quasi Deus in corpore conetitutus, fragilitatem carnis oxponii, ut eorum quisacramentumabjurant incamaiionis, excludere- tur impietas. Denique et hsc dixit, et Manichsus non credidit, Valentinus negavit, Marcion phantasma judicavii. Eio autem usque hominem, quem in veri- taie corporis demonstrabat, a>quabat affectu utdice- rei: « Sed tamen non sicnt ego volo, sed sicut tu vis. » Suscepit ergo voluntatem meam, suscepit iri- ^tiiiam meam. Gonfidenter nomino trislitiam, qu\a Salvaiorem ostendit. Idem namque abba, quod et pater sigr.iflcat, sed abba Hebraeum, pater GnecUin est etLatinum. Ut ergo utrumque populum ineute credituru m ab utroque eum invocandum esse dboeret utraque lingua eum primus ipse invocat. Ipse est enim bonus pasior, qui animam suamdat pro ovibos suis, unum de duobus grcgibus ovHe perflcit {Joan. x). Ideo utriusque voce gregis auxilium Patris flagi- tat, ut nos uiroque exemplo illius informati, ubi adversa imminere senserimus, nos Patrem Deum, llnbrsei Abba invocantes, una fidei et charitatis de- voiione prsesidium cceleste qusramus. Unde doctor 403 HAYMONIS HALBtRSTAT. EPISC. OPP. PARS 11. — HOMIL. 404 egregius formam docendi a Domino sumens, itaA « Surgite, eamos. Ecoeqai metradet, ptDpeest.n SU08 auditores alloquitur : k Accepistis spiritum adoptionis filiorum, in qao clamamus Abba Pater (Bom. vni). » Abba nimirum illi, qui de Israelitico populo: nos Pater, qui de gentibus ad fidem Ghristi yenimus« « £t veaityetinveniteosdormientes. Et ait Petro : « Simon, dormis^Nonpotuisti una hora vigilare? «Ille qui supra dixeiat : « Et si omnes scandalizati fue- rint, ego nunquam scandalizabor, nunc tristitiie magnitttdine somnum vincere non potest. « Vigilate et orale, ut non intretis in tentatio- « nem. » Impossibile est humanam animam non ten- tari. Unde et in oratione Oominica dicimus {Matth, vi}: « Ne nos inducas in tentationem, » quam ferre Postquamtertio oraverat.etapostolorum sequentem timorem poDnitentia impctraverat corrigendum, se- curus de passione sua pei^it ad persecutores, et uhro se interficiendum ppffibet, dixitque discipulis: « Surgite, eamus. Ecce qui me tradet, prope est. n Non vos inveniat quasi timentes et retractanles, ultro pergamus ad mortem, utconHdentiani.etgau- dium passuri videant. « Dederat autem traditor eis signam, dicens: « Quemcunque osculatus fuero, ipse est, tenete eum « et ducite-caute. Et cum vesisset, statim accedens « ad eum,ait: Rabbi. Etoscnlatusesteum.nlmpu- dens quidem et scelerata confldentia, magistrum invocare, ct osculum ingcrere ei quem tradebat: non possumus, tentationem penitus refutantes, sed ^^ tamenadhucaliquidhabetvereoundiaediBcipuli,cum vircs sustinendi in tentationibus deprecantcs. Ergo et imprssentiarum non ait : « Vigilitate et orate » ne tentemini, sed « ne intretis in tentationem,» hoc esty ne tentatio vos superet ultima et intra suos ca- 8U8 teneat.Verbi gratia, martyr,qui pro confessione Domini sanguinem fudit, tentatus quidem est, sed tentaiionis retibus non ligatus. Qui autem negat, in pfogas tentationis incurrit. « Spiritus quidem prom- « ptus, caro autem inflrma. » Hoc adversum teme- rariosdictumeet, quia quidquidcrediderint, putant se posse consequi. Itaqueiquantum de ardore mentis ooBfidimuSj tantum de carnis fragilitate timeamus. Sed tamen juxta Apostolum, spiritu carnis opera morttfieantur. Facit hic locus adversum Eutychia- no8, qui dicunt unara in Mediatore Dei et hominum non oum paiam tradidit persecutoribus, sed per signum osculi. Suscipit autem Dominus osculum traditoris, non quchsimulare nos doceat, sed nepro- ditionem fugere vidcatur, simul et illud Oavid im- plens : « Gum his qui oderunt pacem, eram pacificus {PsaL Gxix). w « Unus quidem de circumstantibus educens gla- « dium, pcrcussit servum summi sacerdotis, etam- « putavitilli auriculam. » Petrus boc fecit, ut Joan- nes evangelista declarat, eodeoi nimirum mentis amore, quo antea multa fecerat. Sciebat enim quo- modo Phinees puniendosacrilegos mcrcedemjusti- i\m et sacerdotii pcrcnnis acceperit. Lucas autcm addit, quia Dominus tangens auriculam servi, sana- verit eum : Nunquid ergo pietatis suse obiiviscitur Domino et Salvatore nostro operationem et unam G Dominus, qui et hostessuos noa patitur valncrari? fttisae voluntatem. Gum enim dicit : « Spiritus qui- dem promptueest, caro vero inflrma, » duas volun- tates ostendit : humanam videlicet, quce est carnis: efcdivinam, quee est Deitatis. Ubi humana quidem propter infirmitatem carnis, reousat passionem, divina autem ejus est promptissima : quoniam for- midare quidcm in passione human» fragilitatis est, Buscipere antem dispensationem passionis, divinae voluntaiis atque virtutis est. « Et iterum abiit, et oravit, eumdem sermonem « diceas. » Solus orat pro omnibus, sicut et solus patitur pro uBtversis. Languebant autem et oppri- mebantur apoatolorum oculi, negatione vicina. « Et venit tertio, et ait iliia : Dormite jam, ct re- « quiescite. Suflicit. Venit hora,ecce Filius hominis n « tradetur in manus pcccatorum. • Gum dixisset : « Dormite jam et requiescite, » ct adjungeret : «Suffl- cit, » ao deinde inferre : « Venit hora, ecce tradetor Filius borainis, » utique intelligitur post illud quod eis dictnm est : « Dormite et requiescite, » siiuisse Domlnum aliquantum, ut hoc fieret quod prsemise- rat, et tunc intutisse : t Ecce appropinquabit hora, sive venit hora ; ideo post illa verba positum est : « SufHcit, » id est, quia requievistis, jam sufficit Sed quia oommemorata ipsa non est interpositio ailentii Domini, propterea coarctatintellectum, ut in illis verbis alia pronuntiatio requiratur. lili justo mors infertnr, ipse persecutorem vuluefa sanat, mystice docens etiam eos, qui in sus mortis consensionc vulnusanimae contraxerant, si fructum pGenitentiffi dignum fecerint, salutcm mereri. « Et respondens Jesus, ait iJIis : Tanquam ad la- « tronem existis cum gladiis et fustibus compreben- « dere me ? Quotidie eram apud vos in templo do- « cens, et non me tenuistis. » Stultum est, inquit, eum cum gladiis et fustibus quflerere, qui ultro se tradidit vestris manibus: et in nocte quasi latitan- tem, et vestros oculosdoclinantem per proditorem invcstigare, qui quotidicin tempio doceat. Sed ideo adversum mein tenebriscongregamini, quiapotestas vestra in tenebris est. « Tunc discipuli ejus, relinquentes eum, orancs « fugerunt. » Impietur sermo Domini, quod dixerat, quod omnesdiscipuli scandalizarenturiu illoinipsa nocte. Nam et si turba permittente ad petitionem Domini fugerunt, ut Joannes scribit, pavorem tamen ac timiditatem suae mentisostendebant, quo ad fug^ priBsidium promptiores, quam ad (iduciam patiendi exstiterant. « Adolescens autem quidam sequebatur eum ami- « ctus sindone super nudo, et tenuerunt eum. At « ille, rejecta sindone, nudus profhgit ab eis.» Uui& ait, amictus sindone super nudo, subauditur cor- pore, id est corpore super nudo, qui non aliud in m HOMILIiG DE TEMPORB. 406 dumentum, qaam solam habebat siadonem. Quis A aotem fuerit iste adolesceas, evangelista non dicit. Quisquis vero fuerit, msyorem in se quam in cseteris amorem Domini permansisse comprobat : quia iliis jam fugientibu8,ipse donec ab hostibus comprehen- deretur, vincuio charitatis attractus, eum prosequi Qon omisit, quamvis neodum habuit perfectam cba- ritatom, qui a comitatu Salvatoris vel tentus profu- gere potuit. Quia sicut perfocta charitas foras mittit timorem, ita timor mentem obsidens, imperfectam argaitcharitatem. Sed notandum solertius,quod de boc adolescente scribens evangelista, non ait, qui fugit a comitatu Domini, vel a sequendo Dominum, sed rejecta, inquit, sindone, nudus profugit ab eis. Fugit enim ab hostibus, quorum praesentiam dete- stabatur et faeta. Non enim fugit a Domino Salva- n tore, a magistro suo, cujus amorem etiam corpore absens fixum id corde servavit. Neque aliquis vetat iatcl1igiJoanncmhuncfuisseadolescentem,dilectum prae CiBteris raagistro discipulum. Nam et ilium eo tempore fuisse adolescentem,longa posthasc in carne vitaejus indicio est. Potuit enim fieri, ut ad horam teoentium manibus elapsus, mox resumpto indu- mento redierit : et sub dubia luce noctis sese turbis ducentium Jesum, quasi unus de ipsis immiscuerit, donec ad atrium pontiflcis, cui notus erat, perveni* ret,juxta quod in suo Evangelio ipse commemorat. Sicut autem Petrus, qai culpam negationis poeni- tentis lacrymis abluit, etconfessione Dominici amo- risfunditasezstirpavit,recuperationem eorum osten- dit, qui in martyrio Jabuntur : ita Cffiteri discipuli, qui ad articulum comprehensionis fugiendo perve- C nerant^ cautelam fugiendi docent eos, qui se minus idoneos ad toleranda supplicia scntiunt, quibus tu- tius est roulto, prassidia latebrarum petcre, quam sediscrimini certaminum exponere. Ita etiam iste adolescens, qui rojecta sindone nudus profugit ab impiis, illorum et opus designat et animum,qui ut securiores ab incursibus hostium fiant, quidquid in hoc mundo possidere videntur, abjiciunt, ac nudi potius Domino famulari, quam adhairendo mundi rebus, materiam tentandi, atque a Deo revocandi adversariis dare didicerunt, juxta exemplum beati Jo8epb {Ge7i. xxxix), qui, relicto in manibus aduUeree pallio, foraa exsilivit, malens Deo nudus, quam in- dutus cupiditatibus mundi, meretrici servire. " Etadduxerunt Jesum ad summum sacerdotem. » [) Summum eacerdotem Gaipham signiflcat ; sicut Joannes evangelista 8cribit,erat pontifex anni illius, de quo conscntanea testatar Josephus, quod ponti- iicatum sibi absque merito dignitatis emerit a prin- cipc Romano. Non est mirum, si iniquus pontifex, inique judicat. ff Petius autem a longe secutus est eum usque « lotro in atrium summi sacerdotis : » Merito a longe sequebatur, quem proximus erat negaturus. Nus- quam enim negare po8set,si Ghristo proximus adhaes- isset.Verumin hocmaxima nobis est admiratione ve- nerandu8,quod Jesum non reliquitjOti-am cum time- ret.Quod enim timet,naturae est : quod 8equitur,dev0f tionis : quod negat, obreptionis : quod poenitet, fidei. Aliter, quod ad passionem euntem Dominum seque* batur a longe Petrus, significabat Ecolesiam seci&» turam quidem, hoc est,imitaturum vestigiapaesionia Domini,sed longe dififerenter. Ecclesia enim pro se patitur, ot ille pro Ecclesia. « Et sedebat cum mini- c( stris. et calefaciebat se ad ignem. »Est dilectionia ignis, est cupiditatis : de hoc dicitur : « Igncm veni mittere in terram, et quid volo, nisi ut ardeat {Luc, xii)? » De illo {Ose, vu) : Omnes adulteratores velut clibanus corda eorum ; iste, super eredentes in cos* naculo Sion descendens, variis linguis eos Deum laudare docuit : ille in atrio Gaiphffi instinctu maligni spirittti accensus,ad negandum ac blasphemandum Dominum noxias perfidorum linguas armabat. Quod enim intus in domo principis sacerdotum synodus maligna gerebat, boc ignis in atrio foris inter frigora noctis materialiter accensus typice prsmonstrabat. Quicunque ergo vitio obnoxins potest dicere cum propbetaDomino : « Quia factus sicut uter in pruina, justiGcatioaes tuas non sum oblitus (P^a/. cxviu). » In quibuscunque autem flammam charitatis turbida vitiorum flumina obruunt, a Domino audiunt : « Quoniam abundavit iniquitas, refrigescet charitas multorum {Matlh, xxiv). » Quo frigore torpens ad horam apostolus Petrus,quasi prunis ministrorum Gaiphae calefleri cupiebat, quia temporalis commodi solatium pcrfidorum societate quaerebat. Sed aon mora, rcspectus a Domino, cum ignem pravorum corpore, tuuc infidelitatem corde reliquit, ac poat rcsurrectionem Domini sancto igne recreatus, faor ditus excessum trins negationis, trina dilectionis confessione purgavit. Tunc etenim, completa iUa memorabili piscium captura,cum venlret ad Domi- num, vidit cum discipuiis suis prunas poaitas, et piscem supcrpositum et panem : moxque vidensj sui cordis arcana prunis inflammavit amoris. « Et quidam surgentes, falsum testimonium £ere- « bant adversus eum, dicentes : Quoniam nos audi- u vimus eum dicentem : Ego dissolvam templum hoo « manufactum, et posl triduum aliud non manufa- « ctum, {Bdificabo. » Quomodo falsi testes sunt, ai eadicuntquse Dominum dixissoIegimus?Sed falsus testis est, qui non eodem sensu dicta intelligit quo dicuntur. Dominus enim dixerat de templo corporis sui, 9ei in ipsis verbis calumniabantur, et paucis additis vcl mutatis,quasi justamcalumniam faciunt. Salvator enim dixerat : « Solvite templum hoc, » isti commutant et aiunt: « Ego disflolvam templum hoc manufactum. » Vos, inquit, solvite, non ego : quia illicitum est ut nos ipsi nobis inferamus laor- tem. Deindc illi vertunt : « Et per triduum aliud noa mnnufaclura aedificabo, » ut proprie de tempk) Ju- daico dixissevideatur. Dominusautem, ut ostenderet aniraal vivum et spirans templum, dixerat : « Et ego in triduo suscitabo illud. » Aliud est aedificare,aliud suscitare. « Et exsurgens summus sacerdos in medium, in- 407 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PAIIS 11. — HOMIL. Mt « teorogavit Jesiun ,dic6a8 : Non ceapoiides quidquam (c ftd ea qum tibi objiciuDtur ab bis ? IUe autem taoe* « bnt, et nihilrespondit. » Ira prtecepa ei impatiens, iVMi invenlena calumniffi locum, excutit de aolio pon- Ivfieem, at ineaniam mentis motu corporis demon* itraret.Quaftto Jesustaoebat ad indignos responsione 8ua, DBdses testee et saoerdotes iropios, tanto magis pontifex furore BUperatus, eum ad respondendum prevorat, ut ex qualibet occasione sermonis locum inveniat aeousandi, nihilominus Jesns tacet. Sciebat eain, qoasi Deus, quidquid respondissei, torquon- diim ad cidBmniam. Rursum summus sacerdos in- iersogat eum, et dioit ci : u Tu es Ghrisiue Filius Dei benedicti ? Jesus autem « dlxit illi : Ego sum : » In Mattbaso scriptum est, quod interroganti et juranti se pontiflci^si esset Ghri- etus, respoBderit : Tu dixi8ti,proquoMarcuspo8uit, « Ego eum, » ut vidclicet ostendoret tantum valero quod dixit Jesue. « Tu dixisti : » Quantum si diccrct, « Ego sum. » M Et videbitis Filium hominis a dex- « tris eodentem virtutis Dei, ot venientem in nubi- (t bus eceli. » Si ergo tibi in Ghristo, o Judffic, pa- gane et heretice, contemptus, infirmitas et crux <;ontumelia est, vide quia per hcec Filius bominis ad dexteram Dei Patris seseurus, et ex partu virginis homo natus, in sua cum coQlt nubibus est majestate venturus. Unde et Aposlohis, cum crucis objecta deeoripsisset, dicens [philip. ii) : « Qui humiliavit eometipsum, factu^ obediens usque ad mortem, mor- iem aute» orucis, » acyunxit atque ait : « Propter quod et Deus iilum oxaltavit^ et donavit illi nomen, qood est super omne nocneDy ut in noroine Jesu orone genu flectatur, ooBlestium, terreetrium et in- femorum: etomnislinguaconflteaturquia Dominus Jeeos Ghristiis ?n gloria est Doi Patria. >» « Summus autem sacerdos scindens vcstimenta % 8U«, ait : Quid adhuc desideramus testes ? Audistis « blasphemiam. » Qucm de solio sacerdotali furor excdsserat, eumdem nibies ad scindendas vestes provocat. Soindit vo&timenta sua, ut ostendat Judaeos 8acei«dotaIem voetem vel gloriam perdidisse, et va- otiam sedem babere pontiflciB. Sed et consuetudinis ludnicflQ est, cum ahquid blosphcmi® et quasi contra Deum audierinttscinderevestitnenta 8ua,quod Pau- kMn quoque etBarnabam, quandoin Lycaoniadoo- rum cuHu venerabantur, feciese legimus (Act, xiv). Herodes autem, quia non dedit honorem Dco, sed acquievit immoderaio favori populi, statim ab an- gdo percussus est. Altiori autt^m mysterio factum est, ut in fMisdione Domini pontifex Judsorum sua ipse vestiinenia discid<;rit, cum iunica Domini nec ab hi8,qui oum crucilixcre, militibus sciudi potuerit. Ft^urRbaturenim) quod saccrdotium Jud«orura pro sceleribos ipsorum pontiflcum esset sciDdendum,et asuiB8tatu integritatis omnimodissolvendum.Soli- dilas vero sanclffl universalis Ecclosiffi, quffi vcstis sui Redemptoris solet nppellari, nunquam volcat disrumpi, quin potius, et si Judasi, si gcnliles, si hffiretici, maJi cathoiici humilitatem Domini Salva- A. torls contemnant, ejus tamen usque ad oondumma' tionem sfficuli, in iiiis, quos sors electionis iQvene- rit, inviolata sit mansura castitas. « Et coeperunt quidam conspuere eum, et velare « faciem cjus, et colaphie eum cffidere,et diccre ei : • Prophetiza. Et ininistri alapis eum csdebaDt. t Implcta est hoc loco prophcia^ qu» ait : « Dedi maxillas meas alapis,ct faciem meam non averlia confusione sputorum (fsa. l). » Sed qui tone c-esus est colaphis, sive alapis Judffioram, csditur etiam nune blasphomiis falsorum Ghristianorum.Qui tunc consputus est ealivis infldeiium, nune usque vesa- niis nomine tenus infldolium exhonoratur,atque irri- tatur opprobriis. Velaverunt antem fkciem ejaB,noD ut eornm ipse scelera non videat, sed ut a seipsis, H sicut quandoqui3 Moysi fecerant, gratiam cognitionis ejus abscondant. Si enim crederent MoysiiOrederent forsitan et Doinino.Quod volamentum osqoe hodie manet snper cor eorum non revelatum, nobisautem in Cbrieium credcntibus ablatum est. Neque eDim frustra co moriente veium templi scissum est me* dium,et ea qua; toto legistempore latuerant, et ab- soondita carnaii Israeli fuerant, Novi Testamenti ouUorihus Bunt paiefttcta sancta eanctoram arrana. Quod vero dicunt ei : « Prophetiza, » et juxta alios evangelistas : « Quis esi qui te percussit? » quasl in contumoHam faciunt ejus, qui se apopulis pro- phetam voluerit haberi. Sed ipso dispensanic, qui patitur, omnia pro nobis flunt, sicut Peiros borta- tur (J Petr, iv) : Christo in oarne paeso, nos eadem cogitatione armemur, atque ad toleranda pro nomine C ejus irrisionum opprobria prffiparemur. « Et cum esset Petrus in atrio deorsum, venituna « ex ancillia summi sacerdotis. Et cum vidissetPe- • irum calefacientm se, aspiciens illum ait : Et tu « cnm Jcsu Nazareno eras. At illf negavit, dicens: « Neque scio, neque novi quid dicas. » Quid sibi vuH, quod primaoum proditancilla, cum viri uiique magis eum potuorunt rccognoscere, niei ut et isle sexus peocnsse in necem Domini videretur, ei iste sexus redimeretur per Domini passionem? Ei ideo muUer resurrcctionis acripit pritna mysteria, el mandata custodit, ut votopem prffivaribatioois abo- lcret^ errorom. « Et cxiit foras anto atrium, et gaNos cantavit. » De hoc galii cantu cffiteri evangelistffi tacentf non n tamen factum esso negant, sicut et mulia alia alii sileiitio prffiterierunt, quffi alii narrant. « Rursum autem oum vidisset aita eum ancillA, « ccepit dioere circumetantibus, quia hio ex illi&cst. « At ille iterum negavit. » Non h»c eadeni qu» prius aocusabat, anciila esse credenda est. Dieit namcue Matihffius apertissime : « Exeunte aotem iilojanuam, viditeum aiia ancilla,et ait his qui erant ibl (M^tth, xxvii). » In hac autem negatione Petri discimus, non solum abnegare Christum, qui dicil eum non esso Ghristum,8ed ab illo etiam,quicum sii negai se csse Christianum.Dominusauiem nonait Petro : Discipulum meum te negabis, sed « me ne- i09 HOMILIiE DB TLMPORE. 4{0 gabts, » Negavit ergo ipBimiy cum se negavit ejus 6686 difloipulom. w ESt post pasillufn rureue qui astabant, dicebant « Petro; Vere ex illis es. Nam et Gaiilaeus es. » Non qnod alia lingua Galilei quam Hierosotymits loquerentur, qui utnque fuerunt HebraBiy sed quia unaqusque provinoiaetregiosuashabeat proprieta- tes, ac vernaculum loquendi sonum vitare non pos- sit. Unde in Actibus apostolorum cum hi, quibus Spiritiis sanctusinsederatjOmniumgentium iinguis kKfuerentur, inter alios qui ediverslsmundi plagis advenerant, etiam iUi qui babitabant Judeeam, dixisse referuntur: « Nonne ecce omnes istl qui lo- quuntur, Galilaei8unt?Etquomodoaudivimusunus- qnisque linguam noetram i« qua nati eumus? (Aci. xt.) » Et Petrus fratribiie loquensinJerusalemtvEt notuni, tnqtiit, faistum estomnft>iiehabitantibu5. » « El recordatus eet Petrue verbi- quod dixerat ei « Jesus : Priusquam gallus oantetbis, ter me nega- «f bi». Et cospit fle^re. » Quam noctva pravonim col- loqoia! PctruB ipse inter infkleles vel bominem se noese negavit, quem intercondisciputosjam Dei Fi- Ham feerat eonf^us. Sed nee m atrio Gafphae re* teBtuB poterat agere pccnitentiam ; egreditur foras» Bt alii narrant evangetietae, quatieQus ab impioruai eeneilio aeoretus, sordes pavidee negat^is hberie fletikus absolvat. « Et confestim mane coneililim facientes summi • eacerdotee oum senforibus et seri^ioy et universo « eencilio, vincientee Jesum, du^erunt», et tfadide- « runt Pilato. »• Non soltsmad Pitfttuna-^sedetiamad i^dem ductue est, nt uterque Domino illuderet. Et cenie solHcHudiTkemaacerdotum inmalo:totanocts ▼tgikverunt, wt homioidtumfaoerent,« Et vinctum «tradidenint Piiato. » Habebantenimhuncmorera, Qtquem adjudioassent morti, ligatum judioi tpade- '^t Attamen notandum quod non tunc primum «gavcfunt eum, sed mox comprefaensum nocte in faoHo, ut Jeannes dedarat, ligaverunt, et sic ad- duxerunt eom ad Annam primum. A « E( interrogavit eum Pilatus: Tu ea rex Jvdno** V rum? w Pilato nihil aliud oriminiB interrogante, nisi otrum rex Judaeoram sit, arguuntuf impietatis Judsei, quod ne falso quidem invenire potuerint quod objicerent Salvatori. « At ilte respondiens, ait H ilH : Tu dicis. >» Sle respondit, ut et verum dice- ret, et sermo ejos oalumnis non pateret.B!tattende quod Pilato, qui in vitiis sententiam(brebat,aliq[na in parte responderit, sacerdotibus autom et prin- cipibus noluerit, indignosqoe suo sermone jndtca- verit. w Pilatus autemrursuminterrogavitenm, dicens: « Non respondcs quidquam? Vide in quantisteac- u cusant. Jesus autem amplius nihil respondit. » Ethnicus quidcm est qui condemnat Jesum, sed cau- J sam relertinpopulumJudaeonim.MVideinquantiste accusant. » Jesus antem nihil respondere voluit, ne crimcn diluens dimitterctura praeside, etcrncisuti- litas differretur. « Pontifices autem, concitavcrunt turbam ut ma- « gis Barabbam dimitterct cis. MlJsquchodic hsret Judasis sua petitio, quam tantolaboreimpetrarunt. Qui cnim daia sibi optione pro Jesu latronem» pro Salvatore inlerrectorem, pro datore vitae elegerunt ademptorem,meritosa]utemperdideruntetvitam,et latrociniis sese ac seditionis intantum subdiderunt, ut ct patriam regnumque suum quod plus Christo amavcre, perdiderint, clhactenus,quamvendidere, sivc animae, seu corporis libertatem recijicre non mcruerint. Q c Pilatua autem Uerum req[^ondeos, ait illia: « Quid ergo vullU faclam regi Jud«orum? At ilii u iterum clamavorunt: Gcucifige euml Pilalus vero (( dlcehat eis: Quid eniji mali fecit? » Multaslibe- fandi Saivatorem Pilatusoccasionesdedit. Primum latronem justo confereus, deinde inferons: « Qufd esgQ vultis faciam regl Jud^eorum? ». Gumque re- spoaderent: « Crucingaturl » statimnonaoquievit, sed, juxta eugjgesttOQ^muzoris^ qiuBmajulaveratei, ut Matthffius scribit: « Nihillibi et j.ustoiIIiCilCa(/A. xxvii), » ipse quoqu^ respondens ait i n Quid enim mali focit? » Hoo dicendo Pilaius i^solvit Josum. i< At ilii magis olazBabaftt, dicentea: GBueMlge (i eum! >» UtimpJisraturqttadinvicesinioprimetpsBl-- mo< dixerat: « GirGundisderwat um oanes m«Hi» n coQgregatloiaaligna&tiamobsefyjtme. » Isaiafiquo- que in hac8emieati6«eoBgrueater;(4Sx8p9GiavLutface- ret judiciara {Isa, 5). n £t illud Jer^miiB: « Facta est mibi hflnredita» mea siout leo in silva^ dede* xunt super me vooem suam {itr. xii)» » Feoenuit autem iniquitatem, etQOBjuBtitiam^^sedelaBQioeemt « Pil«tu9 autem^, volen9populo6atiBfaeere,dimiBit « eie B8ral>bam,ettradiditJeeumflageIiii90ttSum>ut « crucifigeretur. » Jesue Butem flngiallatus non ab alio quam ab ipso Pilato intelligendus est. Seribit namque aperte Joannes : % Glainaveruiit rufeum di* centes omnes : Non huno, sed Barabbam. Erat autem Barabba6iatro(/ei, eccequi tollitpec- cata mundi (Joan, i). » Namque spinas in signiiica* tione peccatorum poni solere testatur ipse Domi- nus, protoplasto in peccatum prolapso dicebat: « Terratua spinas et tribulos germinabit iihi (Gen, III). » Quod est aperte dicere : Csnsoientia tuapun- ctiones iibi et acnleos vitiorum procreare non desi- stet. Quod vero, JHxta evangelium Luc«e, Dominus ad Herodem alba veste induitur, in cffiteris vero evangelistis a mtlitibus Pilati subpurpureo sive coc- cineo habitu illususesseperhibetur, collatautraque ratione, in uno innooentia et castitasassumptshu- manitatis, in altero autem veritas passionis, per quam ad gloriam regni immortalis esset perventu- rus, exprimitur. Sicut enim purpura colorem san- g^inis qui pro nobis efrusu8estimitatur,itaethabi- A tum regni, quod post paasionemDominus intravit, nobisque intrandum patefecit,in8inuat.Verumquia dixit Apostolus: « Quotquot enim in Christo bapli- zati estis, Christum induistis {GaL iii), » et Isaias Domino de clectis: « Omnibus his velut orDtmento vestieris {I$a, xux), » potest in hocutroqueDomiDi habitu, non inimicorumquidemsententiaprobrosa, sed ipsius Domini electione gloriosissima, omiiia electorum ej us multitudo, qus in martyres veneran- dos, et ceterafideHumpIebedi8tinguitur,aptissimo designari* Alba etenim veste jnduitur,cum muoda justorum confessione circumdatur. Purpura sive cocco vestitur, cum intriumpbovictoriosorummar- tyrum gloriatur. « Et peroutiebant caput ejus arundine, et cod- n « spuebanteum, etponenteagenuaadorabanteum.» U.TC tuDC fecere mititos Pilati, hac usqvebodiefa- ciunt haeretici et pagani,militesutiqQediabo]i.Quia enim caput Chrisli Deus,caputejus percutiuDt,qui eum verum Deum esse deiegant.Et quiaScriptura per arundinem solet confioi, quasi arundine caput Christi eriunt, qui, divinitati illiuscontrtdieeDtes, errorem suum confirmare auctorilate sacrs Scri- ptur» conantur. Spuunt infaciemChristi, qui pre- sentiam gratia ejus verbis exsecrandis ex interna Offic® mentis insania conceptis respuunt^ el Jesum Christum in carne venissedenegant. Et quidem mili- teseumquasiqui Deumseipsum falsumdixisset,illu<* dentes adorabant. Sed sunt hodiequisuntgravioris vesanijB, qui eum certafideut Deumverum adorant sed perversis actibus mox verba ^us quasi fabu- C losa despiciunt, ac promissa regni illiustemporali- bus illecebris post longe ponuat. « Et educunt illum, ut crucifigerent eam. Et vor « gariaverunt pr«etereuntem qnempiam SimoDem • « Cyrensum, venientem de villa, patremAlexaDdri « et Rufi, ut tolleret crucem ^us. » Magns tuDc opinionis Simon iste videturfui8se,cumfiUiquoque qjus, quasi jam noti omnibus, designentur ex oo- mine. Sed cavendem ne cui videatur contrarium, quod Joannes scribit, ipsum Domi num sibi cruoem portasse, ceeteriveroevangelistshunc SimonemCy- renseum eam hajulasse referunt. Primo namque a Domino portatai ao deinde Simoni, quem exeuotes forte obvium habuerant, portanda imposita est. £t hoc congruo satis ordine mysterii, quam nimirum [) ipse passus est pro nobis, relinquens nobis exem- plum, ut sequamur vestigia eju8(/ Petr.ii), Etquia Simon iste non Hierosolymita, sed Cyren(eus esse perhibetur (Cyrena^ enim civitas Libyas eet, ut in Actibus apostolorum \egimus[AcL ii])rectepereum populi gentium designantur,qui quondam peregrioi et hospites testamentorum, nunc obediendo cives sunt etdomestici Dei,et, sicutalibidicitur, «heredes quidem Dei. cohieredes autem Christi (Aom. viu) » Unde apte Simon, obediens; Cyren», /uer^inierpre- tatur. Nec prffitereundum^ quiaidemSimondevilU venisse refertur. Villa enim pagus dicitur, unde pa* ganos appellamus eos, quos acivitateDei alieno8,et ^13 HOMILIyE DE TEMPORE. 414 quasi urbaDSCoaversafioni&videmusessoexpertes. A. Sed de pago Simon egrediens, crucem portat post Jesum, cum populus nationum , paganis ritibus dere- lictis, vestigia Dominiccp passionis obedienter am- plectitur. (( Et perducunt illum in Golgotha locum,quodest « interpretatum Galvaria locus. » Extra urbem et forisportam loca suntin quibus truncantur capita bellalorumi etGalvarls, id est decollatorum sum- psere nomen.Proptereaautemibicrucifixus est Do- mJDus, ut ubi prius erat area damnatorum, erige- rentur vexilla martyrii.Etquomodopro nobis male- dictum cnicis factus est,et flagellatus, et crucifixus, sic pro omnium salute quasi noxius intcr noxios crQcifigitur. et vere Dei Pilium, Synagoga tacente. conflrmat. « firant autem et mulieres de longe aspicientos, « inter quas erat Maria Magdalene,et Maria Jacobt « minoris, et Joseph mater, et Salome. Et cum « esset in Galilaea^sequebantureumetministrabant « ei. » Jacobum minorem dicit Jacobum Alphaei, qui et fi*ater Domini dicebatur, eo quod esset flliua Mariae materteras Domini, cujus in Evangelio suo meminit Joannes» dicena : « Stabant autem Juxta^ crucem Jesu mater ejus,et sopor matris ejus MariiEi Gleophae. » Mariam autem deophce eam vtdeturdi- cere a patre, sive cognatione. Vocabat vero mino- rem Jacobum, ad distioctionem mtgoris Jacobi, videlicet fllii Zebedoei, qui inter primos aposioln U9 HAYMONIS HALBERSTAT. EPlSC. OPP. PARS H. — HOMIL. m voca'ns esl a Dominoot electus. Consuetudinisau- tem Judaics est, nec ducebatur in culpam, more gentis antiquaB,utmulieres desubstantiasua victum et vestimentum priBceptoribus ministrarent. Uoc quia scandalum facere poterat in nationibus» Pau- lus abjccisse se memorat:» Nunquidnon babcmus potestatem sorores mulieres circumducendi, sicut csteri apostoli faciunt? »(/ Cor. ix). Ministrabant autem Domiuo de substantia sua,ut metcret earum carnaHa, cujus ills metebantspiritalia.Non quo in- digeret cibis Dominus creaturarum, sed ut typum ostenderet magistrorum,quod victu atque vestitu ex discipulisdeberent ei^econtenti.Sed videamus qua- Ics comites habuciit : Mariam Magdalenam, a qua septem daemonia ejecerat, et Mariam Jacobi et Jo- seph materteram suam, et alias quas in csteris Evangeliis legimus, (( Etcum jam sero esset factum, quia erat para- u sceve, quod est ante sabbatum, venit Joseph ab « Arimathflea, nobilis decurio. » Dccurio vocatur, qui sit de ordine curise, et offlcium curifie admini- stretfqui etiamcurialisa procurando munera civilia solet appellari. Arimalha^a autem ipsa cst Rama- thaim civitas ElcansB et Samuelis, in regione Cha- napitica juxta Diospolim 'Ttspamu'^ vero Groece, La- tine prxparalio dicilur,quo nomine Judaei,qui intcr Graecos morabantur, sextam sabbati appellabant,eo quod in illo ea, qu® requiei sabbati necessaria es- sent, praeparare solerentjuxta hoc quod demanna olim praeceptum est. ((Sexta autem die colligetis du- plum [Exod, xvi), » etc. Quia ergo homo sexta die factus, et tota est mundi creatura perfecta,septima autem Conditor ab opere suo requievit, unde et hoc sabbalum, hoc est requiem voluit intclligi, recte Salvator eadem sexta die crucifixu8,humanae restau- rationis implevit arcanum. Ideoque cum accepisset Jesus acetum, dixit: « Consummatum est,»hocest sexta die, quod pro mundi refectione suscepit, jam totum est expletum. Sabbato autem in sepulcro requiescens, resurrectionis quae octava die ventura erat, exspectabat eventum. Ubi nostr» simul devo- tioni8acbeataeretributionispraelucetexemplum,quos in hac quidem saeculi aetate pro Domino pati, ef velut mundo necesse eat crucifigi. In septima vero aetate, id estcum lethi quisdebitum solvit, corpora quidem in tumulia, animas autcm secreta in pace cum Domino manere, et post bona oportet opera quiescere, donec octava tandem veniente aetate, etiam corpora ipsa resurrectione gloriQcata, cum animabus simul incorruptionem o^ternaehaereditatis accipiant. (( Venit| inquit, Joseph ab Arimathaea, nobilisdecurio, qui et ipse erant exspectans regnum Dei. Et audacter introivit ad Pilatum, et petiit cor- pus Jesu. » Magnae quidem Joseph iste dignitatis ad saeculum, sed majoris apud Deum meriti fuisse laudatur. Talem namque existere decebat, qui cor- pus Domrini sepeliret, qui et per justitiam merito- rum tali ministerio dignus fuisset, et per nobilita- tem potentlx SGdcularis, facultatcm possit obtincre A ministrandi. Non enim quilibet ignotus, aut me* diocris ad praesidem accedere, et crucifixi corpus poterat impetrare. (( Joseph autem mercatus sindonem,et depoDens (( eum, involvit in sindone. » Et ex simplici sepul- tura Domini ambitio divitum condemixatur,qui nec in tumulis quidem possunt carere divitiis. Possu- mus autem juxta intelligentiam spiritalem hoc sen* tire, quod corpusDomini non auro, neque gemmig et serico, sed linteamine purum obvolutum sit, quamquam et hoc significet, quod ille io sindone munda iovolvit Jesum, qui pura mente eum suBce- perit. Ilinc Ecclesis mos obtinuit ut sacriiicium altarisi non in serico, neque in panno tincto, sed in lino terreno celebretur, sicut corpus Domini est l> in sindone munda sepultuniy juxta quod in gestis pontincalibus a beato papa Silvestro leg^mus esse statutum. De monumento Domini ferunt, qui no* stra aetate Hierosolymis Britanniam venere, quod domus fuerit rotunda, de subjacente rupe ezcisa, tantae altitudinis, ut intro consistens bomo, vix manu extenta culmen possit attingere,qua habet in- troitum ab Oriente, cui lapis ille magnus advolutus aetquc appositus est.In^ujus monumenti parteaqui- lonari sepulcrum ipsum,hoc est locus Dominicico^ poris, de eadem petra factus est, septem habens pedes longitudinis, trium vero palmarum mensura, caetero pavimento altius eminens. Qui videlicet io- cus non desuper, sed a latere meridiano per totum patulus est, unde corpus inferebat ; color autem ejusdem monumenti ac loculi, rubicundo ct albo C dicitur esse permistus. HOMILIA LXVII. FERU QUINTA PALMARUM, IN COEIXA DOMI.NI. (JoAN. XIII.) « In illo tempore : Anle dicm festum (( Paschae, sciens Jesus quia venit hora ejus.ut tran- (( seat ex hoc mundo ad Patrem»et r6liqua.Pascba non, sicut quidam existimant, Groecura nomen est, sed Hebraeum. Pascha ^ran^i/u^dicitur in sua lin- gua,propterea,quia tunc primum Pascha celebravit populus Domini, quando ex ^gypto fugientes,Ru^ brum mare transierunt. Quae figura in Christo se- cundum veritatem impleta est, cum per passionem suam transiret ex hoc mundo ad Patrem. Ita nobis quoque transeundum est ex hoc mundo ad Patrem, 0 a temporaiibus ad aeterna, ab iniquitate ad justi- tiam, a dcceptore diabolo ad Salvatorem Cbri- stum. (( Cum dilexisset suos, qui erant in mundo, (( usque in fmem dilexiteos.» Utique utipsideboc, ubi erant, ad suum caput, quod hinc transisset, ejus dilectione transissent.In finem, id est in seter- num dilexit eos. Vel in finem, in Christo, quiafinis legis est Christus. (( Et coena jam facta. » Non ita debemus intelli- gere ccenam factam, veluti jam consumptam et transactam. Adhuc enim ccenabatur^cum Dominus Burrexit, et pedes lavit discipulis suis : nam postea iteru m recubuit,et buccellam suo traditori dediU Cob^ 421 HOMILIiE DE TEMPOllE. A2i B Da dicta est jam parala convivantibus discipulis A. cam magistro. « Cum diabolus jam misisset in cor ut traderet « eam Judas Simonis Seariothis. » Si qusris quid missum sit in cor Jud^e, faoc utique ut traderet eum. Missio ista, spiritalis snggestio est : non in aures corporales, sed in cor consentiens iniqua. Sicut enim^bonas cogitatfones benignus spirUus immittit, sic malas cogitationes malignas suggerit. Sed inter- est quibusnam eonim mens humana consentiat, divino auxilio, vel deserta^per meritum, vel adjuta pergratiam. Sine Hde Dei prodttor ad con^ivium Don credens Deum esse, quem tradere non cogita* batyvidebatur et tolerabatur in eo quem falli puta- bal, fallebatur, cojus malitia bonitas Dei utebatur ad salutem aliorum. « Scicns quia omnia dedit ei Pater in manus, » ergo etipsum traditorem« Nam si eum in manibus non baberet,non utique illo uteretur ut vellet. Scie* b&l enim Dominos quid faceret pro amicis, qui pa* tienter utebatur inimicis. Sciens etiam « quia a Deo « exiit, el ad Deum vadit. » Nec Deum, cum inde exiret, nec nos deserens, cum rediret. « Sargit a ccena, et ponit vestimenta sua. • Lo- cuturus evangelista de tanta Domini humilitate, prius ejus celsitudinem voluit commendare. Ad hoc pertinet quod ait. : « Sciens quia omnia dedit ei Pater in manus. » Non Dei Domini, sed hominis servi implevit ofRcium. Tanta est quippe humanffi hnmilitatis utilitas, ut eam commendaret suo exem- plo etiam divina sublimitas. « Surgit a coena, » des- cendit de ccelestibus. « Posuit vestimenta sua, » C id est, semetipsum exinanivit. « Gum acoepisset lin- « teum, prscinxit se, » formam servi induens. « Mittit aquam in pelvim, » id est, fudit sangui- nem suum in terram^ ut mundaret in se creden- tium vestigia quae tcrrenis peccatis sordida fuerant, et extergeret linteo, quo erat, id est, corporis sui linteo quo erat prfficinctus, purgaret^ quia tota ^us passio est purgatio. Dum formam servi accepit, non quod habebat dfmisit, sed quod noo habebat assum- psit. « Venit ergo ad Simonem Petrum. » Non ita in- telligendum est quasi, aliorum pedibus lavatis, ve- nissetad primum apostolum, sed quia inde primum coDpit, ideo expavescit Petrus, ut Dei Filius ei pedes lavaret, Dominus servo, Deus homini. Quando ergo n pedes discipulorum la^are coepit, venit ad eum^ a quo coepit, id est, ad Petrum. Et tunc Petrus (quod etiam quilibet eorum expavisset) expavit,atque ait: « Domine, tu mihi lavas pedes? 9 Tu Deus, ego bomo, tu Dominus, ego servus ; tu Redemptor, ego peccator. H Respondit Jesus, et dixit ei : Quod ego facio, « tu nescis modo, scies autem postea. » Hijgus facti mysterium necdum intelligis, sed postea intelH- ges. « Quia si te non lavero, non habebis partem me- « cum. Dixit Petrus : Non lavabis mihi pedes in u ffilernum. » -^ternum, pro nunquara posuit : sed territus responsione Domini, dixit : « Dominc, non tantum pedes, sed et manu? el « caput. » Quandoquidem sic minaris lavanda tibi mea membra, non solum ima non subtraho, verum etiam prima substemo. Ne mihi Reges capiendam tecum partem, nullam tibi nego abluendam mei corporis partem. « Respondit ei Jcsus : Qui lotiHi cst, non habet « opus nisi pedcs lavarc^ seii est mundus totus. » Quomodo toLus cst mundus, et utiquc tamen pedes ei lavandi sunt, nisi quia mundus est in lavacro sancti baptismatis? In baptismo namque donantur nobis omnia delicta. Sed sicut pcs. qui terram cal- cat, non potest abaque sordibus esse, sic nemo po- test vivere sine peccatis, pro ^uibus quotidie ora- mus : « Dimitte nobis debita n«stra (Malth. Vi). » Iterum pulvere terren» babitationis homo sordida- tu9, neoesse habet iterum lavari per gratiam divins pietatis, licet prius eadem gratia esset totus mun- datus, apostolo Joanne atteslante : « Si dixerimus quia peccatum non habcmus; nosip$os decipimuSi et veritas in nobis non est (/ Joan. i). » Quotidie igitur pedes lavat nobis, qui interpellat pro nobis : et quotidie nos habere opus, ut pedes lavcmus, in ipsa orationc Dominica confltemur, cum dicimus : « Diniitte nobis debita nostra, sicut et nos dimitti- mus debitoribus nostris. »« Etvosmundi estis,sed • non omncH.» Quod Evangelista sequentiLus verbis exponit, ideo transeamus ad cffitera. « Postquam ergo lavit pedes eorum. » Id est, im- pleta re jemptionis nostrffi purgatione, per sanguinis sui effusionem, accepit vestimenta sua, tertio die de sepulcro resurgens, et eodem corpore quo morie- batur in cruce, immortalis faetus et vestitus. « Et cum recubuisset, » hoc est, iterum ascendit in coe- lum, in dexteram Dei sedens, et in m^jestate pa-^ teruffi divinitatis recumbens, unde iterum venturus est judicare vivos et mortuos. Sequitur enim : « Dixit eis : Scitis quid feccrim vobis? » Hoc ait, quod ante promiserat, dum Petro apostolo respon- dit : « Quod ego facio, tu nescis modo, scies autem postea. » Nunc est illud ante promissum. « Vos vocatis me Magister et Domine, et bene « dicitis. » Utique; quia verum dicitis. « Sum etc- t nim. nNon arrogantiffi typo, sed veritatis obsequio dixit. « Si ergo ego lavi vestros pedes Dominus et Ma- « gister, et vos debetis alter altenus lavare pedes. • Si ego Deus et Dominus dimisi vobis peccata vestra, et vos debetis alter aiterius peccatb dimittere. Et hoc est quod Apostolus ait : « Donantes vobis metipsis si quis adversus aliquem habet querelam, sicut Do- minus donavit vobis, ita et vos invicem {CoL 111). » Itaque nobis delicta donemus, et pro nostris delictis invicem oremus atque ita quodammodo invicem pe- des nostros lavemus. Licet hoo corporaliter chari- tatis oflicio et humilitatis exemplo aliquibus utiliter facere placeat, tamen spfritaliter in corde omnibufi, 433 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS II. — HOMIL. 424 agendam est, ut dobita nosira invicem dimiitiiiaus A ^st ex vobis, aifii ex vobts ituruB est qui iradot nobis, sicut a Deo nobis debita nOstra dimitti de- precamur. Sequitur : « Amen, amen dico vobis, non est servuB m^ijor fc domino sno, neque apostolus miyor eo qui misit H illum. St hflso scitis beati erttis, si feceritis ea. » Hoc ideo dixit,quia iaverat pedes discipolorum mi^ gister bumiiitatiSyUtverbo et exemplo eos instroe* ret in ofaaritatts oHicio. « Non de ommbus vobis, » id est, non omncs vos beatoe dico. <( Ego soio quos elegerim, • ad hane beatitudinem, ut meorum sequaces prieceptorum. « Sed ttt implentnr Scriptura : Qui manducat panem (I meeum levabit contra me calcaneum suum. » Id est, caleabit me. Manducat panera non ad salutem me : « Asplciebant ergo ad invicem discipuli, bssi' « tantes de quo diceret. » Sic quippe in eis erai erga magistrum sunm pia charitas, u,t tamen eos bumau alterum dealtero stlmularet iBfirmiias. Nota fuit unicnique sua conscientia, sed alterius iocopita. « Erat autem recumbens unue ex diacipulis ejua « in sinu Jesu, quem diligebat Jesus. » Quod dixerai in sinu, paulo post dicit supor pectus Jesu : ipaeesi Joannes, ciyus est boc Efangelium, sicutposteama- nifestatur. Erat enim b«DC eorum consuetudo qui sacras nobis litteras miaistrarunt, ut quando ab alU quo eorum divina narrabatur historia, cum ad seipsum veniret, tanquam de alio loqueretur : ei sie sibi, sed ad pGBHam : quia manducavit, ut lateret B ^® ^«««^«''«^ ordinalioni narralioms eua, tanquam proditbr, non ut profioeret amator. Quid est qvod alio loco dixit : « Nonne vos duodeoim clegi,et unus ex vobis diabolue est (Joaft. vi) ? » et hic dicit : « Ego scio quos elegerim ? » Eleetus est enim ille Judas, non ad beatitudinem, sed ad perditionis perfidiam : ob salutem mundi, non suam, qoia dictum est de eo : « Melius esset homini illi si non fbisset natus. » ' Isti vero, de quibus modo dixit : « Ego scio quos elegerim, • ad beatitudinem «eternae gloriae eleeti suni. « Amodo dico vobis, inquit, priusquam fiat, ut • credatis, cum factum fuerit, quia ego sum. » Id est, ego sum de quo illa Scriptura prfficessit, ubi dictum est : « Qui manducat macum pancm, levabit super me calcaneum (PsaL xl). » p « Qui accipit si quem miscro, me accipit. Qut « autem me accipit, accipit eum qui me misit. » Gum beec dicebat, non unitatem naturs divisit,sed mittentis auctoritatem osiendit. Sic utiquc unus- quisque eum qui est missus accipiat, ut in illo, eum qui misit accipiat vel atiendat. Si ergo attendas Ghristum in Palre, invonies discipuli praeceptorem : si autem atlendas Patrem in Filio^ invcnies unige- niti genitorem : ac sie in eo, qui missus est, sine ullo accipit errore miitentcm. « Gum haBc dixisset Jesus, turbatns est spiritn, et « proiestatus est, ei dixit : Amen, amen dico vobis, « quia unus ex vobis iradet me. » Turbavit eum immineus pasaio» et periculum proximum, et tradi- rerum gestarum scriptor, non tanquam ipsius sui praedicator, Hoc fecit et beatus Moyses, iia de seipso, tanqoam de alio cunota narravit. Diligebai non prao omnibus ttnum,sed quiddam in eo dilexit, quod in aliis non dilexit, id est, ut pace transirei ex hac vita, non per passionem flnirei hanc viiam. In sinu Jesu Jd est in secreto.dc quo illud mirabile,et in omnibus sasculis inavditum eruciavit sacramen- tum : « In principto crat Verbum, et Yerbum erut apud Deum, et Deus erat Vcrbum {Joan. i). » « Innuii auiem huic Simon Peirus, et dixii ei. i Innuendo dicit non loquendo : signiEcando, doh so- nando. Quid dicit iniiucndo ? Quod sequltur : « Qais « est de quo dicit? » Ucc verba Petrus innuii» qob sono voois, sed motu corporis dixit. « Itaque cum recubuisset illc supra pcciuB Jesu, » Hic est uiique pectoris sinus sapieniia! se- cretum. « Dicit ei : Domine, quis est ? Respondit ei ie- « sus: Cui ego iniinctum panem porrexcro.Eicmn « iniinxissei panem, dcdit Judae Simonislscarioibis. « Et post panem, iunc introivit in illum Saianas. » Exprossus est traditor, nuduiae sunt lalebro: tcD&' brarum. Bonum cst quod accepit, scd malo suo ac- cepit : quia maie bonum malus acccpit. Hic enim docetur quam diligenier nobis cavendum sit mala accipere bonum. Mullum quippe ioterest, noo quid accipiat» sed quis accipiai : nec quole sit quod d«- tur, sed qualis sit ipse cui datur. Intravit ergo posi hunc panem Satanas in Domini tradiiorem^ ut sibi toris impendens manus, cujus fuerat praecogpitus n jam tradiium plenius possideret, in quempriusin ^-^: rn u^i_^ X ;i ^ __: 'i a i_ i ^ t t _» j__? a a ix i i i...<4: tnimus. Turbains est itaque spiritu, tanto scelere traditoris. Turbala est ia eo nostra infirmitas, noni sua potcstas. Sicut pro nobis paesus est, ita pro no- bis iurbatus est. Qui ergo protestante mortuus est, poiestante ixirbaius est, ne aoatra pcrturbatio in deaperationem cadat, sed in miseratione proximo- rum una pcenitenUapeccatorum vel nostrorum aver- tatur: qui& illius periurbatio nostra est consolatio. « Amen, amen dico vobis, quia unus ex vobis tradet me. » Unua numero, non merito ; speoie, non vir- tute ; commistioiie corporali, non vioculo spiritaii ; •arais a^^aaeiione, non oordis sooius uniiate. Quid traverat, ut deciperet. Auxit enim peccatum tradi- tionis pr«sumptio sacramenti : cum homini iograio inirasset panis in ventrem, hostis in mentem. For- tassis ergo panis intincti illius signiGcans HctioaeiD, qui Octus ad coBuam venit amicus, et faisusadma- gistrum vadit discipulus. « Quod facis, fac citius. » Non pra^epit facinus, sed praedixit Judae malum, nobis boaum. Quid eniin Judae pejus, et quid nobis melius, quam traditua est Ghristo ab illo utilis ? Hoc est,p1us paratus ad pasaio- nem,quam iratas ad viadictam,non tam ad pemicieid perHdi sasviendo dixit) quam ad salutem fidelium fe- 42o HOMILIiE DE TEMPORE. 426 fltinando. « Quod facis, fac cilius. »Non quiaintua A. * Si Deus clarificatus est in eo, etDeusclariQca- potestate est quemtradas,8ed quiahoc vuit quiom- nia potest. « Uoc autem nemo seivitdiscurabentium,adquid «c dixerit ei, Quidamenimputabantquia loculosha- « bebat Judas, quia dixit ei Jesus : Eme ea quo) «opussuntnobisaddiemfestum^autegenisutaliquid « daret. » Habebat ergo Dominus loculos, etiam fl- delibus oblataconservans, etftuorum necessitatibus, et aliis indigentibas tribuebat. Tunc primum ecde- siasticiB pecuni» forma est instituta, ut intelligere- mu8 quod prscepitnoncogitandumeKsedecrastino, nec ad hoc fuisse pr»ceptum,ne quidpecunis ser- vetur a sanctis, sed ne Deo pro ista serviatur. « Cum ergo accepisset ille buccellam, exivil con- u viteuminsemetipso.nHoc est: siDeusclarincatus est in eo, qui non venitfaeerevoluntatemsuauiybed voluntatem ejus qui misiteum, et Dcusclarificavit euminsemetipso*,utnaturahumaaa,inquae8tFiiius hominis, quae aVerboasternosusceptaest, etiamim- mortali etemitate donetur : « Et coatinuo, ifiquit, clarificabit eum, » resurrectione sciiicet sua, non sicut nostra in fine seculi, sed continuo futura. HOMILIA LXVIIL FERIA 8EXTA PARA8CEVE8. Passio Domini nostri Jesu Christi secundum Joannem, (JoAN. xviii, XIX.) ttInilIotempore:egre88usJe8U8 tt tinuo. Erat autem nox. » Erat enim nox,quiaex- 1> « cum discipulis suis trans torrentem Cedron, » et ivit filius tenebrarum.Exivitergoad suae perditionis ministerium et ad nostrae salulis dispcnsationem : non nostrsB salutis consideratione,8ed suaenegotia- tionis inlentione. Hinc impletur quod Psalmistaait [Psal. xii): « Dies diei eructatverbum,»idestGbri- stu9 discipulis promebat verbum salutis; « et nox nocti indicat scientiam, » id est Jndas JudiBis pro- dKoris malitiam ostendit. Nunc majori intentione verba Domiui considerandasunt, qujc ipsanocteante traditionishoram discipulissingulariter loquebatur, profundissima sunt in mysteriis. Ideo ubi multum laboraturus est disputator, nonremissusdcbetesse aoditor. Altius consideranda sunt Altissimi dicta, qui occultat ut quaeramuSy et manifestat ut inve- niamus. Ipsd est qui claudit et aperit: claudit ut reliqua. KsSpyv genitivuspluralisestin Grfleco,quod potest Lutine Gedrorum dici. Tunc appropinquavit tempus de quo Psalmista legitur : « De torrente in via bibet, » id est, in via hujus vitfledetorrentepassio- nis bibit, « propterea exaitabit caput {i*saL cix), » quod Apostolus ita exposuit: « Ghristus obediens Patri usque ad mortem, mortem autem crucis propter quod et Deus exaltavit illum (Philip. ii). » « Ubi erat hortus, inquemintroivitipseetdiscipuli « ejus. » Bene in horto miserise nostrscomprehen- 8U8 est, utnosinhortumbeatitudinissuaeinduceret. Igitur in borto deliciarum, idestinparadisoprimus pater humani generis peccavit, et indeiyectusefltin banc vallem lacrymarum. Ideo Christus, secundus Adam, se in hortocomprehendi voluit, ut peccatum qummus; aperit ut inveniamus: ut inquisitor C quod in horto paradisi, qui hortus deliciarum ini- fructum accipiat sudoris sui, et largitorlaudem et gratiam bonitatis suae habeat. « Et dixit Jesus: Nunc clarificatus est Filius ho- • mfnis, et DeusclariQcatusest inineo.»Hicaliquid magnum significat in hac clariflcatione. Exivit Ju- das, et clarificatus est Jesus: exivit filius perditio- Dis, et clarificatus est Filius hominis. Exeunte ifa- que in mundo omnes mundi rimanserunt, et cum 8U0 mundaetoreremanserunt. Tale aliquid erit, cum victOs a Christo transeat hic mundus cum, zizaniis &tritico separatia, justi fulgebunt sicut sol in re- gno Patris sui. De hac clarificatione futura ean- ctorum locuturus, verbopraeterititemporis ususest. Ouod enim futurum in sanclis est, hocin prasdesti' terpretatur, primus homo commisit, deleretur. « ScieLat autem et Judas, qui tradebat eum, lo- « cum; quia frequenter Jesusconvenerat illuccum • discipuIissui8,»Hocquod narratiAgressum Domi- num cum discipulis suis in hortum, non continuo factum est, cum ejusilla finitaessetoratio,decujus verbis ait: « HaeccumdixissetJesus;» sed aliaquae- dam 8unt interposita, quaeab istopraetermissaapud alios evangelistas leguntur, sicut hic inveniuntur multa quffi illi similiter in sua narratione tacue* runt. Ad hoc vero valet quod dictum est' ■ H»c cum dixisset Jesus, » utnoneumante opinemurve- nire in bortum, quam illaverba Gniretet illamora- tionem, quas leguntur.«EtJuda8, quitradebateum, natione Dei factum essedicitur: «Nunc clariflcatus n sciebat locum. » Ordo verborum est: Sciebat lo- »et G*:i:... 1 i_; A j" 1. r» • .11 .. _j-L-* j 1» !__¥ •_ estFilius hominis; » tanquam diceret: Ecceinilla inea clarificatione quid erit, ubi malorum nullus ffit, ubi bonorum nullus perit. Sic autem non est avit» et progredi ultra probibuit, di- cens : « Mitte giadium tuum invaginam.Calicemqnem « dedit mihi Pater, non bibam illum. » Nenbibam illum, intorrogative, vel increpative legendum est, quasi dixisset: Nonne bibam illum calicem quem Pater mihi bibera prascepit? Quare resistere volun- tati vis omnipotentis Patris, imo et salutis tuae ca- lici? In suo quippefacto illo discipulus magistrnm defendere voluit, neBciusadhncdispensationempa- ternffi voluntatis, qtiodexhoc fieriventurumvoluis- set. Quod autem a Patre sibi dicit datum caliceoi passionis, profecto illud est, quod ait Apostolus: «Si Deus pro nobis, quis contraaos?qui Filiopro- prio non perpecit, sedpronobisomnibustradidiiil- lum (/lom. viii). >» Verum auctor hujus calicis est, etiam ipse quibibit^undeidemApostolu3ait:«Gbri- stus dilexit nos, et tradidit semetipsum pro nobis oblationem et hostiam Deo, in odorem suavilatis (Isa, v). » « Gohors ergo, ettribunus, etministriJudaeorum « comprehenderunt Jesum et ligaverunt eum. • Gomprehendorunt ad quem accessefuot, quoniam dies ille, illi vero tencbraepermanserunt.necaudie- runt:((Accediteadeum,etilluminamini(Psal.xtzni.)» Tunc autem, quando illo modo eum comprehende- runt, tuncabeolongiusdiscesserunt.M Etligaverunt eum, » a quosolvipotiusvelledebuerunt.PoBtquam persecutores, tradente Juda, comprehensum Uomi- numligaverunt,quinosdilexitettradiditscmetipsum pronobis,etcuiPaternon pepercit, sed pronobisom- nibus tradidit eum: « Adduxerunt ad Annam primum. » Nec enim Joannes istam tacet causam quarehocfecissentjdi- cens : « Erat enim socer Caiphae, qui erat pontifcxanm « illius. Erat autemGaiphasqui consilinm deditJu- « daeis, quia expedit unum hominem mori pro po- « pulo. » Ductus est ad Annam primum, et postea ad Gaipham, ut cognatio sanguinis sceleris eos fa- ceret consortes. Moyse jubente, prsBoeptum eratut pontlflces patribus suocederent, ut generationis m sacerdotibus series conservaretur. Refert Josepbus igtum Caipham unius tantumanniab Herodeprctip redemisse sacerdotium. Non est ergo mirum simi- quus pontifex iniquum judicaret. Saspe cjui per ava- ritiam adsacerdotium accedit,perityustitiamvcrsa* tur in eo, ut sceleratum initium funesto fine con Bummctur, 421) HOMlLlyE DK Tl^MPOllE. 430 (( Sequ6balurautein,inquit, Jeaum SimonPetrus, A " locutus sum nihil. » Quid cst quod palam se dice^ (( et aliusdiscipulus. ■ Quisnam sit iste discipulus, non temere affirmandum est, quiatacetur. Solet au- tcm idem Joannes ita se significarc, et addcre, « quem diligebat Jesus {Joan. xiii). » Fortassis ergo et hic ipse est qui juxta crucem Jesu stabat, cui ille matris commendavit custodiam. Dicit et Matthseus de Petro : « Pctrus sequebatur cum a longe [MaUh, VLS\) » Sequebatur Dominum a longe, qui erateum negaturus, ut viderct finem. Vcl amore magistri, vel bumana curiositate, scire cupicns quid pontifex ju- diearetde Jesu, utrumeum neci addiceret, an flage- liscssum dimitterct. « Discipulus autem,inquit, ille erat notns ponti- •< fiei, et intravitcam Jcsu in atrium pontificis. Pe- loqui, in occulto nihil Joqui, dum alias opnstolis dixit, cum pcr parabolas turbis loqueretur : « Vobia datum est nosse mysterium regni Dei, ceteris autem in parabolis (Marc, iv}?» Intelligendum est itaeum dixisse: «Palam locutus sum mundo,» ac si dixisset: Multi mcpalam audieruntloquentera^etruraumnon erant palam, ipsom etenim palam, quodamroodo erat palam, et quodam modo non erat palam. Palam quippe erat quia multi audiebant, et rursus non erat palam quia non intelligebant. Et quod seorsum discipulisloquebatur, non in occultoutiqueloqueba- tur. Quis namque in occulto loquitur, qui coram tot hominibus loquitur, cum scriptum sit : « In ore duo* rum vel trium tcstium stabit omnc verbucD {Deut. « trus autem stabat ad ostium foras. » Foras autem ^ xvii) ; » prssertim si hoc loquitur paucis quod per slabat, qui negaturas erat Dominum, nec erat in Christo, qui Christum confiteri non fuit ausus. V Exivit ergo discipulus alius qui erat notus pon- •• tifiei, et dixit osiiariae, et intro|}uxit Petrum. Dixit « crgoPetpo ancilla ostiariarNunquid et tu ex disci- « puiis es hominis istius? Dixit ille: Noo sum. » Hic agnoscitur quam verum sit, quod Veritas panlo ante ait: t Quia sine me nihil potestis facerc {Joan, xv) >» Ecec cotumna fortissima ad nnius aurne impnlsum totacontremuit. Ubi illa promittcntis audacia, et de se plurimum prffisumentis? ubi sunt verba illa, quando ait : « Quare non possum sequi te modo ? aQimam meam pro te ponam (Joan, xii)? » Hoc non estsequi magistrum, se negare discipulum esse. Sic ne pro Domino anima ponitur, ut hoc ne fiat, vox eos vellet innotescere niultis, ergo et hoc ipsum» quod ab eo dictum videbatur occulte, qupdammodo Qon dicebatur in occulto. Quia non ita dicebatur ut ab his quibus dictum fuerat taceretur, sed ita potius ut usquequaqud prsdicatur. « Quid me interrogas? Interroga eos qui audie- it runt quid locutus sum ipsis. Ecce hi sciunt qus « dixerim ego.^Quasi dixisset: Quid me interrogas, a quo veritatem audire non desideras, sed quem damnare cupis? Intcrroga mngis eos, de quorum dictis non habeas invidiam. Ita torLperavitDominus suam responsionem, ut nec vcritatem tacere, nec se defendere videretur. « H»c autem cum dixisset, unus assistens mioi- « strorum dedit alapam Jesu, dicens : Sic respon- aQcills formidetur ? Sane hoc luco considerandum C « des poutifici ? » Hic impletur quod prophetatum est quam periculosum sit Christiano Christianum ^e csse negure. Non enim Pctrus in hoc loco dixit se Christum oegare, sed discipulum Christi; tamen ipse Christus ante praedixerit : « Ter me negaturus es. » QuienimdiscipulumseChristinegavitesse.Christum negavit ; similiter, qui so Christianum negat csse propler aliquem timorem, etiam Christum ncgat. » Stabant autecQ acrvi et ministri ad prunas, quia • frigus eraty et calefaciebant se. » Frigus erat infi- delitatis in cordibus illorum intantum etiam ut ille princeps apostolorum in eo frigore torpescat, quia necdum calore sancti Spiritus inflammatus fuit ; in quo uon solum ipse iterum post acceptum sancti Spiritusdonum aon timuit Christum coram impcra- est de eo: « Dedi muxillas meas percutientibus {Isa, L). » Percussit eum quasi reum responsionis^ sed ille injuste pcrcussus mansuete r<;spondit: « 8i male locutus sum, testimonium perhibe de « malo. )> Omnis itaque qui contra veritatem loqui- tur, male loquitur : si ego autem veritatem non dixi, da testimonium contrame in quo mendacium dixis- sem. « Si autem bene, » id est vere, « quid me ce- dis ? » Quid in ista responsione verius, mansuetius, justius? Si cogitemus quis acoeperit alapam, nonne vellemus eum qui percussit aut coelesti igno con- sumij aut terra dehiscente sorberi, aut correptum dsemonio volutari? Quid enim horum perpotentiam non potuissct, per quem factus est mundus, nisi pa- tore etpopulo Romano confiteri, sed etiam pueri im- n tientiam nos docere maluisset, a quo vinciturmun- herhes et puellas, sancti Spiritus calore inflammati, dus ? Forte aliquis hic dicit quare alteram moxil- Cbrislum publice usque ad mortem confitcbantur, et pro 00 mori uon metuebant, quem clavigcr cocli Cunfiteri ad unius ancillae voccm formidavit. " Pontifex ergo interrogavit Jesum de discipulis " suis et de doctrina ejus. • Non cognoscendae veri- tatis araore interrogavit, sed ut causam inveniret qua etiam accusari posset, et tradi Romano prtS - si obedit mesB voci, quod tantumdem valeret, quasi diceret:Gredit mihi.Gum itaque Ghristus testimo- nium perhibet veritati, profecto testimonium per- hibet sibi : ejus quippe vox est: « Ego sum veritas {Joan. xiv). » Hic comiyendat gratiam, per quam vocati sumus Ait itaque : « Omnis qui est ex veri- tate audit vocera ineam.» Non idco est ex veritate, quia ejus audit voccm, sed ideo audit quia ex veritate est, id est, quiahoc illi donum 6x veritate collatum est. Quod quid est aliud quam, donante Ghristo, credere in Ghristum? Scquitur : « Dicitei Piiatus : Quid est veritas? Nec oxspe* ctavit audire quid responderet ei Jesus, quia forte dignus non fuit audire, sed : ^ « Cum haec dixisset,iterumexiitadJudaBOS,flldixit « eis : Ego nullam invenio in eo causam. Sat^con- «suetudo vestra ut unum dimittam vobis in Pascha « vultis diraitlam vobis rcgem Juda3onim?»Gredo, cum dixis^et Piiatus : Quid est veritas, in mentem illi vonisse continuoconsuetudinem Judaeorum, qmi solebat eis dimittere unum in Pascha : et ideo non exspectavit ut audiret ab Jesu quid esset veritas, ne mora fieret, cum recoluisset morem quo possit eis per Pascha dimitti. Hasc vero consuetudo dimi- tendi fortassis propter Pascha apud Judaeos reman- sit, ct memoriam liberationis illorum ex i£gypto ; quiii in Pascha liberati sunt a servitute. Sed om- nes audientescIamaveruntrursum,omnesdicentes: « Non hunc, sed Barabbam. Erat Barabbaslatro. » Barrabasiste filius mag istri eorum, mierprei&iuT, id est diaboli, qui magister fuit vel huic latroni in 435 HAYMONIS HALBEIiSTAT. EPISC. OPP. PAIlS H. — HOMIL. 436 ceWeiuo.vjl Jiiljeidiaimpiatate perfidiae suae.Non A ^* timuit. Et ingressus est praetorium iterum, et reprehendimus, o Judsi, quod per Paseha Jiberatis noeehtem, sed quod occidistis innocentem. Quod tamen nisi fieret,verum Pascha non fieret.Sedum- bra veritatis a Judaeis errantibus tenebatur, et mira- bili dispensatione divinee sapientias per homines faliaces ejusdem umbrse veritas implebatur. Quod ut verum Pascha fieret, Ghrislus velut ovis immo- labatur. « Tuncapprehendit PilatusJesum.etflageliavit*» Hoc Pilatus non ob aliud fecisse credendusest.nisi utejus injuriis Jud&ei s^iati sufficere sibi existima* rent, et usque ad ejus mortem sa^virc dcsisterent. Ad hoc pertinet, quod idem prsses Cohortem suam permisit facere, quae soquuntur : « dixit ad Jesum : Unde es tu ? Jcsus autein rcspoih ** Bum non dedit ei.» Hoc silentium DomiQi nostr Jcsu Christi non semol factum, collatis omnium evangelistarum narrationibus reperitur, et apud principes sacerdotum, ct apud Herodem, et apud Piiatum :tamenpropter illos, quibusrespondereno- luit, ad hoc data est de agno similitudo, ut in suo silcntio non reus, sed innocens habcretur. « Respondit Jesus : Non habci^s adversum me « ull.im potestatem, nisi tibi datum esset desuper. « Propterea qui tradidit me tibi, majus peccatum « habet. » Ecce respondit« et tamen non ubique rcspondit, non sicut reus sive dolosus, sed sicut agnus, hoc cst sicut simplcx atque innoceDs noa « Et milites, plectentes coronam de spinisimpo- «^ aperuit os suum.Proi];ideubinonrcspondebat,sicut «*«•• 1« * V '^ * *11« 1** 11a*fl fl llA « suenint capiti rjus ; et vcste purpurea circumdc- u deront eum, et veniebant ad eum, et dicebant : «c Ave,rexJudaMrum:et dabant ei alapas. » Sic im- plebaniur quae praedixerat de se Ghristus:sic mar- tyres ad orania informabantur, quie perseoutoribus libutsset facere,perferenda: sic paululum occculta- batur tremenda potentia.quaecommendabaturprius imitanda patientia : sic rcgnum,quod dehocmundo non erat,8uperbum mundumanon atrocitate pugnan- di, sed patiendi humilitate supcravit. Sic illudgra- nummultiplicandum seminabaturpoenahorribili, ut postea pullularet in gloria. « Exiit iterum Pilatus foras, dixit eis : Rccc ad- « duco eum vobis foras. ut cognoscatis quia in A^«. iii). » Si ergo charitas supereminentiorem habet viam, A et supereminet scientiae.etsuperomniapraeceptaeflt, merito vestis qua signiflcatur desuper contextaperhL- betur.Inconsutilis autem,ne aliqu&ndo dissuatur.Et ad unum pervenit,quiain unum omne8colligit,slcut et apostolos. Gum esset cnim ipse numerus duodena- rius, id cst quadripartitus inter eos, et omnes es^ sent interrogati, solus Petrus respondit : « Tu es Ghristus Filius Dei vivi. » Et ci dicitur: «Tibi dabo claves regni coalorum {Matih, xvi), » tanqaamligandi et solvendi solus acciperet potestatem, cum et illud unus pro omnibus dixerit, hoc eBt cum omnibus, tanquam porsonam gerens ipsius unitatis.Itieo udus pro omnibus, quia unitas est in omnibus. Unde hic cum dixisset « desuper contexta, » addidit « per totum. » Quod si referamus ad id quod significat, U nemo ejus est expers qui pertinere invcniatur ad totum : quo toto, sicut Graeoa indicat lingua, catho- lica vocatur Ecclesia. In sorte autem quid, nisiDel gratia commondata est ? 8ic quippe in uno ad omnes pcrvenit, cum sors omnibus placuit, quia ot Dei gra- tia in uno ad omnes pervenit. Et cum sors mittitur, non pcrson» cujusque vel meritis, sed occalto Dei judicio creditur. Et ideo ista non aliquid booi 8i> gniflcasse quid dixerit, (^uia per malos facta sunt, non scilicet per eos qui Ghristum secuti, sed qui sunt persecuti. Quid enim de ipsa cruce dicturisu- mus, qn® certe simtliter ab inimicis atque impiis Gbristo facta et impacta est : et tamen ea signifi' cari rccte intelligitur, quod ait Apostolus, qu£ sil « latitudo,longitudo, altitudo et profundom (E//fcef. in). » Lata est quippe in transverso ligno quo exten- C duntur pendentes manus, et signiflcat opera bona in latitudine charilatis; longa est a transverso ligno usque ad terram, et signiflcat perseverantiam ia lon- gitudine teinporis usque ad finem ; altaest in eacu- mine, quod a transverso ligno sursum rursus eiten- ditur, et signiflcat supernum fineni, quocunctaopera rcferuntur : quoniam cuncta qus latitudine beneac perseveranter fiunt, propter altitudinem divioorum facienda sunt praemiorum ; profunda est etiam in ea parte quaa in terra figttur : ibi quippe occultacst, ncc.videri potest : sed cuncta ejus apparcntia et eminentia inde consurguntj sicut bona noslra de pro- funditato gratias Dei, quas comprehendi ac dijudicari non potcst, universa procedunt. Sed et si cruxChri- sti et hoc solum significet, quod ait Apostolus : «« Qui Q autcm sunt Christi, carnem suam crucifixeruntcum passionibus et concupiscentiis (Gal. v), » quam ma- gnum bonum est?Nec tamen hoc faoit, nisiconcu- piscens adversus carnem spiritus bonus, cum illam crucem Christi fecerit inimicus,id est malignus spi- ritus. Postremo quid est (quod omnes noluerunt) signum crucis, nisi crux Ghristi?Quid signum,aisi adhibeatursivefrontibusoredentium,8iveaquaipsa, ex qua renascantur,sive oleo quo chrismate ungun- tur, sive sacrificio quo aluntur, nihil eorum vita per- ficitur. Quomodo ergo per id quod mali faciunt,m- hil boni significatur, quando pcr «rucem Chnsti, quam fecerunt mali, in celebratione sacramcntorum 441 IlOMILIiE DE TEMPORE. 442 ejus lionumnobisomnesignatur.GruciOxoDoinino» A tuosis latibulisfraudulentum.Hyssopum autem^cui posteaquam divisiovestimentorum ejusetiam-missa fortd completa est, qusdeindenarrat Joannesevan- gelista, videamus. « Et milites quidem haec fecerunt. Stabantautem ffjuxtacrucem Jesu mater ejus, etsorormatrisegus 0 Maria GleophCy etMariaMagdalene.Gum vidisset «c ergo Jesus matrem et discipulum stantem^quem 0 diligebat, dicit matri su» : Mulier, ecce (ilius tuus : « Deinde dicit discipulo : Ecoc mater tua. » Hsc nimirum est illa hora in qua Jesus aquam conver- surus in vinum, dixerit matri : « Quid mibi ct tibi est, mulier? Nondum venit hora mea {Joan. ii). » Hanc itaque horam prsdixerat, quae tuno nondum veoerat tn qua deberet agnosci a matremoriturus, oircumposuerunt spongiam aceto plenam, quoniam herba cst humilis, et pectus purgat, ipsius Christi humilitatem congruenter accipimus, quam circum- dedcrunt, et se circurovenisse putaverunt. Unde illud in psalmo: « Asperges me, » Dominc, « hys- sopo et mundabor (PsaL l). » Christi namque hu- militate mundamur, quia nisi humiliasset semet- ipsum, factus obediens Patri usque ad mortem cru- cis {Philip. ii), utique sanguis ejus in remissionem peccatorum, hoc est, in nostram mundationem non fuisset efTusus. Nec moveat quoniam spongiam ori cjus potuerunt admovere, qui in cruce fuerat exal- tatus a terra. Sicut enim apud aliosevapgelistasle- gitur,*quod hic pr«termisit, in arundine esse fa- dequafaeratmortaliternatus. Tuncdivinafacturus, ^ ctum, ut in spongia talis potus ad crucis sublimia noQdivinitatis,sedinfirmitatismatremvelut]ncogni- tam reprehendebat ; nunc autem humana jam pa- tiensy ex quafueratfactushomo^afTectucommende- bat humano^ Tunc enim, qui Mariam crcaverat, innotescebat virtute: nunc vero, quom Maria pepe- rerat, pend^at in cruce. Moralis igitur insinuatur locus, ita facit quod faciendum admonet, etexem- plo suo instruxit suos preeceptor bonus, ut a filiis piis impendatur cura parcntibus, tanquam lignum illod, ubi erant fixa membra morientis, etiam ca- tbedra fuertt magistri docentis. « Etex illahoraac- K ccpit eam discipulus insna. »Desemetipsodicens sicqoippe commemorare solet, quodeumdiligebat Jesus, quiutique omnes, seipsumprsceeterisfami- liarios diJigebat, ita ut in convivio supra pectns lavaretur.PerarundinemveroScripturasignificatur, quae implebatur hoc facto. Sicut enim lingua dici- tur, vel latina, vel alia qualibct, sonum significans qui lingua promitur, sic arundo dici potest littcra, quae arundine scribitur, sedsignificantiussonos vo- cis humanae usitatissirae dicimus linguas. Scriptu- ram vero arundinem dici, quominus est usitatum, eo magis est mystice figuratum. « Gum ergo Jesus accepissetacetum, dixit:Gonsummatum est. »Quid, nisi quod pauloante prophetia praedixerat? deinde quia nihil remanserat, quod antequam moreretur, fieri adhucoportebat.Tanquamille, qui potestatem habebat ponendi animam, et iterum sumejadi eam {Joan, x), peractis omnibue, qu® ut peragerentur exspectabat, inclinato capite tradidit spiritum.Quis soum residerc faceret. Gredo ut istius Evangelii, C ita dormit quandovoluerit, sicut Jesus mortuus est qood per eum fuerat praedicaturus, divinam excel- lentiam hoc modo altius commendaret. « Postea Dominus sciens quia jam omnia con- tf sammata sunt, utconsuaMnareturScriptura,dixit: « Sitio. Vas ergo positum erat aceto plenum. illi « autem spongiam aceto plenam hyssopo circumpo- « nentes, obtulerunt ori ejus. Gum ergo accepisset « Jesns acetum, dixit: Gonsummatumest.Gt incli- « nato capita, tradidit spiritum. • Quis potest quae facit ita disponere, quomodo disposuithomoiste qui passas est? sed homo mediator Dei et hominum, bomodequo praedictum legitur: Et homo est, et quis agnoscit eum ? Quoniam onuies, per quos haec fiebaot, videbant hominem, sed non agnosceban^ quando voluit? Quis ita vestem deponit quando vo- luerit, sicut Jesus animam quando voluit? Quisita cum voluerit obiit, quomodo obiitquando voluit Je- sus? Quanta speranda vel timenda potestas est ju- dicantis, si apparuerittantamorientis?Po8teaquam Dominus Jesus peractis omnibus, quae ante suam mortem peragi oportere prassciebat, quando voluit tradidit Spiritum. Quae deindesecuta sunt,evange- lista narrante, videamus. « Judsei ergo, » inquit, «quoniamparasceveerat, « ut non remanerent in cruce corpora sabbato « (erat enim magnus dies ille sabbati), rogaverunt « Pilatum, ut frangerentur eorum crura, et tolle- « rentur. » Non crura tollerentur, sed hi quibus Deum. Homo namque apparebat, quia Dominusla- n ideo frangebantur ut morerentur, auferrentur ex tebat. Patiebatnr baec omnia, qui apparebat: et ligno, ne pendentes in crucibus, magnum diem idem ipse disponebat haec omnia, qui latebat. ^idit ergo, quoniam consummata sunt omnia quae oportebat ut fierent antequam acciperet acetum. et traderet spiritum, atque nt hoc etlam consumma- relorquod ait: « Et in siti mea potaverunt me »ceto {Psal, LxviJi), » Sitio, inquit, tanquam hoc di- ceret: Hoc minus fecistis, date quod estis. Judaei qwippe ipsi erant acetum, degenerantes a vino pa- triarcharum et prophetarum. Tanquam de pleno vase^deiniquitatemundi hujusimpleti,oor habentes velot spongiam cavernosis quodammodoatquetor- festum sui diuturni cruciatus horrore fcedarent. « Venerunt ergo milites, ot primi quidem frege- « runt crura, et alterius qui crucifixus estcum eo. « Ad Jesum autem cum venissent, et viderunt eum « jam mortuum, non fregeruntejuscrura. Sedunus « militum lancea latus ejus aperuit,ct continuocx- « ivit sanguis etaqua.»Vigilanterverbisevangelista usus est, non ut diceret, latus ejus percussit, aut vulneravit, aut quid aliud, sedaperuit, utillicque- dammodo vitaeostium panderctur, unde sacramenta Ecclesiae manaverunt, sine quibus ad vitam, quae 413 HAYMONIS HALBEHSTAT. KPISC. OPP. PARS H. — HOMIL. 444 vera vita cst, non intratur. Ille sanguis in remls- A rara Judaei usitatius apud noBVOcant,facepealiquid sionem fusus est peccatorum, aqua illa salutare temperat pocuUim, hoc lavaorum prsestatet potum. Hoo praenuntiabat, quod Noc in latero arca ostium facere jussus est, quo intrarent animalia, quie non erant diiuvio peritura, quibuspraBfigurabatur Eccle- sia. Propter hoc prima mulier facta est de viri la- tere dormientis, ct appellata virago, mater quoque virorum. Magniim quippc significanturbonum^an- tea et magnumprsevaricationis malum,inhabituja- centis atcjucflorniientis.EthicsecundusAdam incli- nato caplte in rruce dormivit, utindeformareturei conjux, quae de latere dormientis defluxit. 0 mors, unde mortui reviviscunt! ^ « Facta sunt epim h»c, ut Scriptura impleretur: non lieebat. HOMILIA LXIX. IN VIGILIA PASCtt^. (CoL. ni.) « Fratrcs, si consurrexistis cum Cbri- « sto, qua; sursuro suntqusrite, ubiChristaseatjin « dextera Doi sedens. » Et reliqua. Domini noetri Jcsu Christi honorabilem solemnitatem, sua faveote dementia, fratres charissimi, fldeliter veneremur, pielatem ejusineCtkbilemtidmiremur, qui noBsolam nostne redemptioniscausa humanamcamemstuce- pit, verum etiam diversa pcBnaf um genera pro nostra salute subiredignatusestjUt licetpostmuUumiae^ ti« ct pigritiaB nostr» somnum, hon inviti, led « Os non comminuetis ex eo {Fxod, xn). Et iterum « voluntarii, sancte Christianae religioniB dulcedine « alia.Scriptura dicit: Videbunt in quem pupuge- runt {Zachy \u), » Duo testimoniadeScripturisred- didit aingulis rebus. quas factas fuissenarravit. Nam quia dixerat: « Ad Jesumautamcumvenissent.non fregerunt ejus crura, wadhocpertinettcstimonium: « Os non comminuetis exeo. »»Ouod praeceptumest eis, qui celebrare Pascha jussi sunt ovis immola- tjone in veteri lege, quffiDominicaepassionisumbra prajcesscrat. Unde Pascha nostrum immolatus est, de quo et Isaias propheta prsdixit: « Sfcutovis ad immolandum ductus est^fta.Lin). » Item subjunxe- rat, dicens: « Sed unus militum lancea latus ejus aperuit, » ad hoc pertinetallerumtestimonium^hoc est : « Videbunt in quem compunxerunt. » Ubi pro- missus est Christus in ea, quacrucifixus est, carne venturus. «Posth«cautem rogavitPilatum Joseph ab Arima- « thsa, eo quod esset discipulus Jesu, occultus autem « proptermetumJudffiorum, uttoileret corpns Jesu. « Et permisit Pilatus. Venit • ergo et tulit c«rpus « Jesii. Venit autem et Nicodemus, qui venerat ad « illum nocte primum, fcrens misturam myrrhae et « aleos quasi libras centum. » Non ita distinguen- dum est, ut dicamus, primum ferens misturam myrrhae, sed hoc quod dictum est « primum »^ ad superiorem sensum pertinet. Venerat enim Nicode- mus ad Jesum nocte primum, quod idem Joannes narravit tn prioribus Evangelii sui partibus. Hio crgo intelligendum est, ad Jesum non tunc solum, sed ttinc primum venisse Nicodemum : ventitassc autem postea, ut ileret audiendo discipulus. Quod q Unde sequitur: #tAM^A vv^rk/Hln 1VI nAUAl n ^ 1 f^vt A f»f%9fr\f\r*% a rtnafl Gtnrtlta*»* fTi^mrt AV«im provocante in Banctiasimcaolemnitatis convcntuex. pcrgefacti, libenter etdevotecnmomniBolKcitudiae reBUrgaraus, secuadum illud quod Apostolnsaitin praBsenti lectione: «Si consurreristiscumChristo, qu« sursum sunt quaerite, ubi Christusest in dexteru Dei Bedens, »» « QuaB sursum sunt sapite, non qu» soper te^ • ram. » Ac si dicerpt:Nosqui ad imaginemsancta Trinitatis reformaraur, ad earademTenoveniurima- ginem : et qui trino peccato maxime deoidimus in consensum operum malorum, tertio elevatidefonle remissioneomnium peccatorum pcroepta,perChriBti gratiam, sicut ipse tertia die resurrexit, nosresur- gamus ad vitam. Nos vero, si conaargere cupimus cum Christo, prius moriamur mundoetcoBCupiscen- G tiis oarnalibus, et deponenlesveteremhominem.id cst malam vohintatem,vel u9umpravum«tdelecU- tiones pessimas, induamuB nos benignitatein, ut proximis nostris cura omni devotionefaciamusbo- num, et post Dei dilrctionem nihil amori proximi proaponamus, sed ut nosmetipsos, illos diligamufi. Sequitur: « Quae 8ur8umsunt8apite,nonq[u«8Up«r terram. » Tantum eaqus cGSiestia sunt, non qu» terrestria qu«rentes: terrae mori,vivcreautemDeo: ccBlestem sectari sapientiam, non terronam. Nam subditur: u Mortui enim estis, et vita ve»tra abecondita est « cum Christo in Deo. « Cum enim moptui erimus mundo, et facultat^busejuB^itque desidcriis, vita nostra abscondita est in Deo, quia filii Dei surans. certe modo in revelatione corporis beati Stephani fcre omnibus gentibus declaratur. « Erat aut«mubi cruciflxusest,hortus,etinhorto «monumentum novum,in quo nondumquisquam po- « situs fuerat. » Sicut in Mariae virginis utero nemt> ante illum vel post iltum concepths est, ita in hoc monumento nemo ante illum, nemo post illum se- pultns est. «Ibi ergopropterparasceven Judaeorum, quiajuxt^ « erat monumpntum,posueruntJesum. » Accelera- tam vult intelligi sepuituram, ne advesperasceret, quoniam jam propter parasceven, quam coenam pu- « Cum enim Christus apparuerit vitave8tra»tunc c< ct vos apparebitis cum ipso ingloria. » Nondum enim apparet quid aut quales factisumusad judi- cium. Cum autem Christas ad judicandum vlvoset mortuos apparuerit, tunc et nos simul cum illo apparebimus in gloriaresurilBcturi,Nobisetcniinet pro nobis Christus nascitur, patitur et re8urgit,ut nos per ipsum in vitam renascamurin trihalatiom- bus, et cum eo in virtutibus resurgamus. Oinnia enim per ipsum in hacnocterestauratasunt.Inhac quippe nocte quasi primiti» ipse resurrexit, nt nos omnes postea resurgamus. In hac ergo noctecapti- 4i5 IIOMlLIiE DE TEMPOaE. 446 vitas nostra s()IvitQr,vita in Adam amissa restaura- A tur. Iq hac nocteprotoplastus Adam rcsurgit^pere- grinus rediit ad patriaii paradisi.Ab bac enim no- cte Dominicae resurrectionis paradisusomnibus pa- tet,nuUi clauditur, nisi a seipso ; nulli aperitur,nisi a Christo.Et ideo cum omni sollicitudine caveamus, ne propter opera diaboli quas pertrahunt in inter- itum, apertum nobis iter regni coelestis nos ipsi claudamus^ sed potius per opera justitis etmiseri- cordia;,planumnobis iter faciamus ad regnum coelo- rnm.Ergo humilitate nostra.humilitatem pro nobis Domini nostri in raemoriam revocemus. Humiliter in ista nocte vigilcmus^humiliter oremusadDeum, qui gloria sui luminis illuminavithanc nociemiCui dicimus : « Dcus meus, illumina tenebras meas (PsaL xvn), willumque rogemus, ut praebeat lucem p cordibus nostris, ut quemadmodum gaudentibus oculisistumsplcndorem luminum cernimus,itahu- jns noctis prdeclaram gloriam illuminata mcnte vi- deamuB, ipsumque preccmur, ut exaudiat nos vigi- lanles in solemnitate sua, qui dormivit pro salute nostra. Vigilemus ergo et oremus forinsecus, hanc vigiliam celebremus.Deus nobis loquiturin lectioni- bus suis, Deo loquamur in precibus nostris. Si elo- quia ejus obedienter audierimus, in nobis habitat quem rogamus, cui est honor et gloria in sscula s^culorum. Amen. HOMILIA LXX. IN DIE SANGTO PASCHiE. (Marc. XVI.) « In illo tempore : Maria Magdalene, « ct Maria Jacobi, et Salome, emerunt aromata, ut C « Tenientes ungcrent Jesum. » Et reliqua. Com- mendat nobis hoBc sacratissima lectio, sanctarum muIierumdevotionem,eommendat et angelorum ap- paritionem, et, quod his majus est, Dominicam re- surrectionem. Scd cuncta per ordinem videamus. Ait enim evangelista : « Maria Magdalene, » etc. Prsdict» namque mulieres (ut Lucas evangelista commemorat) a Galilaea Dominum secut® fuerant, de Buis substantiis ei ministrantes : quia licitum crat apud Judaeos, nec duccbatur in culparojUt mulicres praBdicatoribus de suis facultatibusvictum et vesti- tum ministrarent. Quam consuetudinem tenuerunt apostoll, post Domini resurrectionem, vel ascensio- nemyquod apostolus Paulusprobat ;8edipse,propter vitandum scandalum intergentes.hac consuetudine n uti noluit, dicens :<(Nunquid non habemus potesta- tcmsororem mulierem circumducendi, sicut et cae- leri apostoli, et fratres Domini, et Cephas (/ Cor. IX)? n Cephas Syriace, Latine dicitur Petrus. Ac si diceret, habemus.El in Actibusapostolorum de ipsis apostolis fegitur : «Hi omnes erant unanimiter per- severantes in oratione cum mulieribus et Mariama- Ire Jesu (Act, i). •» Sed mulieres qua; Dominum se- cutae fuerant, videntes eum comprehendi, ligari, flagellari et cnicifigijdiscipulis qui diccbant prius, « Eamus et nos, ut moriamur cum illo (Joan.xi), » fugientibus,ipsaB cum eo remanserunt :et sic imple- tum est tempore Dominico passionis^quod olim per beatum Job in ejus persona dictum fuerat : « Pelli meae consumptiscarnibusadhaBsit os meum,et dere- licta suiit tantummodo labia circa dentes meos(/(?6. xix). » Quasi enim consumptis carnibus, pellis ossi adhaeserat, quando discipulis fugientibus, mulieres cum Domino perseverabant. Sed quaa arclius eum viventem dilexerant,nec a mortuo separari poterant. Nam videntes eum sepeliri, sedentes contra sepul- crum, ut evangelista refert, notaverunt locum, ut abeuntes emerent aromata, et illa nocte, quantum potuerunt,unguentapr®paraverunt ^sabbato autem, secundum mandatum Icgissiluerunt.Occidenle vero sole, quod supererat in praeparandis unguentis de- sudaverunt. Mane autem prima sabbali, antequam illucesceret, cum prseparalis aromatibus ad sepul- crumvenerunt,cupienteseju8 sacratissimum corpus saltem mortuum ungere,quem viventem nimio dilc- xerant amore. Et hoc est quod Marcus ait: « Maria Magdalene, et Maria Jacobi,et Salome.euieruntaro- mata,»etc. Et pulchremulieres i^no nomine censen- tur,ut quibus una erat voiuntas,parque desiderium, unumesset etvocabuIum.Quarum nominumdistin- ctionem evangelicalectio ostendit,per adjectivanomi- na,cum ait:«MagdaIeue, Jacobi,et Salome. » Maria Magdalene a Magdalo dicta est castello : ipsa quo- que soror fuit Lazari, quflequondam (utLucas nar- rat)peccatrix in civitate fuit : sed quia dilexit mul- tum,dimissaei suntpcccaUi multa. Maria Jacobi a iilio Buo Jacob dicta est^qusB matertera fuit Domini, id est soror matris, et mater Jacobi et Joseph.Ma- ria Salome, vel a vico, vel a viro dieta est.Tradunt enim eam habuisse duos viros, Cleopham scilicel et Salomcn: ipsamvoluntesse, quae alibi Maria Cleo- phae appellalur.Maria autem Syriace,no6i5Cuw stetla mariSf sive domina interpretatur : significat vero Ecclesiam, quae inmedionationispravaeetperversae lucet tanquam luminaria in mundo, verbum vitae continens. Quae significatio, quamvis Dei gcnitrici spiritualitcr congruat,per cujus partum virgineum Sol justitiae mundo resplenduit,tamenet istis potest congruere,qux cum aromatibus venientes ad sepul- crum,primum splendorem Dominicae resurrectionis mundo nuntiaverunt.Mystice autem, per has devo- tissiraas muliereSjSancta Ecclesia designatur, qua- rum nominuminterpretatio rectQilliscongruit.Mag- dalus vero,aquo Maria Magdalena dicta est,ut dixi- mus,/urrM iuterpretatur^etsignificat EccIesiam.Tur- risquippenonsolum sublimiorsedetiamdQmus cst, nonfacilebostibuspatensiacpprhocEcclesiamsigni- fical, quajetterrenadeserit, etcQBlestiadesiderat,pu- gnans inter spiritales nequitias, quotidieaibiauxi- lium a Deo de supernis postulan()o,ut antiqui hostis insidias superare possit, fortitudinemque suam non sibi, sed Domino committit,.orans cum Propheta : « Esto mihi,Domine, turris fortitudinis, a facieini- mici ^PsaU lx), » Haec enim illa est turris fortis et incxpugnabilis, cui voce sponsi in Canticis cantico- rum dicitur :«Sicut turris David coUum tuum,quae 447 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS II. — HOMIL. 448 ffidificataestcumpropugnaculis.MilleclypeipQndent A ex ea, omnis armatura fortium (CanL iv). » Et de qua Salomon ait :Turris fortissima nomenDomini, ad ipsam currit justus,et exaltabitur. Maria Jacobi interpretatur supplantatrix : significat otipga Eccle- siam, quas ut virtutes accipere possit,vitia supplan- tare novit. Maria Salome interpretatur pacifica : congruit et ipsa Ecclesiffi.quo; non solum in prospe- ris, sed etiam in adverws invisibilem pacem servat, dicens oum propheti8:«Gum hisqui oderuntpacem, erampacificus {Pfial, cxix); » Et iterum: « In pace factus est locns ejus, et in Sion habitatioejus [PsaL Lxxv). » Veniunt ergo devotissimae mulieres cum aromatibusscpulcrum Domini visitare,quiaEccIe8ia per devotionisstudium,quotidie Deo appropinquat, dicens cum Psalmista : ■ Dirigatur oratio measicut » incensum io conspectu tuo [PsaL cxl). « Aromata quoque orationes sanctorum 8igniflcant,qu(B autem Graece aromata.Latine dicunturodoramenta,acper hoc devotffi orattonis fragrantiam designant^ sicut Joannes in Apocalypsi ait : « Et habebant phialas plenas odoramentorum, quffi sunt orationes sancto- rum (Apoc, v). » Et iterum : « Stetit angelus juxta aram templi, habens tburibulum aureum in manu sua, et data sun( ei incensa multa, ut adoleret ea antc altare aureum, quod est ante oculos Domini (Apoc. vni). » Gum enim aromata semper sint odori- fera, tamen tunc majorem odoris fragrantiam exbi- bent, cum in igne poslta fuerint : quia orationes sanctorum tanto magis ante Deumsuavius redolent, quanto magis ab igne compunctionis excocta fue- rint : in tantum, ut suavitate delectatus rex dicat : C « Qu8B est ista qusascenditper desertum,sicut vir- gula fumi exaromatibus myrrhe etthuris, et uni- vcrsipulverispigmentarii? » {CanL iii). Gui sancta anima nihil de se prssumens, ait : « Trahe me pbst te, curremusin odorem unguentorum tuorum [CanL i). » Quasi enim aromata emimus, qu® ad sepulcrum deferamus,quando ingressuri ecclesiam ad orationem, nostras conscitntias a sordibus cogi- tationibus emundamu8,dicente cum Prophcla: «Pa- ratum cor meum,Deus,paratumcormeum'cantabo, et psalmum dicam Domino.»!!!® ergo mulieres ange- los vident, quae cum aromatibus ad sepulcrum ve- niunt : quia illae animae ad consortium angelorum pertinent, qu» cum opinione boni operis assidutta- tcm habent orationis.Talis erat illequidiccbat :Chri- q sti bonus odor 8umus,Deo in omni loco (IlCor. ii).» Imitemurergo et nos easdem sanctas et devotissi- mas ipulieres, ut sicut illae cum aromantibus Do- minum toto desiderio qusrebant in sepulcro, quod est proprius mortuorura iocus : itaet nos,nonin se- pulcro, sed cum aromatibus, scilicet orationibus, toto aCPectu mentis qusramus eum in CGBlo,quo ip- sum ascendisse novimus. « Et valde mane una sabbatorum veniunt ad mo- « numentum, orto jam sole. » Hic inquirendum est quare iste evangclista dicat : « Et valde mane una sabbatorum veniunt ad monumentum, » cum Matthaeus describat: « Vespere autem sabbati, quae lucescit in prima sabbati, venit Maria Mag- dalene,et altera Maria videre sepulcrum. » Ad quod prudens lector facile rcspondcro potest, quia vo- luntate et desiderio mentis vespere, sicut MaU thffius dicit, venirc ccoperunt, sed tenebris Doclis impedientibus,secundum Marcum valde manecor- poraliter ad Domini sepulcrum pervenerunt.Vel certe cum Matthaeus ait : « Vespere sabbati, quae lucescit in prima sabbati,veneruntvidere8opulcrum(lfaWi». xxvii),»a parte noctis, qua venerant, totam noctem intelligere voluit :quiausus Scripturae est aliquaado a parte totumsigni(icare.Sed,utlucidiusetaperlius inteliigatur,sciendum est quia sicut habet dies ve- speram,ita etnox.Hoctamen inter utrumque distat. quia vesper diei tenebrescere consuevit in noctem vesperautcm noctis lucescere indiem.UtergoMat- thaeus non vesperam diei,sed noctis descripsisse se ostenderet,postquam dixit,« vespere sabbati, »adje- cit, « quae lucescit in prima sabbati,»et ideo unum idemque est quod Marcus ait, « valde mane, » et quod Mattbaeus dicit, « vespere sabbati.»In Domini namque resurrectione,etiam ipse ordotemporismu- tatus est. Ab initio enim sasculi usque ad Domiai re8urrectionem,dies praecedebat,et sequebaturnox: a Domini vero resurrectione, nox praecedens ad se- quentem diem pertinet : quia qui in hujusnoctis ul- tina parte a mortuis resurrexit, ipsam noctem luci- dam atque coruscam reddidit, et quodammodo ia diem commutavit. De qua scriptum est: « Etnox sicut dies illuminabitur (P^oi. cxxxvin).»Etiterum: « Et nox illuminatio mea, in deliciis me\s(Ibid.). » Et apte quondam dies praecedebat noctem,quiapri- mus homo a vera luce discedens,in tenebraserroris incidit. Apte etiam nunc dies noctem sequitur,quia per Domini resurrectionem de tenebris errorislibe- rari,ad veram lucem conversi 8umus,Sicut aitApo- stolus : « Nox praecessit.dies autem appropinquavit (Bom. xiii). »Iterum autem contrarium sonare vide- tur, quod Marcus ait, « Veniunt ad monumentum, orto jam sole, » Joanni, qui dicit, « Cum adhuc te- nebra essent, venit Maria Magdalene ad monumen- tum.»Ubi dicendumest,quia proptermagnitudinem amoris Maria Magdalene primum sola, cum adhuc tenebrae essent, ad monumentum venit,sicut Joan- nes narrat :postea vero cum du€d>u8 ejusdem nominis feminisiterumorto8ole,sicut Marcus commemorat. Est tamen et alia ratio,per quam nihil contrarium inter se evangelistae sensisse cognoscuntur. Quotidie enim oculis cernimu8,quod crepusculo diei appropin- quante, cum sol concavas terrarum partes relin- quens, radios suae' lucis aperire coeperit, ita fit lux in oriente,ut non desint tenebrae in occidente.Igitur si partes orientis consideraverimus, nihil contrarium videtur dixisse Marcus cum ait,« orto jam sole:^ si partes occidentis, non videtur dissonum quod dicit Joannes, « cum adhuc tenebrae essent »Forte quas- ritur, quare Joannes unam tantummodo nominans, angelos vidisse asserat.cum Marcus tres scribatfAd 449 HOMlLIiE DE TEMPOriE. 450 quod dicendum, quia, ut diximus, vel prius venit A. Maria Magdalene, et postea iterum cum aliis : vel tres simul venerunt, et Joannes unam nominanSy olias venisso negavit. Juxta vero spiritalem intclli- gentiam,tcnebr!B in cordibus mulierum erant,quan- do Deum velut mortuum quaerebant inter mortuos. Ortus est eis sol,quando auditam ab eis resurrcctio- nem crediderunt, solis enim nomine in Scripturis, aliquando Dominus Jesus Christus intelligitur,sicut scriptum est : « Sol cognovit occasum suum (Psal. ciii), » id estChristus passionem. Et iterum :« Vo- bis qui timetis Domfnura orietur sol justitiae^et sa- nitas in pennis ejus (Mal. iv). n Quod autem ait : « una sabbatorum n primam sabbali intelligere de- bemus,id est primum diem post sabbatum,quam ob honorem et reverentiam Dominicae resurrectionis, «^ Dominicam nominamus.Sicut enlm nosprimamfe- riam, secundam feriam, tertiam feriam, et caeteroa perordinem diesdicimuSySicJudaBiprimam sabbati, seeundam sabbati, tertiam sabbati nominabant. Et sicut Gantica canticorum, et Sancta sanctorum pro sui magaitudine in Scripturisdicuntur,sicistc dies sabbatum sabbatorum propter gioriam resurrectio- nls Dominici dici potest.Hffic autem dies et una est de septem, et extraseptem. In hac enim hebdomada exordium sumit, et terminum accipit. Sic enim est prima, ut sit tertia: et sic tertia, ut etiam sit octava: prima quidem, in conditione ;tertia, in resurrectio- nc ;octava, in revolutione. Qui ergo in hac die resur- gere dignatus est^ octonarium numerum ad resur- rectionem pertinere monstravit. Resurrexit in ipsa, ntostenderet humanum genus inoctava setatesasculi C rcsurrecturum. Unde per Salomonem dicitur :« Da partes septem, necnon et octo (Eccle.ii). » Sicut enim septima die Deus ab operibus suis requievit, sicseptima aetas dicilur requies sanctorum,cum ani- ms absque corporibussuntin requie.Octava autem state accipient ipsae corpus, et erunt in requie. In cujustypovel figura,octo anims in arcasalva; factffi sunt Noe. Haec est enim illa dies de qua dicitur : • Hsc est dies quam fecit Dominus, exultemus et letemur in ea (Psal. cxvii). >« « Et dicebant ad invicem : Quis revolvet nobis « lapidem ab ostio monumenti?»MatthaBU9evange- lista dicit, quod cum Joseph sepeliisset Dominum in sepulcro suo novo, advolvit ad ostium monumenti saxum magQum,et abiit, Judseis signantibus ipsum j) cum custodibus. Ergo istffimuheresvenientes sepul- crum Domiai visitare, et sexus sui fragilitatem con- siderantea, ei magnitudinem lapidis recolentes,qui tam magnus fuisse fertur ut vixavigintihominibus moveri posset, dicebant : « Quis revolvet nobis lapi- dem ab ostio monumenti ? »Sed quamvis talia dice- rent,non tamen a coepto itinere cessabantyCredentes divinitus fieri possibile quod humanffi fragilitati videbatur impossibile.Quarum mulierum constantia in Ubris Regum pulchre praefigurata est, quando Allophyli arcam Domini captam in terram Israel re- znittentcsganxeruntduaayaccasfoetasadplaustrum, vitulosque earum recluserunt domi. Et sicut scri- ptum est: « Ibant vacc«e indirectum,perviamqu® ducit Bethsamis, pergentes etmugientes, nectn!P<^n ad dextoramveladsinistram declinantes^/ Reg.xi):» ita et hffi mulieres pergentesDominicumsepulcrum inviserc, quasi mugientes et gementes dicebant: « Quis revolvet nobislapidem, »etc. ncotamen pro- ptcr sexus fragilitatem, nec propter magnitudinem lapidis, nec propter metum custodam, a coepto iti- nere declinabant. Imitemurigituretnos harum con- stantiam mulierum,ut perviaaiDeiambulante8,nec propter tentationem dffimonum,ncc proptermetum hominum, nec propter curam parentumarecto iti- nere deviemus: quiainchoantibusprfflmium promit- titur, sed perseverantibus datur, Domino dicente: « Qui perseveraveritusqueinflnem^ bicsalvuserit.» {MaUh. Lxiv.) « Et respicientes, viderunt revolutum lapidem. » Qualiter velquomodo revolutiolapidis factasil^alius evangelista, Matthffius scilicet, declacat, dicens: « Angelus quippe Dominidescenditdecoelo, etacce- dens revolvit lapidem, et sedebatsupereum (Matth. xxviii). » Revolvit ergo angclus lapidem, et non ut egressuro Doroino viam panderet, sed nt egressus ejus indicium omnibus daret,idest utomnesenma mortuis resurrexisse crederent Non enira indiguit in resurrcctione auxilio angeiorum, qui propriavir- tute claustra dissipavit inferorum, « Erat quippe magnus valde. » Spiritaliter lapis istc ad ostium monumenti positus, ipsam oblationem designat inferorum, qua etiam justi per prffivarica- tionem primi reatus tenebanturobnoxii. Qui magnus valde fuisse dicitur, quiaobligatiooriginalispeccati in tantum duraetinsolubilisfuit, utnullustam justus fuisse legatur, qui se allosqueabealiberareposset, quoadusque ille venit qui factus est inter mortuos liber, Sed Dominus Jesus Christus, qui est magni consilii angelus, abostio monumenti lapidem revoU vit, quia hodierna die a mortuis resurgens, Cheru- bim et flammeum gladium atque versatiiem, a via paradisi removit; unde scriptum est: «Tollitepor- tas, principeSyVestras, etelevamini,portffisternale8, et introibit rex gloriffi (Psal. xxiii). »Nec8oluBip6e a mortuis resurrexit,sedetiamomnesanimasjusto- rumde inferni daustris liberavit, impletaprophetia Oscffi qui ait: « Ero mors tua, o mors, ero morsus tuus, inferne (Ose, xiii). » Et Dominus: «Si exalta- tus fuero a terra, omniatraham ad meipsum(/oan. x|i).»GujussingularemvirtutemresurrectionisSam- son ille fortissimusprffiflguravity de quoin libroJu- dicum legimus (Judic. xvi), quia cumGazam oivita- tem fuisset ingre8susadmeretricem,audientesPhi- listffii ejus introitum.civitatemmunieruntcustodes- que deportaverunt, etquasijamseeumhaberecom- prebensum gavisi suut. Sed quid fecit Samson au- diamus. Non solum media nocte exiit, sed etiam utrasquc portas civitatis cum postibua propriis hu- meris in montem tutit,cu8todesqueinanesetiilu808 reliquit. Quem Samson ille fortidsimussigaifioaviti 4Sl HAYMONIS HALBKllSTAT. EIUSC. OPP. PAIIS II. — HOMIL m nisi DominumJcsumChrislum,flnquo8Criptumest: « Dominas fortis et potens:Dominuspotensinprae- lio?»Cum ergo fuisset in civitatem ingressuSjSda- mavit meretricem, id est, Christus Ecclesiain, qus post idolorum culturam ad festum Christi vocata est. Quid Gaza civitas, nisi infernum ; quid Phili- sthflBi, nisi Judosbs designant?Samson ergoGazam civitatem ingresso, Philisthsi IsBtabantur: quia Ju- daei scpulto DominoadinferniclaustradeBcendente, laBtati 8unt, putantes nomen ejus se habere exstin- tum. Sed qui Samson noster, scilicet Dominus Je- sus Christus, fecit? Non solumliber exiit, sed ctiam portas tuiit: qnia pon fiolum ipse ab inferis liber exiit, sed etium omues animasjuslorum deinferno libcravit, et ad montana, idest, adcoelestia revoca- vit. Cui pcr prophetam Zachariam dicitur: « Tu quoque in sanguine testamonti tui eduxisti vlnctos tuos de lacu, in quo non crat aqua (ZacL ix). » Et ne aliquis deresurrOctionedubitaret,etiam aliquan- tos corpore resuscitavit : quia (sicut scriptum est) « multacorpora sanctorum, qui dormierant, surre- xerunt {Matth. xxvii). » « Et introeunte8inmonumentum.»Postquamde- votfle mulieres lapidem ab ostiomonumenti revolu- tumvideruntjsineullatarditateinipsumintroierunt, Sed forte movet aliquos, qui tantum consueta mo- numenta considerant, quomodo sepulcrum Domini sdiflcatum fuerit,quod totmulieres unacumangelis capere posset. Ad quod respondendum, quia sicut illi lestati sunt, qui hoc viderunt, et scriptum ad nostram memoriam reliquerunt, tali modoasdifica- tum fuit. Eratenim lapismagnus inhorto^guttulis purpureis intinctus, coIorecandidorefulgen3,incu- jus latere erat sepulcrum excisum,tanta;magnitu- dinis, ut octo vel novem homines capere posset: et tantae altitudinis, utquisquein ejus pavimento stans, erecta manu culmenpertingercpossct.Incujusaqui- lonari parte sepulcrum DominiexcisumestySeptem pedes et roedium (utdicunt)habcnslongitudinis, et tres palmas et mediamlatitudinis.Ostiumverospe- luncae, patulumest adorientem,undeintroeuntibus locum Dominici corporis in dextris habetur: quia Dominicumcorpusitainmonumcntojacuit, ut uaput iliius ad occidentcm, etpedes ad orientem respice- rent: dettera quoque manus ad meridiem, sinistra ad aquilonem. Exquotemporeconsuetudoexcrevit, Christianorum corpora adhancsimilitudinem scpe- liri. Etrecte in tali ioco Dominussepulturamauam elegit, ubi nulla possibilitas effodiendi essct, quat«- nusomnemoccasionemcalumniandiJudacisauterret- nc forte, simaceriavelquolibetparietecircumclusus es8et,dicerentipsumdiscipulosipsiu8furatosfuisse. Post dscensiohem Domini et resurrectionem, Chri- stiani zelo divlni amoris Ecclesiam in eodem loco rotundo mirae magnitudihisaedificaverunt,cuju3pa- vitnentum ex marmore albo straverunt tectum au- teai laminis atireis desuper orna erunt, interiora auteni parietum crustulis aureisdecoraverunt. Su- per sidpuli^fatQ autem ctucem auream mirae pulchri- A tudinis statuerunt, appendentcs ante eampharum argenteum cum lampadibue.In tantum namque se- pulcrum Domini mirabile factum est, ut etiam pro- phetia IsaicT juxta litteram impleretur dicentis : « In die illa radix Jesse qus stat in signum populonim, ipsum gentes deprecabuntur,eteritscpulcrumeju8 gloriosum (Isa. xi).» • Viderunt juvenem sedentem «in dextriSiCoopertumstola candida.nJoannes evan- geliata dicit, quod respioieuB Marta Magdalene in monumentum,vidit duoaangelos in albis sedeotes, unum ad caput, et unum ad pedes, ubi positum fucrat corpus Jesu. In quo loco considprandum cst, quam pulchre utraque Domini natura,diviDa pariter et humana, nobis commendatur. Per caput namqiie divinitas deeignatur, sicut Apostolus ait : » Caput p Christi Deus(/ Cor.xi) : »per pedes vero humanitas, unde Moses dicit: «Et qui appropinquant ad pedes ejus, accipient de doctrina ojus {DetU. xxxm). » Quasi ergo angelus ad caput scdet, cum Joannes clamat :« In principio erat Verbum,et Verbumerat apud Deum,etDeus crat Verbum (Joan. i). » Ouasi ad pedes, cum idem evangelista ait : « Et Vcrbum caro factum est, ct habitavit in nobis (Jbid.). » Mar- cus autem eumdcm angelum in dextris sedisse de?- cribit,ut Dominumdemortalitateadimmortalitatem transisse insinuet.Sicutenim persinistram praepens vita, sic et per dextram futurae vita; immortalitaa designatur, teste Salomone, qui ait : « Lsva ejus sub capitc moo, et dextera illius amplexabitur me [Cant. i). » Et recte testis ejus rosurrectionis ange- lus in dextris apparuit, ut ostenderet eum de cor- C ruptlone ad incorruptionem, de mortalitateadim- mortalitatem transisse, quia, sicut ait Apostolus, « Christus resurgens a mortuisjam non moritur,et morsilli non uItradominabitur(/{om.vi). »Et iterum : « Et si novimus Christum secundum carnem, sed jam nunc non novimus(// Cor. v).»Et utinimicum humani generis perfecte aDomino superatumdecla- raret,non 8tans,sed sedcns angelus apparere voluit. Stare enim pugnantis est, sedere regnantis, sive judicantis. Scdct enim rex in throno gloriae sna, miles antem post victoriam quiescit. Quia ergo Do- minus caput antiqui serpentis contriverat,onineque eloctos Dei deejus potestate liberaverat, recte tcstis resurrectiouis ejus,non stans,sed sedens, ut dictum est,apparuit.Qui etiara bene slolacandidacoopertus D apparuit, utinefTabile gaudium Dominic® resurre- ctionis in ips») habitu demonstraret. Cum eniin in Veteri Teslamento saepissime ab hominihus anheli visi legantur, non facile reperies quemquam stola candida indutum apparuisse, quia hoc privilegium Dominicffi re.-urrectioni servabatur.Et quia consue- tudo estPalaestinis dies festos celebrantibus, ut alba vestimentainduant,cum stola candida indutusappa- ruit, festivitatem Dominicae resurrectionis se cele- brare ostendit Ubi si quis quojrat utrum suam an nostram, intelligere potest et suam ct nostram. Do- mini enim resurrectio festivitas angelorum fuit,quo- niatn numerus eorum,qni retrogradiensper aposta- i 493 HOMILIiE DE TEMPORE. 454 tumaagolum imminutus fuerai^ex animabus fidcli- A um adlmpletur. Nostra festivilas e9t,quia de perditio- neDOB Hberaas,ad societatem angeiorum rcvocavit. iDSuaigiturfestivitateetinaostraangelusincandidis Testibtts apparuityUt inolTabile gaudium bujusfesti- vitatis ostenderet. Si ergo gaudium est in ocelo co- ram aQgelis super uno peccatore p£eiutentiam agente, quale putamus gaudium fuisse, quando tot millia aDimarum saactarum ad suum consortium trunsire vidi^ruQt^MHsGestQamquediesquamfecitDominus, exsultemus et Istemur in ea IPsal, cxvii). »«Etob- siupuerunt.» Consuetudo mortaHumest,utcuziiali- quid super se vid^rintyinfrase pertimescunt.Exeo enim tempore,quo primusbomo aconsortio angelo- rum peccando disccssit, in tantam dilupsi sumus mi- Bcriam, ut supernos cives sine mctu viderenonpos- » simus. £t ideo sancUB muliercs, non aolum quia angelum viJerunt coopertum stola candida, obstu- paerunt, sed etiam,quia vacuum monumentilocum conspexerunt. Nam idcm ipsc angelus testis Domi- nics resurreciionis in taii specieapparuit, utexipsa 8ua visioneyet terroreui reprobi&,et blandimcntum piis mentibus exbiberet. Quod Mattbsus evangclista manifestat, dicens : u Erat aspectus ej us sicut fulgur, vcstimenta ejussicutnix. »!n fulgureetenimtimoris terror, in nive blandimentum lenitaiis ostenditur. Quia ergo in Aiigureo vultu et in niveo candorean- gelus apparuit, ostendit quia Dominus Jesus, qui est angelus magni consilii dictus, in ultima etgene- rali resurrectione et terribilis reprobis,et blandu» apparebit justis.Quasi enim in fulgureo vultu appa- rebit illis, quibus dieturus est : u Discedite a me, C maledicti^ in ignemaeternum, quiparatusestdiabolo et angelis ejus {Malth xxv). >» Quasi in niveo can- dore illis, quibus dicet : « Venitey benedicti Patris uei, percipite reguum quod vocis paratum esi ab originemundi (Ibid,). »Hancdescriptioiiem ostendit aixgelus testis Dominicoe resurrectionis, quandoprs timore illius exterriti sunt custodes, et facti sunt velut mortui : mulieres autem, ne timercnt, protinus biandam consolationem acceperunt Unde subditur: «( Qui dicit illis : Nolite expavescere. » Ac si dice- ret: Paveant illi qui supornorum civium adventum non diligunt;p6rtimescantilliquisepulcrum Domi- ni maligno animocustodiunt. Vos autem timerenon debetis, qu® concives vestros conspicitis. Et quco^ mulieres timece non deberent^ causam protinusde- D monstrat,«um subjuDgit:« Jesum quffiritis.»Jesu8 Hebrso sermone, Latine «a/va/or, sive salutaris dU citur. Ac si deret : Qu» Salvatorem quaeritis, Sal- vatorif nuntiam non debetis timere, sed magis diii- gere.Et ne forte de alio aliquo Jesu dlci putaretur, subjunxit : « Nazarenum. » Naiarenus dictus est Dominus, eo quod in civitate Nazareth sit conce- ptus, atque nutritus. Sed quia Nazaraeus sanclus interpretatur, recte hoc nomen specialiter ilii con- gn]tt,qui est Sanctus ssctorum, et Rex regum, et Dominus dominantium.De quo per Prophetamdtci- tQr:«Nondabis sanctum iuumviderecorruptionem iPsai. XV). » Et ne aliquis in Nazareth tali nominc^ vocarotur, adjunxit : « Crucifixum. » Grucifixus est pro nobis, ut per lignum sanctffi crucis, lignum praBvaricatiouid «ix- cluderet. « Surrexit. » Surrexit per humanitatem, qui nuUum casum patitur in divinitate. Et ideo re- surgere voluit, qui nunquam cecidit, ut ille erigere- tur, qui staro noluit. Quod autem ait : « Non est hic. » De praesentia corporali dixlt : quia per divini- tatis poteiitiam ubique est totus, ubique est pr»- sens, sicut ipso ait per prophetam : « Coelum et ierram ego impleo (Jer, xxiii). » Et ut omnem du- bitalionem a cordibus eorum expelleret, adjecit . « Ecce locus ubi posuerunt eum. » Ac si dicerei : Si mcis non creditis verbis, saltem vacuo credite aepulcro,et omuem dubitationem a cordibus vestris repellite. « Sed ite, dicite discipulis ejus, et Petro. » Con- sideranda est in hoc loco specialis Domini miseii- cordia erga sexum feniineum. Ne enim mulier sem- per in opprobrium baberetur, quia femina prima viro propinaverat mortem, per feminas primum viris suam voluit nuntiare resurrectionem. Ac si dicerctur hominibus : De cujus manu sumpsistis pocula mortia, ab ejus ore audile gaudium resurre- clionis. Sed quaerendum est quare, discipulis nomi- natis, Petrus ex nomine designetur. Ait enim an- gelus : « Dicite discipulis ejus et Petro. » Ad quod dicendum,quia,sicut evangelica narrat historia,cum pergeret Dominus ad passionem, Petrus pavore per- ierrilus, ter eum negaverat : et fortassis inter ca* teros discipulos ad videndum Dominum,postDomini resnrreotionem accedere non auderet, nisi eum an- geluB ex nomine exprimeret. Vocatur ergo ex no- mine, ne desperaret ex negatione. Forte etiam mo- vet aliquem, quare Dominus tam dileotum disci- pulum, in tam grave faciQus cadere permisit, ut Dominum ac magistrum suum ad vocem unius an- cilis negaret.Sciendum autem quiaprovidentissima dispensatione Domini hoc factum e8t,ut quem cunctas Ecclesie praeferre disposuerat, semetipsum negaro permitteret, ut ex sua fragilitate diseeret, aliis peo- cantibus, quaiiter misereri debuisset. Primum ergo sibi eum ostendit et tunc c«eteris prsposuit, ut in- telligeret, quod dlctrictionem vitiis, eompassionem deboret nature, sicut ei alibi a Domino dicitur : « Ego pro te rogavi, Petre, ut non deficiat fides tua, et tu aliquando conversus, confirma fratres tuos {Ltic. XXII). » Quod autem ait : « Quia prfficedet vos « in Galilffiam, ibi eum videbitis, sicut dixit vobis, » idipsum est, quod pergens ad passionem dixerat : « Posiqnam autem surrexero, prtecedam vos in Galilsam (MaUh, xxvi). » Et pulchre Dominus post resurrectionem a discipulis in Galil»a videndus pradicitur, quia Jam de corraptione ad inoorruptio- nem, de mortalitale ad immortalitatem transierat. Galilflsa namque trmsmigratio facta «nterpretatur. Quia ergo de corruptione ad tncomiptionem, de mortalitate ad immortalitatem transiit, reote in 495 HAYMONIS HALBERSTAT. KPISG. OPP. PARS IF. — HOMIL. 456 Galilaja videndus dicitur. Quia sicut ait apostolus A ct Ecclesiam ssam praBflgurare dignatu9est,inqua Petrus : « Christus semcl pro peccalis nostris mor- tuus est, justus pro injustis, ut nos offerret Deo (/ Pel, ix). » Et iterum : « Si autem mortuus est ex infirmitate, vivit tamen ex virtute Dei {IlCor, xv). »> Sive juxta aliam intelligentiam Galilasa, qu» vo/ttW- litas sive rota interpretatur, gentilom popnlum sig- nificat. Cum ergo in Galilaea vidcndus praedicitur, ostendit JudjEOs propter perfidiam esse rellnquen- dos, gentes autem per fidem colligendas, quae ante Dumini adventum nescientes Deum, in volubilitate siBcuIi morabantur. Sive aliter, post resurrectionem in GalilflBa videndus nuntiatur,quiailli ad speciem cjus contemplandara pervenire merebuntur, qui modo transmigrant de vitiis ad virtutes, de amore prscipuc baptizatiaccipiuntSpirilum sanctum.Tunc enim intelligcndus est unctus, cum Verbum caro factum est, id est, quando humana natura sineuUi» prscedentibus bonorum operum meritis, Deo Vcrbo est in utero virginis copulata, ut pariter divina et humana natura una essetpersona,etobhoceuin confitemurnatum de Spiritusancto etMaria virginc. « Qui pertransivit beuefaciendo et sanando onnnes « oppressosadiabolo,quoniam Deus eratcumillo.» Id est, Pater cum Filio semper manebat, meliusest intelligere, quamdivinitatemFilii cumhomiaeqQem assumpsit cohabitantom 8igDificaret,utChristiper- sonam geminaret, ct in errorem maximum incide- ret a. Sequitur. mundi ad amorem Dei,declinantes a malo et facien- « « Et nos testes sumus omnium quae fecit in re ,. , . « ».1 ,, ._ t? _• * *^ : T..J ^A T I „ ti i^ 1 tes bonum. Unde beneGalilaea (juxta aliam interpre- tationem) revelaUo dicitur, quia qu® nunc videmus in specie, tunc revelata facie videbimus in rc. Unde Apostolus ait : « Videmus nunc per speculum in asnigmate, tunc autem facie ad faciem (/ Cor, xv). » Et iterum : « Nos autem, fratres, revelata fncie glo- riani Domini contemplantes, transformamur a cla- ritate in gloriam, et tanquam a Domini spiritu (// Cor, xviii). » Ad quam visionem ille nos perduccre dignetur, qui cum Patre et Spiritu sancto vivit et regnat in soscula saeculorum. Amen. HOMILIA LXXI. FERIA S8CUNDA PASGH^. (AcT. X.) « In diebus illis stans Petrus in medio « gione Judaeorum et Jerusalem. » Recte autemse esse testes testantur, qui per universum mundum missi sunt Evangclium prsedicare, ut in Psalmo legimus : « In omnem terram exivit sonus eoram, et in fi nes orbis terrae verba eorum {Psal. xviii). » Deus et Pater, per duas in Christo operaturnaturas, perunam quae ei communis est cum Deo Patre ex, eo quod Deusest, peralteram quaex virgineMaria homo factus est. Per has duas naturas in uno Filio Dei,duas pariter facit resurrectiones humanigene- ris,id est animarum et corporunn. Dabent enim et animae mortem suam,in impietale atque peccatis, secundum quam mortem mortui sunt, de quibus idem Dominus ait:MSine mortuossepeliremortuos suos {Luc ix), » ut scilicet in anima morlui, in « plebis, dixit : Viri fratres, vos scitis quod factum q f^Q^^Q^ niortuos scpelirent. Mors cst videlicetani « estvcrbnm per universam Judajam, incipiens eiAn « a Galiloia post baptismum quod praedicavit Joan- « nes, Jesum a Nazareth. » Et reliqua. Breviter omnia qu» in symbolo continentur complexus est apostolus Petrus in lectione praesenti, quam audi- stis, fratres charissimt, ouod Jesus sit Christu8,quod omnium sit Dominus. Stans enim in medio plcbis, dixit : « Viri fratres, vos scitis quod factum est « verbum per universam Judaeam, incipiens enim « a Galila)a post baptismum quod praedicavit Joan- « nes, Jesum a Nazareth. » Totum hic pariter de- monstratur quod mundum Deo reconciliare missus sit Christus, Joannes voro est praeconalus, quod Spi- ritu sancto perunctus,quod Deo inhabitante per mi- mae, quando Deus descrit eam ob peccatorum ma- gnitudinem. Ck)rporis mors esi, quaxido ab anima deseritur. Ab his duobus mortis geoeribus resusci- tatos, duas dicimus resurrectiones. Nunc autemani- marum in Ecelesia per Filium Dei(hocest,verbum Dei) fit resurrectio, quando per gratiam Dei vivili- cati resurgunt a morte iniquitatis, Et haecestprima resurrectio, quam qui habent in secunda quae est corporum, fideliter resurgent in vitam aeternam. Resurgent impii.unusquisque in carne sua,utcum diabolo et angelis ejus puniantur {Matth. xxv). IIoc certissime sciendum est^quianemonisi per indebi- tam misericordiam Dei liberabitur, et nisiperdebi- tum judicium damnabitur. Tnnc sancti scieotple- racula dccIaratus,quod,crucifixus,etamortuissus. ^jj^g q^j^ jj^j^i ^jg contulerit gratla Dei, vel quid citatus, quod judex sit omnium in fine venturus, quod etiam Ecclesiam suam pcr fidem toto sit orbe illuminaturus. Denique subjungitur : « Quomodo unxit eum Deus Spiritu sancto et « virtute. » Unctus est ergo Jesus non oleo visibili, sed dono gratiae spiritalis, quae omnia pleniter con- tinebat quod visibili significatur unguento. Quod ba- ptizatus ungit Ecclesiam, dum per impositionem manus episeopi, Spiritus septiformis invocatur, in qua Bimilitudiiie super eum baptizatum Spiritus sanctus in specie columbae descendit {Joan, i), tunc a Hic deest aliquid, vel abundat. essent consecuti,sidivina eos gratuito manerenoo elegissetmisericordia.TuncentipseDeussanctorum societas, beatorum jucunditas, etomnia quascunque ab eis honeste desiderari possunt,et vita,etsalus,et copia, gloria, et honor, et pax^aeterna beatitudo,et beata aeternitas, cui sit honor et gloria nunc et semper et in saecula saeculorum. Amea. HOMILIA LXXIL FERIA SECUNDA PASCHiG. (Lcc. XXIV.) « In illo tempore : Duo ex disci- 437 HOMlLliii: DE TEMPOKE. /iSs « pulis Jesu ibant ipsa die in castellum, quoi erat in A <( spalio stadiorum sexagiuta ab Jerusalem, nominc «Eaimaus. » Etreliqua. In exordio hujus iectionis solet movere nonnuUos ad quaerendum qninam isti duo discipuli fuerint, qui ipsa die resurroctionis ab Jerusalem recedentes, ad casteilum Emmaus prope- raverint. Quod enim ex duodecim rpostolis non fue- rint, in fine hujus iectionis evangelista comprobat, cum dicit eos reversos in Jerusalem, et invenisse coQgregatos undecim. Unde apparet eos ex septua- gintafuisse discipulis, non exduodecimapostolis.Et unius nomon quidem infra deciaratur, cui nomcn Cleophasfuissedicitur : alterum verononnuiliputant vocatumfuisseEmmaus,sicutetcasteIlumquoibanty el idco superfluum visum fuisse cvangelists ut uno brevi versiculo unum nomen geminaret. Allii etiam ^ arbitrantur hunc fuisse Lucam evangelistam, qui boc scripsit evangelium, et humilitatis causa suum nomen siluisse. Gonsuetudo enim est sanctorum ut, cum de se mira et magna loquuntur, propter cu- stodiam humilitatis, sic de sua persona quasi de aliena loquantur, sicut Moyses fecisse invenitur, qui sic de se quasi de alio loquebatur, dicens : « Et eral Moyses vir mitissimus super omnes homines, qui morabantur in terra (Num. ii). » Similiter et beatus Job de se, quasi de alio ait: « Vir erat in ter- raHus, nomine Job{Job. i). » Qui enim Lucam unum ex his duobus discipulis fuisse putant, sccundum hocexemplum suum nomen siluisse dicunt. Sed qui- libet horum fuerit, sciendum est, quia de Domini resurrectione dubii ab Jerusalem reccdebant, quod nonsolum verbis, sed etiam factis ipsi demonstrant. C Qni enim usque in tertiam diem in Jerusalem exspe- ctaveract, asstinaantes eum tertia die resurrecturum, sicut ipse promiserat, quia sponsionem non vide- raot, dubitantes, ab Jerusalem recedebant. Sed igno- scendum est eorum fragilitati, quoniam, sicutdicit evangelista, nondum erat Spiritusdatus, « quiaJesus nondum fuerat glorificatus (Joan. vii.) » Unde bene spatium itineris, quo tendebant, eorum mentibus congruerc videtur. Sexaginta enim stadia ab Jerusa- lem usque Emmaus numerantur Stadium enim a stando dictum est, vel statuendo, eo quod munus aliquod in certo loco statueretur ad exercitationem currentium.Et cum apud veteres stadiorummensura diversa habeatur^ legitimi tamen stadii auctorem Herculem tradunt, qui sub uno anhelitu centum vi- n gintiquinque passus cucurrisse dicitur, acperhoc, si recte computetur, sexaginta stadia septjmum mii- liarium et dimidium complent. Et sex quidem ad bonaopera pertinent, quia sex dies sunt in quibus licet operari : septem autem ad requiem animarum, quiaseptimo die requievitDeusabomnibusoperibus suis: octo ad resurrectionem, quia octavo die Domi- nus resurrexit. Et per Salomonem dicitur : « Da partes septem, necnon et octo (Eccle. xi). » Quasi enim discipuli isti sextum milliarium cum Domino cucurrerant, quando eumin praesentivita in bonis operibusconversantem viderant. Quasienimad septi- PATROt. CXYIII- mum milliarium pervenerant, quandoilium in eopul- crocoUocatumdidicerant.Verumociavumdimidium perfecerant,quia eum prius resurrecturum oreild^ rant, sed ex ejus resurrectione dubii ab Jerusalem recedebant. Sed quamvis de Domini resurreetione dubii ab Jerusalem recederent, ab ejue tatnen amore funditus non recesserant. Unde et bene subdkur. « Et ipsi loquebantur ad invicem de his omnibus « qus ucciderant. » Notandum autem quia non de superfluis, non de vacuis,-neque ea quae ftd detra- ctionem pertinent, neque risum moventia loqueban- tur, sed ad invicem de his omnibus qua aceiderant, scilicet qualiter conversatus esset innocens^ et sine querela in mundo, qualiter signa et miracula opera- tus sit, quomodo odiis Juaeorum et calumniis tra- ditus sit ad crucifigendum, quaiiter se resurrectu- rum praedixerat, quod nondum videbant. Quia ergo ha*c et hujusmodi de ilio loquebantur, contigit ut etiam illum, quem absentem putabant, oorporaliter viderent^et in his etiam ad iitieram suam promissio- nem Dominus adimplcret, in qua dicit : « Ubi fue- rint duo vel tres congregati in nomine meo, ibi sum in medio eorum (Malth. xviii). » Unde et subditur: « Et factum est, dum fabuiat*enturetsecum quae- « rerent, et ipse Jesusappropinquans ibat cum illis.» Ubinotandumquiajuxtamentisillorumqualitatem, Dominud suam formavit apparitionem. IHi enim in corde Dominum amabant, sed de ejus resurrecUone dubitabant* Dominus autem eis in corpore appare- bat, sed quis esset non demonstrabat. Quia ergo amabant videbant : quia vero de ejus resurrectione dubitabant, eum quem videbant, non agnoscebaLt. Sed quia ipsa dubitatio in illorum mentibus ex anti- qui hostis insidiis nata fuerat, recte subjungitur: « Oculi autem illorum tenebantur, ne eum agno- « scerent. i Tenebantur enim illorum oculi, sive ab ipsa dubitatione, sive ab antiquihostistentatione,ne eum quem videbant cognoscere possent. Qui enim propria virtute a mortuis resurrexit, in qua specie voluit, discipulis apparuit. Unde bene alius evange- lista dicit : » Post haec apparuit duobus ex illis in « alia efligie {Marc, xvi). « Et ait ad illos : Qui sunt hi sermones quos con- « fertis ad invicem ambulantes, et estis tristes ? » Non ignorans Dominus interrogavit quod discipuli loquerentur, sed ex eorum iocutione cordis requi- sivit confessionem, ut impleretur in illis quod alibi dicit : « Aut ex ore tuo justificaberis, aut ex ore tuo condemnaberis (MalUi. xii). » Merito autem tristes ambuIabant,quos fides resurrectionis nondum laeti- ficaverat. Nondum enim erat impletum in illis quod Dominus repromiserat, diccns : « Tristitia vestra vertetur in gaudium {Joan. xvi): » sed adhuc in illa sententia tenebantur, quae ait : « Mundus autem gaudebit^ vos vero tristabimini {Ibid.): » Nam c^jus rei gratia tristes incederent, unus eorum, cui nomen Cleophas, ostendit, cum ait : « Tu solus pcregrinus es in Jerusalem, et non « cognovisti qusc facta sunt in illa his diebus ? » Ao i<5 4S9 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS. II. — HOMll. m si dicerel; Quomodo ex omnibus lii solus rcmancrc A forlis rcslringe luxuriam (Joh. xxxvii:}. » Ilinc ot iii potuisti, ut ignorarea ea qucc facta suuL bis diebusin Jerosalem, maxime autem, cum propter magnitudi- nem suam nulli esse incognita possint ? Sed iliud prstermittendum non est, quod in peregrini specie Dominus postsuam resurrectionem discipulis appa- rere voluit. Peregrinus enim erat illis, a quorum mortalitate longe distabat Sive certe in pcrcgrini specie apparuit, uteorum mentes ad misericordiam provocaret, et eum quem Deum nondum cognosce- bant, saltem ut peregrinum amarent. In pcrogrini specie quoque apparuit, ut nos, qui membra ejus sumuSy in bac vita peregrinos et advenas nos esse sentiamus. Peregrinus enim dictus est, quasi pcr- gens Ibngius, sive paragrans aliena. Quo nominc illi laude Joseph dictum est: « Misit ante eos vlruni {Gen. xLv).» Hinc etiam Psalmista nosadmonct, di- cens: « Viriliter agite, et confortetur corvestrum, omnes qui speratis in Domino {Psal. xxx).» Scd licet de ejus rosurrectionedubii non ex totodiscipulierant, cum Dominum prophetarum prophetara vocabant, nam et ipse de seipso ait: « Non est propheta sinehono- re, nisi in patria sua {Matth. \iu). » Et itcrum: » Noo oportetprophctamoccidi extra Jerusalem [Luc. xiii..- Et in ejus persona pcr Moyscn dicitur: « Prophelam vobissuscitabit Deus de fratribus vcstris, tanquam mo: ipsum audiotis (Deut. xviii). »Potenspriraumin opcre, deinde in sermone dicitur : quia quod doruit verbis, ostonditexemplis, sicut scriptum est: «Quia censentur, qui a proprio solo expulsi, reditum cum ^ cocpit Jesus facere et docere {Act. i). » Ordinata gemitu suspirant. Et nos quoque qui paradisi gau- dia amisimus, quandiu in hac vita sumus, in aliena patria consistimus. Unde necessc est ut quotidie cum gemitu ad propriam patriam redire festinemus, diccntes cum Apostolo. « Dum sumus in corpore peregrinamuraDomino: quouiam non habemushic manentem civitatem,sed futuraminquirimus {lCor. v). » In hac peregrinatione se esse sentiebat David, cum dicebat: Virum et prophetam testantur, et Filium Dei tacent : vel quia dubii de ejus resurre- ctione ab Jerusalem recedebant, vel quia insidias Judasorum metuebant. Jam enim conspiraverant Judfei, ut si quis eum confiteretur palam, extra synagogam fieret. Quia crgo Jesus Hcbreeo sermone^ Latine Salvator dicitur, recte hoc noinine censetur, cujus resurreclio salutem credentibus consulit, sic- ut ait apostolus Petrus : » Non enim cst in alio ali- quo salus, ncque aliud nomen sub co^lo datum cst hominibus,inquooportcatnossaIvari ( /ct. iv).»Quia vero Nazarffius interprelatur sanctus, hoc nomen illi congruit qui peccatum non fecit, nec inventus est iterum : « Placete omnibus, sicut et ego perorania omnibus placeo, non qusrens quod mihi esl utile, sed quod multis, ut salvi fiant (/ Cor. x). » u Et quomodo tradiderunt cum summi sacerdotes « ct prinripes nostri in damnalionem mortis, el « crucifixcrunt eum. » Hic illud discipuli comme- morant, quod superius textus Evangelii declaral, qualitcrscilicet a summis sacerdotibus propterin- vidiam traditus sit ad crucifigendum. Sed illud qu«- rendum est, quare dicant eum a principibus sacer- dotum traditum, cum lcgamus quod eum Judas Ira- diderit, dicens : « Quid vultis mihi dare, etegovobis eum tradam ? )> {Mutlh. xxxi) Sed cx hac qusestione iterum oritur alia quffi8tio:quomodoJudasvelJuda!i dolus in ore ejus. De quo scriptum est: « Scitote q oum tradidisse dicantur, cum lcgamus quod Pater quoniam mirificavit Dominus sanctum suum {Psal. iv). » Et item : « Non dabis sanctum tuum viderc cor- ruptionem {Psal. cxv). » Bcnc autem a discipulis, licet quem videbant ignorantibus, Salvator vir ap- pellatur. Vir namque a viribus dictus est, et illi Specialitor hoc nomen aptatur, qui solus diaboli vires resurgendo a mortuis potuit confringcre, de quo Bcriptum est : « Ecce vir, oricns nomen ejus {Zach. vi). » Discamus crgo et oos ab ilio confortati viri esse, ut diaboli tentationibus fortiter resistamus, et cuncta adversa viriliter toIeremus,sicut fccit ille cui dictum est : c< Accinge sicut vir lumbos tuos, et siout eum tradiderit, dicente Apostolo : « Proprio Filio suo non pepercit Deus, sed pro nobis omnibus tra- didit illum {Rom. viii). » Nam ct ipse filius seinel- ipsum tradidit, sicut idcm Apostolus alibi ait". « Qui dilcxit me et tradidit scmetipsum pro me {Gal. ii). » Et iterum : « Ambulate in dileclionc. sicut ct Ghristus diicxit nos, et tradidit semetipsura pTOT\oh\s{Ephes. v). » Si ergo Pater tradidit Filium et Filius semetipsum, nunquid Judaei et Judas incul- pabilcs sunt, si hoc fecerunt quod Patcr etFiliu^- Non, scl uno traditionis verbo divers» voluntates expressa; sunt. Tradidit enim Judas propter avan- 4G1 iioMiLi^ dl: tempuue. 4G2 tiam : tradiderunteumJudffii^sedpropter invidiam: \ ** Nonne ha;c oportmtpati Christum, etitaiutrare tradidisse eum dicitur Pilatus, cum eum cruciGgi permisit; tradidit eum Pater, sed propter nostram likTationem; tradidit semetipsum Filius, sed pro- pter nostram diIectionem.,Ergo Pater et Filius noH solum sunt amandi, sed etiara glorificandi. Ju- das autem et Judsi nonsolumdeteslandi.sedetiam condemnandi, quiaquod Pater et Filius fecerunt cbaritale, illi cupiditate fecerunt. Quod autcm du- bitantes ab Jerusalem isti discipulirecederent^suis verbis apparuerunt, cum dixerunt: « Nos autem sperabamus quodipse essct redem- » pturus Israel.»Seperabamusquippe, pra3teritiim- perfecti teroporis verbnm est.Et quinon speramus, sed sperabamus dixerunt, de ejusresurrectionedu- bitare se ostenderunt. Minus enim Spiritus sancti gratia instructi, speravere quodresurgensamortuis i^alvator redempturus esset Israel, id est regnum Israel, corporaliter multo nobilius quam quondam David regeret, reparaturus,Hacsuspicione permoli ruerant illi duo, qui suaserunt matri ut peteret ah eo dicens: « Domine, dic ut sedeanthi duoflliimei unus ad dexteram tuam,etalter adsinistramtuam, in regno tuo {Matth, xx). » Hac etiam dubitalione tenebantur illi, qui post resurrectionem interroga- bint enm, dicentes: « Domine, si in tempore hoc rtstitues regnuni Israel (Act, i) ? » " Et nunc super haec omnia tertia dicsest hodic. « quod haec facta sunt. Sed et mulieres qujedamex " nostris terruerunt nos, quae ante lucem fuerunt ' ad moDumentum, et non invento corpore ejus, B «< in gloriam suam? » Quodintcrrogativelegondum est, ut subaudiatur, oportuit. Oportuit enim Chri- stum pati, non prn se, sed pronobis.Diciturautem intrare in gloriam suam,a qua nunquam discessit, eo quod nos intrare fecerit,qui longe perpeccutum ab illa expulsi fueramus.Sicut enim videre et con- fiteri dicitur, eo quod nosaliquid videre etconflteri faciat, ita quoque in gloriam suam dicitur intrare per passioncm. igilur Dominusingloriamsuamin- travit, ostendens nos per mu Itas tribulationes intrare debere in regnum Dei.Tantumenimcaputnostrum, qui est Christus, menibra sua diligit, utfrequenter ipse agere dicatur, ud quod faciendum nos idoneos efficit. Sed quia ad intelligendumScripturamstuIti et tardi erant, post increpationem piam Dominua adjungit expositionem. Unde et subditur: « Incipiens a Moyseet omnibus prophetis, inter- « pretabatur illis in omnibus Scripturis, quae de K ipso erant. »!nterpretabatur inomnibus Scriptu- ris, maxime ea quae ad passionem pertinebant et resurrectionem, ut omnem dubitationem abeorum mentibus auferret, etadcredendumresurrectionem animos eorum confirmaret, quale estillud: « Fode- runt manus meas et pedes meos (Psal, xxi). » Et: » Diviserunt sihi vestimenta mea, et supcr vestem meam miserunt sortem {Ibid.). » Et : « Insurrexe- runt in me testes iniqui {PsaL xxvi), » et caetera talia. Sed forte movet aIiquemquareDominu9,cum interpretabalur Scripturas discipulis, aMoyse cce- « V enerunt diceatcs se etiam visionem angelorum C pisse dicatur, cumplures patres ante Moysen fuisse lcgamus, qui et verbis et exemplis ejus passionem et resurrectionem prophetaverint. Quidenim mors Abel {Gen. iv), nisi passionem Christi significavit? Sicut enim ipse a fratre injuste occisusestjitaquo- que et Dominus innocenter a Judaeis occisus est. Quid enim per translationem Henoch {Gen, v), nisi ascensio Dominisignificantur?Quidper Noe,quiar- cam in diluvio rexit (Gen, vii), nisi Dominusintelli- gitur, qui caput estEccIesiae?EtquidperAbraham, qui filium immolavit (Gen, xxii), nisi Deus Pater accipitur, qui proprio Fiiio suo non perpecit? Sic quoque immolatio IsaacpassionisChristi typumte- nuit. Nam et Jacob p astor ovium (Gen. xx\) Domi- num nostrum Jesum Christum Bignificat,quiaitin » vidisse, qui dicunt eum vivere. Et abierunt qui- " dam ex nostris ad monumentum, et ita invene- • runt sicut mulieres dixerunt. ipsum verononin- « venerunt. » Quoddiscipulicommemorantbreviter, superior textus Evangeliinarratsufficienter, scilicet quomodo mulieres quae secutae Dominum fuerant a Galilsa, cum praeparatis aromatibus ad monumen- tum venerunt, et^responsoobangelo acceptodeejus resurrectione,discipuIisnuntiaverunt.Tuncquoque duo ex illis^ Petrus et Joannes scilicet, cncur- reruntad monumentum, et ita invenerunt sicut mulieres dixerunt, ipsum vero non invenerunt. " Etait ad illos: 0 stulti et tardi corde ad cre- " dendum in omnibus quae locuti sunt prophetas. » Mprilo non solum discipulorumstultiaredarguitur, j) Evangelio : « Ego sum pastor bonus (/oari. x), » Si- -'' " ' ' * '- militer venditio Joseph venditionem praefiguravit Christi. Sed forle movetaliquem, utdiximus,quare Dominus,cum interpretabaturScripturasdiscipulis, a Moysecoepisse dicatur, cum plures patres ante Moysen fuisse legamus, qui et verbis et exemplis ejus passionem el rcsurrectionem prophetavcrint. Sed ad hoc diccndum est quia, licet ante Moysen plures prtres fuerint, tamen eorum actionem Moyse scribente cognovimus, quem veracishistori» scripto- rem primum fuissenondubitamus.Aquo libroergo illorum Dominus Scripturas interpretari ccepit? A Moyse coopit, quia illorum actiones (ut diximuB^ sed etiam tarditas increpatur : quia cum omnia in Domini doctrina, inmiraculis^inpassione, sicut de JH^ prophetae praedixerant, completa cernerent, de ejus resurrectionedubitarenondebuerant: etmaxi- nie, cum omnia quae in eo venturaerant,antequam pateretur, ab ipso Domino prius praedicta recole- rent. Et non solum illorum, verum etiamet nostra • ignavia atque tepiditas redarguitur, qui nec prae- clara discere volentes, nec ea quae discimus ope- re implere satagirous : et ideo ad dicendum tar- di, et ad opus pigri invenimur. Quibus recte dici- lur: 463 HAYMONIS IIALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS 11. — HOMIL. h?A primiis Moyses scripsit. Iiidc enini scripsit homo, quando non erat homo. (( Et appropinquaveruntcasteUo quoibantiCtipse « se flnxit longius ire. » Cum fingere soleat esse hypocritarum, quidestquodDominus se finxissedi- citur? Ad quodrationabilispatctre8ponsio,quianon semper fingore simulare dicimus, sed aliquando etiam componere, Unde et compositoresIutiHgulos vocamus, et eos qui carminadictant, fictoresyidest compositorescarminum. Quibus exemplis discimus quia simplex veritas nihil per duplicitatem egit, sod talem coram discipulorum oculis composuit vcl exhiboit, ut manifestum ficret, si discipuli eum, quem Deum cognoscebant^saltcmutpcregrinumdi- ligerent. Sed absiluteosacharitattsvisccribusalie- nos esse credamus qui cum auctore misericordiae gradiebantur. Nam subditur: « Et coegerunt iilum, dicentes: Mane nobiscum, « quoniam advesperascit, etinclinata estjamdics.» Qiiorumexemplo discimusquiaperegrini ethospites non solum cum adsunt recipicndi sunt, sed etiam cum desunt vocandi atque cogendi. Nam quantum hospitalitatis virtusvaleat,et ipse comprobat, qui se in judicio Bdelibus dicturum repromisit: « llospes fui, et collegistis me. Et quandiufecistisuni deml- nimis meis, mihi fecistis Matlh. xxv). »Quodetiam in opere Abrabse et Loth discimus, qui frequenter hospites 8U8eipiendo,aliquando angelos susceperun t, Unde nos Apostolusadmonet,dicens:<(Gharila8fra- ternitatis maneat in vobis, ethospitalitatem nolite oblivisci. Per hanGenimplacueruntquidam,angelis hospitio sasceptis {Hebr, xix; Gen, xix). » Hinc et Petrus apostolus nos hortatur, dicens: «Ilospitales invicem 8inemurmuratione(/P«/r. iv).» Hincetian: beatus Job de seipso testatur, inquiens: « Foris iion mansit peregrinus, ostium meumviatoripatuit {Job, xxxi). » « Et intravit cum illis. Etfactum estdumrecum- « beret cum eis, accepit panem, benedixit ac fre- « git, et porrigcbatillis. Etapcrti suntoculi eoruai, « et cognoverunt illum. » Quia fides sine opcribus mortua est, binc cognoscere possimus, quia Deum, quem discipuli nec exvi8ione,necex Scripturarum interpretatione cognoverant, mox ut opere, quod Scripturae prascipiunt, perfeoerunt. « Cognoverunt eum in fractione ganis, » Quoniam sicut Apostolus ait: « Non auditorea legis justi sunt apud Deum, sed factores legisjustiflcabuntur(Ao7n. ii).» Etsicut Dominus dicit: « Beati qui audiuntverbum Dci, ct custodiunt illud (Luc. ii). » Nosquoquepro modulo noBtro in fractione panis Dominum cognoscimus, si mundo corde et casto corpore mysterium cor- poris et sanguinis ejus cum dignareverentiasumi- mus. « Et ipse evanuit aboouliseorum. Etdixeruntad « inYicem: Nonne cor nostrumapdenseratinnobis, « dum loqueretur in via, et aperiret nobis Scriptu- « raa? » Quia, sicut ait Apostolus, « Deus noster ignis oonsumens est {Hebr, xii). » Postquam Domi< A nus aboculisdiscipulorumevaiiuit,quoai'i]oreinvia ejus locutione accensi sint, declaraut, diceales: « Nonne cor nostrum ardens erat innobisdeJeao, dum loqueretur in via?»etc.Illoenimignc8ucceiisi fuerant, de quo Dominus ait : " Ignemeniinveni mit- tere in terram, et quidvolonisi utardeat(L«c.vii;?» Hoc igne acccnsum se noverat, quidiccbatrnCoQ- caluit cor /aeum intra me, et in meditatione mea exardcscet ignis {Psal. xxxvui). » Sed quia omnis qui Deo docente bonum discit percharitatis mystc- rium, aliis annuntiare debet, probant hoc isti discipuli, de quibus subditur: « Et surgentes eadem hora, regressisuntinJeru- « salem. » Non enim fatigatione itineris prohibiti sunt, non vespertinae horae impedimentum timue- l^ runt, sed eadem hora surgentes regressi sunt in Jerusalem nuntiarc apostolis quod de Domini re- surrectione in via compererant. Unde benesubjun- gitur: « Et invenerunt^ngregatos undecira et eos qui « cum ipsis erant, dicentes:quod surrexitDominus « vere, et apparuit Simoni. Et ipsi narrabantqus « gesta erant in via, et quomodo cognoverunt eum « in fractione panis. » Quod sibiubi vclquandofa- ctum sit, evangelista non declarat, tamea quia fa- ctum sit non lacet, dicens : « QuiaresurrexitDominus vere, et apparuit Simoni, » id est Petro, t«st« Apo- stolo, qui ait: « Qui visus est Cephaj, et post bsc undecim {I Cor. xv). » Primum enimomnium viro- rum, PetroapparuisseDominus postresurrectionem creditur, non solum ut apostolatus ejus ordinem C consoiidaret, sed etiam ut mentemejus,qua?inpas- sione titubaverat, reformaret. HOMILIA LXXIII. FERIA TERTIA PASCHie. (AcT. XII!.) « In diebus illis: Surgens Paulus, et « manu silentium indicens, ait: Viri fratres, filii « generis Abraham, et qui in vobis timent Dcum,» et reliqua. Omnes quibusisteloquebaturapostolus, secundum carncm filii Abrabaeerant, sicutelipside seipsis in alio loco dixerunt {Joan. viii): « Semen Abrabae sumus, et nulli servivimus unquam. » El iteruni : « Pater noster Abraham est. » Et Dominus illis: « Scio quia filii' Abrabae estis. » Imitatione enim non filii Abrabae erantilli,quihusDomiDUslo- j) quebatur: « Vos ex patre diaboio estis. » Indeergo Judaei filii diaboli, non nascendo, sed imitando. « Vos, iniquit Dominus, ex patre diabolo estis, et desideria patris vestri facere vultis. » EcceundefilH diaboli. Quae sunt illius desiderio? « llle homicida erat ab initio, et vos quaeritis me occidere, » Ecce quomodo imitatione filii diaboli. Nam et Filii crant Abrebae, propter originem carnis, quibus istaApo- stolus loquebatur, et filii iinitationis propter casti- tatem timoris,quibus specialiter dicebat.« Etqui m « vobis timent Deum, vobis verbum salutis hujus « missum est. « IUud utique de quo Isaias ait: « VerbunimisitDominusin Jacob,etcecidit inlsrae 465 HOMILIiE DB TEMPOHE. 466 (ha. ix). >> Id est misit Deus Filium suum, de quo Joannes ait:«In princi^io erat Verbum, nt Verbum erat apiid Deum, et Deus erat Verbum (Joan, i). » Ad Jacob, id est ad Judaios et venit ad Israel, id est ad gentiiem populum. Deus autem Verbum ipse est Dei Filius. Quapropter cum eum Pater Verbum misita Patre,etVerbo ejusfactum est ut mittcretur. Ergo a Patre et Filio missus est idem Filius, quia Verbum Patrisestipse Filius, inipso Dei Verbo quod erat inprincipio apud Deum,et Deus eratVerbum. In Ipsa scilicet sapientia Dei erat,quo temporeVer- bum caro fieret. et habitaret in nobis : quoe plenitudo temporis cum venisset, misit Dcus Filium suum factum ex muliere (Gal. iv).ut incarnatum Verbum hominis appareret. « Quienim habitant Jerusalem et principes ejus, cf ignorantes Jesum et voces prophotarum, qua?per « omne sabbatum leguntur. » Hinc etiam in Actibus apostoIonimscriptumest^Moysesenimatemporibus antiquis habet in siugulis civitaiibus qui eum prac- dicent in synagogis. In his testimoniis manifeste declaratur, quia lectio lcgis, vel prophetarum a Ju- ixis sabbato semper in synagogis legebantur. « Gumque consummassent amniaquae de eo scripta «sunt. » Hajc verba Joannes hoc modo narrat, di- censitPosteasciens Jesus quiaomniaconsummata sunt. ut consummaretur Scriptura, dicit : Sitio [JMm, xix).Peractis omnibus Jesus qua; ante suam mortem peragi opoftebat, quando voluit, et sicut voluit, tradiditspiritum. » Deponenteseum de ligno.» A Moyse in eremo asreus serpens ligno suspensus ^t, ut Dominusin serpentemortuus,etina;re6igni- ficarelur aeternus, videlicet ut judicaretur mortuus perhumanitatem, et tamen esset quasi sreus per divinitatem. Quid respondendum est Judasis obji- cientibus testimonium illud : <' Malcdictus omnis qni pependitin ligno {DeuL xxi)?» Maledictum esse hominem qui in ligno pendeat, sed noxium, non innocentem. Neque enim innocentiac potest esse ma- ledictum poena peccati.Etenim si Mardochajus prse- paralo ligno appensus sententiam regiae erudelitatis explesset, nunquid eum hi nunc dignum atd maledi- ttionem judicarent ? Non omnino. Ideirco Dominus noster pependit in ligno,ut nos a delicto, quod in ligno fucratperditionis admissum, ligno appensus atjsolveret. » Posuerunt eum in monumento. » In monumento novo positus est Jcsus,in quo nondum n«isquam positus erat.Sicutin virginis uteronemo 4ntc illura, nemo post ilium conc^ptus est : iia in W monumento, nemo ante illum,nomo post illum wpuUus est. «< Deus vero suscitavit illum a mortuis. » Radix amara crucis evanuit, flos vit« cum fructibus sur- rexit in gloria. Haec est virga Aaron,quaBpost sicci- tatem floruit-Virga enim post ariditatemvirescens, Chrisius est post morlem resurgens, qui est flos vii^inum, corona martyrum, gloria continentium, "qui viaus est per dies multos. » Id cst pcr diesqua- draginta.Nontamen eisperomnesillos quadraginta A dies continuo apparuit, sed quoties voluit, quibns voluit, et quemadmodnm voluit, appruit « his qui « simul ascenderant cum eo de Galilaea in Jeruaa- <( lem. » Salva historia, videamus intelligentiam. Galilaea namque transmigralio facla interpretatur, Jerusalem visio pacis. lUi enim cum Domtno d^ Gar lilo^a ascendunt in Jcrusalem, qui prius bic vitiorum fomitem respuentes, ad virtutum culmina traDsmi* grant. lilisciiicetcum Redemptore nostroapasaione ad resursectionem transmigrant, et in Jerusalem CGoIosti quandoque Dominum la^ti videbunt,quihoc modo, vitiis derelictis, ad virtutum celsitudinem transierint. <(Et nos vobis annuntiamus eadusad pairesno- «stros repromissio facta est. »AbrahaB enimdictum l^ est:«In te benedicenturuniversaecognatiiMiesierra (Gen. xxii). » Jacob autem, « et benediceutur in te et in semine tuo cunct^e tribus terr Et pulchre re- surgens amortuis^ primo pacem discipulis commen. davit, ut per suam passioncm,resurrcctionem, an- gelicam at humanam naturam reconciliatam essc ostenderet. Ex eo enim tempore quo primus homo peccando recessit a Deo,discordiainter homines et angelos fuit. Sed quiahumanam naturam Dominus redimens, ad consortium angelorum revocavit, ro- Burgens a mortuis, quasi speciale munus discipulis pacem contulit. «Ipseestenim,» aitApostoIus,»pax nostraqui fecit utraque unum,et medium parietem copulavit, dissolvens inimicitias in carne sua, ut duos conderet in semetipso^in uno novo hominefa- ciens percem,et reconcilians ambos in uno corpora Deo. Et veniens evangelizavit paccm his qui longe, et pacem his qui prope (Ephes. ii). » Sive resurgens amortuis discipulis paccm commendavit,utiIlosad Buam visionem perventuros esse demonstraret,qui pacis concordiam corde et corpore servant, juxta quod ille alibi dicit : « Beati pacinci,quoniam niii Dei vocabuntur {Matth, v). » — « Pax cnim, » ait Psa]mista,«muItadi]gentibuslegemtuam,Domine, et non est illis scandalum (Psal. cxviii). » Sed ne alium esset putarent, cujus corpus post resurrectio- nem clarificatum videbant, adjunxit coutinuo : « Ego « sum.»Ubi considerandum quia non dixit egofui, sed ego sum. Sum quippe substantivum verbum, quod nec praeteritum, nec futurum sonat, sed semper prsBsens, illi specialiter congruit, cui nec futura 8uccedunt,necprceteritatranseunt, sed semperhabet esse per ssternitatem, sicut ipse ait ad Moysen : « Ego sum qui sum. Haecdices filiis-Israel:Oui est, misit me ad vos (Exod. ni), » Quia vero humani oculi immortale corpussinetimoreviderenonpote- rant, confortari.a Domino indigebant. Ait enim : « Nolite timere. » Habct enim fragilitas humaniB natursehoc proprium,ut cum aliquid supra sevide- ritjinfra se pertimescat. Unde et subditur : « Conturbati vero et conterriti, existimabant se « spiritum videre. » Sed ista subitanea conturbatio diacipulorum, magnus error factus est Manichaeo- rum. Et ipsi enim qui negabant Dcum veram car- nem non assumpsisse^hocinadjutoriumsuierroris assumerevoluerunt,quodab apostolisDominus post resurrectionem spirittis sit aBstimatus. Sed hunc errorem discipulor nm ipae Domi n u s falsum co m pro- bavit, cum ab hoc errore discipulorum animos re- vocavit, dicens : « Quid turbati estis,et cogitationes ascendunt in « corda vestra? » Ubi notandum, quia non dixit, cogitationes descendunt in corda vestra^sed ascen- dunt. Bonaecnim cogitationesdescendunt,quia de- super a Doraino dantur, teste Jacobo apostolo, qui ait: « Omne datum optimum,et omne donura per- fcctura desursum est, descendcns a Patreluminuin (Ja^. i). » Malae yevo cogitationes descendunt,quia A ab iniinundis spiritibus exinio iiiiiailiuulur.Al» Et adhuc aliter Dominus in sua carne vcsti- giapassionis reservantyutquid advocatus cst nostcr, et Palrem interpellat pro nobis in humanitate, qui cuncla dat cum Patre per divinitatem, ipsa vulnera, ^U9prono8traredemptione8ustinuit,Patriostendat, uteura misereri hominibus faciat,proquibus unige- nitusDominuBtantaactaiiasustincrenonrccusavit: etsic eum qui misereri non cessat,ad miserandum provocet. Vel certe post resurrectionem Dorainus vestigia passionis in sua came voluit reservare, u ipsa signa passionis victoriam quam de antiquo ho« ste obtinuit, in perpetuo prspdicent. Sicut enim« verbi gratia, forlissimus miles, cum jubente impe« ratorc in praelium processcrit, si contigerit eum victorcm quidem, sed vulneratum ad propriam pa- triam redire, non ita vult sanari a medicis, ut ve- stigia vulnerum non apparcant, sed absque deformi- tate apparentcs, ejus audaciam cunctis videntibas indiccnt : ita et Dominus resurgens a mortuis, ve- stigia passionis in sua carne voluit apparere, ut vi- ctorem oum diaboli ipsa signa per infinita saecula demonstrent. Et quia discipulorum mentes inter mocrorem et gaudium posiUe, nondum perfectas eum rcsurrexisse credebant, verum indicium resur- rectionis adhuc manifestat. Unde et subditur : V Adhuc autem illis non credeniibus, sed pras « gaudio mirantibus dixit : Habetis hic aliquid quod c< manducetur? At illi obtulcrunt ei partem piscis « assi et favum mcllis. Et cum manducasset coram « eis, sumens reliquias dcditeis. > Manducavit ergo et bibit coram discipulis post rcHurrectionem, non quod cibo carnali sustentari indigeret, sed ut in ve- ritatc carnis se resurrexipse monstraret, quia pro- prie comcdere ad corpus pertinet, non ad spiritun). Manducavit et bibit coram discipulis, ut tanto ejus resurrcctionem securius praedicarent, quanto non solum carncm ejus manibus palpassent, sed etiam oculLs corporalibus comedere vidissent, et securt postea diccrent : Quia visus est post resurrectionem non omni populo, sed tcslibus prfleordinatis a Deo, nobis qui manducavimus et bibimus cum iilo post- quam rcsurrexit a mortuis, et praecepit nobis prs- dicarc populo et testificari quia ipse est, qui consti- tutus est a Deo judex vivorum ct mortuorum. Sed nec ipsiuB cibi qualitas, quem post resurrectionem comedit, a mysterio vacua credcnda est. « Obtulerunt, » inquit, « ei partem piscis assi ct « favuni mellis. •> Quid in pisce asso, nisi Mediator Dei et homiuum significatur esse passus? Ipse enim ut piscis latere dignatus est in aquis generis humani, ipse ut piscis captus est hamo passionia, sed meile dulcior exstitit in resurrectione. Cujus dulccdinem degustaverat ille, qui dicebat : « Quam dulcia fauci- bus nieis cloquia tua, Domine, super mel et favum ori meo {Pnal. cxvni). » Favus namque mel in cera cst. Mfl ergo in ccra, dulcedo divinitatis est, jun- cta forma humanitatis. u Et cum manducasset coram cis, sumens reli- « quias dedit eis. » Quod Dominus reliquias cibo* rum discipulis tradidit, ad hoc pertinet, quia sUam passionem eis imitandam esse ostendit, juxta quod ipse alibi ait : « Si quis vult post mc venire, abne- get scmetipsum et tollat crucem suam et sequatur nie {Liic. ix). » Undc unus eorum aiebat : « Christus pasFus est pro nobis (/ Petr. ii), » etc. Dedit ergo eis reliquias piscis assl et favum mellis, qui suam pnssionem ainaram e&sc ostendit in dolore cordis, scd diilcissimam in gloriam rcsurrectionis. Undc 411 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISG. OPP. PARS H. — HOMIL. m unus eorum» qui quasi siigmata pasaionis ejus in 8U0 corpore pepferebat, ait : « Fratres, existirao enim quod non sunt condigaaE; passioncs hujus tcmporis ad futuram gloriam, qu» Prudenter cnim personas distinxit, et naturam univit. « Glori- « ficavit Filium suum, » quando post reaurreclio- nem nimis mirabilem, ioiius mundi creduiilatcm Deus in eo quod homo facius est, habere concessit. [j Glorificavit eum gloria resurrectionis, glorificavit gloria ascensionis, et glorificavit su» dexteraj ses- sionis. « Quem vos quidem iradidistis. » Hincemm respondit Pilatus Domino, dicens : « Nunquid epo Judaaus sum ? Gens tua et pontifices tui tradiderunt tc mihi, quid fecisti (Joan. xviii)? » aubaudiatur, ut tradereris mihi. Tradiderunt enim Dominum sace^ dotes per invidiam, tradidit Judas pro cupidiUle, tradidit Pater pro nostra liberatione, tradidit semet- ipsum Filius pro nostra dilectione. De Patre cnim ait Apostoius : « Qui proprio Filio suo non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum [Rom, vni). « De Filio autem, « qui dilexit nos, et tradidit semct- 473 lIOMIUvE DE TEMPtfRE. 414 ipsum pro nobis (Gal. li), » et « negastis ante faciein Pilati, » dicentea : « Crucifige.cruciTige » talem. « Nos non habemus regem nisi Cffisarem. Nos legem ha- bemus,et secundum legem debet mori,quia Filium Dei se fecit, b « judicante illo dimiiti. » QUiCrebat cnim, ait Evangelium, Pilatus opportunitatem, ut dimitleret Jesum, dicens : « Ego non invenio in eo causam, » sed neque Herodes. Pilatusmittit ad He- rodem, Herodes mittit ad Pilatum. Inler duas impie- tates discurrit pietas, ct tamcn impietas pietatem non potest condemnare. Praesens est reus, et non invenitur rcatus. Tradidistis mihi hunc hominem quasi avertentem, inquit, populum, et ecce coram vobis interrogans, nuJlam causam invenio in eo ex bis, in quibus eum accusatis. Dicitisquod pra^cipiat tributa non solvi Ciesari, comprobavi falsum esse quod objicitis. Docere hunc contra legem dicitis,et probavi eum non destruere legem, sed adimplere. Omnia quoj objecistis, in diversum inventa sunt. « Et petistis virum homicidam donari vobis. » Erat autem, ait Evangelium, qui dicebatur Barabbas vin- clus, qui in seditione fecerathomicidium.Barabbas enira, qui /iltus paMs eorum interpretatur, signiG- cat diabolum, qui multas seditiones in toto concitat orbe,homicidiascih*cetetadulteriaetomniacrimina, quia statim ut Jesus crucifixus est, Barabbas iste dimissus, suffocat populum Judaeorum. « Auctorem vero vitae interfecistis, • illum qui plasmavit hominem de limo terrae, et inspiravit in faciem ejus spiraculum vita^, et factus esthomo in animam viventem, illum qui dixit : « Ego sum via, veritas, et vita (Joan, xiv). » Et de quo Joannes : " Hic est verus Deus et vita aeterna (/ Joan. v). » « Et nunc, fratres, scio quia per ignorantiam «( fecistis. » 8i enim cognovissent, ait Apostolus, «( nunquam Dominum gloriaB crucifixissent. » (/ Cor. n.) « Deus aulem qui praenuntiavit per os omnium " prophetanini pati Christum suum,implevit sic. » Hinc et ipse Dominus Cleophae, et alio discipulo ait : • 0 stulti et tardi corde ad credendum,in omnibus quse locuti sunt prophet®, nonne haec oportuit pati Christum, et ila intrare in gloriam suam? Et inci- piensaMoyse et omnibus prophetis, interpretabatur illis in omnibus Scripturis quae de ipso erant [Luc. xxiv). n Si enim Moyses et omnes prophetae Chri- stum locuti sunt, et hunc per angustiam passionis in gloriam suam intraturum, qua ratione se glorian- lur esse Christianos, qui juxta virium suarum mo- fiulum neque Scripturas qualiter ad Christum per- tineant investigare, neque ad gloriam, quam cum Christo habere cupiunt, per passiones tribulationum desiderant attingere? HOMILIA LXXVI. FERIA QUARTA PASCHiE. (JoAN. xxi). « In illo tempore : Manifestavit se ite- « rum Jesus ad mare Tiberiadis. Manifestavit autem '» sic : Erant simul Simon Petrus et Thomas, qui A << dicitur Didymus. » Et reiiqua. Gum memoriain Dominicas resurrectionis semper animo retinere, et ore recitare debeamus, maxime tamen istis diebus de illa loquendum est, in quibus facta creditur et voneratur. Et non debet onerosum videri ad au- diendum,quod sanctis evangelistis utile visum fuit ad scribendum. Non solum enim gloriosum est, quod discipulis post resurrectionem apparuit, sed etiam numerus eorum quibus apparuit, vei locain quibus visus cst, mysteriis plena sunt. Quod in"hu- jus lectionis serie Evangelista manifestare curavit, cum tam sollicite modum apparitionisejus expres- sit, dicens : « Manifestavit se iterum Jesus ad mare Tiberiadis. Manifestavit autem sic, » etc. Et pulchre septima apparitione septem discipuHs apparuit,quia w^ illi ad ejus visionem perventuri sunt, qui septiformi Spiritus sancti gratia illuminati, fluctus praesentis sacculi divino amore calcant, et in lucrandis aiiima- bus invigilant. Septenarius enim numerus, qui con- stat ex ternario et quaternario, id est ex primo im- pari et primo pari, donn Spiritus sancti significat, per cujus gratiam et fides Trinitatis cognoscitur, et quatuor Evangcliorum doctrina custoditur.Sed quae- rit aliquis quare Petrus post conversionem ad pis- cationem rediit, cum Veritas dicat : « Nemo mittens manum in aratrum, et aspiciens retro, aptus est regno Dei {Luc, ix) ? » Ad quod brevis quidem, sed facilis patet responsio, quia illud opus post conver- sionem sine culpa repelitur, quod ante conversionem absque culpa exercebatur. Quod facilius cognosci- mus, si cum officio Petri et Matthaei evangelistae et C coapostoU operaconferamus. Nam piscatorem fuisse Petrum, Matthaeum vero telonarium novimus. Et Petrum quidem post conversionem ad piscationem rediisse, MatthaBum ad telonei lucra resedisse non legimus : quia aliud est victum cum justitia quas- rere in piscando, et aliud jurgando telonei lucris insistere. « Et exierunt et ascenderunt in navem, et illa (( nocte nihil prendiderunL ^> Sicut navis saeculum significat, sic nox illa pro ignorantia ponitur,ut est illud : « Nox praBcessit, dies autem appropinquavit (Hom, xiii). » Omnes enim ante adventum Domini quotquot laboraverunt quasi in nocte laboraverunt, quia spem resurgendi vel vitam aeternam possidendi perfecte habere non poterant, sicut modo habent. j) Tota ergo nocte nihil prendiderunt, quianisiDomi- nus sua gratia cor illustraverit auditoris, quasi in nocte laborat sermo doctoris, leste Psalmista qui ait : '< Nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laborant qui aBdificant eam (Psal. cxvi). » Ut autem et doctores recte docere, et auditores digne valeant audire, illius flagitanda est misericordia, de quo subditur : « Mane autem jam facto, stetit Jesus in littore ; « non tamen cognoverunt discipuli quia Jesus est.» Ubi forte movet aliquem, quare Dominus post re- surrectionem in littore stetit, cum ante passionem non solum coram discipulis super fluctus maris am- 475 HAYMONIS HALBERSTAT EPISC. OPP. PARS IL — HOMIL. 476 bulaverit, sed eliam Petro, supra mare ut arabularc A posset, dederit manum. Ad quod dicendum est, quia non hoc Dominus propter impossibilitatem, sed propter mysterium fecit. Permare ergo (ut diximus) saeculum significatur. Discipuli ergo in mari erant, quia inter fluctus sacculi hujus adhuc Jaborabant. Dominus autem in littore stetit, quia ab eorum corruptione et mortalitate alienus erat. Ac si verbis diceret : Jam vobis in mari uon appareo, quia inter fluctus SflBculi vobiscum coramuniter non vivo. Et hoc est quod alibi ait : « Haec sunt verba qucc locu- tus sum iid vos, cum adhuc essem vobiscum {Luc, XXI v). M , « Dicit ergo eis Jesus : Pueri, nunquid pulmen- « tarium habetis? Responderunt ei : Non. » Non ignorans Dominus interrogavit discipulos, sed ut ex ^ communilocutionesuamdemonstraretcognitionem. Et pulchre suos discipulos pueros vocavit.Puer enim a puritate dictus est. Recte et hoc nomen discipulis convenit, quia absque dolo et simulatione,purissirao cordis amore Domino adhajrebant. In quorum olim persona per Isaiam dictura fuerat : « Ecce ego et pueri mei, quos dedit mihi Dominus (Isa, viii). » Tales enim parvuios omnes credentes esse volebat cum alibi dicebat : « Nisi conversi fueritis, et effi- ciamini 8icutparvuii,non intrabitis in regnum ccelo- rum (Matth» xviii). » Et iterum : « Sinite parvulos venire ad me, talium est enim regnum ccelorum (MaUh. xix). » « Dicit eis Jesus : Mittite in dexteram navigii « rete, et invenietis. » Bis in sancto Evangelio legi- mus, quod ad Domini jussionem retialaxatasintin C piscationem : primum ante passionem, et nunc se- cundo post resurrectionem. Hoc tamen inter utram- que piscationem distat, quia in illa priori piscatione retia laxari jubentur,in qua tamen parte mitteren- tur non demonstratur, in hac autem specialiter in dexteram mitti jubentur : in illa praB multitudine piscium rete rumpitur, in hac autem multi pisces capti sunt, et retia rupta non sunt. Unde apparet quia per illam priorem piscationem significatur Ec- clesia, qualis est in prassenti vita : per hanc auteni, post resurrectionem factam, qualis erit in futuro. Boni enim soli nusquam sunt nisi in coelo, mali soli nusquam sunt nisi in inferno. In praesenti enim Ec- clesia utriusque partis civcs inveniuntur,quia multi per fidem in Ecclesiam intrant, qui per bona opera n ad regnum coelorum perventuri non sunt, de quibus per Psalmistam dicitur : « Annuntiavi et locutus Bum, multiplicati sunt super numerum (P&al, xxxix). » In hac ergo piscatione, quee posl resurrec- tionem facta est, decebat ut soli boni pisces cape- rentur, per quos electorum numerus significaretur. « Miserunt ergo rete, et jam non vaiebant illud trahere prae multitudine piscium. » Quod exteriora miracula interiorein fidem frequenter instruant, in praisenti loco demonstratur, quando Dominum, quem ex visione et collocutione non cognoverant, ex captura pisciuin cognoverunt. Cum ergo tola nocte laborantes nihii cepissent, mox ad ejus jus- sionem tantam multitudinem piscium ceperunt,ut rete trahere non valerent. « Dicit ille discipulus quem diligebat Jesus « Petro : Dominus est. » Et quia inter omnes vir- tutes virginalis integritas quodam privilegio prs- cellit.recteincorruptibileDomini corpus incorruplus virgo prior recognovit Joannes scilicet, cujus cst hoc Evangelium. Sed cum omnes audissent quia Dorainus est, qui eura prae caeteris araavit, prior venire festinavit. Unde subditur : « Simon Petrus « cum audisset quia Dominus est, tunica succinxit « se » (erat enira nudus) « et misit se in mare, et « pervenit ad Jesum. > In raultis locis Evangelii demonstratur, quod pra? caeteris discipiilis Petrus Dorainum dilexerit. Nam cum se passurum Hieroso- lymis praediceret, dicens : « Ecce ascendimus Hie- rosolymam,et Filius hominis tradetur in manus pec- calorum, et condemnabunt eum morte (Mallh. xx). » Petrus assumpsit eum secreto, et ait illi : (^ Absit a te, Domine, non fiat istud (Matth. xvi), » non eniin decet ut Filius Dei guslet mortem. Et cum ejusdem passionis articulo imminenteDominusdi- ceret : « Omnes vos scandalum patiemini in me in ista nocte, » ille prae multitudine amoris confisus dicebat : « Etsi omnes scandalizati fuerint in te,ego nunquara scandalizabor. » Gumque Dominus quod futurum erat prosequeretur, dicens : « Amen dico tibi, antequara gallus cantet, ter rae negabis, »ille contradicebat : « Etsi oportuerit rae mori tecum, non te negabo (Mailh, xxvi). » Et ut in hac lectione refertur, cura Dorainum stantem in Jittore vidisset, tunica succinxit se, et misit se in mare. Spiritua- liter vero hoc diccre possumus, quia postquameura resurrexisse cognovit, tunica fidei vel amoris, qua in negando se nudaverat, reinduit, et misit se in mare, id est inter turaentes mundi potestates ejus noraen praedicari ccepit, quem ad unius mulieris vocem ter prius negavit. Ait enim : « Obedireopor- tet Deo magis quam hominibus (Act, v). » « Alii autem discipuli navigio venerunt, » id esl> eadem fide vel amorc flagrantes, qua Petrus aposto- lus accensus erat, secuti gunt. Unde et bene dici- tur : « Non enim longe erant a terra, sed quasi « cubitis ducentis, trahentes rele piscium. » Quia in ducentis cubitis centenarius numerusduplicatur, perfectam numerus iste charitatem insinuat,qu«ex dilectione Dei et proxirai constat. Qui enim perfecte Deum et proximura diligit, non longe est a terra viventium. « Ut autem ascenderunt in terram, viderunt pru- « nas positas et piscem superpositum, et panem. » Ubi ad litteram quasi sonare videtur, quod piscis et panis prunis superpositos esset. Sed sciendum est quia ille qui necessarius erat, id est piscis,pru- nis erat superpositus, ponis vero seorsura positus erat. Notandum etiam quod ipsa qualitas ciborum a mysterio non vacat. Nam sicut in alia Evangem lectione legimus, cum pisce asso favum mellis disci- AT mmiAJE DE TEMPORE. 478 puHDomino obtulerunt, hic autem, paniset piscis A memoratur fuisse. Ipse enim qnasi piscis assatus est tempore pasaionis^ sed dulcedinem panis exhi- buit tempore resurrectionis^qui de seipso a\t(Joan. \i) : (i Eqo sum panis vivus, qui de cmlo descendi. » Et iterum : « Panis quem egodedoro, caro meaest pro saeculi vita. b « Dicit eis Jesus : AfTerte de piscibus quos pren- « didistis nunc. Ascendit autem Simon Petrus, et n traxit rete in terram, plenum maguis piscibus u centum quinquaginta tribus.Et cum tanti essent, tf non est scissum rete. »Manifestum est,nec expo- sitione indiget,quid sit quod Petrus prior omnibus rete cum piscibus traxit in terram. Ipsi enim spe- cialiter Ecclesia commendata est, illi ligandietsol- vendidata est potestas, quandoei aDomino dictum » est: « Tu es Petrus, et super hanc petram aediH- caboEcclesiammeam, ct port® inferi non praevale- buntadverBuseam. Et tibi dabo claves regni ccelo- rum. Et quodcunquc ligaveris super terram, erit ligatum et in coelis : et quodcunque solveris super terram, erit solutum etincmlis {MalUt.xw), » Nam et post resurrectionem ei a Domino dictum est : « Simon Joannis, diligis me plus his ? Pasce oves meas (/oan. xxi). » Sed illud sollicite consideran- dum est^ quia nequaquam evangelista ipsorum piscium numerum tam sollicite expressisset, si in ipso numero mysteriumdefuisse crederct.Ait enim: ci Ascendit Simon Petrus, et traxit rete in terram, plenam magnis piscibus centum quinquaginta tri - bus.» Numorus iste ab uno incipit, sed usque ad decem et septem crescendo multiplicatur. Si enim C decem et septem ter duxeris, quinquaginta unum inveDies.Iterum,si quinquagintaunum ter multipli- caveris, centum quinquaginta tria invenies. Decem vera addecalogum logis numerum pertinent, quia decem prseepta Moysi data sunt. Septem vero ad spiritualem gratiam NovlTestamenti,propterseptem dona Spiritus sancti, vel propter fidem sanctfle Tri- nitatis, et doctrinam quatuor Evangeliorum. Quin- quagesimua autem numerus ad requiem pertinct, quia quinqaagesimus annus jubilapus.id est annus remissionis est dictus. Quia ergo illi ad veram re- quiem pervcnturi sunt, qui decalogumlegispergra- tiam Spiritus sancti spiritualiter implent,quasi de- cem et septem ter ducimus,utad*quinquagesimum numerum perveniamus. Et quia vera requies in D unitateestyrecteadquinquagesimumadditurunum, quoniam sic de primitivaEccIesiadictumest.nMul- titudinis autem oredentium erat cor unum et anima una {Act. iv). » Et quoniam custodia legts et gratia spiritoalis io fide sanets Trinitatis constat, quasi quinquaginta tria perveniamus. Quia enim (sicut Bupra dictum est) per banc piscationem Ecclesia, qualis in futuro erit, significatur, dignum fuit ut tot pisces caperentur, per quos electorum summa, que cum Domino regnatura est, significaretur. Ut autem Dominus do sua resurrecliono omnem dubi- tationem a discipulorum mentibus auferret,non so- lum ejus dignatus est apparere, sed etiam coram eis comedere Unde et subditur : » Dicit eis Jesus : Venite, prandete. » Et pulchre ultimum convivium cum septem discipulis voluit celebrare,quia illi postuniversalejudicium cumDo- mino aeternum convivium celebraturi sunt, qui in prssenti saeculo septifjrmi gratia Spiritus sancti repleti fuerint. Quod vero subditur : « Et nemo au- « debat discumbentium eum interrogare, Tu quis c( es ? scientes quia Dominus cst. » Tale est ac si diceret : Nemo praesumebat qais essct interrogare, quia quod ipse Christus esset, nemo poterat dubi- tare. Tam enim manifesta et praeclara erat ejus cognitio,utomnibussevidentibus manifestum esset quis csset : et ideo superfluum erat, quis esset in- terrogarc, dc cujus cognitione nemo discumben- tium potorat dubitare. c( Et venit Jcbus et accepit panem, et dabat eis, u piscem similitcr. »Dcditergo Dominus discipulis piscem, quia suam passioncm imitandum esse os- tendit. Dedit et cum pisce panem, quia post tole- rantiam passionis gaudia repromisit aeterns satie- tatis. Quod vero dicitur : « Hoc jam tertio manifestutus est Jesus discipulis (( suis : cum resurrexisset a mortuis. > Non ad nu- merum apparitionem, scd potius ad dierum perti- net.Nam primo die quo resurrexit a mortuis, quin- quies ab hominibus visusest. Iterum autemaliadie, quando postdiesoctoapparuit discipulisinconclavi, ubi erat Thomas.Tertio veroquando piscantibus ad mare Tiberiadis^ septima vice apparuit discipulis. HOMILIA LXXVII. FERIA QUINTA PASCHiE. (JoAN. XX.) « In illo tempore : Maria stabat ad « monumentum foris,plorans. » Et reliqua. In mul- tis locis Scripturaj virtus perseverantiae laudabilis ostenditur, non minus tamen in bujus exordio le- ctionis, quam praecipua virtus sit cognoscimus, si hujus Evangelii superiora parumper attendamus. Supra enim retulit evangelista, quia, cum adhuc tenebrae essent,Maria Magdalene venit ad monumen- tum, et vidit lapidem sublatum a monumento. Cu- currit ergo, et vcnit ad Simonem Petrum. et ad alium discipulum quem amabat Josus, et dicit eis: Tulcrunt Dominum de monumento,et nescimusubi posuerunt eum. At illi currentes introierunt in mo- numentum, et ita invenerunt sicut mulieres dixe- runt. Et de illis protinus scriptum est : Abierunt crgo iterum discipuli ad semetipsos. De illa autem subditur: c< Maria s:abat ad monumentum foris, « plorans.» Ubi considerandum est, mulieris hujus mentemquantusamorDominiaceenderat,quaeeliam discipulis a monumento discedentibus, non disce- debat. Et quia ab inquisitione non cessavit prima eum videre meruit. Unde cognovimus quia in omni bono opere perseverantia necessaria est, Domino diccnte : « Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit {Mailh, x). » Hinc est, quod per legem iid HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS 11. — HOMIL. 480 oanda ho8ti(B in sacriAcio olTerri pra3cipitur. In A cauda quippe finis est corporls, et ille Deo sacrifi- cium acceptum immolat,qui opus bonum usquc in flnem consummat. Hinc est etiam,quod Joseph in- ter reliquos fratres tunica talari indutus esse me- moratur. In talo quippe finis est corporis. Et illa talari tunica spiritualitcr induitur,qui bonum opus usque in finem perduclt.Hinc nos etPsalmistaad- monet, dicens : « Consliluitc diem solemnem in condensis usque ad coruu allaris (PsaL cwii). « In cornu namque altaris finis est, Et illc dicra solem- nem monlc ccl»'hrat, qui in bono opere usque in linem perseverat. Quanto autem mocrore de Domino mulier h«c arflig€retur,manifestatur cum dicitur : c( Maria stabat ad monumentum foris, plorans. » Plorabatenim,quia eum quemmultumdesidcrabat, n non videbat : plorabat,quia de monumento corpus fbratum putabat. « Dum ergo fleret, inclinavit se et prospexit in « monumentum.»Jam enim monumentumvacuum viderat, quia et Dominum de monumento furatum discipulis nuntiaverat. Quid est quod itcrum se in- slinavit, nisi quia iterum videre desiderat ? Valde enim amantisemelaspexisse non sufTicit.Sicutenim no6,cum aliquamremperdimus,quamvis huc illuc- quequffirendodi8curramu8,tamenadeumlocum saj- pius respicimus, ubi eam habuisse meminimus:ita et h£c mulier, quamvis huc illucqueDomini corpus quaereret, anxiatamen deejus absenlia,frequentius monumentum a6piciebat,ubi eum positum noverat. Unde etsi Dominum statim videro non meruit, ta- men angelorum visione privata non est. Unde et C subditur : u l£t vidit duos angelos in albis sedentes « unum ad caput et unum ad pedes, ubi positum « fuerat corpus Jesu. » Ubi forte movet aliquem, quare Joannes in Domini resurrectione sedentes de- scribat, cum Lucasejusdemresurrectionis modum describcns, commemoraret quod juxta mulierem steterint.Ad quod ro3pondendum,quia sicut sedere regiae dignitatis est,sic stare adjuvantis vel pugnan- tis. Et quia idem Mediator Dei et hominum rex no- bis pariter et sacerdos elTectus est, alios sedentes et alios stantesdescribit. Et quiabiccujusresurre- ctionem teslificari venerant, Deus et homo creden- dus est,reteunus ad caput,et unus ad pedessedisse memorantur Per caputenim altttudo Divinitatis de- signatur, sicut dicit Apostolus : « Caput Chrisli D Deus (/ Cor, ii) : » pcr pedes humanitas exprimitur, sicut per Moysen dicitur : « Et qui appropinquant pedibus ejus, accipient de doctrina illius [DeuL xxxiit). » Quasi ergo ad caput sedet angelus, cum Evangelista praedicat : « In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum (/oan.i). B Quasi ad pedes sedet angelus, cum idem Evangelista subjungit : « Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis [Ibid,). » Et quia consue- tudo est Palaestinis ut dies festos celebrantes albis vestibus induantur,cum in vestibus albis angeli ap- parucrunt, fcstivitatem sc celebrarc ostenderunt. Ubi si quis quaerat utrum suam, an nostram^ re- spondendum est, quia et suam et nostram. lila enim Domini resurrcctLo,angelorum festivitas fuit, quia eorum numerum per apostatam angelum im- minutum ex hominibus recuperavit.Nostra quoque festivitas fuit^quia nos detenebris et umbra mortis liberatos, ad angelorum dignitatem re^ocavit. « Dicunt ei iIlr:MuIier, quid ploras?» InteiTOga- bant angeli non solum causas,sed etiam inquisitio- nes, non ut qua?rendi desiderium minuerent,8ed ut augercnt. Sicut cnim nos cum propter carorum amissionem flemus,siquis nos fleti causas inquirat, fletum magis accumulat : ita et illi causas doloris interrogabant,ut fleti desiderium augercnt,8cieQte8 beatos esse lugentes, quouiam ipsi consolabuntur. Sed mulier cujus rei gratia fleret, manifestat cum adjungit: « Quia tulernnt Dominmn meum,elne- « scioubi posuerunt eum.» Ubi notandumquianoa dixit^ tulerunt corpusDomini mei,sed tuIeruntDo- minum meum, cum solumcorpus Domini in monu- mentum positum noverat Scriptara enim sacra aliquando totum pro parte ponere consuevit, et ideo cum solum Domini corpus quasreretyDominum sublatum de monumento commemoravit. « Ilffic cum dixisset, convev^sa retrorsum, vidil « Jesum stantem, et oon seiebat quia Jesus est. » Pulchre,ut Deum mereretur videre Maria, conversa retrorsum dioitur, qui enim retrqrsum convertitur, illuc oculos dirigit, ubi prius terga habebat. Quasi ego retrorsum conversa est, quando dubitationis nebulas postponens,Christi resurrectionem ex parte crederecGspit.Cuitamen Dominus itasaam visionem temperavit, ut qnia amabat, sed eum resurrexisse non credebat, illum et videret, et non recognosce- ret. Unde et subditur : « Ula existimans quia hortulanus esset, dicit ei: « Domine, si tu sustulisti eum, dicito mihi ubi po- « suisti eum, et ego eum tollani. » In quibus verbis etiam considerandum, quantus amoris ardor men- tem mulieris imbuerat, qu se dixisset, si in ipsa sua trepidatione mysterium Non enim semel in die, sed frequenter ad Domini deesse sensisset. Per duos ergo discipulos spiritali- ter duo ordines populi praefigurantur, Judaeorum scilicet et gentium. Per Petrum autem seniorem, significatur gentilis populus : per juniorem vero Joannem, synagoga Judaiorum. Prior ergo Joanncs cucurrit, sed in monumentum non intravit: quia in cognitione Dei et notitia legis prior Synagoga fuit, sed ad finem intrare renuit. Venit autem Simon Pe- trus sequens eum, etintravit, quiagentilis populus po!?t Domini incarnationem conversus, tardius qui- dem venit, sed prius ad fidem intravit, juxta illud quod ait in Evangclio Dominus : « Erunt primi novissimi, et novissimi primi {MaUh, xx). » « Et vidit linteamina posila, et sudarium quod fuerat su- per caput ejus, non cum linteaminibus positum, sed monumentum sanctasmulieres venisse putandae sunt. Sive certe quod Joanncs dicit, venisse eam cum adhuc tenebrae essent ad monumentum, et Marcus ortojamsole, unus partis oricntis^ alter occidcntis describit. Quotidieenim oculis cernimus, quiacum 8oI concavas terrarum partes relinquens, priino cre- pusculo terris lucem reddere incipit, ita fit lux in oriente, ut tenebrae non desint in occidente. Et quod ait Joannes, cum adhuc tenebraB essent, partes occi- dentis attendil : quod vero Marcus dicit, orto jam sole, partes orientis consideravit. Spiritualiter vero tenebrae in corde mulieris erant, cum ad Domini ve- nit monumenium : quia resurrectionis ejus ignara, viventem inter mortuos requirebat. Tunc autem in ejus mente sol ortus est, quando eum non solum C separatim involutum in unumlocum.»Quid perlin- resurrexissevidit, scd etiam credidit. « Et viditlapidem sublatum amonumento. » Qua- liter vel quando revolutio hujus lapidis facta sit, Matthsus manifestius describit, dicens : « Angclus quippe Domini descendit de cobIo, et accedens revol- vit lapidem, et sedebat super eum (Matth, xxviii). » Ubi non putandum cst quod Dominum in resurre- ctione angelus juverit, sed ad hoc lapidem revolvit, ut ejus rcsurrcctionem factam hominibus dcmon- straret. Sed mulierpostquam lapidem a monumento sublatum vidit, quiaDominumnondum resurrexisse credebat, furatum credidit, atque festina quod vidit discipulis nuntiavit. Haec est veraciter, quae in Can- ticis canticorum voce Ecclesiae dicit : « In lectulo teamina, nisi bonae actiones significantur ? Linteum namquc, quod cum labore texitur, sed cum decore induitur, bonorum actiones significat : quae cum studio pii laboris perficiuntur, sed cum decore ani- mae induuntur, de quibus Ecclesiae voce per pro- phetam dicitur : « Vivo ego, dicit Dominus, quia omnibus his velut ornamento vestieris (Isa, xux). » Per sudarium vero, cum quo sudor laborantium ter- gi solet, unde et nomen accepit, labor Dominicaa passionis exprimitur. Unde et ipse per Prophetam : « Laboravi clamans, raucae factae sunt fauees meae [Psal. Lxviii). » Aliter: por sudarium quod super caput ejus positum fuerat, ejus Divinitas intelligi potest. « Gaput namque Christi, ait Apostolus, Deus meo per noctem quaesivi quem diligit anima mea : Q est (/ Cor, xi). » Quod separatim invenitur, quia qussivi illum, et non inveni. Surgam et circuibo ci- vitatem,quaeren8quemdiligitanimamea.lnvenerunt me vigiles qui custodiunt civitatem. Nunc quem dili- git anima mea vidistis ? Et factum est dum pertrans- issem illos, inveni quem diligit anima mea. Teneam illum nec dimittam, donec introducam in domum patris mei> et in cubiculum genitricis meae (Cant, m). ») Unde et subditur: « Gucurrit ergo et vcnit ad Simonem Petrum, et « ad alium diacipulum quem amabat Jesus, et di- « cit eis : Tulerunt Dominum meum de monumento, » et nescimus ubi posuerunt eum, » Quod cum au« Greator omnem creaturam excellit. Non ergo cum linteaminibus, sed^cparatim in unum locum suda- rius capitis Domini invenitur : quia Domini passio longe anostrapassioncdissimilisfuit, quoniamquod nos cum peccato vix portamus, ille sine peccato per- tulit : et nos quidem pro nobis ipsis tribulationes patimur, ille autem pro nobis, et non pro se passus est. Bene autem involutum inveniri dicitur.Linteum enim quod involvitur, ejus nec initium nec finis vi- detur. Et quia hic, qui passus est in humanitate, nec initium ncc finem haberet in Divinitate, recte sudarium capitis qjus involutum invenitur. HeotQ 487 HAYMONIS HALBEIISTAT. EPISC. OPP. PAIIS II. — HOMIL. m letiam iaunoloco inveniri diciliM': quia in scissura A nos credainus, el mandatis ejus fideliter obe' mentium Dominus non est, sed in illorum cordibus diamus. habitat, qui puro corde unitatem retinent. Unus enim Dominus, unitatem diligit. Unum ergo dividi non potest, quia ubi divisio est, Christus inhabitare lion valet : quoniam ipse est, qui facit inhabitare unanimes iu domo {Psal, lxvii). Unde et de primi- tivaEcclesia dicitur: «Multitudiniscredentium erat 'Cor unum { /cL iv), » et reliqua. c< Tunc ergo introivit ille discipulus qui venerat « primus ad monumentum. » Postquam intravit Petrus, intravit et Joannes, qui prius venerat : quia sicut Apostolus ait : « Cum plcnitudo gentium in- troierit, tunc oinnis Israel salvus (iel {Hom, xi). » Et lion prius quod spiritalc est, sed quod animale^ deinde « Hic est qui venit per aquam et sanguinem Jesns « Chrislus. )i Ac si diceret: Hic est qui venit maledi. ctionem terrse suo delere baptismate in Jordane, et mundum suo sancto redimere sanguine. «Non in aquasolum^ sed in aqua et sanguine. »Nonenim solobaptismateveneratredimeremundum,sedetiam propria morte et sui sanguinis effusione. c( Spiritus est qui testificatur, quoniam Chrislus est veritas. » Spiritus enim sanctus, per quem no- bis in baptismo omnium datur remissio peccatorum, nos per adoptionem filios Dei facit : quos ipse Do- minus in morte crucis et suo sanguine rcderait, et pcr gratiam ejusdem sancti Spi^^ilus, quem in ba- quod spiritale. « Et vidit et credidit. » Quid putan- p ptismo suscepimus, verae fidei iumen ct agnition 19 dum est vidisse vel credidi^se? Nunquid quod Do- minus resurrexerit a mortuis? Non. Sed vidit lin- teamina posita, et credidit (sicut mulier dixerat) Dominuin furatnm de monumento. Nam si ejus re- surrectionom credidisset, nequaquam evangclista subjungeret: « Nundumenim sciebant Scripiuras, quiaoporte- « bat eum a mortuis resurgere. » In quo loco quanta utilitas sit in intellectu Scripturarum, demonstra- tur, quando apostoli ideo dicuntur Domini resur- rectionem ignorare, quia Scripturas nondum intel- ligebant, scilicet quia eo revclante, a quo procedit omnis sapiehtia, ea spiritualiter nondum intelligere didicerant, nondum enim audierant : « Quia sic scriptum est in lege et psalmis et prophetis de Dei recepiraus, unde salutem consequi debemus asternam. u Quoniam trcs sunt qui testimonium dant in « tcrra, aqua, et sanguis, et spiritus. » Quidarobic sanctam Trinitatem mysticesignificatam intelligunt, qu(E Christotestimonium perhibuit. In aqna Patrem signiOcari intelligunt, quia ipse de sc dicit: « Me dereliquerunt fontem «quae vivaB [ier. ii). » In san- guine, ipsum Christum^ qui pro salutemundi suum sanguinem fudit. In spiritu, cumdem Spiritura san- ctum. Haec saucta Trinitas Christo testimoniura ita perhibet, ipso per Evangelium loquente: « Ego sum qui testimonium perhibeo demeipso,et testimonium perhibet de me, qui misit me Pater. Et cum vene- rit paracletus, quem ego mittam vobis a Patre meo, me, » etc, usque in remissionem peccatorum [Luc. C Spiritum veritatiSjilletestimoniumpcrhibebitdeme (Joan. VIII, xv).M « Et hi tres unum sunt, » id estPa- ter et Pilius et Spiritus sanctus. Unum in natura, unum in divina substantia, coaequales in omnibus, et coaeternales per omnia, in nullo dissimiles. In ista Trinitatis substantia nihii est creatum, quia nihil est inchoatum : nec aliquid ibi superius cognoscitur, quia nihil anterius aut posterius invenitur. In eo quod Trinitas est, unum est, aBternum est, verum est. Haec cst una fides, quia haec est vera fides, et ideo haec est catholica fides, unius substantiae san- ctam eredere Trinitatem, et in Dei Filio carnis animae nostrae naturalem cognoscere veritatem. Ista fide justificamur, hac fide mundamur, Istafidesal- vamur, in hac fide credidimus, quia nobis tribuit xxiv). Sin autem apostoli ideo non credebant re- surrexisse Dominum, quianon sciebant Scripturas, cesset eorum demcntiaqui praeciara discernere no- lunt, et alios discernere volentes reprchendunt, so- lumque in aliis invident, quod aCut agere non possunt aut nolunt. HOMILIA LXXX. In OCTAVA PASCHiE. (I JoAN. V.) « Charissimi, Omne quod natum est « ex Deo, vincit mundum : et haec est victoria quae « vincit mundum, fides nostra. Quis est autcm qui « vincit mundum, nisi qui credit quoniam Jesus erat « ChristusFiliusDei?»Etreliqua.AudistisinEpistola cum legeretur, fratres charissimi, Joannem aposto- lum nos instruentem atque dicentem : « Omne quod q remissionem omnium peccatorum. Sit ergo certis natum est ex Deo, » id est genus spirituale et Deo serviens, « vincit mundum, » id est mundi amato- res, vel opera vincit incredulitatis, et concupiscen- tiam mundi, vel omnem idolorum culturam, in ob- servatione mandatorum Christi. « Et haec est vi- ctoria quae vincit mundura, fides nostra. » Ergo fir- ma fide in Christo vincimus mundum, et omnia terrena desideria, omnemque terrenum amorera atque peccatum, necnon et diabolum, qui princeps est et inventor peccati. « Quis est qui vincit mun- dum,nisi qui credit quomodo Jesus est Filius Dei ? » Qttod manduB, id est amator mundi, non credit, siraa spes omnibus nobis, quia vera resurrectio car- nis, quae praccessit in Christo, sequetur in nobis. Caro ista omnium hominum mortuorunii sive fide- lium, sive infidelium, resurget in fine : sed caro fidelium resurget ad gloriam, caro infidelium re- surget ad poenam. Animae fideles cum suis cor- poribus semper laetabuntur. Animae quoque inii- deles cum suis corporibus semper torquebuntur, ac sic quidquid ibi anim» in carne sua recipient, oon amittent, quando nec bonis poterit auferri gaudiam, nec maiis unquam poterit rcmoveri supplicium. Ac- cipimus itaque vitam ©ternam per sanctam Bcde- '489 iiomilm: de xkmpouk. 490 Biam. In ista sola Ecclesia esl vita<«terna, quiaRcx A. •'^it « iina sabbatorum, » ipsani dicm Uominicare- B surrectionisintelligcrcdebemr.9,quam, ob honorem et rcverentiam ejusdem rcsurrectionis, Hominicam nominamus. Quinqulcs aiitem in eadem die Domi- nus hominibus resurgensamortuisapparere volult. Primo, apparuit Mariae Magdalens, dequa ejecerat soptcm dsmonia, flenti admonumentum;secundo, cidcm Mari2Bcumalt6rafemina,eodemnomine nun- cupata, pergentibus nuntiare discipulis suis illius resurrcctiooem, quando accesserunt ct tenueruut pedes ejus; tertio, Siraoni Petro, quod quamvis cvangelista qualiter vel quomodo ei apparuit non manifestet, tamen quia apparucrit non tacet ; quarlo, cuntibus duobus discipulis in castellum Emmaus, quando cognoverunt eum in fractionepanis: etillis regressis in Jerusalem, et invenientibus undecim congregatcts, et dicentibus quia surrexit Dominus, vcre et apparuit Simoni, tunc quintavice venit Jc- sus, et stetit ia medio. Et hoc cst, quodnuncevan- gelista dicit: « Cum esset sero, » et reliqua. Ratio- nabiliier autem quxri potest quomodo Dominus post resurrectiouem verumcorpushabens, ad disci- pulos foribus clausis inlromitti poiuit.Sedquiahoc mirabile factum ei se non facile cognosci potest, de aliis mirabilioribus ejus operibus vel miraculis unum ad memoriam reducamus. Nam universalis Ecclcsia confitetur eum ex Virgine essenatum;quid ergo est mirum si incorruptibilia et immortalia membra ad discipulosjanuisclausisintroduxit, qui morlale et corruptibile corpus ex utero Virginis clauso eduxit? Igitur si quod majuset fecit,nonest corroborati, quia sicut cvangeiista ait: « Necdum G mirum, si quod minue est facere potuit. Non enim eju3 est vita ffiterna. Hujus Ecrlesiaj pars exsultat .jam etregnat io coelis, parsautemperegrinaturad- huc et iaboratin tcrris. Ipsaest unasancta Ecclosia, |Q quanuDeJiistincamur,in quatuDcglorificabimur. Istam booam matremsicutbonLfiliiuuanimiterdili- gamus. Hujus ergo matris gemitus ncmodcspiciat, monitioaes ejus nemocontemnat,desinu ejusnemo discedat. Ipse enim ad Dci Patrisporvcnicthaercdi- latem, qui Ecclesis matris in fide etdilectione ser- vaverit unitatem. Iti Ecclesia ergo catholica perma- nete, divinis eloquiis humililer obeditp, praBcepla Dei sollicite custodito. Qui enim pra^cepta Domini contemnunt, semper ardebunt ; qui vero mandata ejus custodiunt, sin^ fine gaudebunt. Et sicut con- temptoribus crit aeterna morsct xtcrna miscria,&ic obedientibus aeterna vita dabitur et sterna Istitia, per Jesum GhristumFiliumDominum nostrum, qui vivit ct regnat in ssecula sx'Culorum, Amcn. HOMILIA LXXXI. IN OCTAVA PASCHiE. (JoA.v. XX.) « In illo tempore: Cum sero essct die « illo una sabbatorum^ et fores essent claus«, ubi « erant discipuli congregati propter mctum Judaeo- « rum. » Et reliqua. Quoties Icgimus discipulos in Domini passiooe timuisse, et postejus resurrcctio- nem propter metum Judajorum in conclavi resedisse, non cpm indignatione accipiendum est.sed fragili- tati eorum concedendum. Fragilcs namque ct in- nrmi, necdum gratiaSpiritussanctipleniterfuerant eratSpiritus datus, quia Jesus nondum fucratglo- nOcatus {Joan, vu). » Sed qui prius propter metum Judaeorum in conclavi residebant, postquam Spiri- tum sanctum visibiliteracccpcrunt, tanta constan- tia sunt conflrmati, ut absqueuilatrcpidationeante principes et sacerdotes Dominnmconfiterentur.fa- ctun)queccrnimus inapostolis pcrquamdamsimili- tudinem, quod solet fieri in aquis, qus dum natu- raliter liquida sunt, si nimio gelu tact® fuorint,ad tantam duritiam pcrvcniunt ut in cristallum duris- simum lapidemconvertantur,ila utvixferro secari possint, Sic et discipuli ante donationcm Spiritus sancti, infirmitatecarnisgravatitimebant, scdpost- quam Spiritus eancti gratiasuntconstipulati, intan- divina mysleria humana ratione pleniter comprc- hendi possunt, teste Psalmista,quiait:« Nimispro- fundae fact® sunt cogitationes tu® [Psal. xci). » Hinc et propheta alias dicit: « Quis cognovitsensum Do- mini, aut quis consilliarius ejus fuit? » (Isa, xl.) Unde et apostolus Paulus,ut magnitudinem mysto- riorum Dei pleniter comprehendi iion posse osten- deret, ait: « 0 altitudo divitiarum sapientias et scientise Dei, quam incomprehensibiliasunt Judicia ejus^ et investigabiles vi® ejusl » {Ram, xi.) Sed quid stans in medio ejus dixerit, audiamus. « Pax vobis. » Pulchre Dominus postresurrectio- ncm discipulis suis primum pacem commendavit, ostcndens nimirum discordiamangelorumethomi- tum fortes sunt rcdditi, utqui priusproptermetum n num per suam resurrectionem pacificatam. Ex illo Ti«4»^ . ; j^i L •_ 1 • i. j ■•^ •* • 1 j__ Judieorum residebant in conclavi,postmodumgau« dentes a conspectu concilii irent, diccntes sc esse '< dignos pronomine JesucontumeIiampati(/((?/..v).» Videamus quanta fortitudine Petrus apostolus, ac- cepto Spiritu sancto, durus erat. Quienim priusad vocem ancill® Dominum et magistrum suum negavc- fat, postea ante tremendos principes, et metuendas potestates, libera voce eum confessus est^ diccns : « Obedire oportet Deo magis quam hominibus; » et iterum : « Si Justum est vos potius audire quam Dominum, judicate: non enim possumus quae vidi- mug^et audivimus non \oqn\ {Act, iv), •Quodautem PATfiui. cxyiii« enim tempore, quoprimus horoopeccando aconsor- tio angelorum segregatus est, inter eos magna ex- stitit discordia. Unde in Veteri Testamento angeli ab hominibus frequenter adorati fuisse leguntur. Sed post Domini resurrectionem non permiitnt se ab hominibus adorari in terris, quoniam Deum ho- minem adorant in coelis. Qua ez re (ut ait Joannes in Apocalypsi) dum vellet angelum adorare, prohi- buit eum angelus, dicens: < Vide ne feceris, con« scrvus tuus sum et fratrum tuorum habeniium te- stimonium Jesu; Deum adora {Apoc, xix). » Hano ergo pncem per 9uam reeurrectionem redditam 10 ^Ol IIAYMONIS lULBEHSTAT. EPISC. OPP. PARS 11. — IIOMIL. 492 nrstcndonfl, riil. dis^Npulis ilironr^: « IVix vi.hi.-, >• A 111'^ iL D u:? Filium st-nrii riclnm cxmiilicro, iaelum Quia (sicut Apostolua ait): «Ipscest paxnostra, qui fecit utraque unum, ctmcdiumparietem dissolvcns maceriflB, et legem mandutorum dccretis cvacuans, ut condat in se duos in unum novum homincm, et reconciiians ambos in corporesuo, pcrcruccminter- ficiens inimicitias in carnesua,Et venicns evangeli- zavit pacem his qui prope, ethis qui longe erant: quoniam per ipsum accessum habemus omnes ad Deum in uno Spiritu [Ephes. 11). » « Et cum hoc dixisset, ostendit eis manus et la- « tus. n Lucas cviingelista, qui hanc apparitionem scripsit, dicit: Quia cum sletisset « Jcsus in medio eorum, conterriti et conturbati, existimabant se spiritum videro (Lxi€.\^\s). «Ad horumergodubita- tionem auferendam, atque fidem corroborandam, ostendit eis manus et latus, ut per infixionem cla- vorum et apertionera luleris illum esse intellige- rent, quem ante clavis viderant affixum et lancea pcrforatum. Turbatio igitur apotitulorum nostrte fidei confirmatio cst. « Gaviii sunt ergo discipuli, « viso Domino. » Mcrito discipuli qui dc passione Domini contristati fuerant, de cjus rcsurrectione laetati sunt, ut impleretur quod eis a Domino praj- dictum fucrat. « Itcrum videbo vos, et gaudel)itcor vestrum (Joan. xvi). » Ncc abpque magno gaudio esse poterant, cum Dominum viventem vidobant, quem saltem mortuum cernere cupiebant. « Dixit ergo eis iterum : Pax vobis, » Semel ct iterum post mortem velpost resurrectionem pacem discipulis commendavit, ut quosantcpassionem in pace reliquerat, post resiirrectionem in eaeosinvc- niret. Nam pergens ad passionem, picem eiscom- mendavit, dicens : « Pacem meam do vobis, pacera meam relinquo vobis [Joan. xiv).» Amortuisautem resurgens, eamdem reconsignavit, dicens: « Pax vobis. » Ac si diccrct: In pace vos dimisi, in pace vos inveniam. Vel certe geminam pacem discipulis commendavit, ut illos suavisionedignosesseosten- derct, qui pacem et concordiampurocorde conser- vant, et geminamdllectionemDeividclicet etproxi- mi habent. Hanc autem pacem rcprobi non roti- nent. Quamvis enim adulteri cum adultcris, forni- catores cum fornicatoribus, repaccscumrapacibus, homicidae cum homicidis, pacjm haberevideantur, tamen non veram pacem possident, tcslePsahnista vel propheta, qui ait: « Non est pax impiis, dicit Douiinus iha. lyii); » Et apostolus: « Sine paco et castimonia nemo vidobit Deum {ilcbr. xii). » Fideles namqueeamdempacem firmiusrelincnt, cum contra udvcraa patientiam conlincnt. Dc talibus perPsal- miatam dicilur: « Pax mulla diligentibus legem tuam, et non est illis scandaluni (raal. cxviii). » Quam Dominus commculans discipulis, ait: « Ha- bete sal in vobis, et pacom hnbete intcr vos. Sicut misit me patcr, et cgo initto \o^[}larc. ix).» Missio in Scripturisaliquando ad incarnationem, aliquando ad dilectionem pertinet, Ad incarnationem, sicut ' Apostolus ait: u At ubi venit plenitudo temporis, sub legft, ut eos qui sublegeerantredimorol T.i/ot. iv); » et ilerum : « Misit Deus Filium suam ia- simililufline carnis peccati [liom. \m). » Ad dire- ctionpm, sicut idemapostolusait.-wMisitDcusspiri- tum Fihi sui incordanostra,clamantem,Abbapater» Sed utrumquc genus missionis Dominusunoversi- culo comprehcndit, cum ait: « Sicut raisit me « Pater, et ego mitlo vos. » Misit enira Deus Paler Filium suum, quod constiluiteumincarnari;misit 'Filius apostolos, quando adearademincarnationem praedicandam in universum orbem eos direxit. Vel sicut niisit Deus Pater Filium suum ad diversaop- probria et passiones sufferendas, sic et Piliu? apo- stolos non ad hcnorem etgloriamhujussajculiacci- l^ piendam, scd ad angustias, etinjuria8,etopprobria, et varias persecutiones sustinendas. « IIoc cuin dixisset, insufflavit, et dixit eis: Ac- « cipite Spiritum sanctum. » Bis scriplumlegimus apostolos manifesta dationeSpiritumsanctumacce- piese, nunc primum Domino consistente in terra, po.-hnodum vero eopraesidento in ccelo.Ou^eri polest quarc Dominus discipulis dixerit: « AccipIteSpiri- tum sanclum. » Nunquid hactonus Spirituin san- ctum non arceperant, quando eispotcstatem dede- rat calcandi supra omnem virtutcm inimici,dicens illis: " In nominc meo daemouia ejicite, leprosos curate; gratis accepistis, gratis dale? » [liaUh. x.) Et quomodo hoc faciebant, siSpiritumsanctumnon habebaut? habebant utique, sed et nostram asser- tioncm approbat Dominus, dicens Judaeis: « Siego C in Beelzebub cjicio d Sub- dolum et mendactum, ncc detractio invenla est in orc ejus. Nos ergo si volumus imitari exempla, ha»c cudcm mala omni studio vitare debemus. Omnem 409 HAYMONIS HALBERSTAT; BPISC. OPP. PARS II. — HOMIL. 500 dolumetodiuin,omnemquemaliiiam etsimulationes A et invidias atque detractiones deponere^ ct in bonis operibuscertamenmagnum habere, Ghristo Domino famulari. c< Cum pateretur, non comminabatur. >i In~ juri® vindictam non promisit, sed etiam pro suis crucifixoribus exoravit, ut nos alibi docuit, dicens: « Orate pro persequentibus et calumniantibus vos,ut sitis niii Patris vestri qui in CGclis est {Matth. v). » « Tradebat autem judicanti se injuste. » Pcr divini" tatem tradidit humanitalem, quam assumpsit ad pas- sionem Judicanti se populo Judai|f|2i||iB)i|i^erctur • Si enim ipse qui sine peoi^to epat, proptor peccata nostra, ut nos redimeret smortoV» se tradidit, quid retribuere condignum eju$^|^seri(|qirdiae possumus, nisi tantum ut nos pura o6&f€^ionD et poenitentias lacrymis, cleemosynarum largflji^;%penbusque mi- p sericordi» ct pietatis, ad ejus nos^mpcrAluntatem prsBparemus fideliter, ut dignis et 'sancfiff^SjWlfibus sterna cum eo gaudia possidero valeamus ? « Qui pecoata nosira ipse pertulit in corpore suo « super lignum. » Ad hoc enim inligno crucis pati voluit, ut ligni prsevaricationem, quam Adam fece- rat, deleret, et iter nobis ad regnum coolorum, quod per peccatum Adae mundo clausum fuerat, aperiret. « yt peccaiismortui, jusiiti® vivamus, cujuslivore c( sanati sumus. » Ut sicui aniea per peccatum Deo mortui eramus^ itaet nuncper passioncm etresur- rectionem ejus ad immorialitatem aBtcrnam perduce- ret, et Deo nos Patri suo reconciliarct, nobisque potestatom tribucret mundo raori posse cl peccatis omnibus per confcssioncm, et per justitiam vivere Deo. C « Eratis enim sicut oves errantes. » Error ovium culpa pastorum esse intelligitur, qui negliguni cor- ripere delinquentcs, « scd conversi estis nunc ad « pastorem et episcopum animarum vestrarum. » Gonversi a diabolo ad Christum, de tcncbris ad lu- cem, de mortc ad vitam, dc inndelitaic ad iidcm, de infirmitaie ad salutem, in qua si pcrmanseriiis usque in finem, bonis ceriando operibus, salvi eriiis in aeternum.^^Non enim qui c(Bperiibonum,8ed qui perseveraverit in bono, hic salvus erit. Tunc enim placet Deo nostra conversio, quando bonum quod inchoamus, perseveranii flne complomus. Bonum ergo non coBpisse, sed perfecisse virtus est. Nam in- choaniibus praemium promiiLitur, sed perseverauti- bus daiur, per eum qui promisit, qui est verus pro- j) missor et largitor Jcsus Chrisius Dominus nosier. Qui vivit et regnat cum Pairc ei Spiriiu sancto Deus per onmia saecula sseculorum. Amcn. HOMH.I.V LXXXIII. DOMi.NiCA SEcuNDA posT PASCHA, Mtscricordia Domini. (JoAx. x.) In illo temporc dixit Jesus discipulis « suis: Ego sum pastor bonus. » Ei reliqua. Supe- rius tcxtus Evangelii narrat qualiicr Dominus inter bonos malosquepasiorca discretionem fecerit, diccns de malis : « Qui non inirai perostium in ovile ovium, sed ascendit aliunde,ille fur cst ct Jatro. » De bonis autem: « Qui intrat pcr ostium, pastor esi ovrum. Huic osiiarius aperit, et oves vocem ejus audiunt. Alicnum autom non sequuntur, sed fugiunt ab eo, quia non noverunt voccm alienorum. «Cum autcm cerneret cos Dominus hoc proverbium non iQtelH- gerc, apertius de quo pastore loquere.iur exposuil, dicens : « Ego sum pasior bonus. » Scd in exordio hujus lectionis inquircndum esi, quare se Dominus i pasiorem uominari volucrit. Nunquid ideo paslor , dicitur, eo qudd more terreni pastoris oves ad pa scua ducat ct rcducat ? Non. Scd per similitudinem talia nomina ei applicantur, ut pcr visibilia invisibi- lia intelligamus. Sicut enim ovisdiciturpropteriQ- noceutiam, agnus propter mansueiudincm, viluius propter sua3 carnisimmolationcm, leoproptcrforli- tudinem,petra propier nrmitatem,sic dicitur paslor, non solum quod fidclessuos spiriiualiter pascat et reficiat, scd etiam quod cos a morsibus luporumsua proteciione defendat. Iste eet enim verus pa8ior,qui nobis raiionabilem sensum iribuit, et spiritualem intellecium ministrat. Ipse vcrus est pastor, qui sa- cramento sui corporis ac sanguinis non in pnesenli reficit, ct in fuiuro ad satietatem suaecontemplatio- nis pcrducit, qui ait in Evangelio : « Ego sum panis vivus qui de coilo dcscendi (Joan. vi). » El iterum: « Per me si quis inlroierii, salvabitur, et ingredie- tur et egredietur, et pascua inveniet (Joan, i). » El rursus: « Qui manducat meam carnem {Jom, vi;, > et reliqua. Et : • Caro mea vere est cibus, et san- guis meus vere est potus. » Sub ciguspastorisre^i- mine abundantia pascua se invcnisse gaudebatPro- phcta, cum diceret : » Dominus pascit me, et nihil raihi deerit {Psal. xxii). » Et iterum : « Satiabor dum mdnifcsiabitur gloria tua (PmL xYi).»Isleven> pastor fidelibus ovibus promitlebatur, cum Dominus per prophctam diccbai : « Ecce ego susGitaLo vobis pastorem unum, servum ineum David, qui pafcit oves in judicio et jusliiia {Ezcch. xxxiv). » Hujus pasioris iypo vel figura, Jacob puiriarcha oves pa- visse legitur. Sicut enim ad pastoris officium perti- net, non solum fortiorcs ovcs ad pascua deducere, sed etiam infirmis medicinam impendere, sicetiam iste pastor non solum perfectiores quosque in Eccle- sia gcrit, sed etiam infirmis animabus per miseri- cordiam condescendit, et per pGenitentiam curam sa- luiisimpendii. Quod significantejusdemJacob vcrba diccntis : « Nosti, Domine mi, quod habeo ovcsfe- tas tcnerus mecum, quas si in ambulando phislabo- rare feccro, moricniur cuncti greges una dic {Gen. xxxiii). >» Unde per Ezechielem propheiam dicilur: <( Eccc ego ipse requiram ovos meas, et visilabo eas. Situl vibitat paslor gregem suum in die, quando fucrit in medio ovium suarum dissipatarum.sic visi- tabo oves meas et congregabo eas de cunctis locis, in quibus disperssB fuerant. Quod perierat requiram, quod abjcctum fuerai rcducam, et quod confractuoi alligabo, ei quod infirmuin consolidabo, et quod pingue ct (orie cubtodiam (Ex^ech. xxxiv). » Ipsee^t etiam qui sanat contriios corde, et alligat contritio- SOl HOMlLliG DE TEMPORE. B02 nes eorum. Et itGrum: « Dominus solvit compcdi- A t08y Dominus illuminat cscos {PsaL cxlv). » Quan- tum autem hujus pasloris benignttas infirraantibus ovibus compatiatur,illa parabpla Evangelii (Lur.xy) indicat, in qua legitur, quia pastor bonus, rclictis nonaginta novem ovibus in montibus,abiit quccrerc unam quae in vallibus erraverat, quam invontam imposuit propriis humeris, et sic reportavit ad gre- gem. Ad praedicti autem pastoris mensam si volu- mus accedere. necesse est ut bonis operibus nos prffiparemus, Salomone testante :« Ad mensam po- tentis accessisti?diligenterattende quae apponuntur tibi, sciens quia similia te praeparare oportet [Eccli. xxxi). » Quia ergo Dominus pergens ad passionrm mysterium corporis et sanguinia sui nobis tradidit, tunc et similia praeparamus, si pro ejus amore tri- ^ bulationes et angustias susfincmus, quia (sicut ait Apostolus) per multas tribulationes oportet nos in- trare in regnum Dei.Et Pgalmistar^Quid relrbuam Domino pro omnibus quae retribuitmihi(PA'a^cxv).» Quaeritur autem quare Dominus se pastorem voca- vit, cum pauio supcrius ostium se esss dixerit, di- cens : « Ego sum ostium. » Ad qiiod dicendum quiaaliud est ostium,et aliud ostiarius,atqiiealiud pastor. Ipse est enim ostiarius,qui nos ad fidem in- troducit, sicut ipse ait in Evangelio : « Nerao venit ad Patrem nisi per me [Joan, xiv). » « Neque enim cognovit Pafrom quis,nisi Filius, et cui voluerit re- velareFilius(Lt/c. x). «Ipse est ostium quia pereum ad fidem intramus, sicut ipse ait : « Por ni6 siquis introierit, salvabitur (/oa». x). » Et bene quidcm postquam dixit, « Ego sum pastor » adjunxit « bo- ^ nus, » ad discretionem illorum qui indigne nomen pasloris usurpant, eo quod vel boni, vel digni non sint, de quibus Dominus supcrius ait: « Omncs quotquot aate me venerunt, furcs fuerunt etlafro- nes {Joan. x). » Fucrunt enim boni pastores, qualis fuit Pctrus, cui a noraino dictum est (Jonn. xx) : « Si diligis tne, pasce ovesmeas. » Et itcruni : « Tu es pastor ovium. »Talis erat Paulus, qui optabatse esse analhema pro fratribus suis, dicens : « Ego cupiebam anathema osse pro fratribus meis, qui sunt cognati mei, qui sunt Israelifae {Hom. »x). » Sed aliud est bonum essentialiter,sicutDomino ; et aliudnuncupativc, sicut discipulis ; aliudper natu- ram, et aliud pcr gratiam.llli vcre ut boni cssent a Domino accepcruntjipsc autcni ancmine.nisi a sei- D pso, ut bonus csset, accepit;et idco bonitati ejus si comparenlur,minus boni invcniuntur.Quantum voro bonus paslor oves sibi commissas diligcre debeat, manifcstatur cum subditur : M Bomispastoranimamsuam datpro ovibussuis.» Fecitquod monuit, et quod docuit verbis ostcndit exemplis. Priusanimamsuam proovibussuisposuit, oslondens bonis pastoribus, eliamsi necessitas eve- norit,pro ovibus sibi commissis mortcmnon debere limere. Unde cum Petro oves suas regondas terjio commendasset,quid pro eisdcm ovibus passurusea- sct intimavit, diccns: « Amen, amen dico Llbi,cum esses junior,cingeba8 te et ambulabas ubi volebaa, cum autem senueris, extendes manus tua8,etaliuB te cingot, et ducet quo tu non vis ire.Hoc autem di- cebat, aH evangelista, significansquamorteclarifi- caturus esset eum {Joan. xxi), » Denique et Paulus apostolus pro ovibus sibi commissis mori paratus erat, cum diceret:«Ego ipse impendebara,et super- impendebar pro animabus vef^tris (// Cor. xr). » Et iterum : « Ego autem nonsolumalligari, sed etiam mori paralus sum in Jerusalem propler nomew Do- mini Jesu.Non onira facioanimam meara pretiosio- rem quam me {Act. xx). » Et rursus : « Melius est mihi mori, quamut gloriam mcam quis evacuet(/ Cor. ix) ))Sedpostquam Dominus boni pasloris opus ostondit, ctiam vitia mali pastoris declarare cura- vit, dicens : « Mercenarius autem.etqui non est pastor.wMer- cenarius dicitur mercedc conductus. Quo nomine rectemali pastorcs figurantur,qui non ob amorem Dei, nec propter dilectionem gregi8,sed propter lu- cra terrenacuram aniraarum suscipiunt^quaBrentes quoj sua 8unt,non qua3 Jesu ( hristi,siout Apostolus dicit : « Qu.-cstum existimant piotatcra (J Tim. vi). » Quos per prophetam redarguit Dominus, dicens : « Ipsi regnaverunt, et non per me: principes exsti- terunt, et non cognovi {Ose. viii). » Tria quidem sunt, qua? mercenariii ab ovibus exquirunt, lac, la- nam, et carnes: quia mali pastoies, qui raagis pra?csse quam prodesse desidorant, hajc tria a sibi subjectis exigunt, lac adulationis, lanam obsequii corporis, carnes delectalionis carnalis. Quos Domi- nus per Ezechielem prophelam redarguit, dicens: « Vas pastoribus Israel, qui pascebant semetipsos. Nonne gregcs pascuntur apa?toribus?Lac comede- batis et lanis operiebamini, et quod crassum erat occidobatis, grogom autem meum non pascebatis. Quodinfirmum fuit,non consolidastis:et quod fegro- tum,non sanastis ; quod confrartum,non alligastis, et qu^^d abjectum, non reduxistis; quod perierat, non quajsistiSjSod cumausteritate imperabatiseiset cum potenlia (Ewrh. xxxiv). » Qnos enira abextra- neis dcfenderodebueranl,hofletiam more pra?donum frequenter opprimun', de quibus Dominus ait in Evangelio : « Attendito a falsis prophetis, qui ve- niuntad vos in vostimcntis ovium,intrinsecus autem sunt Inpi rapaocp ; a fructibns eorum cognoscetis oos 'yiitff-'. v!i). •) Tiilos furcs in Ecclesia aposto- lus prajvidcbat, quando discipulis dicebat:« Scio quia post mcum discessura intrabunt in vos lupi graves, lupi rapacos, non parcontesgrogi. Et cx vo- bisipsisconsurgent viri loquentesraendacium,ut ad- ducant discipulos post se {Act. xx). » Recte autem dc talibus subditur : « Cujus non sunt ovcs pro- « priiP. » Non enim ut proprias oves recognoscunt, scd ut ilienas nesciunt. Non facile autem tempore pacis cognoscitur quis sit paslor, qmsve mercena- rius :sod Inpus vonionsindicat, quo quisque animo supor ;^roi?em suum invigilot. Unde etsequitur: « Vidit lupumvcnientem, et dimiltit oves, et fugit. m HAYMONIS IIALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS II. — HOMIL. 504 (c et lupus rapit et dispergit ovcs. »Lupi nomine in hoc loCo potcntes quilibet designantur et injusti : qui dum pauperum substantias dIripiunt,morc lu- porum quasi carnes ovium dilacerant. Sed merce- narius videt lupum vcnientcm, et dimittit oves, et fugit:quia carnalis pastor, tcrrena patrimoniaamit- tere timens^ sub silentio se abscondit.Fugitautem, mon mutando locum, sed subtrabendo solalium : quia cum subjectos a potentibus videt opprimi,non contradicitjUtlibcret pauperem etegenum de manu ipsorum, sed magis adulando deciplt. Dc quibus per prophetam dicitur : «Omncs principcs tui l\)ge- runt dureque ligati sunt {Isa. xxii). » Et iterum : « Quasi vulpes in dcscrto,prophet« tui,(8rao1,erant (Ezcch, xiii). » Quorum vituperabilem tifiiorem Do- minus alibi per prophetam redarguit, dicens:«Non ascendistis ex advcrso, neque opposuistis murum pro domo Israel, ut slaretis in praslio in die Domi- ni (lbid,),n £st et alius lupus invisibilis, qui quoti- die non corpora, sed animas peccantium lacerat ; ille scilicet de quoait Petrus apostolus : « Adverea- rius vcster diabolus tanquam leo rugiens circuit, quoBrens quem devoret(/ PWr.v). wDum enim alium ad superbiam, alium ad adulterium,alium ad rapi- nam,aliumadfornicationemjaIium ad homicidium i[)ertrabit, more luporum quasi carnes ovium laniat. Sed merconarius vidit lupum venientem, et dimittit oves et fugit,cum is qui non pro divino amore gre- gem Dei pascit, contra hsc vitia nullo zelo accendi- tur, nullo dolorc movetur,nulla prsBdicationisarma oppouit.Fugit cnim,cum se t^ub silentio abscondit. Fugit etiam, cum subjcctos per divcrsa vilia videt coinquinari : et tacet quia ncn corrigit, non consi* derans illud quod Apostolus Timotheo praecepitdi- cens : « Testor coram Deo.et Cbristo Jesu,qui judi- caturusestvivoseimortuos; prajdica verbum, insta opportune, importuno, argue, obsecra, increpa (// Tim, iv). » Talcs enim non solura de propriis, sed ttiam de subjeclorum reddituri sunt rationem.sicut Dominus per Ezcchielem terribiliter comminatur, cens : « Speculatorem dedi te domui Israel. Si non annuntiaveris iniquo iniquitatem suam,sanguinem ejus de manu tua rcquiram (Ezcch. iii). » Conside- randum est eliam qualiter mcrcenarius urso ve- niente fugiat. Per ursuiii namque, qui versutum et callidum est animal, ut quidam dicunt^haeretici de- signantur, qui per pravara doctrinam mites in Ec- c!esia dccipere noncessant. Sed merccnariusetqui non est pastor, videt ursnm venientem et fugit, quahdo subjectos ab haireticisvel pravisdoctoribus, intra sanctam Ecclcsiam ct simpliccs dccipi videt, et non pcr anctoritatcm divinarum Scripturarum contradicit. De talibus Dominusperprophetam ait : « Canes muti non valentes latrare, videntes vana, dormientes et amantcs somnia, et cancs impudcn- tisaimi noscicrunt saturitatcm. Ipsi cnim paslorcs ijnoraverunt scientiam(/5rt.Lvi),» De quibnsadhuc subditur : « Mircenariusautcm fugit,quia merccnariujest, % « et non pertinct ad eum de ovibus. » Si causam qucBris, quare mercenarius fugiat, nullam inveaies viciniorem nisi quia mcrcenarius est.Qui enimnoa amore divino, sed dilectionc cupiditatis et potesta- tis gregem Dominicum pascit, mox ut timor hsc amittendi accesserit, illc recedit, etsi non corpore, tamcn raente,quiajuxta Psalmista» voc«m,«illic Ire- pidat timore,ubi non erat timor {P$al, lii). » De ta- libus per Jeremiam prophetam dicitur:«Mercenarii quoque tui, qui versabantur in mediotui, quasivi- tuli saginati erant, fugerunt simul,nec starepotue- runt (Jer, xlvi). i Diligunt enim principaliter, quo perdcre potuorunt laudabiliter, id est res terrenas, et non timent amittere,quod sinegrati periculonon possuol relinquere, id est animas subjectorum. De » quibus sub specie strutionis per bcatum Job dici- tur : «Quando derelinquitin terra ova 8ua,oblivisci- tur quod pes bominls conculcet ea^ et besti» agii conterant (Job xxxix). » Sunt autcm nonnulli recto- res, qui quamvis bene doceant, tamen quia malc vivunt, magis inter merccnarios quam inter paslo- res computantur: quoniam quosbene docendocru- diunt, hos male vivendi exemplo destruunt.Dequi- bus per prophetam dicitur : « Gum ipsi limpidissi- mam aquam bib<)retis, reliquam pedibus vestris turbabalis. Et oves mes, quas pedibus vestris con- culcatffi fuerant, pascebantur ; et quae pedes vestri turbaverant,haec bibebant {E%ech, xxxiv).» Sed mer- cenariorum vitiis patefactis, Dominus ab boni pas- toris onicium sermoncm converlit, dicens : « Ego sum pastor bonus, et cognosco oves meas C t ct cognoscunt mc mcae. » Quod estapertc diccre: « Cognosco mcas, » id cst diligo eas. « El cogno- scunt me meee, » idcstdiligentes mc voci mea; obe- diunt. De quibus alibi Dominus ait : « Oves mex vocam meamaudiunt,et cgo Dominus cognosco eas, ct sequuntur me, ct vitam aetcrnam do cis, et in fieternum non peribunt,nec rapict cas quisquamde manu mea.» Hunc ergo bonum pastorem alii pasto- resimitaridcbcnt,ut quos suo regiuiinecognosccnt, puro et sinccro animo diligant. Unde primuspastor Ecclesiae reliquos pastores admonct, dicens : « Se- niores qui in vobis sunt,obsecro consenior ettestis Chri.sti passionum, qui et cjus quas in fuluro reve- landa est glorise communicator,pascitequi in vobis est gregem Dei, providentcs non coacte,sed sponla- n nee, secundum Deum:ncque turpislucri graiia,sed voIuDtarie,nequeut dominantes in cleris,sed forma facti gregisetex animo:utcum apparueritprinccps pastorum, pcrcipiatis immarcescibilemgloriffjcoro- nam (/ /'c/r.vj.wSicuteniii mercenarii non solumde suis vitiis,scd etiam dc subjectorum suorumcrimi* nibus durius damnandi sunt:sicboni pastorescum tantis ct pro tantis rcmunerationbm accipient,quan- tos suo exemplo vel prajdicaiionc lucri fecerinl, tunc scilicet quando illamdcsidcrabilem vocemau- dire merebuntur :«Euge, serve bone et fidelis,quia supcr pauca fuisti fidclis,supramuItateconstituani, intra in gaudium Domini lui {MaUh, xxv). » Unde 50S HOMlLliB DE- bene nato Dominoangeluspasioribus apparuit,co9- A qne claritas Dei circumfuleit, iii intelligamus quia ilIo$ gratia Dei in prjBsenii perfectius illuminat, et sublimior mcrces in ruturo remunerat, qui grcgem Dominicam divino amoro benedocendopasccrenon recusant, quoniam sicutaitDAntCl:» Ouidoctisunt, fulgebunt quasi stellae in flrmamento: etquiad ju- siitiam erudiunt mulios, sicut steHffi in perpeiuas ffternitas (Dan, xii). » V Sicul novit nie Pater, et ego agnosco Patrem.» Novit Paler Filium non lemporaliter, sed «Bternali- ter, costernum et consubstantialem sibi gignendo Fiiium, id est Verbum et sapienliam. Nihilominus Filius Patrem quia genitus est a Patro, sicut ipse ailin Evangelio: « Nemo novit Filium nisi Pater, nec Palrem novit quis nisi Filius, et cui Filius vo- f| luerit revelare (Lw, x). » « Et animam meam pono « pro ovibus meis. » Ac sidiceret: Siindemc mani- festo scire Patrem ci eognituro esse a Patre, quia animaDB meam pono pro ovibus meis,tanto UAusquis- quepastorverius Deum cognoscefeostenditur,quan- togregem sibi oommissum sollicitius custodit, non solum admonendo et exhortando, sed etiam (si ne- cesBit^is exigii) pro necessitaie illorum utilitatem suam postponendo. « Nemo enim majorem hac di- lectionem babet, quam ut animamsuamquisponai pro amicis suis (Joan, xv). » Unde ei Joannes dicit: ff Si Ghrisius animam suam pro nobisposuii, ei nos dcbemus animas nostras pro fratribus ponere (f Joan. nt). »Sed nunquidsummuspastorsolummodo pro salute Judsorum animam sxiam posuit? non; decebat enim ut cum Dei FiHusmoreretur,nontan- C lummodo pro una gente,sedproomnipopulo.Undc Caipfaas tempore passionisejusprophetavit^dicens: « Expedit vobis ut unus moriaturhomopro populo, el Qon tota gens pereat (Jottti. xviii). » Hoc autom (ait ovangelista) a semetipso non dixii, sedcum es- ^etpontifcx anni illius, prophetavii quia Jesusmo- riturus erat pro gente,ctnon iantum pro Juda^orum gt^Dtc, sed ut filios Dei quieranidispersi, congrega- retin unum. De quibus ait: « Et alias oves habeo, qusnon suuiex hocovilL» ^ co tempore quo Dominns Abraham a caeteris gentibus segregavit, etejusprogeniem sibi inpecu- liarem plebem elegit, duo populi ei dua;genies no> minari ccBpcrunt, Judaeorum scilicct et gentium. Sed posiquam ex ipsiusAbrabae stirpenatus est,cx {) utroquepopu!ounamEcclesiamcopulavit, ui imple- retur quod ef Dominus promiserat, dicens: « In Bemine luo benedicentur omnes familieBierraB(Gfn. xxn). » Unde cum inier Judzeos corporalitcr ambu- laret, de nostra vocatione dicebat: Et alias oves habco, quae non sunt ex hoc ovili, » id est ex faac geule et ex hoc populo. « Ei illas oportet me addu- « ccre; » id est^perprsdicaiionemmeorumaposio- lorum ad fidem mcam vocare. « Et vocem meam «audient; » id est: praBCepiismeisobedient.cEtfiei V anum ovile. »ldest,exuiroquepopulounacoIlecta Ecdesiain prajscnti, siveindie judicii,quiaventuri TBMPORB* m suni Judeei ad fidem. « Ei unuspastor. nlpsescili- cet Dominus Jesus Ghristns, de qiioper apofltoftum Petrum credcntibus dicitur : «Eratisenim aliquando sicut oves errantes, sed convorsi estis nuno ad pastorem ei episcopum animarura vestrarum (/ Petr, II). » HOMILIA LXXXIV. DOMINIGA TERTIA POST PA6CBA, Jubilote. (I Petr. II.) « Charissimi, obsecro vos tanqutn) « advenas ei peregrinos, absiinere vos acamaHbus « desideriis, qus miliiantadversu8animam.»Etre- liqua. Pulchre satis admonctetexfaortatur nosapo- stolus Peirus, fraires charissimi,ut audivitin prse- senti leciione dilectio vestra. « Sbsecro, inquit, vos tanquamadvenasetperegrinos.»AdvensnosBumu8 et peregrini quandiu sumus in hac terra,ut Paulus apostolus aii : « Non enim habemns hic manentem civitatem, noster autem municipaius est in ccelis [Hehr. xiii). » Advena enim, et percgrinus, aut-ho- spes, non cogitat quod indomosiialiena.Siceinos, quantum possumus, Dominolargiente, ista omnlmo debemus dcspicere, et deCGclesiibus medHaH,unde in flBternum vivere debeamus. «Abstinerevos acar* « nalfbus desideriis. » Ideo a camalibus bonum esi abstinere desideriis, et coelestia semper desideria quee nobisGum valeant aeteraaliter permanere. Gar- nalia autem decipiunt, eiadperditionemperducunt permanentes in eis. Gamalia et subdiiur : « Qus militant adversus animam. » Semper nos camalia trafaere conantur adinferoa,quibu9 resistere omni- modis debemus, ctinsistere bonis etjasiis laboribus, in castiie et contineniia, quibils et supplicia devi- temus, ei prffimia mereamur sterna. « Gonversationem vestram inter gentes habentes t( bonam. » Ui exempla bona aliis osiendentes per operum bonorum eonsuetudinem. sicut luminaria sitis lucentesin mundo. « Ut in eo quod deirectant « dc vobis ianquam de malefacioribus. » Mali semper ac malevoli bonorum faominum facta detrahunt, et ad malam famam conaniur evertere : meiuantes ne mala eoram delectatio, ut usus pessimus in quo mo- raniur ui pereant, bonorum aliorumfaciisdestrua- tur et publicotur, Sed nos hoc andienies, oportet multo instantius perseverare in bonis operibus, ut etiam alii meliores salventur, et isii inexcnsabiles fiant, si converti noluerint a malitiasua. Sequitur: « Ex bonis operrbus vos eonsideranies, glorificent « Deum in die visitationis. » Ut ipse Dominus in Evangelio docct: « Sic luceatlux boiiorum operam vestrorum coram hominibus, ut » voslaudemexeis nequaqunm desidereiis, eialiiividentesbonaopera vesira, glorificent, » non vos, sed «Patremveairam qui in ccelis e&\.(Matth,y)y » qui in servis suis tanta bona ad snorum etiam et aliorum quorit saluiem. « Subjecti estoie omnihuman8ecreatura3,propter « Deum. » Omnibus hominibus honorem date, uni- cuique secundum dignitaiem suam , non propter ier- rcna desideria, ncc propier humana} laudis appeti- fMi HAYMONIS HAbBERSTAT. BPISC. OPP. PARS II. — UOMIL. 508 tum, Doc propter iurpis luori quastum,8ediantuQa A genter se a peccatis custodit. Sic ergo timeamns propter Deum, quis nos docet, dicens: « Discite a me quia mitis sum et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris {Matth, xi}: » et iterum: u Omnis qui se bumiliat propter Dominum, cxalta- bitur a Domino (Luc. xviii). » — « Sivo regi quasi « praecellenti, » Quia princcps est populi. Cum ipse Dominus in Evangelio honorcm debitum reddere jubet, dioens {Matth. xxii): « rioddite qu» suntCro- a^ri, C^esari, id est debitumtributumctsubjectio- nem obedieutiic cum Qdelitate : « et quae sunt Dc^ DdO, » ildcmrcctam,6pcin firmam,etcharitatem pcr- fectam. « Sive ducibus tanquam ab eo missis ad (c vindictam malefactorum. • De qui> Dei enim ministri sunt ad coarcendam ho- minum malitiam missi, ut quispontematanoluerit vitare, eorum timore vel invitus vitet. « Laudem « vero bonorum. • SimililerPaulusdicit: « Vis po- testatem nontimereTbonumfac, et habebis laudem ex illa {Rom. xiii). « Quia sic est xoluntas Dei, ut benefacientes ob- « mutescere faciatis imprudentium hominumigno- « rantiam. « Ut tam cauti et tam pcrfecti in Dei opere sitis, ut nihil habeant quod detrahere de vo- bis secundum eorum malam voluntatem habeant, « quasi liberi, » ab omni peccato,'per veram po^ni- tent;iam et eonfessionem puram, « et non quasivc- « lamen habentes malitiasliberlatem.^Nulla fraus, nulla malitia sit in vobis, sed Deo quasi Domino dem accipiat, ipso largiente, qui vivit et regnat io sfficula suBCuIorum. Amen. HOMILIA LXXXV. DOMINICA TERTIA POST PASGHA, Jubilate. (JoAN. XVI.) «Inillotempore.dixitJesusdiscipulis « suis: Modicum etjam nonvidebitis me, etiterum « modicum et videbitis me, quia vado adPatrem.» Et reliqua. « Modicum et jam non videbitis mc » mortalcm et corruptibilem, comprehcnsibilem, sicut nunc v> detis, « et iterum modicum et videbitis me » im- mortalem, incomprehensibilem, incorruptibilem. Quoties evangelicam lectionem recitamus, conside- randum est quia solet cqntingere ut quaedam pars digne justis et aanctis operibu8,cum omniflde et C ejus specialiter ad discipulos, quibus corporaliter voluntate deservire contenditc» « sicut ser\'i Dei, » cum charitate invioem omnibus propter Deum de- bitum Impendite servitium. « Omnes honorate » secundumuniuscujusquedi- gnitatem, tamen pauperibus et minime valentibus studium maximum impendite serviendi: quia in ipsis Christus maxime honoratur, ut ipseinjudicio dicturus erit: « Quod uni ex minimis meis fecistis, mihi fejcistis (MaUh. xxv). «Namsequitur: « Fraier- « nitatem diliglte; » ut ipse Dominusin Evangelio omnes fratres et proximos esse ostendit, dicens: « Omnes enim vos fratresestis(ilfa/rA,xxiii), » unde et diligerc nos invicemjubet,cum ait: « Ha3c mando vobis, ut diligatis invicem {Joan,xw)\» et Joannes: loquebatur, pertineat, quaedam vero generalitcr ad universalem Ecclesiam. Quod in hac lectione facile comprobatur, si textusejusdemdiligentiusconside- retur, Quod vero ait : « Modicum et jam non videbitis me, et iterum modicum ctvidebitisme,»8pocialitcr ad discipulos pertinct, quibus pcrcorporalemprac- sentiam loquebatur. Quod autem illis non intelli- gentibus inferius cxposuit, dicens : « Amen, amen dico vobis, quia plorabitis et flebitis vos, » etc, usque, « vertetur ingaudium,«sicapostoIisspecia- liter convenit, ut etiam universali Ecclesi(Bgcncra' liter congruat, quia ego ea qua tradendus erat nocte, hfBC discipulisloquebatur, modicurapratquo eum visuri non erant, quoniam ipsa noctc comprc- « Qui fratrem suum quom videt non diligit, Deum n hensus, et in crastinocruci(ixus,in scpulcrocstcol- quem non videt quomodo potest diligere? (/ Joan. IV.) » Quia nec Deus verc sine proximo, nec proxi- musvere diligitur sine Deo; etPauIus: « Dilectio proximi maIumnonoperatur(/tom.xiii).» Plcnitudo ergo legis est dilectio. « Deufiitimete, regem hono- « rificate. «Monetergocongruum cunctis impendere honorem, et juxta imperium Domini, Cssari qusB Gffisaris sunt, et Deo reddere quaB Dei sunt. Qui ti- met Deum, facit bona: quia « initium sapientiiB, timor Domini {Eccli. xvi). »De timoreDominiomne bonum nasoilur, et per timorem Domini omnisma- litia hominis evacuatur. Quia qui timet Deum,dili- locutus, et tunc coeperunt eum non vidcrc. Nocte vero ac diesequentisepulcroquicscens, maneprima sabbati resurrexit, et discipulis januis non apertis apparuit. Sivecertefuturum erat modicum,quocum visuri erant, quando post resurrectionem perqua- draginta tantummodo dies in multisargumentiscis apparens, quadragesimo die iliis videntibus in ccc- lum ascendit. Unde et subditur: « Quia vado ad Patrem. » Quodnondedivinitale, sed de humanitate loquitur. Iterum se dicit ire ad Patrem per huraanitatem, a quo non discessit per divinitatem, sicut ipse ait: « Ego et Pater unum m HOMILLfi DE TEMPORB. 810 sumus (Joan. x). » Sicut enim Palrem deseruit, A. cum apo8toli8 apparuit,8icapostolos non dcreliquit, cum ad Patrem rediit, sicut ipee dicit : « Ecce ego vobiscum sumomnibusdiebususque ad consumma- tionem secuJi (Matih, xxviii). » Manens ego cum Patre per divinitatem, discipulis apparuit per bu- maoitatem: ct rcvcrtei^ ad Patremper humanita- tem, mansit cum discipulis per divinitatem, sicut alibi dicit : u Exivi a Patre, et veni in mundum {Joan. xvi). • Venire quippe et redire humanitalis est: manere et esse divinitatis.Quod faclle illorum intellcctui patet, qui in uno Mediatore Dei et bomi- num utramque naturam,divinam scilicet et hnma- nam, confitentur. Et bene ad Palrem ire dicitur, quia quandiu cum discipulis conversatusest,simili carne indutus, qua et illi, potuit simul cum illls n comprehcndi, ligari,fIagcllari,somn3 gravari, fali- gari, cruciiigi et mori, et his Similia ad humanita- tem peninentia pati ; sed post resurrectionom, ab- jecta carnis mortalitate, ita a Patre clarificatus est, et impassibiiis atque immortalis factus, ut nullum jam horum patiatur. De quo per Paulum dicitur : • Etsinoveramus Ghristum secundum cai'nem,sed jam nunc noa novimus (/ Cor, v). » Et iterum : « Christus rosurgens ex mortuis, jam non moritur {Hom. vi), » etc. Et quia piae mentes discipulorum, pii magistri absentiam corporalem sine gravitsdio et doiore ferre non poterant, manifestatur cum . subjungitur : « Oixerunt ergo ex discipulis cjus ad invicem : u Quid est hoc qood dicit nobis : Modicum etnon vi- " debitis me, el iterum modicum et videbitisme,et f^ « quia vado ad Patrem? Dicebant ergo : Quid est n hoc quod dicit nobis : Modicum ? nescimus quod lo- n quitur. » Habet autem humana mens hoc pro^ prium, ut quod omnino nonvult, aut tarde intelli- gat, auttardius credat. Et ideo discipuli,quia nole- bant,nec credebant quod pius magister ab eis cor- poraliter separaretur, quamvis manifesto dicfiret : « Modicum et Jam non videbitis me, » non hoc in- telligebant.Uade et intcrse conquerentes dicebant: n Quid est hoc quod dicit : Modicum? nescimusquid loquitur. » Juxta hunc senaum, cumalibi eissuam passionem prsdiceret, dicens {Matth, xx) : « Eoce ascendimus Hierosolymam, et consnmnabuntur om- nia quas scripta sunt per prophetas de Filio homi- nis, » etc.,8ubjunctum est:«Etip8i nibilhorumin- ]) tellexerunt;crat enim vcrbum istud absconditum ab eis, et non inteliigebant qus dicebantur. » Quare? quia quem paii non optabant ut pati posset non in- telligebant. Sed quia querelas suasad callidaargu- mentanon convertcrunt, sed pium magistrumhumi- liter interrogare disposuerunt, ille, qui cordis est scrutator, eorum cogitationespraeveniens, antequam interrogarotur, respondlt, ut qui in multis se Deum esse ostendit,etiam in cordium inspectione se cum eBse declararet, illum scilicct, de quo scriptumest: «Dommu3novitcogitationeshominam,quoniamva- n« sunt (Psal. xliii) ; » et Psalmista : « Intellexisti cogitationes meas de lonfj^ (Psal. cxxiviii); » et iterum : « Gogitatio hominis confltebitur tibi (PiaZ. Lxxv) ; • et Salomon : « Tu Deus soli^gjiosti corda filiorum hominura (// Par, vi) ; »et iteSp; : « Quae sunt in corde hominum, oculi tui vide^Domine ; » et rursus : « Homo videt in facie, Deus autem in corde. » Sive cogitationes eorum praevenire voluit, ut ostenderet eos non debere dubitare ex ejus pro- missionibus,quem tam facile occultasuarumcogi- tationum videbant dignoscere. Unde et subditur : « Cognovit autem Jesus quia volebant eum inter- « rogare, et dixit eis : De hoc quoQritis inter vos «quia dlxi : Modicum et non videbitis me,etiterum « modicum et videbitis me. » Ac si diceret: Si hoc vos conturbat, et vestras, mentes sollicitat quia dixi: Modicumet non videbitis mOy adhuc audite : « Amen, c amcn dico vobis, quia plorabitis et flebitis vos, « mundus autem gaudebit. Vos autem contristabi- « mini, sed tristitia vestra vertetur in gaudium. » Fle- bant enim amatores Christi, cum eum quem sine culpainmundoconversari conspoxerant^quasi reum comprehendi,ligari,flagellari, atque crucifigi vidc- runt. Neque enim sine gravi dolore vel fletu ejus morlem videre poterant, cujus vitam nimio amore dilexerant : quemque priue mortuos suscitare vide- rant, mortuum videbant. At econtramundusgaude- bat, id est Judasorum populus, qui propter mundi amorem recte mundus vocatur, cum cerneret eum cruciflgi, qui gravis erat etiam ^is ad videndum, existimanteB nomen ejusessedelctum.Sednunquid semper rcprobi lietabuntur, et electi contristabun- tur? non. Dicam quid dicat:«Tristitia vestraverte- tur in gaudium.»Sed tristitiaapostolorum versaest in l£titiam,quando,8icut ait cvangelistaLuca8,ga- visi sunt discipuli viso Domino. Econtra laBtitia Ju- dasorum commutata est in ma3stitiam,in tantumut ejus resurrcctione audita, militibue pecuniam pro- mitterent, dicentes : « Dicite quia nobis dormienti- bus venerunt disciplilieju8nocte,etfurati suntcor- pus ejus, et si hoc auditum fuerit a prasside, nos suadebimus oi, et securos vos faciemus (Matth, xxviii). » Sed quia partem hujus lectionis superius generaliter ad universalem Ecclesiampertineredixi- mus,suis verbis Dominus fidclibusluctumetfletum indicat, quibus dicit : « Amen, amen dico vobis, quia plorabitis, » etc.^usqueverteturin gaudium. » In convalle namquelaerymarumpositi,8arcinapec- calorum gravati, non solum pro remittendispeccatis deflent, sed etiam pro exspectatlone stern® vit® quotidie gomunt, diccntes cum Psolmista : « Lavabo per singulas noctes {Psal. vi), » etc. ; et iterum : « Cibabis nos pane lacrymarum (Pso/. lxxixJ. » Et rursus : « Heu mihi ! quia inoolatus meus {Psal. cxcl), » etc. ; et alibi:«Fucruntmihi lacrymsemeaB pancs die ac nocte (P^al.xLi). »Recoluntenim unde ccciderunt,ct considerant ubi pervenerint.Dumque reproborum pcenasetgloriam justorumantementis oculosreducuntjin conspectupiissimijudiciismacu- las peccatorum fonte abluunt lacrymarumydicentes «H HAYMONIS HALBERSTAT. EPI8C. OPP. PARS II.— HOMIL. m cuQrPsalmistatccDomtne^antete omne desiderium -meiim, et gemitus meus a te non est absconditus (PsaL xxxvii) ; » et iterum : « Deus, vitam meam nuntiavi tiNbi {PsaL lv). » Nec solum pro ^uis, sed etiam aliquoties pro alienis sancti deflent peccatis, cum eos irrcvocabiliter in eis persistere vident, si- cut faciebat Paulus apostolus, qui dicebat:» Lugeo multos cx bis quianteap8Ccaverunt,etnonegerunt pcenitentiam supor impudicitiis quas gesserunt (/ Cor, xii). >» At vero mundus gaudet, id est mun- di amatoresjcum extollunturinbonoribus,insa)ute corporum, inabuniantia rerum,in procrcalione fi- liorum. Recle autemmundus vocantur, quia totum desideriumsuuminmundiamoremponuntetnuUam aliam vitam diligunt, de quibus Dominus ait in Evangelio : « Pater justc, mundus te non cognovit (/oan. xvii) ; » et Joannes apostolus : « M undus totus in maligno positus est (Joan. v). » Sed umbratioa atque fumatica eorum Isetitia in tristitiam vertitur, quia sicut ait beatus Job : « Ducunt in bonis dies 8uoB,et ia puncto ad inferna descendunt (Job xii), » quibus Dominus aitin Evangelio:« Vs qui ridetis, qaia plorabttis {Luc, xri), » quibus etiam per pro- pbetam improperat, dicens : « Ecce servi mei lasta- buntur, vos aiitem confundemini. Eoce servi mei exsultabunt in lastitia, vos clamabitis prs dolore cordis, et pr» contritione spiritus vestri ululabitis (ha. Lxv). » Justorum autem brevis tristitia in aster- nam laetitiam convertetur, quando mortale boc in- duetur immortalitate, et corruptibile boc induetur incorruptione. Et qui modo seminant in lacrymis, tunc in gaudio metent. Et quando implebitur illud quod Dominus ait:«Beati qui lugent, quoniamipsi consolabuntur {Matth, v), )> et Job : c Os veracium implebitur nsu {Job,\in), » tunc cnim reproborura laetitia in tristitiam \*ertitur^qnando cum postuni* versale judicium viderintsanotos in gloria coronari, et se in Tartarum prscipitari. Et incipient lugere, dicentes : « Isti sunt quos aliquando habuimus in derisum et in similitudhiem improperii : nos insen- sati, vitamillorum ffistimabamusinsaniam,et finem illorum sinehonore. Quomodo nunc intorfiliosDei sunt computati, et inter sanctos sors illorum cst?» {Sap, V.) Sed- quia discipuli nondum erant capaccs ad supradicta intelIigenda,volcnsDominusexrebus terrenis dare 8imilitudinem,ct ad eorum tristitiam consolandum similitudiuem intulit, dicens : « Mulier cum parit, trititiam habct, quia venit « hora ejus. » Juxta litteram ita est: quoniammu- lier cum parit,cum mccrore et tristitia parit : quia ex co tempore,quoprimae matrinostrffi dictum est: v> In dolore parles filios (G^.iii),» mulicris natura cstcum mcerorc et dolore parere.Spiritualiter haec mulier sanctam significat Ecclesiam^que nonprop- ter moUitiemmulierdicitur,8edpropter conjunctio- nem viri, de quo jnre canilur, » Nobilis in portis vir cyus, quando «ederit cum senatoribus terrse (Prov, xxxi). » Ex fecunditate prolis mulieri com- paratur, quia baec mulier tot quotidie filios parit, A quot per fideles per undam baptismatis et gratiam Spiritus sancti regenerat. Dequa regeneraiioneDo- minue alibi ait : « Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto (Joan. iii), uetc. :haece8t eniin ill& raulier,de qua Dominus in Evangelio figuratcloqui- tur, dicens: « Simileest regnum ca^lorum ferroento, quod acceptum mulier abscondit in farinaesatisiri- bus,donec ferraentaretur totum ^Matth, xiii), » quia Ecclesia doctrinam sancti Evangelii in tribus parii- bus mundi seminavit, Asia, Africa, Europa, dooec fermentaretur totum, id est donec totum genushu- manum prcedicationem Ghristi audiret. Dequaetiam per Salomonem dicitur:»Mulierem fortem quisin- veniet? procul et de ultimis finibus pretium ejus: confiditin eacor viri sui, et Bpoliis non indigebit r% (Prov, xxxi). » In cujue typo vel figura regina Saba a finibus terrae venit in Jerusalem audire sapien- tiam Salomonis. Sed haec raulier cum parit, tristi- tiam babet, quia venit boraejus : quia sancta Ec- clesia, cum in praedicatione invigilat aliquando ab exterioribus hostibus, semper autem ab interiori- bus premitur. Bellumenim quotidie agit,nonader- 8us carnemet8anguinem,8ed adversusprincipeset potestates, adversusmundi rectorestenebrarumba- rum,contra sf.iritalia noquitiae in coelostibus, sciens scriptum : « Multae tribulationes justorum (PiaL xxxiii) ; >» et itcrum : « Per muUas tribulationes oportet nos intrare in regnum Dei \Act, xiv), » Ad cujus mulieris mcmbra noverat se Apostolus perti- nere, cum «piritualium filiorum lapsumgemebunda voce deflebat) dicens : « Filioli mei,quositerompar- C turio,donec formetur Christus in vobis(Ga^. iv); )> ct propheta, cum dicebat:« Atimore tuo» Domine, concepimus, ct parturiviimis spiritum Balutis \\sa, XXXl). M « Cum autem pepererit puerum. » Sicut mulier nato pucro gaudet, sic Ecclesia^ cum fideluim ani* mas ad aeternam vitam transmittitygratuIatar.Sem- per enim inter pressuras tribulationam sublevatur epe praemiorum, illud Apostoli in memoriam redu- cens : « Non enim coadignae paesiones sunt fatjyus temporis ad futnram gloriam, quae revelabitur in nobis (Rom, viii). » Quale autem quantumve ibi sit gaudium^ his verbis manifestatur, quibus dicitur : « Jara non meminit pressuree » praecedentis,» pro- » pter gaudium»subsequen8 :«quia natusesthomo D « in mundo. » Tanta enim gloria datur sdnctis, ut non Bolum de futuro non timeant,sed ctiam prster- ritarum pressurarum obliscantur, eicut per Joan- nem in Apocalypsi dicitur:«Ab8tergetDeusomDen lacrymam ab oculis sanctorumyCt jam noa erilam- plius neque luetus, neque clamor, nequedolor ullus, quoniam priora transienint (Apoc, xxi). » De quo- rum spiritali laetitia eUam per Psalmistam dicitar: « Exsultabunt sancti in gloria,]aetabuntarin«ubili- bus suis (PsaL cxux). » Tanta enim ibieritsecuri- tas, ut otiam morti insultent, dicentes : Dbi est mors aculeus tuus?Ubi est contentio tuatUbiastsumiBa vita^imago mortis eritnulla:quiaquinuncpugaaat 513 HOMIUiE DB TRMPORE. SU m cerlamine» tunccoronabunlurin remunerationc. Rccte aut^m homo natus in mundo dicitur, cum ftaima fidelis ad futurani vitam transit : quia sicut coQsaeta narratione naaci dicimur, cum d% utero matris in mundum progredimur, sic fideiis anima spiritaliter nasci creditur, quando de srumma pr»- sentis vitie ad beatam vitam transire meretur. Unde mos ecclesiastieus obtinuit ut dies bcatorum marty- rum sive confessorum^ quibus dehacvita migrave- runt, non f^ncbria, sed natalitia vocemus : quia tunc felicius vivere cceperunt, cum per mortis umbram advitam (etemam perveniremeruerunt. Quam vitam Dominus fideiibus promittit, dicens : « Qui creditin me, etiamsi mortuus fuerit, vivet (Joan. xi). » lUa aulem nativitas muito felicior est ista» quia prima aati vitate ter ris iiascimur morituri secunda vero ccelo nascimur sine fine victuri, caneutes cum Psalmista: tt Melior est dies una in atriis tuis super milIia(PM/. xxxix). » Exponens autem Dominus quid in simill- tudine quam de muliere proposuerat, intelligere vellet, adjunxit : « Et vos igitQr nunc quidem tristitiam habetis. «< Iterum autem videbo vos, et gaudebit cor veatrum, « et gaudium vestrum nemo-toUet a vobis. » Ac si diceret: Sicut mulier, cum parit, tristitiam hat>et,sio et vos de mea passione contristabimini : et sicut mulier nato puero gaudet, sic vos mea resurrectio IstiOcabit. Sed quid est quod ait : « Iterum autem videbo vos? » Nunquid aliquo intervallo temporis ab ejus visioneabscondimur, cujusoculisnudaet aperta suntomnia? non; sed quod ait: u Videbo vos, » taie est acsidixisset: Eruam vos de tribulatione, et iibe- rabo vos de angustia. Videre enim nos dicitur Deus tunc proprie, .quando miseratus a pressura tribuia- tionis absolvit, sicut ipse ait Moysi : « Videns vidi afQictionem popuU mei (Exod, ni), » etc; et illud quod Psaimista precabatur, dicens : « Vide humi- litatem meam, eteripe me {PsaL cxiii). » Vidit ergo apostolos Dominus, quando eos de angustiis quas de ejus passione sustinuerant, liberavit. Sive certe quod ait: « Videt>o voa » tale est ac si diceretper tro- picam locutionem : Videre vos faciam. Videre enim Deus dicitur, quando ut nos videamus illuminat^ sic- ut et cognoscere dicitur, quando ut cognoscamus facit, veiut tpse ait Abralue. « Nunc cognovi quod timeas Deum (Gen, xxu), » id est, cognoscere te feci. Quod autem ait : « Et gaudebit cor vestrum » datur intelligi, quia gavisum est cor discipulorum, qnod de ejus passioae fuerat contristatum, quando euma moKuis resurrexisse vlderunt.Et adhuc uberiori gau- dio sunt joeuadati, quando hominem Deo conjun- ctam, collaudantibus angeiis, in coelos ascendisse coQspexemnt, elcut Lucas evasgelista ait : t Et ipsi ^orantes regressi sunt in Jerusalem cum gaudio magno.. et erant semper in templo laudantes et be- nedicentes Deum {Lac, xxiv). » Quieritur autem quare dieat : « Et gasdiuin vestrum nemo tollet a ▼obis^ >« cum post ejus ascensionem non solum fro- <{ttenter cmi^ sed ^am vinculis strioti et carceribus A. immissi legantur. Sed scienduin quia gaudium qiiod de ejus resurrcctione et ascensione percepcrunt, nuHatristitia, nulla perseoutio, nulia angustia ab eis auferre potuit, quin potius (ut Scriptura refert) ibant gaodentes a conspectu concilii, dicentes « dignos se esse pro nomine Jesu contumelias pati (Act, \), » Undeet unuseorumgratulabundtt^aiebat: « Omne gaudium existimate, fratres, eum in varias tribula* tiones incideritis, scientes quia tnbalatio paticDtiam operatur, patientia autem probationem, probatio vero spem, spes autem nos confundit^ quia charitas Dei dilTusa est in cordibus nostris per Spiritum san- ctum, qui datus est nobis {Jac. i; Rom. v). » Hoc invisibile et inenarrabile gaudium Dominus promit* tebat apostolis, cum dicebat : « Petite et accipietis H ut gaudium meum in vobis sit, et gaudium vestrum impleatur (Joan. xv). » Hujus inelfabilis gaudii, quod neino ab apostolis auferre potuit, participem se no- verat esse apostolurPaulus, cum dicebat : « Quis nos separabit a charitate Ghristi? Tribolatio ? an angustia? an fames? an persecutio ? an nuditas? an gladius ? Certus sum quia neque mors, neque vita, neque praesentia, neque futura, neque aititudo, ne- que profundum, neque alia creatura potent nos se- parare a charilate Dei, qua est in Christo Jesu {R&m, viii). » Et nos igitur si pro moduio nostrfld fragilitatis in prssenti vita cum apostoiis constristaii non renuerimus, ad iilud ineffabile gaudium quod ille piomittebat, pervenire merebimur, quando in- troibfmus in conspectu Domini in exsultatione : quia, ut ait Apostolus: «Si fuerimus socii paasionum, eri- C mus et consolationis : et si compatimur, et conre- gnabirous (i Cor, i; Rom, viii). » Quod gaudium nemo tollel a vobis, quia nulla varietaa, huiia tristi* tia, nullus metus mortis in ffiterna Isetitia inveniri polerit ; sed, sicut ait Scriptura, gaudium et Istitiam obtinebunt qui redempti fuerint a Domino, et con- venient in Sion latantes, et lostitia sempiternasuper capita eorum. HOMlLiA LXXXVI. OXMIKICA QUARTA POST PASCHA, CantaiC, (Jac. 1.) « Charissimi, omne datum optimum, et « omne donum perfectum desursum est. » Et reli- qua. Et generaliter de omnibus, et tpeciaiiter de unaquaque a Deo data ^drtute intelligitur ; potest D autem et specialiterdatumoptimum de continentia matrimonii, et donum perfectum de virginitate iu- telligi. « Descendens a Patre luminum. » Pater lumi num dicitur Oeus, quia ab ipao sive invisibiiium iu- minum, ut sunt angcii, de quibus in principio dixit Deus : « Fiat lux {Gen, i), » siveanimarum iliarum, quibus ait Jesus: c Vos estis !ux mundi {Mailh. v),» seu visibiiium , solis et iun® ct steilarum, generaliter omnia facta sunt. « Apud quem non est transmuta* « tio. » Non enim mutabitur, qui dixit : « Ego sam qui sum {Exod, iit). » Motus et lempos, incremen* tum et defectus, omnino divina non accepit natura. « Neo vicissitudinis obumbratio. » Non enim Deus 81S nAYMONlS HALBERSTAT. EPISO. OPP. PARS 11. - HOMlL. S16 sicul.il«*? pn?t lueem o!>uni?)rat«f t^nebris, qui som- per \ux lucis, crcatoromnis et origo est luminis. t< Voluntarie enira genuit nos, » per gratiam iiti- que, non nataram. Solum enim Verbum est, quod substantialiter ac proprie dicitur Filius Dei : caeteri autem potestate ab illo accepta, vocantur filii. «Quotr quot autem receperunt oum, taitevangelistay» dedit eis j>otestatem filioa Dei fieri [Joan. u) » « Verbo « veritatis. » Veritas Deus Pater, Verbum Filius ost ejus ; sive veritas Christus: Verbum veritatis, Evan- gelium est ejus. « Per Evangelium,» inquitPaulus, « ego vos gcnui (/ Cor, iv). » « Ut simus initium ali- « quod crenturfp r jiis. » Initium croaturaB rationalis, angeli in rrrlo, in,terra Adam, in Ecclesia Vcteris Testamcnti patriarcha», in EcclcsiaChristisanguine redempti apostoli sunt. Nam uni eorum dicitur: «Tu ed Petrus, et super hanc petram aedidcabo Ecclesiam meam {Maith. xvi). » Quam Ecclcsiam apostolus Paulus novam creaturam appetlat. « Sit autem omnis homo velox ad audicndum.tar- « dus autem ad loquendum. » Sciebat enim aposto- lus eos ad quos epistolas mittehat, primatum verbi voluisse tenere, et docere plusquam doceri : ideo admonet eos humilitatero servare. Velocitas enim audiendi factt hominem docibilem : tarditas autem loquendi mansuetum. « Tardus ad iram. » Quod na- iuraliter accidit, penitus vctare non potuit. Tardita- tem indixit, quia ira dllata decrescit. Aliter: Tardus ad iram,id estsecundum legem Veteris Testamenti ad vindictam. « Lex enim, inquit Apostolus, iram ope- ratur (Rom, iv). » id est oculum pro oculo, dentem pro dente. « Ira enim viri justitiam Dei non opcratur. » Iram enim viri dicit iram hominis, quae, secundum Testa- menti Veteris usum, semper cupit exercere vindi- ctam, et in Novo Testamento ubi scriptum est : « Nolite rcsistere malo {Matth. v), » non operatur justitiam. Alitor: Ira viri justitiaoa opcratur, subin- telligitur ira Dci, quae humano dicitur affectu justi- tiam operari, ut in Sodomis, in Pharaone,in ^gy- pto, in mari Rubro, et in ipso Israelitico popuio in deserto. Unde Psahnographus canit: « Iratus estfu- rore Dominus in populum suum {Psal. cv), » et muUis in iocis legimus, ubi ira Dei, quse semper justissimo (it cxamine, rectissimam operatur justi- tiam. « Propter quodabjicientesomnemimmunditiam.» Alii in hoc loco immunditiam specialiter idoiola- triam intelligere voluerunt ; alii fomicationem im- munditiam, quae fit cum mulieribus, cum masculis, cum pecudibus, et his similia. Postremo, ut genera- liter de omni intcUigeres malitia, addidit : « Et abondantiam malitiae. » Sicut enim radix vi- rene in terra virgulta germinat, sic malitia latens in corde vitia generat. « In mansuetudine suscipite in- « situm Verbum, quod potest salvare animas ve- « stras. » In man8uetudine,hoc est sino ira et disce- ptaiione suscipite per fidcm rectam in mente pura. lositum, a Deo missum, et in mentibu? nostris A suscoptura : ut uhi abundavit pcccatum, supcrabun- det gratia. Verbura, inquit, hoc est verbum creduli- tatis, verbum Evangelii; pestremo, verbumilludde quo Joannes ait : k In principio erat VeFfaom, et Verbum crat apud Deum, et Deus crat Verbum {Joan. i). » Qui et Salvator dicitur, quia potest sal- vare animas vestras. HOMILIA LXXXVU. DOMiNiCA QUARTA posT pascha, Cautate. (JoAN. xvi). « In illo tempore: Dixit Jesus disci- « puHs suis: Vado ad eum qui misii me, et nemo ex « vobis interrogat me : Quo vadis ?» Et reliqua. Fre- quentcr ab initio sujb proedicationis Dominupdisci- pulos se diligcre ostendit, maxime tamen tunc alfe- ^ ctum dilectionis in eis exhibuit, cum irominente passionis articulo, per cori)oralem prssentiam ab illis recessurus eral, sicut idem ipse evangelista alibi manifestat, cum dicit : « Sciens Jesus quia vcnit hora ejus ut transe&t ex hoc raundo od Pa- trem, cum dilexissct suos qui erant in mundo, in finem diicxit eos {Joan. xiii). » Sicut enim doctus paterramilias, cum in longinquam regionem pro* fectus est, tunc maxime sibi subjectos^ qualiter se providere debcant. commonet : ita Doroinus Jesus Ghristus ab apostolis corporaliter recessurus, spe- cialiter quomodo in mundo conversari deberent, eis ostenderc dignatusest, dicens: « In hoo cognoscent omnes quia mei discipuli estis, si dilectionem adin. vicem habueritis {lbid.)\ » et iterum : *« Mandatum noviim do vobisut diligatis invicem (Ibid.), » et cs- C tera his similia. Eademque nocte qua a discipulo tradenduserat, non solum pedes discipulorum lavit, sed etiam mysterium corporis et sanguinis sui eis tradidit. Et cum multiplici sermone de sua ac Patris divinitate eis loquerctur, non solum resurrectionem, scd etiam suam ascensionem prsdicere voluit, di- cens : « Vado ad eum qui misit me. » Ubi quajren- dum est quare dicat : « Vado ad eum qui misitme,» cum alibi discipulis dixisse legatur : « Ecce ego vo- biscum sum omnibus dicbus usque ad consummatio- nem saeculi? » {Matth. xxviii). Sed hasc quffstio fa- cile eorum mentibus patet, qui in uno Mediatore Dci ct homintim utramque naturam, scilicet divinam et humanara, confitentur. Manetergocum discipulis per divinitatcm, et vadit ad Patrem per humanita- ]) tem, aquo nunquamdiscessitpcrdivinitatero^sicut ipse dicit : « Ego et Pater unum sumus {Joan, x). » Venire ct abire humanitatis est ; manere est esse divinitatis : et ideo cum discipulis mansit per hoc quod « in principioeratVerbum,etVerbum erat apud Deum, et Deua erat Verbum. » Vadit ad Patrem per hoc quod « Verbum caro factum est, et habitavitin nobis,^» sicut ipse alibl ait : « Exivi a Patre et veni in mundum, et iterum relinquo mundum, et vado ad Patrem {Joan, xvi); » et iterum : « Nemo ascendit in ooelum, nisi qui descendit de c<&Io, Filius faominis qui est in coelo {Joan. iii). » Quod autem subjungit « Et nemo ex vobis interroget me: Quod vadi9 ? » tai? j 517 IIOMn.lil!; DB TftMPORR. 548 cst ac si diceret : Tam lucida ot pracclara crit .is- A. censio mea, ut nullus vestrum indigeat me inter- rogare quo vadam, videntibus cunctis quod cmlum ascendam. Nam cum superius itnrum se ad passio- Dcm prsdiceret, dicens : « Filioli, adhuc roodicum vobiscum sum (!bid.), » et sicut Judaeis dixit : « Quo ego vado, vos non potestis venire (Joan, viii), » in- terrogavit eum Petrus, dicens : « Domine, quo va- dis? >» (Joan. xiii.) Visa autem ascensionis gloria, non necosse habuerunt interrogare quo pergeret, qnia, sicut Lucas narrat in Actibus apostolorum, videntibus cunctis elevatus est, et nubes suscepit eum ab oculis eorum. Et cum intuerentur in coelum ^ntera illum, continuo duo viri astiterunt juxta illos in vestibus albis, qui et dixerunt : « Viri Ga- Hlaei, qufd stati*) aspicientes in coelum ? Hic Jesus p qui assnmptuB est a vobis in coelum, sic veniet queroadmodum vidistis eum euntem in coelum {.ict, i). » Et quia noverat Dominus quod haec sua verba tanto majorem tristitiam in cordibus apoRtolorum generarent, quanto se vicinius ab eis recessnrum prsdicebat, adjunxit, dicens. «< Sed quia hoec locutus sum vobis, tristilia im- • plevit cor vestrum. »Necenim absque gravi moerore ejus absentiam corporalem audire poterant, cujus gratia demundo electi erant,cuju3 doctrinainstrue- bantur,cujus sermonibus informabantur, cujus mi- raculis jucundabantur. Et quem (^icem et defenso- rem in omnibus sentiebant, sine magno dolore ab 80 separari non poterant. Unde cum suam passio- nem alibi prsdiceret,prohibore volens eum Petrus, aiebat: « Propitiuse8totibi,Domine,[non Hatistud ; C nonenim decetut Piiius Dei gustet mqrtem (Malth, rsi). »Etcum in ultima eocna recumbens diceret : « Unus vestrum me traditurus est, contnatati valde, coeperunt dicere singuli : Nunquid ego sum,Domine [MaUh, xxvi). >» Sed eorum hauc tristitiam pius Ma- gister benigna consolatione lenire curavit, dicens. « Ego veritaten: dico vobis, expedit vobis ut ego « vadam. » Ac si diceret : E^o qui veritas-sum, y^rv- tatem vobis dico. Necesse est ut heec forma aervi, quam in me cemiti8,quam sincero amore diligitis, a vestris conspeclibus temporalibus subtrahatur,ut formam divinitatis in me perfectius intueri valeatis, xicut ipse alibi dicit : c< Si diligeretis me, quia Pater m^or me est (Joan, iiv). » Unde recte subditur : « Si autem non abiero, Paracletus non veniet ad q « vos : si autem abiero, mittam eum ad vos. » Nun- quid poterat dare Spiritum sanctum in terris,cum manifeste legatur post resurrectionem, quoniam insufQavit et dixit : « Accipite Spiritum sanctum [Joon, xx). » Poterat utique. Sed quandiu apostoli Deum bominem secum conversantem, convescen- tem, colloquentem habebant, ejus praesentia dele- ctati, minus ad ^ciendam divinitatem oculos mentis erigebant. Postquam autem Dominicum corpus ad Patris dexteram colbcatum noverunt, illo totum BUQm desiderium transtulerunt, quo caput praeces- sisse oognoveruntjuxta illud quod alibi a Domino flicitur: « Ulii cst thcsaurus luus,1biestol cor tuum (Matth, vi) ; » ct iterum : « Ubi Inerit corpus, illuc congregabuntur et aquiTse (Luc, \\\}, » Et ideo tanto perfectius Spiritum saoctum post ascensiouem acci* pere visibiliter meruerunt, quanto in ejus amore amplius exarserunt : et hoc est quod ait. « Si ego non abiero, Paracletusnon venietad vos. » Bene au- tem Spiritu8paracletu8nominatur,itapdE«XT)TO< enim Graece, Latine consolator sive ttdvocatwt dicitur. Bene consolator dicitur, qui non Bolum tunc corda apos- tolorum de Doroini absentia mocrentia consolari di- gnatus estfSed etiam quotidie pro pcccati pcrpetra- tione lugcntibus, dum spem promittit venise, maximam consolatiooem tribuit. Giijusconsolationis opc se sublevatum noverat, qui dicebat : « Conaola- tiones tu», Domine, Istificaverunt animam meam (Psat, xGiii). » Pro quo in Grsco legitur : At iiap«- xX-ftOti^ oou cScppaav t^v <|/ux'^^ I^^'^* ^^ iterum : « Me- mor fui judiciorum tuorum, Domine^ a seculo, et consolatus sum (PsaL cxviii). » Rerte,etiam idem Spiritus advocatus dicitur, quia pro nostris excessi- bus quotidie Patrem interpellat, sicut ait Apostolua : « Nam quod oremns, sicut oportet nescimu8,sed ipse Spiritus postulat pro nobis gemitibus inenarrabilin bus (fiom, viii). » Quantum autem de ejusdem Spi- ritus dono apostoli profccturi essent^ manifestatur cum subditur : « Et cum venerit ille, arguet mundum dc peccato « et de justitia et de judicio. » Manifestum est au- tem quod Dominus Jesua ChriBtus per semetipsum mundum, id est amatorcs mundi, de peccato, et de justitia, et de judicio redarguit. De peccato redarguit eosy quia in eum credere noluerunt, de quibus alibi ait : « Si non venissem et locutus fuissem eis, pec- catum non hal>erent.Nunc autem excusationem de peccato suo non habent, quia viderunt me, et odio habuerunt me gratis (Joan. xv). » De justitia redar- guit eo8,quia justitiam et simplicitatem apostolorum imitari noluerunt. Ad quorum comparationem recte judicandi sunt, quibus ipse ait : « Si ego in Beelze- bub ejicio daemonia^ filii vestri in quo ejiciunt ? Ideo ipsi judices vestri erunt (Luc, xi). » De Judicio re- darguit cos, quibus cum diaboium jam judicatum ostendisset, dicens : « Videbam Satanam sicut fulgur de coelocadentem (Lucx), ^magissubejusdurissima scrvitute manere voluerunt, quam ad liberatoris love jugum transire. Sed quod Dominus per semetipsum in una gente Judsorum fecit, hoc Spiritum sanctum promittit facturum in universas gentes por praedtca- tionem apostolorum. Redarguit enim Spiritus san- ctus mundum, id est mundi amatores^ per apostolos de peccatd, quando incredulitatem inBdelium oon- demnavit, sicut per apostolos Spiritus sanctus non credentibus dicit : « Vobis quidem oportuerat pri- mum loqui Verbum Dei,sed quia repellitis illud^et indignoB vos judicatis letemap vitae, ecce convertimur ad gentes (Act, xiii). » Et pulchre in primordio Do- minus peccatum incredulitatis, quasi-Bpeciale po- suit : quia sicvt fldes origo est omnium virtutam^ ai9 HAYMONIS ilALBEHSTAT. EPI8C. OPP. PAHS II. — HOMIL. 520 sic incredulitas tundamentum omnium vitiorum :.A. ^^^ vos omnem veritatem,» id est, diffundetiucor- et sicut justus ex fide vivit, sic qui non credit jam judicatus est. « De justitia vero, quia ad Patrem vado, et jam « noQ TidebitAs me. » Sicut jasiitia apostoiorum in co maxime comprobata est, quod eum quem humi- lem faominem viderunt, subiimem Deum credide- runt : eic et justitia csterorum fidelium in hoc lau- dabilis apparet, quod eiun quem oorporaliter non vidont, mente diliguniet credunt. Unde bene dicitur. « De justitiavero, quia ad Patrem vodo, etjam non videbitis me. » Quaii est dicere : Non me videbitis mortalem, corruptibilemy esurientem, sitientem, qualem me videre adhac possunt reprobi ; sed vide- bitis me immortalem, incorruptibiiem, qualem me videre potuere soli oculi justorum. De justitia ergo redarguit iHos Spiritus eanctus, quod justorum bona opera imitari piget, qui cum Deum corpore non vident, eum tamen se bonisoperibus diligere osten- duat. « De judicio autem, quia princeps mundi hujus Quod autem subjungit : « Et que ventara suut. annuntiabit vobis, » Patet juxta litteram, quia fre- quenter fidelibus Spirttus sancius fuiuraannuntia- vit, quibus mysterium prophetandi dedit.Se() quod cunctis fidelibus generaliier convenit^ Spiriius san* ctus futura annuntiat : quia omnes quos replevcrit, ad aniandam vitam aeternam quae futura est iDflam- mat. De quo adhuo subditur : « Ille me clariGcabit. » Glarificavit Spintus sanctus Filium, quandoomnem timorem acordibus aposto- lorum expuiit, et ad unigeniium Oei Filium pra^i- candum idoneos reddidit, sicui scriptum estiuAo- tibus aposiolorum : « Repleti sunt omnes Spiritu saucto,etIoquebantur verbum Dei cum flducia(.i^^ judicio, quos exemplo damnati angeli, ne contra C rv). » Glarificavit etiam Spiritus sancius Filium, Deum superbire audeant, terret,8icut Judas aposto- luB oii : tf Angeloa,qui non servavoruni suum princi- patum, sed dereliquerunt suum domicilium, in judi- cio mogni Doi judicandos reservavit. » Sed quiu ad redarguendum de peccaio,et de justitia,etdejudi- cio, noverat Dominus corda aposiolorum adhuc esse fragiiia, per Spiritus sancti adventum roboranda pronaitiit, subjiciens : « Adhuc habeo mulia vobis dioere.sed non pote- « siis poriare modo. Gum auiem venertt ille Spiritus « veritaiis. » Spiritus veritatis dicitur, quia a Patre veritaiis procedit. Quod autem subjungit : « Docebit « vos omnem veritaiem, » non solum ad praesentem, aed etiam ad futuram vitam pertinet. Nullus tam qu^do ab eo missus, sicut fuerat promiBSus^ dle Pentecoste, scientiana omnium linguorum apostolis tribuit. Unde in Actibus aposiolorum legiiur : » Et repleti suni omnes Spiritu sancio, et cceperuntloqui variis linguis, proui Spiriiqs eanctus dabat eloqui illis (Acl, vi). » Glarificavii etiaai Fiiium^ ctun prsdi- catores Filii tantis ac talibus viriuiibus adoruavit, ut universus orbis ad ejus creduliiaiem concurrerct Quod autem ait : « Quia de meo accipiet, et auQun- « tiabit vobis, » subaudiendum est, de meo Palre. Qui enim de nullo fii, de nulio procedit, S(Jus est Pater. Filius aulem a seipso non csse diQitur, quia a Patre notus est. Spiritus sanctus a Patre accipere dicitur, quia a Patre et Filio indivisibiliierprocedit. perfectus in priesenti vitu esse poiesi ut omnem ve- n Unde et sequitur : ritatem capere possit, maxime cum apostolus Pau- lus, qui raptus usque ad teriium ooeittm fuerat, di- cat : « £x par ie enim oognoscimus,et ex parie prophe- tamus (/ Cor. xiii) ; » et Psalmisia : « Exisiimabam ut cognosoerem hoc,Iabor esi ante me,donec intrem ia sanciuarium Dei, et intelligam in novissimis eo- rum {Psal. lxxii). » Docebit vos ergo omnem veri- iaiem, quia quod minus quisque fidelis de Deo intel- ligii, in fuiura viia perfectius Spiritus sanctus intel- ligere faciet, quia, sicut ait Apostolus : « Nunc vid^mus per speculum in a;uigixiate|tunc autem facie ^d faciem (/ Cor, xui). » Vel eerte quod ait : « Doce- « Omnia qu« habei Pater^ mea sunt. £t ideo diii : « Quia de meo accipiet, et annuniiabit vobis. » Id est nota ea vobis faciet. HOMILIA LXXXVIU. DOMiNiCA QuiNTA posT PASCHA, Vocem jucunditatis. (Jac. I.) « Gharissimi, esiote auiem factores verl)!} « et non auditores ianium, falleniat vosmetipsos.i Et reliqua. Verba divina faolis non oportet adimpl^i si ad colestia regna volumus pervenire. Japobus apostoius nosin praesenti lectioneiUt au4isiif>hort&- iur, dicens : « Q^totQ autem faotora vorbif «t ^^ 52( HOMILl^ DE TEMPORE. 522 auditorcs tantum. » Faclorcs verbisuul, qui custo- A hotno qui vult vitam, et cupit videre dies bonos? diant pneceptnm OominiruFallentesvosmetipsos.» -FeJldntes autem sunt, qui versantur in aliis rebus, desiderahtes Evangeiium audire, sed non implere, siTB qui abscondit asacerdutedivinomedico suorum vulnera peccatorum, nec ea ad suam vult aperire salotein. Nco scripturam, neque sacerdotem^ sed fleffleiipsam &llit. dttmnenDei,seddiabolisequitur voluntatem, de qulbus subditur: ' Oui si quls auditor est verbi et non factor, hic (( comparabitur viro cdnsiderantivultumnativitatis « su£ in speculo. Consideravit enim se et abiit, et n statim oblituse8tqualisfuerit.»Mulierum mosest inspeculoseconsiderareyUtsevaleantadomare.qua- literviris suis placere possint. Ita animas nostras Cobibeat linguam suam a malo, etlabia^us nelo- quantur dodum {PsaL xxxiii). »Namsubditur:('8ed « seducens cor suum,hujusvana estreligio, »quan- diu consistit cor suum in superbia sua. « Religio mundaetimmaculataapudOeuipetPa- « trem haec est: Y|sitare pupillos et viduaa in tri- « bulatione eorum. » Curapupillorumac viduarum Ecclesis commendatur, et sacerdotibus magnum periculum comminatur, si contradicentibus veritati resistere noluerint: quoniamquisquispersonampo- tentis accipit, etveritatemloquipavescii, gravimul- tatur culpa sententis. MultienimpraesulesEcclesia- rum, timentes ne amicitiam perdant, et molestiam odiorumincurrant, peccantesnonarguunt, et corri- oportetnossolliciteconsiderareinspeculo Evangelii, ^ pere pauperum oppressores verentur. Necpertime- et ejus perpendere dicta, quid exinde ornamentiin adimpletionesacramentorum ejusbabeamns, utviro Qostro Christo Oomino placere valeamus. Si vero quominus omamenti animabus nostris imperfecto opere Evangelii habeamusadeptum,omni soUicitu- dine festinare oportet, ipsum nobismetipsis orna- menlum exhibere in operibussanctis,necumspon- sus iioster Christus, horaquancnputamus, vencrit et vocarit nos» forte imparatos inveniens, excluda- mur a nuptlis regnicoelestis.etposiremocumfatuis virginibus frustra ante januam incipiemus clamare, et aditum introeundi quserere, cum non possumus iovenire. Non ergo obliviscamur praceptorum Do- mini, quae snnt animarum oraamenta nostrarum, sed servientes voluntati ejus, adornemusnosdignis moribus et sancta conversatione, ut cum Ghristus C sponsuB nosier nos vocatiirus venerit, mereamur cum eo ad gaudia ffileraa pervenire. Sequitur: tt Qui antem perspexerit in lege perfectae liberta- 'f Us, et permatiserit in ea, non audiitor obliviosus > factus, sed factor operis, hic beatus in facto suo » erit. » Legeixi libertatis charitatem dicit, de qua Paulus ait : u In libertate charitatis Christi vocati estis (GaL v). » Et iteram : « Onera vestra inviciem portanUs cum charitate (Ibid.). » Nam si quis in charilate perfecta secuslddiresategerit, Oeum vide- licet ex toto corde, tota anima, tota diligendo vir- tutc^etproximiim suum sicut seipsum:hicnon au- ditor obliviosus factus, sed factor operis evangelici coroprobatar. Et si in eadem speculatione divinae scunt de severitate reddendae rationis, pro eoquod conticescunt de plebibus sibi commissis, quando a potentibus pauperesopprimuntur.Aderipiendoseos boni sacerdotes protectionis aUxilium ferunt, nec verentur cujusquam inimicitiarum molesti^s, sed oppressores pauperum palam arguunt, increpant, excommunicant, minusquemetuuntoorum nocendi insidias, etiamsi nocere valeant.Pastorenimbonus animam suam dat pro ovibus suis. Nam sicut per vigilias pastor contra bestias oves custodire solet, ita et Oei sacerdos super gregem Chrii^ti sollicitus esse debet, ne inimicus vastet, ne persecutor infe- stet, ne potentioriscujusqueGupiditaftvitam paupe- rum inquietet, sed sua potius sollicitudine et cura diligenti vitam et salutem mereantur aeternam. HOMILIA LXXXIX. DoMiNicA gumA P08T PASGRA, Vocem jucunditalis, (JoAN. xvi.) « In illo tempore, dixit Jesus disci- « pulis suis: Amen dico vobis, siquidpetieritisPa- « trem in nomine meo, dabit vobis. » £t reliqua. Largitor virtutumetremuneratormeritorum, Oomi- nus Jesus Christus, sciens humanamnaturamnihil boni habere posse nisi per ejus gratiam, qui ait: « Sine me nihil potestis facere {Joan, xv), » ad in- stantiam orandi et importunitatempetendinosalibi hortatur et admonet, dicens : « Petite,et accipietisi ; quaeritc, et invenietia; pulsate, et aperietur vobis {Mal^, \u), )» Et ne aliquis impetrare sepossequod postulat dubitaret, si tamen in oratione non defl- legis operando permanserit, hicverebeatus erit,et q ciat, magnam fiduciam parentibusinexordio hujus ad beatitudinem perveniet sempiternam u Si quis autem putat se religiosumesse^nonre- " frenana lingoam suam, » laudando semettpsum, et pro nobis quas fecerit, gloriOoaresecoram homi- nibus quffisierit, ut Pharis^us stans in templo, et computans bona sua, non sesicutpublicanumesse prolltebatur {Lue, xvin), « non refrenans linguam suam. « id est, corsuumabelatione velvanaegloriaB appetitUy Tel etiam lingua suam custodiendo a de- Iracfione vei blasphemia: quia otiosum est a qui- busdam se \itiis abstinere, si non refrenaverit lin- guam auam. Uiide dicitur in Psalmo: « Quis est PATROi. CXYIIL lectionis exhibuit, dicens: « Amen,amendicovobi8, si quid petieritis Patrem in nomine meo, dabit vo« bis. » Ubi notandum quia cum nos ad petendum hortatur, sua gratuitadona,nodlravulte8se merita; et ideo quamvis sciat quid uobis necesse sit ante- quam petamus eum, utinveniat innobisquodjuste remuneret, ad petendum nos invitat, dicens; « Omnis qui petit accipit, et qui quaerit invenit, et pulsanti aperietur. » Sed forte movet minus intelli- gentes, quare dicat: « Si quid petieritis in nomine meo, dabit vobis, » cum legimusnonsoluminferic^ res, sed etiam Paulum apostolumi quisummaper- 17 5:23 HAYMONIS IIALBEUSTAT. EPISC. OPP. PAHS II.— HOMIL. di ^ectionis fuit, aliquid petisse et non impetrasse. A Sed ut veridica Domini promissio nobisclariuselu- ceat, libet diversas personas pctentiura inspicere, et causas impetrandivel nonimpctrandidiscernere. Aliquando enim solet contingere, ut in oratione bona petantur, sed quia malisuntqui petunt, aDo- mino exaudirie non merentur,Superflue namquc se exaudiri a Domino putant in orationibus suis, qui eum audire contemnunt in suis sermonibus, Salo- mOne testante, qui ait: « Qui obturataurem suam ne audiat legem, oratio ejus erit cxsecrabiUs(Prou. xxviii). » Aliquando vcro carnales carnalia pctunt, et ideo a Domino non exaudiuntur,quibusperbea- tum Jacobum apostolum dicitur: « Pctitis, et non accipitis, eo quod ma]epetatis,ut inconcupisccntiis vestris permaneatis {Jac. iv). » Aliquando boni -> dona petunt, sed illorum mala merita pro quibus petunt, eis obsistunt neaudiantur^qualeserantilli, pro quibus JeremieB a Domino dicitur: « Tu vero noli orare pro populo hoc, et non assumas pro eia laudes et orationem, quia non exaudiam tc {Jcr. vii). » Et itorum: « Si stctcrint Moyses et Samucl coram ipe, non est enima mea ad populum istum (Jer. xv). » Ncc tamen putandumquodafructumer- cedis privemur, quoties, pro iniquis orantes, cxau- diri non meremur: quia,etsiiIHnonsuntdigniacci- pere pro quibus petimus, nobis tamen pro bona intentisne merces recompensaditur. Unde benenon dixit simpliciter: « Si quid petieritis Patremin no- mine meo, dabit. » sedcumadditamento«dabitvo- bis. » Quod est dicere: Etsi illi non mercntur acci- perc pro quibus petitis, vobis tamen pro alTectu C charitatis merces retribuetur, sicut Psalmista ait: c< Et oratio mea in sinum meum convertetur {Psal. zxxiv). » Aliquando sancti sancta petunt, sed quia eorum petitio in pra?senti nonimpletur, restatutin furo repleatur, sicut universalis Ecclesia quotidie in oratione Deum postulat, diccns: « Adveniat re- gnum tuum (Afaff/i.vi).»Ouod regnum,etsinonmox flnita oratione advenit, tamen post univcrsale judi- ciumsinedubiocrediturventurum. Aliquandosancti in oratione contraria animae suajignoranterpctunt, occulto tamen Dei judicio, non ad voluntatem, scd ad salutem exaudiuntur. Multo enim salubrius est exaudiri ad salutem, quam advoluntalcm.Quodut manifestius intelligatur, duos inmediumponamus, unum malum, et alterum bonum: itatamen,utbo- n nus petiisse lcgatur etnonimpctrasse,malus autcm petiisse et impetrasse. Sed ne aliquis tacita con- scientia dicat, fleri non posse, illum anteocuIosDei injustum esse quicxauditusest,etillumjustumesse qui non exauditur: talisinmaloponendusest, cujus malitiam nullus ignoret: et talis in bono, de cujus sanctitate nullusdubitet, Paulusscilicetapostoluset diabolus. Quisenimdiabolumauctoremnialiliaeesse neget, maxime cnm pcr beatum Job de eodicatur: « Omne Bublime videt, et ipse est rex superomnes fllios superbi®? » {Job. xli.) Quis veroPaulumapo- jjtolura post conversionem sanotum fuisse dubitet, maxime cum ipse judex de eotestatur,dicens:«Va8 electionis mihi est iste, ut portetnomen meumco- ram gentibus et regibus et filiis Israel? {Act. ix.\ Nullus. Et tamen diabolus pctiit, et impctravit: Apostolus vcro petiit, et non impetravit. Petiitdia- bolus ut substantiam Job deleret,etaudivit:(( Ecce universa quae habet, in manu tua ^unt (Job. i). » Pctiit Apostolus ut au&rretorab eostimuluscarnis suae, et non impetravit, Quia ergohorum magisex* auditus est? diabolus,anApostolu8?Diaboluse£au- ditus est ad voluntatem, non tamen ad salutem: quia indedeteriorefl^ectusest, undesancto virodam- num inferrc conatus est. Apostolus vero non est exauditus ad voluntatem, sedad saIutem:quianon cxpcdiebat illi ut stimulus carnissuaeabeoauferre- tur, qui ob custodiam humilitatis ei datus fuerai, sicut ipse dicit : c< Et ne magnitudo rcvelationum cxtoUat rae; datus est mibi stimulus carnis me», angelus Satanae, ut mc coIaphizet,Propierquodler Dominum rogavi, nt discederet a me,et dixitmihi: Suflicit tibl gratia mea, nam virtus in infirmltate pcrflci tur (// Cor. xii). » Quicunque ergo fidenon dubitans ea qua; ad salutem anima sus pertinent, pcrscverantcc petit, sincdubioexauditurautinprff- senti aut in futuro. Unde bene dicitur, « innomine mco. » Nomen vero ejus, Jesus est, id est salvalor sive salutaris. Ille ergo in nomine Jesu petil, qai animae suae salutem quaerit. « Usque modo non pctistis quidquam in nomine « meo. » Nunquid non ante petierant apostoli, di- cenies {Marc. xiv): « Domine, dic nobis, quando haec erunt? » vel: « Quod signum adventus lui? » et his similia, Fcccrunt utique, Sed quodait: « Us- que modo non petistis quidquam, » duobus raodis intelligi potest. Sive non petistis quidquam, qijiame sequalem Patri non credidiatis, ut in nomine meo peteretis: sive cerle nonpetislis quidquam, quiaad comparationem eorum quaB petere debuistis, nihil sunt quflBpotistis. Fragilesnamque raentcsopostolo- rum ante passionem prius terrenaet transitoriape- tcre novcrant, sicut de duobus filiisZebedaji legimus, qui persuaserunt matri utpeteret ab eo, ut umis sederet a dextris ct altcr a sinistris in regno ejus. Sed quiaad comparationem eorum quae petere dcbue- rant,. uihil erat quod pelobat, protious audierunt: « Ncscitis quid pctatis. » Terrcnanamqueettrans- itoria, aetcrnas fclicitati ccmparata, nihil sunlaesti- manda. Scd quia hactenus ad ea quae aBterna sunl, petenda pigri fuerant, Dominisernaonibusadpeten- dum incitantur, cum dicitur: « Petite. » Et nese accepturos dubitarent, rectesubjungitur:«Etacci- pietis, » Quid autem principaliter petere debereot, manifestatur,cum subinfertur;«Ut gaudium vestrum sit plenum. » Ubi ordo verborumtalisest:Petiteul gaudiura vestrura sit plenum, et accipietis. In quo loco ostenditur, quia in oratione non aurunit "^^ argentura, non terrenas divitias petere debemus. non pr.Bsentis vitae longitudinemi sed vitam «ter- nam, et ca quse ad illam pertincnt, id cst nrtute? m HOMILIiC DE TEMPOHE. 526 aniaias.PIeQum ergo etperrcctumgaudiumesseaon A potest, ubi fragilitas mutabilitatis ita variatur, ut vix unius hore spatio gaudium nobiscum permanere possit. Subito enim lcetitia a tristitia absorbetur, gaudium in dolorem vertitur, sanitas inflrmitate lae- ditur,ampla posaessio paupertate tenuatur, prospe- rita8 advcrsitate prosterniturjuventus ad senectu- tem,vita currit ad mortem.Gum ergodicit;«Petite « et accipietis, ut gaudium vestrum sit plenum, » illam singalarem ac beatamvitamnon petereadmo- net, ubi est lotitia sine tristitia, gaudium sine do- lore, securitas sine timore, vita sine morte. Quam qui adepti fuerint,gaudiumetlaetitiam obtinebunt, et fugiet ab eis omnis dolor et gemitus, quandoim- plebitur i|uod Dominusalibi promittit,dicens : » Ite- rum videbovoSyetgaudebitcorve8trum,etgaudium ^ vestrum nemo toUet a vobis (Joan. xvi). » Hanc dcvotus ille supplicator specialiterconcupierat, cum dicebat (^PsaL xxvi) : « Unim petii a Domino,banc requiram, ut inbabitem in domo Domini omnibus diebus vits meae.et videamvoluptatem Domini. » Et iterum : » Credo videre bona Domini in terraviven- tium. » « Haec in proverbiis locutus sum vobis. Venit i( bora. » Hanc horftm,diemPentecssten intelligere possumus.«GunQJamin proverbiisnon loquarvobis, « sed palam da Patre annuntiabo vobis. » Proverbia qusdam similitudines dicuntur, qus ad obscuriores quasque senteatias intelligendaa nec^ssariae abaucto- ribus adhibentur, nt saltem per visibilia invisibilia cognoscere queant. Unde liber Salomonis Prover- biorum nomen accepit, eo quod parvulorum ignoran- C tiam per quasdaun imagines vel similitudines, ad sapientiam discendam suadeat. Locutum ergo se dicit Oominus in proverbiis, quia prius fragilitati discipulorum faciliuscarpere possent, in suis sermo- nibus simiiitudines adhibuit, sicut ait Matthseus evangelista : « Loquebatur Jesus cum discipulissuis in parabolis^etsine parabolis non loquebatur eis.» Sed cum promittit se non in proverbiislocuturum, sed palam dePatreannuntiaturum,adtantamperfe- tionem per Spiritus sancti adventum ostendit eos venturos, qaibus non necesse sit jam in proverbiis quasi parvulis ioqui, cum id Spiritus sanctus adve- niens,pa]am de Patre annuniiet,id est, perfecteeo- gnoscere faciat qualiter Pater in Filio et Filius sit in Patre. Elt qusecunque potest Pater, potest simi- n liter et Filius, secundum quod ipse ait;« Omniaqus babet Pater, mea sunt (Joan, x\i), » Unde et subdi- lur : « IIlo die in nomine meo petetis. » Quod est di- cere:Iilo die cumSpiritussanctusadvenienscogno- seerevos fecerit quia ego et Paterunum sumus,in uomine meo petetis quia aequalem Patri me esse cognoscetis, et omnia me dare possecum Patrecre- detis. Sive quod ait, « In nomine meo petetis, » tale est acsidiceret:GumSpirilussanctusadvenicns terrena vos perfecte contemnere fecerit,8oIummodo qus ad salutem animarumpertinent,peteudaintel- ligetis. Et quia Ghristus ita homo apparuit, utper-^ fectus esset Deus, rectesubjungitur: «Et non dico « vobis quia ego rogabo Patrem de vobis. » Quia enim homo est, alibi Patrem pro discipulis rogasse legitur, dicens : « Pater sancte,servaeos in nomine tuo, quos dedisti mihi {Joan, xvii). » Et iterum : « Pater,cum essem cumeis,egoservabam eosquos dedisti mihi ; nunc autem pro eis rogo, non pro mundo. Et non rogo ut tollas eos demundo,sedut serves eos a malo (Ibid,), » Et alibi Petro : « Ego pro te rogavi,Petre,ut non deficiat fides tua {Ibid,), Nunc autem non rogaturumse Patremprodiscipulis dicit,quia omnipotens est in divinitate cum Patre. Rogat ergo Patrem per humanitatem, quia omnia postulata dat cum eo pcr Divinitatem.Sivecerteper hoc quod ait : « Et non dico vobis quia ego rogabo Patrcm de vobis, » ad tantam beatitudinemsanctos ostendit esse venturos in 8eternavita,ut nulliusau- xilio vel prece indigeant : quia (leterna beatitudine replebuntur, sicut Dominus pcr Jeremiam prophe- tam pollicetur, dicens : « In diebus illis et in tempore illo non docebit vir fratrem suum, ncquc proximum suum dicens : Cognosce Deum;omnes enimcegno- scent me, dicit Dominus,ammimo usque admaxi- mum (Jer, xxxi), » Et ideo non dixit de prsesenti, rogo ; sed de futuro, « Rogabo. »Quod autcm subjun- git: «Ipse enim Pater amat vos,quiavosme amastis « et credidistis quia a Deo exivi^ » non itaaccipien- dum est, quasi amor discipulorum prfficesserit, ut proprio merito a Patre amari mererentur, sed gra- tuito dono primum a Patre delecti sunt, ut Fiiium credere etamare potuissent.Deniqueperpropbetam ipse dicit : « Diligam eos spontanee (Ose, xiv).»Et in Evangelio : « Non vos me elegistis, sed egoelegi vos (Joan. xv). • Hinc Jacobus apostolus ait : « Vo- luntarie genuit nos verbo veritalis(7ac.i). » Eadem enim gratia quaesubsequiturhominemutbenepos- sit,ipsaprascedit ut bene velit.Nisi enim humanam voluntatem gratia Dei prseveniretutbene vellet,ne- quaquam Psalmista diceret : « Fortitudinom meam ad te custodiam, quia Deus susceptor meus ; Deus meus.misericordiaejus praeveniet me {PsaLLvm),» Et nisi eamdem hominem subsequeretur ut bene pos- set, nullo modo idem Psalmisla diceret : « Miscri- cordia ejus subsequetur me omnibus diebus vit® mesB {Psal, xxii). » « Exivi a Patre et veni in mundum, iterumrelin- « quo mundum et vado ad Patrem.Inhocversiculo Oominus utramque suam naturam, divinam scilicet et humanam, nobis commendavit. Quia enim Deus in forma Divinitatis ab hominibusvideri nonpoterat, exivit a Patrc et venit in mundum ; quia ut videri posset in forma servi visibilem se mundo ostendit, sicut ait Apostolus : Gum esset in forma Dei, non rapinam arhitratus est esse se aequalem Deo, sed semctipsum exinanivi^ formam servi acciplens, in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo (P/it7tp. ii). » Iterum reliquit mundum et ivit ad Patrem, quando ezpleto incornationis su69 527 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS II. — HOMIL. my8terio,humanamnaturam,quamexnobi8assum- \ Spiritu sancto repleti,adpraBdicandumEvanecliuin pseratjin Patria dexteracollocavit, sicutaitMarcus EvangeliBta;«Dominus quidcm Jesus postquamlo- cu\tis egt eis, assumptus est in ccehim, et sedct a dextris Pei (Majc. xvi). » Sicut ergo non deseruit Patreni, cum in mundum venit, sic non dereliquit electos, cum ad Patrem rediit, sicut ipse alibi ait: «ficce'ego vobiscum sum omnibus diebus usquead obnsunimationem saeculi (Matth. xxviiij. » Manens ergo cum Patre per divinitatem, venit in mundum pfer humanitatem : et rediens ad Pati*em perhuma- nitatem, mansit cum electis per divinitatem, sicut ipse ait:«Nemo ascendit in ccElum,ni3iquidpscen- dit de cobIo Filiushominis,qui ostin coelo(/ofl«. iii). » « Dicunt ei discipuli ejus ; Ecce nunc palam lo- gentibus in universo orbe dispersis missi suni,hos diessuccesBoribussuisagendoBtradidissecreduntur. Et inde devotio Christianaejusannuareligioneeele- brarecoBpityUtejusdem sancti Spiritu»donoparli6ipe fieri mererentur.Quod autem nonc non postascen- sionem, sed ante ascensioniB Oomitii diem a nobis aguntur, haec res in causa est. Nam cum exigcnlibus peccatis, Galliarum populi luporum rabie acriter interimerentur, nec hujus fl gelli aliquod remedium inveneri posset, congregatitraduntur Galliarumepi- scopiapud Viennam praecipuam (jalliee urbe!n,atqae in communestatuernntutin triduanojejunioDoinini misericordiam implorent, antiquorum patrum vestl- gia sequcntes. Gumque ad eorum proces oculos di- « queris, elproverbium nullum dicis. » In hissuis ^ vin(B pietatis respiciens, flagelli hujus pestemmise' verbis ostendunt discipuli, quia in hac ultimaconfa- bulatione loquens ad eos Dominus, de his maxime disputabat,qudB illos audire deloctabat. Et quamvis ea quae loqbebatur, nondum perfecte inteliigerent, tamen sefntelligereputantes responderunt, dicentes: « Ecco nunc palam loqueris, et proverbiura nullum dicis. ».Ouiavero eorum cogitationes praeveniens frequenter ea quse interrogare volebant, non interro- gatus in medium proferebat,quaBdivinaenaturaBin- dicium in eo comprehendunt. Undect subjungunt, dicentes : « Nunc scimus quia scis omnia, et non opus e^t « tibi, ut quis te interroget. In hoc credimusquiaa « Dqo existi. »Propriura namqueestDeocogitatio- nes hoininum intueri, Scriptura testante, quse ait: ricord iter &bstulis3et,hi dios i n consuetidincm annus celcbritatis venerunt, ut per Galliarum provincias ante AscensionisDomini diem celcbrarentur.Agamus ei^o et nos hos dies pro modulo nostrae parvitatis, cum summareverentiaet veneratione,cum abstinen- tia camis et humilitate cordis,non tautum ut visi- biliumluporum rabiem evadamus,sedetiam utinvl- sibilium,quod meliusest,id estimmundorumspiri- tuum tentamentavincerevaleamu8.Fofti8simaeniin sunt arma jejunii contra dcmonum tentationes,Do- mino dicente :« Hoc genus non ejicitur nisi inora- tione et jqjunio £lfa//^. xvii;. » Non solum contra tentatione8Jejuniajuvant,sed etiaro ad cognoscenda divina mysteria mentem elevant. Donique Moj^ses, ut legem mereretur accipere, quadraginta diebuset « Tu Deus solus nosti corda (iliorum hominum (/ C quadraginta noctibus jejunavit ^Deut, ix). Daniel vero, ut secreta mysteria intelligere posset^nonso- lum in aula Babyloniae mir« vbstinentiae fuit, sed etiam trium hebdomadarum diebus in oratione et jejunio permansit, sicut ipse dicit : c Ego Daniel lugebam trium hebdomadarum dies,panemdeside- rabilemnon comedi, caro et vinum non sunt in- gressa in os meum. Sed neque unguento unctws 8um,donec complerentur trium bebdomadarumdi» (Dan. x). » Ut ergo Spiritus sancti dono parlicipes esse mereamur, hos dies cum omni puritate cele- brare debemus, in abstinentia prolixiores, in elee- mosynis largiores. Et unde cafo nostra sentitaiHi- ctionem, inde pauperum esuries sentiat consolatio- nem. Non solum pro nostris, sed etiam pro totius "tum sanctum apostolis frequenter se promisisset |j Ecclesiae necessitatibus supplicare debemus,pro pa Par. vi). » Et iterum : « Quae sunt in corde hominis, ocull tui vident, Domine. » Et Psalmista : « Intel- lexisti cogitationes meas de longe(P£a/.cxxxviii). » HOMIRIA XC. E^E LITANII6, ID E8T DE SUPPLICATIONIDUS DE EXORDIO EARUM Sed quia dies litaniarum,id cst supplicationum^ annuai^evolutione recolimus, iibet praptcrsimplicio- res, unde exordium sumpserunt, brevitercommemo- rare.Non enim absque cvangelica et apostolica au- ctoriMte, in consuetydinem venisse credendi sunt. Denique Dominus in coclum ascensurus, cum Spiri- missurum, aitinter ceetera: «Vosautem manetein civitate, quoadusque induamini virtnte exalto (Lm. xxiv^. » At postquara eum coelum ascendisse con- spexcrunt. regressi sunt in Jerusalein, utLucasevan- gelista dicit,cum gaudio magno,et erant semperin lcmpjo laudantes et benedicentes Dcum (Ibid,), Ut autcmSpiritum sanctum promissum accipere merc- rentur,jejunioet oratione se praeparare studuerunt, sicut idem Lucas in Actibus apostolorum comme- morat dicens : « Erant omnes unanimitcr perseve- rantes in oratione, cum mulieribus et Maria matre Jesu, et fratribus ejus (Act.^ i)» » Postquam autem cis scilicet tranquilitate, pro frugum ubertate, pro aeris temperie,pro regibus et gubernatoribus, mo* nente Apostolo qui ait :« Obsecro primumoraninmfie' ri obsccrationes^orationes, postnlationes.gratiarttin actioncs, pro omnibus hominibus, pro regibus et omnibus qui in sublimitate sunt constituti,ut quie- tam et tranquillam vitamagamusin omnipietat*** castitate ; hoc enim bonum OBt et acceplum corao Salvatore nostro deo, qui omnes liomines vult sw- vos fieri et ad agnitionemveritati8venire(/rw»,ii)«' 329 HOM ILIM DE TEMPORE. S3ff HOMILIA XCI. miA sKCUNDA POST Vocem jucundUatis, in litaniis MAJORIBUS. (Jac. V.) « Gharissirai, confitemini altcrutrum H peccata ve8tra,et orate pro invicemutsalvemini.» Etfeliqua. Ad optimum salutis nostrae remedium hoptatur dos apostolusJacobus.utpreesenti lectione eam legeretur audistis, dilectissimi nobis: u GonQ- temini, inquit, alterutrum peccata vestra. » Non qnod Deas indigeat confessione nostra, cui omnia pr»sto sunt que cogitamus, loquimur ot agimus, sed no8 aliter salvi ease non possumue, nisi confl- teafflnrp(BDitente8,qttod inique gessimus delinquen- tes.Namqui seipsum accusat in peccatis suis,bunc A riuntur, ita ut poenitendo et confitendo, remedia ' suarum percipiant animarum.Bt ut terra arida plu- viis irrigata fructum profcrt neoessarium, ita et istorum dura corda, per compunctionem irrigata ' lacrymarum etinfusionem gratiaa Dei, quam poeni- tendo merentur, fructum etiam post ea bonorum proferunt operum. « Si quis autem erraverit ex vobie a verilate, ct « convertit quis eum, scire debet quoniani qui con- « verti fecerit peccatorem ab errore via suie, sal- « vabit animam ejus amorte.et operietmultitudineiii « peccatorum. » Sua videlicet et aliorum, quos per doctrinam suam convertita peccato.Gum vero nobis fratres quilibetnostripeccata 8na,tanquammedicis vulnera, quibus urgehtur, aperiunt, operam debe- diabolus non habet iterum accusare in die judicii. ^i mus dare, ut quantocius ad sanitatem,Deo auctore Debet enim poenitens diluere pcenitendo quas fecit, et Ron iterum revocare quod flevit. Qui au tem abscon- dit scelera sua, non dirigetur : qui autem confes- m fueritet reliqueritea, a Deo misericordiae veniam merebitur cternam : « Et orate pro invicem ut sal- femini. » Duo enim suntgenerainf^rmitatis huma- ns, id est corporis et animee. Proinde vero monet Apostolus orare Deum omnipotentem pro utraqoe infirmitate nos tra, pro invioem divinas clcmentiae remedium poefuIare,ut et corpusin suo sanctoser- vitio corrobore.t, et animam ab aclerno liberet sup- plicio. *t Multum enim valet deprecatio justi assi- « doa. » Nam uegiigentes orationes,nec ab ipso bo- mlDe impetra^ valent quod volunt : multo minus a Deo alteri orando veniam valet obtinere,qui pro suis perveniant,ne in pejus dissimulata curatione profl- ciant. Ea autem crimina quorumlibet, si ipisis cri- minosisconfiterinolentibus undecunque claruerint, quajcunque non fuerint poenitentias lcni medica- mento 8anata,velutigne pis increpationisreprehen- dcnda sunt ac curanda. Quod si nec sic quidem ffiquanimiter sustinetis, ac pie increpantis medela processerit in eis, qui diu portatl et salubriter ob- jurgati, corrigi noluerint, tanquam putres corporis partes debent ferro excommunicationis ab8cindi:ne sicut caro morbis emortua, si ahscissa ndn fuerif, salutem reliquae carnis putredinis suft eontagibhe corrumpit ; iia isti qui emendari despiciunt, et in suo morbo persistunt^si moribusdepravatisinsan- clorum Bocietate permanserint, eos exemplo sus etjam peccatis necesse babet euppliciter exorare,et C perditionis inficiant. Porro ilH quorum peccata hu- negligenter orat' pro Bemetipso.Assidua enimdebet es9efideliumdeprecatio,8i obtinerecupit ruodpetit. Tameo cum pro inimicis nostrisnos Drftiinusorare jubet, qoanto magis etiam pro amicis et fidelibus nostris ?*Qttia si fideliter oramus, non pro nobis- inetipsis tantum, sed et pro fratribus nostrisetiam intente orare debemus, ut salvi esse mereantur : quia ass'duitas orandi praestat nobis auxilium in adversTs. Sequitur: « EHas homo erat similis nobis.passibilis^etora- « tione oravit ut non plueret supcr terram, et non « pluit annos tres et menses sex. » Videbat eniin iniqujtate popnli sui quasi tenebris munduin oper- tum, ccclam pollutum,terraminquinatam sacrificiis idoiomm, accenflusque zelo oravit, ut forte per fa- ]) mero et •terilitatem terre convertercntur ad Domi- num, et poanitentiana agerent de peccatis suis.Tali- bus enim coacti supphciis, dum converterent se a via sna et a pravitatibtiB suis multis, poenitentiam agentes, ad misericordiam Deum deflectebant. Se- quitur: « Et rursum oravit, et coelum dedit pluviam, et « terra dedit fnicturo sunm. » Justi enim viri dum t«mporaliter a Doinino audiuntur,orantesproreatu iliopum, fit hoc in spe et salute : et duiii bis pro quibus orant, temporali remedio 8ubvenilur,pravo- ruiDoculi ad suorum peccatorum conle»«iout;m ape- manam notitiam latent,nec ab ipsis confessione,neo ab aliis publicata, si ea connteri vel emendare no- luerint, Deum quem habent testcm,ipsuni habituri Bunt et ultorem.Etquideisprodesthumanum vitare judicium,si,cum in malo perman8erint,ituri8untin a:ternum, Deo retribuente,supplicium ?Quod siipsi sibi judices fiant, et velut suffi iniquitatis ultores, hic in se voluntariam pocnam scverissiniee animad- vcrsionis exerceant, temporalibus poenis mutabunt aeterna supplicia,et lacrymis ex vera compunctioiie cordis fluentibus restringentseterni ignis incendia, ' largiente Domino nostro Jesu Ghristo, qui vivit et regnat in sascula ssculorum, amen. HOMILIA XCII. FERiA sEcuNDA posT Vocem jucunditatiSf in litakiis MAJ0RIBU8. (Luc. XI.) « In illoiempore, dixit Jesus disoipulis « suis : Quis vestrum habebit amicum, et ihit ad I illum media nocte ? » Et reliqua. Sciens Dominus Jesus Ghristus post amidsionem liberi arbitrii,nol- lum bonum a nobismetipsis nos habere p08se,non soluin ad orandum devotissimos^eed etiam instain- tissimos hortatur etadmonet,ut quod minusnatura possibilitatis in nobis habet, orando ab illo impe- tretur qui ait: «Sine me nihil potestis facere(/oan. xv). h Nam cum in oratione incumberet, ut supra S31 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS II. — HOMIL. 532 B evangelicus sermo retuHt,acces8eruntad eum disci- A puli ejuB) et interrogaverunt eum, dicentes (Luc. xi) : « Domine,docenosorare, sicut Joannes docuit discipulos suos.Quibusilleait:Sicergo orateiPater noster qui es in coolis, sanctiflcetur nomen tuum,« et cffitera quae sequuntur. In quibus verbis, quid principaliter in oratione petere debeamus, breviter comprehendit, ac deinde cum quanta instantia in oratione perseverare oporteat^adjunctasimilitudine, declaravit, dicens:«Ouis vestrum habebitamicum, et ibit ad illum media nocte? » Spiritaliter amicus iste Deus omnipotens intelligitur, qui ciim sit Dous et conditor totius creaturs, fideles servos amicos vocare dignatus est, dicens (Joan. xv) : «Vos amici mei esiis. » Etitem: « Jam non dicam vos servos, » sed amicos meos. Et rursus: «Vos autem dixi ami- cos meos (Ibid.). » Nox in hoc loco tribulationem signiflcat; sicut enim dies ad laetitiam, sic noxali- quando ad tristitiam pertinet. Veniendum est ad amicum media nocte,quia in tribulationis pressura nonanimum advindictam pr{eparare,neque nosmet- ipsos desperare vel frangere debemus, sed ejus auxilium flagitari qui ait : « In mundo pressuram habebitis, sed confldite,quiaegovicimundum(/oat2. xxi) ; » cum enim Dominus semper sit rogandus, maxime tamen cum persecutio furit et ssvit.Ne in tribulatione deficiamus, ejus adjutorium postulare debemu8,sicutPsaimista,quidicebat :«Ad Dominum cum tribuIarerolamavi,et exaudivitme(P5a/. cxix).» Et ilerum : « De tribulatione invocavi ad Dominum {Psal, Gxvii)) » et cstera. Quid autem in oratione petere debeamus, declarat subjiciens : « Amice, G « commoda mihi tres panes^quoniam amicus meus « venit de via ad me, et non habeo quod ponam « ante illum. » Hoc enim in oratione quaBrere, hoc etiampetere debemus,utnotitiam et amorem sanctaa Trinitatis nostris cordibus infundat. Sive certe trcs panes in orationepetere debemus,id est {idem,spem et charitatem. Amicus autem iste qui de via venire dicitur,noster est animus,qui toties a nobisrecedit, quotiesperlatahigussaeculidesideria sesecogitando diffundit.Tunc autem ad nos de viarevertitur,quan- do mens sese ante se ponens, transitoria contem- nere, et ea quas seterna et permanentia sunt, sitire*. et desiderare incipit. Sed ne fame pereat, amicus rogandusest, id est, misericordiaDominiimploran- da, ut commodet nobis tres panes,hoc est,ut amo- n rem sanct® Trinitatis, ut dictum est,nostris cordi- bus largiatur. Et quia De s omnipotens aliquando nostra desideria dilatat, non ut prasmium minuat, sed ut meritum augeat, recte subjungitur. « Et illc deintus respondens dicit :Noli mihi mo- « lestus esse, jam ostium clausum est,et pueri moi « mecum sunt in cubili,Qon possum surgere et dare « tibi. » Ostium amici intelligentia est divini my- slerii,quodoptabatPaulussibiapeririadloqucndum verbum Dei cum fiducia. Hoc ergo ostium tandiu nobis clausum est, quousque per divinani gratiam nobis aperiatur ad cognoscenda divina mvsteria. Pueri vero patrisfamilias, apostoli sive succcssores eorum intelligendi sunt Et bene eum eo in cubiculo memorantur esso, quia jam in aeterna requic sunt recepti,de quibus per Prophetam dicitur : « Exsul- tabunt sancti in gloria,la$tabuntur m cubilibus suis (PsaL cxLix). » Et pulrhre hi qui in cubiculo esse memorantur, pueri vocantur : quia illi ad aetemam rcquiem sunt venturi, qui puri et innocentes exi- stunt, quales erant illi, de quibus Dominus dixit: «Pueri,nunquidpulmentariumhabetis? » [Joan.xn.) Et item: « Sinite parvulos venire ad me,talium esi enim regnum coelorum {MaUh, xix). » Tales optabat Petrus apostolus suos fieri audiiores, quibus dice- bat : « Quasi modo geniti infantes, rationabiles,8iQe dolo lac concupiscite, ut in eo crescatis in salutem (/ Petr, 11.) » ■« Et ille si perseveraverit pulsans, dico vobis, et « si non dabit illi surgens^eo quod amicus sit,pro- I pter improbitatem tamen ejus surget, et dabitei « quotquot habel necessarios. » Gomparatio hic lit a minori, ut intelligas quia et si homo noa amici causa, sed taedio victus, dat quod prius negaverat, multo magis bona se petentibus Dominus dabit, quando ipse nos ut petamus admonet.Nisi emm ea praestare vellet, nequaquam nos ad petendum invi- taret. Unde cum alibi {Luc, tl\i\i) doceret quia oportet semper orare et non deficere.posuit simili* tudinem de judice iniquitatis, quem interpcllabat quaedam vidua, dicens : « Vindica me de adversario meo.Et nolebatper multum tempus.Posthaectasdio victus, dicit intra se : Et si Deum non timeo, nec hominem revereor,tamen quia molesta est mihi hiBC vidua, vindicabo illam.» Vult enim Deus nos impo^ tunos csse in petendo, ut sua gratuita dona nostra sint merita.SAnper enimaures divinae pietatis ora- tionibus nostris apertae sunt, si tamen a precibus nostris non cessemus, et in flde non dubitemus, Jacobo apostolo teste, qui ait : « Si quis vestrum indiget sapientia, poslulet a Deo».qui dat affluenter omnibus, et non improperat^ et dabitur ei.Postulet autem in fide, nihil haesitans (Jac, i), » Unde expo- nens Dominus similitudinem propositam, a^jnnxit dicens : « Et ego vobis dico : Petite, et dabitur vobis : « quaerite,et invenietis : pulsate, et aperietur vobis. « Omnis enim qui petit, acoiptt : et qui qusrit,iD- t venit : et pulsanti aperietur. » Petenda est ergo vita «eterna orando, quaerendo, vivendo, puUando, in bonis actibus perseverando. Duo enim sunt qus in oratione soUicite considerare debemu8.Primo,ut ea petamus quae Deus velit :secundo,ut nostravita a nostris precibus non discordet.Frustra enim ora- tioni insistit, qui vel ea petit quae a Deo displicent, vel si bona sunt quae petit, perverse vivendo se indignum exhibet. Unde Jacobus apostolus ait: « Petitis, et non accipitis, eo quod male petatis [Jac, IV). » Et sicut ait Salomon : « Qui avertitau- rem suam ne audiat legem,oratio ejus erit exsecra- bilis (ProiK xxviii^.»Qude autem sunt,quae principa- S33 HOMILIyE DE TEMPOBE. 534 literin oratione peteadasint^Deusallbi manifestat, A militudiaibushocDominusostendiiquiacumBiiipBe dicens: «Primum quaerite regnum Dei et justitiam eju8, et omnia adjicicntur vobis (Mallh, vi). » Et item: « Petite, et accipietis, ut gaudium vestrum plenum sit {Joan. xvi).» Et ne nos in oralionc qiiod petimus, accepturos desperemus, adhuc Dominus aiiam similitudinem adjungit, dicens : « Quis autem ex vobis patrem pctit pancm,nun- << quid lapidem dabit illt.' Aut pisccm,nunquid pro » pisce serpentem dabit illi? Aut si potierit ovum, « nunquid porriget illi scorpionem? » Panis in hoc loco charitatem signiiicat. Et pulchre, quia, sicui panis principalis est in victualibus hominum, sic cbariias inier Cffiieras virtutes principatum tcnet. Qaod Dominus ost6adit,quando requisituB a scriba pius et clcmens, nulli bona petenti mala tribuit. Non cnim pro pane lapidem donat.quia oharitaiem amanti durum ot immisericordem animura nontri- buit. Nec pro pisce scrpentem donat, quia Hdem quaerenti ncquaquam ad infideliiatem cogii. Sed neque pro ovo porrigit scorpionem, quia qui in se habet spem,in dcsperationem caderenon compellit: proprium ost autem immensa; bonitati ejus ali- quando malos faccre bonos,nunquamautem bonos compellere utsint mali. Undc adhuc conclufiit sen- tcntiam, dicens : « Si ergo vos, cum sitis mali, nostis bona data « dare filiis vcstris, quanto magis Pater vcster de « coelo dabit spiritum bonum peientibua se. » Ubi (iocto,quod esset raaximura mandatum in lege, re- ,. evidenternomen nostrum manitestaiur cumdicitur: spondit : Diliges Dominum Deum tuum, »ctc., us- « Gum sitis mali. » Boni enim a Deo condiii, vilio que, « hoc est primum et maximum mandatura iMalth. xxii). » Vel certe per pancm charitas dcsi- gnatur, quia sicut mensa, quamvis variis cibis sit repleta,tamen sine pane inops esse videtur,CiBterd3 Yirtutes sine charitate nihil esse comprobantur, si- oul ait Salvator in Evangelio : « Omni habenti da- bitur, et abundabit (Slatlh. xxv). » Unde Apostolus ait: « Si linguis hominura loquar et angelorura, charitalem autera nonhabeam.faclus siun velutajs- sonans aut cyrabalura tinniens. Et si habuero pro- pheliara, et noverira raysteria omnia et omnera 8cientiam, et habuero oranem lidem,ita ut montes transFerara, charitatem autem non habeam, nihil sum. Et si distrilniero in cibos pauperura omnesfa- mali suraus efTecti. Si autera nostra bonitas ejus boni coraparetur, nec bonitas esse noralnatur.Facli ergo raali per malara intentionera,Patrera haberaus in cffilis per conditionera. Ac si diceret Dorainus : Si vos, cunr- sitis raali, bona dona (iliis vestris tri- buitis, id est panera, piscera, ovura, et quaB hu- mana consuctudo inter bona praesentisvitae enume- rare consuevit, « multo magis Pater de ccelo dabit Spirilum bonura petcntibus se, » ut scilicet, ejus Spiritu illurainati, non solum fidem, spera et cha- ritatcm petere discant, sed etiara accipere raerean- tur.Cum ergo dicit,«dabit spiritum bonum petenti- bus se,» oranes virtutcs ahimae comprehendit:quo- niam omnia bona quaB hominibusaDeo dantur,per cultates meas, ei si tradidero corpus meura ita ut C Spiritura sanctura adrainistrantur, ieste Aposiolo ardeam, charitalera autera non habuero,nihil mihi prodest (f Cor. xiii). » Huic contrarius csi lapis, id est duriiia cordis et imraisericordia. Piscis autera 6'lem &>ignincat, et congrue satis. Nara sicut piscis aqna nutritur, ita fides baptisrao roboralur,dicenle I)v)miao : « Oui credidcrit ct baptizatus fucrit, sal- \U3 erit {Marc. xvi). » Vel certe pcr pisccra fidcs liguratur,quia sicut piscis sub aqCiis Iatct,sic fldes illarura rerura est, quac non videntur,dicente Apo- slolo : « Est fldes sperandarura substantia rcrum, arguraentum non apparenlium {Hehr. xi). » Vel certe aliter,perpiscenifides intelligitur : quia sicut pi.4cisquoampliusfluctibus tunditur, eo niagis crc- scit, sic fides quo amplius pcrsccutiones palitur, eo qui ait: « Charitas Dei diCfusa est in cordibus no- siris pcr Spiritura sanctura, qui datua est nobis {Rom. v). » Et itcra : « Alii genera linguarum, alii inlerpretalio sermonum, alii discretio spirituum. Haec autem omnia operatur unus atque idem Spi- ritus, dividens singulis proultvuli (/ Cor. xu). » HOMILIA XGUI. FERU TERTiA LiTANiARUM, posT Vocem jucundUatis, (Matth. vii). « In illotempore, dixit Jesus disci- « pulis suis: Petitc, et dabitur vobis: quaerite, et « invenietis: pulsate, rt aperielur vobis. » Et re- liqua. Polcral aliquis cxaudiioribus Domino dicere: Quomodo ilos pra?cipis sanctum non dare canibus, ncqueraitlcrcraargaritas antc porcos,cum nosnec- magis proGcit, de qua Dorainus ait :« Si habueritis iv rturaeunnlciu baucLura ci casdera margariias habe- iMera «icnt granum sinapis, dicetis monti huic, mus,quaamitLarausanleporcos?Eiquasi adhaecDo- minus rcspondens infert :«PeiiLo,cidabitur vobis.» Tria cnim dixil : pctito, qua;ritc, pulsate. Petite a Dco sanitatem et firmitaLcra anirai,ut possiiis eaira- plere quau praDcipiuntur vobis.QuaBrite viara verita- tis, et invenictis. Pulsate januam regni coBlestrs,de qua scriptum cst: « Haec porLa Doraini, justi intra- bunt per eara (Psnl. cxvii). »Hoc enim ordinepro- sequitur omnipolens Dcus petiliones nostras,si pri- nninipetimuspossibilitatemimplendidivinapraece- pta-: doindCjS'. viam vcritatis adinventione studiose requirainus : ad ultimum, si regni ccDlcsiis aulam Transi hinc, ct transibii (Matlh. xvii). » Huic con- Irarius cst serpens, vidclicct infidelitas, slve vene- RosafcogilationcB^quaBanimam inlcriraercconantur. In ovo figuratur spes, quia sicut in ovo fctus non- dum cemitur, sed futurus creditur,sic spcs non vi- detur ocnIo,sed speratur mcnte,sicut Apostolus ail: Nam quod videt quis,quid sperat? »Si autcm quod non videmus speramus^perpatieniiaraexspcctamus Hom. viii). » Huic contrarius est scorpio, aculcura ia cauda gestans^id est desperatiOjqu.-c nos abovis perennibus retro retraherc conatur.lu his crgo si- 535 HAYMONIS HALBERSTAT. BPISC. OPP. PARS H. — HOMIL. 536 intrare volumus, precibus et bonia operibus pulse- A creata sunt,per hoc quod Dominiest terraetplem' mus. Ponamus inde aiiquid exemplum : Vides ali- quem hominem infirmatum,pediLus ambularenon valentem,primum medicina sanitatis ei impenditur, ut possit ambulare, ad hoc dixit: « Petite, et acci- pietis. »Quid prodest ei ambulare, si nescierit viam rectam per quam incedere debet, nisi ei recta via ostendatur J^Ad hoc pertinet quod dixit : • Quaerite^ et invenietis. »Quid prodest iter ei, si postquam ad certum locum perveneritjocum quem intraredesi- derat.clausum inveniat? Ad hoc pertinet quod dixit : « Pulsate, et aperietur vobis. » Vel etiam aliter po- test intelligi : Petite credendo, quaerite bene ope- rando, pulsate perseverando. « Aut quis est ex vobis homo, quem si petierit tudo ejus. « Quanto magis Pater vester qui in calis est, dabit bona petentibus se ? » Et est sensus : Si in necessariis flliis vestria largi existitis,quantoma- gis omnipotens Oeus erga vos largus existet,in mi- nistrando vobis victum et vestimentum ? « Quapcunque vultis ut faciant vobis homines, et « vos eadem facite illis. »Ista est lex natQralis,qus in duobus consistit praeceptis,et in his duahussen- tentiis tota lex pcndet et propbet«.Et hocestunum quod tibi dicitur ^uQuscunquevultisutfaciantvobis homines » et aliud est quod alibi dicitur :«Quod libi non vis fieri, alii ne feceris {Tob, iv). » Quia quid- quid lex et propheUe latius describunt^in hisduobus praeceptis brcvitcr est comprchensum.Quienim has « filius suus panem. nunquid lapidem dabit illi?» p ^^^g observaverit, omnem legem et prophetasse In his tribus comparatiombus Dommus tres pnnci- gaudebit adimplesse. pales virtutes vult designare. Per panem etenim charitas designatur, quoniam sicut mensa referta variis cibis, sine pane inops est, ita etiam caeterae virtutes imperfectae redduntur sine charitate. At oontra pcr lapidem duritia cordis exprimitur, quaQ maxime est contraria charitati ; si ergo petierimus Deum Patrem ut det nobis charitatem, nunquid la- pidem dabit nobis, hoc est, duritiam cordis ? Aut si petierimus piscem, nunquid pro pisce serpentem dabit nobis? In pisce fides intelligi- tur, quoniam sicut piscis inter fluctus tunditur ut semper crescat, ita etiam fides inter adversa istius saeculi probatur et proficit. Nunquid dabit nobis serpentem, hoc est, infidelitatem ? Infidelitas enim « Intrate per angustam portam,quaB ducii ad vi- « tam acteriiam :quia lata porta et spatiosavia est, « quae ducit ad perditionem, et multi sunt qui in- « grediuntur per eam. » Duas vias proponit Domi- nus : una est lata et spatiosa, quae ducit ad infer- num ; altera est augusta,quaB ducitad coDlum.LaU via est voluptatum hujus ssculi, de quoDominus benedicit,quia lataet spatiosa via est,et multisunt qu) per cam ingrediuntur. Non enim est necesse ut requiratur, qui sponte errantibus oCTertur. Augusta via est,quaB ducit ad vitam,et a paucis iavenitur,et a multis invonta non tenetur. Multi sunt iijt^usvis iter aggressi, capti istius aaeculi deIectationibus,sed per serpentem designalur, eo quod venena maliti» C de medio itinere revertuntur. AngusU via est de.^i suae primis parentibus infuderit. Terlia compara- tio additur a Luca, dicit enim : « Aut 81 pctierit ovum,nunquidporriget illi scor- « pionem ? » In cvo spes designatur,quoniam in ovo nondum fetus videtur, sed futurus speratur : ita etiam spes quae videtur, non est spes ; sed spes est exspectatio futurorum bonorum operum.«Nunquid scorpionem dabit illi ? » hoc cet, despcrationem. Scorpio enim desperationem signiflcat, quia scor- pio in cauda percutit, et desperatfo maxime in fine perdit. « Si ergo vos, cum sitis mali, nostis bona data « dare filiis vestris, quanto magis Pater vester,qui « in coelis est, dabit bona pelentibus se ? » Mirum durium peragendi ad ccelum.Nunquid eniro nonest angusta via,quae jejunandoet eleemosynas faciendo, promeretur ajterni regni consortium? HOMILfA XCIV. FERIA QUARTA UTANtARUM, IN VIGILHS ASCKXSIONIS DOMINI. (JoAN. XVII.) « In illo tempore : Sublevatis oculis « Jesus in coelum, dixit : Pater,venit hora, clarifica « Filium tuum. » Et reliqua, Potuit silenter h«c eadem verba orationis Patri Filius dicere, sed ora- tio Filii doctrina est apostolorum, necnon et eorum qui illorum exemplasequi noIunt,vel eorum scripta est cur Dominus apostolos appellaverit malos, nisi n legere. « Dixit : Pater, venit hora. » Hora itaque forte dicamus quod in persona «postolorum omne genus humanumvituperet,quiaab adolescr.ntiasua, sicut in Genesi legimus, pronum est cor illius ad malum (Gen, ii), Vel certe possumus dicere, quta eosdem apostolos spccialiter appellaverit malos.Li- oet enim bonitatem totiushumanigenerisprivilcgio suo transcenderint, tamen ad comparationem Dei, maIisunt,quiaadilliuscomparationem nemo bonus est. Undc ipse dicit:« Nemo bonus nisi solusDeus (Marc. x). » « NcJStis bona, » etc. Quid appellat hic bona?QuaB superiuscommemoravht, panem, pisccm pt r.ptera corporis ncccssaria.Bona sunt,quia a Deo passionis appropinquat. « Glarifica Filium tuum. Id est, resurrectipnis gloria: praecedat humilitas passionis, ut subsequatur cito clariflcatio resurrec- tionis. Sequitur : « Ut Filius tuus clariflcet te. « Glariflcatio Patris aeterna est, quae nec augari nec minui potest. Sed haec clarificatio ad notitiam D»* Patris pertinet, ut rcsurrectionis gloria in Filio pe- racta innotesceret Deus Pater toti orbi,qui antein Judaeis tantumniodo notus erat. «< Clarilica Filiura tuum, ut Filius tuus clarilicct te. » Quasi dixisset, resuscita me, ut innotescas toti orbi per me. Se- quitur : 537 HOMILI^ DE TCMPORB. (538 « Sicut dedisti ei potestatem t)mnis carnis. » Id estyOmnis hamiais, a parte totum, caro pro homine. Hscait, at osteqderet magis ac magis quomodo cla- rificalurus eseet Patrcm. Sicut ergo dedisti pote- statem, ioquit, omnis carnis, ita clarificet te Filius, id est, notum te faciat omni oarni, quam dedisti ei. Sic enim dedisti : « Ut omne quod dedisti ei^det eis u vitam eternam. Habc est autem vita seterna, ut « cognoscanttesolum verum Deum,et quem misisti « Jesum Gbristura. » Ordo verborum est, ut te et qacm misisti Jesum Ghristum, cognoscant verum Deum solum. Plenitudo cognitionis Dei Patria et Filii ct Spiritus sancti, plena est et perfeota et aterna vita. Perfecta vita «terna summa beatitudo est. Summa l)eatitudo non est nisi in vita ffitema. « Ego te clarincavi super terram, opus consum- « mavi quod dedisti mihi ut faciam. » Quid est, quod prseterito tempore posuit, « clarificavi » et V consummavi, » statimque subjunxit futuri tempo- ris verbum, c faeiam, » nisi quod omnia Deo sunt prssentiayet in divina preedestinatione futura quasi transacta esse credenda sunt? Quod enim fbturum fuit ut fieret, hoc ei quasi transactum fuit. « Ego te clariOcavi.» Quasi dixisset : Ego te clarincabo preedi- cationisgloria, quam in discipulis meis toto mundo elTundam, dam opus consummabo passionis mea et resurrectionis, quod dedisti mihi ut faciam. « Et nunc me clarifica tu,Pater. » Dicendo enim, te clarificavi soper terram, se autem a Patre apud eumdem Patcem postulat clarificandum modo, prp* fecto utriosque clarificationis ostendit gloriam. Ipse quippe Patrem clarificavit super terram, eum genti- bus pradicando : Pater vero, ipsum apud semet- ipsum ad soam dexteram collocando, subjunxit : « Claritate quam habui, priusquam mundus esset <' apud te, » Ordo verborum est, quam habui apud te priusquam mundus esset. In hoc valet quod ait : « £t naac olariflca^e, » hoc esty sicut tunc^ ita et nuQc : sic tunc prfledestioatione, ita nuno perfe- ctione. Fac in mundo quod ante te fuerat ante muQdom. Fac in suo tempore, quod ante omnia tempprajstatuisti. Convenit nos intelligere in hoc loco prsdestiiiationem claritatia human», quse in illo est. nature» ex mortali immortalem apud Pa- trem fotor»» in hoc prffideatinando faotum fuisse antequam mundos esset, quod in mundo etiam suo tempore fieret, sicut de nobis dixit Apostolus : « Sicut elegit nos in ipso ante mundi .constitutio- nem {^phes. i). » Nec foriQi4are dehemus predesti- oatam dicere Filium Dei secundum faumanitatem, qui in teiopo^ soo venit io munduni, anta taman omaia tempora.praedeatinatus est. Illudautem prs- destipatiiia. fuit, quod nondum erat ut fieret> quod i>eu8 voloit ot esseti de quo prsedestinatione.Apo- etolug ait io epistola ad RomaiM>s : « Qui factus est ci ex semioe Oavjd seoundum carnem, qui prsede- stiaatus est Filius Dei in virtute (Hom. i). » Secun- dum haac.prsdestinationem etiam clariGcatus est antequam mundus esset,, ut esset claritas ejus ex A resurrectione nK>rtuorum apod Patrem, ad cigus dexteram sedet. (( Manifestavi nomen tuum hominibus, quos de- « iisti mihi de mundo. » Quod ergo facturue erat per doctores sanctos in toto orbe post gloriam re- surrectionis et ascensionis sua, et post Spiritus sancti dooa, quie in disoipulis delata sunt, hoc qfuasi factum esset dixit : Tale est hoc, quale et illud, quod paulo ante dixit : « figo te oiarincavi super terram, » pro tempore futuro et illic et hic praele- ritum ponens tempus, sicut qui sciret prsdestina- tum esse ut id fieret,etideo fecisse se dicens, quod erat sine ulla dubitatione faoturus. Sequitur : « Tui ii erant, et mihi eos dedisti, et sermonem tuum « servaverunt. Nunc cognoverunt, quia omnia qu» n « dedisti mihi, abs te sunt. Quia verba- qoaB dedisti (c mihi, dedi eis, et ipsi acceperunt, et cognoverunt « vere quia a te exivi, et crediderunt quia tu me (( misisti. » Quanquam et hao omnia de omaii>us futuris fidelibus dici potuerint, ipsa perfecta oum adhuc essent futura, tamen et hsc specialiter de discipuUs dici possunt,ad quos tunc pr»sentialiter loquebatur. Quia illud quod sequitur : « Cum essem cum eis, ego servabam eos in no- c mine tuo : quos dedisti mibi, custodivi, et nemo « ex eis periit,ni8i filius perditionis. » Judam signif ficans, qui tradidit eum, qui unos fuit de duode- cim, magis huio sensui convenit, ut apostolis spe- cialiter heec loqueretur. Oeinde subjungit : « Nunc autem ad te venio. » Gum manifestum est eum de corpprali sua dixisec prsf^entia. « Cum C essem cum eis, ego servabam eos, » velut jam oum eis. prffisentia non esset. Eo modo enim 'Significare voluit ascensionem mox futuranif de qoja dicit : « Nunc autem ad te venio. » Iturus utique ad dexte- ram. Patris, inde venturus est ad vivos et mortuos judicandos pnesentia corporali, secundum iidei re- gulam, sanamque dootrina.m* Nam pmsentia ^piri* tali cum eis erat semper, et cum tota Eoclesia sua in hoc mundo usque ad consummatiooem ssculi. Quod vero ait, ad superiora redeamus : « Manife- stavi nomen taum hominibus, quoe dedisti mihi, » non illud nomen quod Deus es,aed illud nomen quod Pater meus es, quod manifestari noa potest siae illius Filii maoifestatione. Nam. vere illud nomen quod Deus est, nuUi natur» rationali incogoitum n omnimodis esse putavit. Ilaec est onim vita ejus Di- vinitatis, ut creaturs rationali non omnino inco- gnitus possit abscondi exceptis paucis, in quibus natura rationaiis nimium depravata est^Propemo- dum omnes gentes Deum esse fatentur, licet diversis erroribus agnoscere impediantur» Quod vero in Psalmis iegitur, « Notus in JudffiaDeus (PsaL lxxv), » incUcatur, quia legitimo cultu tantummodo Judaei Deum verum cognoverunt et coluerunt. In hoc vero quod Pater Christi, per quem tollit peccata mundi, ignotus fuit antequam venisset Ghristus in mundo, nisi tantum quibus Deua per Spiritum sanctum pro- phetiae reveldvit hoc mysterium magnum etabsoon- 539 HAYMONIS aALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS II. — HOMIL. 540 ditum,hoc post adventum ejus in mundo praedica- tum est gentibus, creditum est in hoc mundo, as- sumptum in gloria. Quod vero addidit, ■ quos de- disti mihi, >> hoc est quod paulo ante dixit : « Nemo potest venire ad me,ni8i Paterqui me misit, traxe- rit eum {Joan, vi). > « Quos dedisti mihi de mundo, » hoc est, quibus gratia per regenerationem hoc prae- stitit, noiji qulbus natura per nativitatem contulit. Quid est quod sequitur, « Tui erant, ot mihi eos dedisti?»inhumanitatehancpote8tatemseaccepisse a Patre dirit. ut pos haberet quos Pater elegit et praBdestinavil aiitr^ constitutionem mundi, non so- lum Pater, sed Filius et Spiritus sanctus, ut sit unum opus sanct® Trinitatis inseparabilis et omni- modo aequalis. Sequitur: « Etsermonem tuum ser- vaverunt.Nunc cognoverunt, quia omnia quee dedisti mihi, abs te sunt. » Id est, didicerunt quod nihil alienum cst in me extra te, et quod qusecunque do- ceo, tua sunt. Simul enim Pater dedit omnia, cum genuit, quia habet et omnia, sicut in prioribus hujus Evangelii ipse Dominus dicit : (c Sicut enim Pater habet vitam aeternam in semetipso, sic dedit et Filio vitam habere in semetipso {Joan* v), » id est, genuit Filium vitam habentem in semetipso. « Quia verba quflB dedisti mihi, dedi eis, et ipsi acceperunt, » id estr, intellexerunt atque tenuerunt. D.dit eis verba, sicut dixit, quae dedit ei Pater, sed quando illa non foris in auribus, sed spiritaliter acceperunt, tunc vere acceperunt, quia tunc vere cognoverunt. Vere autem cognoverunt, quia vere crediderunt. Sed haec verba, quae dicit Filius dedisse sibi Patrem, sic ad divinitatis unitatem intelliguntur pertinere.Eo modo dedit verba Pater Filio, quo genuit Verbum coaetcr- num sibi. Sequitur : « Ego pro eia rogo, non pro mundo rogo, sed pro « his quos dedisti raihi. » Haec enlm dixit inler alia, dum oraret, pro eis quos dedit ei Pater. Mundum vult modo intellfgi, qui vivunt secundum concupi- scentiam mundi, et non sunt in ea sottiti gratiam, ut ab illo eligantur ex mundo Non itaque pro mun- do, sed pro eis quos Pafcer dcdit, rogare se dicit. Per hoc enim, quod eos illi Pater jaTO-^deditjfactum est utnon pcrtineantad eum mundumproquonon rogat. Dcinde subjungft : « Qma tui sunt. • Neque enim qufaPater Filio dedit,ami8itipse quosdedft, cum adhuc Filius sequatur ac dicat : « Et mea omnia tua sunt, et tua mea. » Ubi satis appjirct quomodo unigeniti Filii sunt omnia qu»TB Patris. Patet hocutique quod ctiam ipse Deus est, et de PatrC Palri est natus acqualis. Hoc enim dictum est et rationali creatnrae, quam elegit Deus, et quae subdita est Patri" et Filio, nt aeqiialitcr sint Patris et FiHi. ■ Et clarificattts sum' (inquit) in Cis. » Nunc suam crarificationem, tanquam facta sit, dicit, cum adhuc esset futura. t Clarificatus sum in eis, » id est, per eorum praodicationem clarificatus sum in toto mundo. Et quia praadestinatum est ut fierot, ccrtum voluit esse quod futurum erat, ideoque praeteriti temporis verbis usus est. A « Et jam non sum (inquit) in mundo, et hi in « mundo sunt. » Significat horam qua transituniB erat ex hoc mundo, et verbo praesentis temporis usus est pro futuro, quia quod cito erat futurum, quasi factum esset, dixit. Quod autem adt, « et hi in mundo sunt, » significat eos, ad quos loquebatur, tardius transire ex hoc mundo. Neccsse est eDim ut illi remanerent, per quos prajdicaretur nomen ejus sanctUm in mundo. Praevidensque quod eos mo- vere possit, qui audircnt haec quae cligerent, ad- jecit : « Nunc autem ad te vado, » asccnsionis gloria, per quam elevatus est homo super altitudinem CGelo- rum et omnium aingelicarum potestatum dignitates, ita ut in dextera Dei Patris coUocaretur. B HOMILIA XCV. IN DIE SANCTO ASCENSIONIS DOMINI. (AcT. I.) « Primum quidem sermonem feci de « omnibus, o Theophile, quae coepit Jesus facere ei « docere. » Et reliqua. Lucas evangelista, fhitres charis8imi,qui unum cxquatuorEvangeliis scripsit, ipse etiam libram Actuum apostolorum, unde nunc praescns lectio sonat,edidit : ubi et primitus deul- timo convivio quod Dominus post resurreotionem suam cum discipulis suis habuit, simul et de ascen- sione ejus ad coelum, quam hodie oeieforamus^men- tionem fecit. Exordium enim ipsius libri ita est : « Primum quidem sermonem feci, » id est Evange- lium, « deomnibus, oTheophilc» episcope,qui hunc melibrum Actuum apostolorum scriberftcogis,«qus C « coepit Jesus, • primo signa monslrando, vel ea quae ad exempla vitae pertinebant, « facere et > postea « docere, • quia Jesus bonum doclorem itistituens, nulla nisi quae docuit fecit. « Usque in diettt qoa c praecipiens apostolis per Spiritnm saiictum quos « elegit, assumptus est. » Dans precepta* ante as- sumptionem observare et adimplere, quae vel in hoc libro vel Evangeliis leguntnr. « Quibus et praebuit seipsum vtvum in multis ar- « gumentis, post paifsionem suath per dies quadra^ « ginta apparens eis,et toquens de regno Dei. » Pfer hanc qaadragrnta dierum cnm discipufis conversa- tionem significat omnia *se tam aperta quam-oocul- ta, quae proniiserat, impleturum, ut de ittollis vel unum dieamus, quod ait : « Ecce ego vobiscum sum ]) omnibus diebus usque ad consummationem saeculi (Matth. xxvni). » « Et convescens ^asceplt eis, ab Uierosolymis « ne discederent, sed exspectarentppomisetonem « Patris. » Qdod cibos cuih didcipulis samp«ti,hoc ideo fecit, ut eaihdem quam mortuus stifloitaverat camem, palpando atque tractaYido,veram mdiistra- ret (Lue. xxiV). Sequitur : « Quam* audiitis (inqMit) « perosmeum, quia Joannes quidembaptiEavit wqaa, « vosautem baptizabimini Bpirita sanito, ■non post « multoshosdies. » Fueruht autem jam apostdli aqua baptizati, sed nondum Spiritu sancto pleniter,qui eis promittitur post ascensionem iWem ftiturus. Neque 541 HOMILIiG Dli: TEMPOHB. 542 aatem ipsi apostoii, neque successores eorum hu- A cusque io Ecclesia aliter quam Joannes Baptista,i(l est in aqua baptizare volebant : sed tamen invocato noroine Gbristi^id est interior virtus Spiritus sancti, qux homine in aqua mergente simul animas et cor- porapuriGcct,quod in Joannisbaptismatenon fiebat. « Igitur, qui convenerant interrogabant eum, di- « centes: Domine,si in tempore hoc rectitues regnum « l9raol?»GoD8equenter de regno Dei percontantur, utrum videlicet mox adveniente Spiritu sancto in prssenti csset restituendum, an in futuro sanctis reservandum credere dcberent. « Dixit autem cis : Non est vestrum nosse tcm- <( pora vel momenta, qu® Pater posuit in sua ipsius « potestate. » Ostendit quia non expedit nosse nobis mortalibus diem vocationis nostrae, ut, semper in- «^ certi de adventu judicis, ita sollicite quotidic viva- muSyquasi die alia ad judicium properare debcamus. u Sed acdpietis (inquit) virtutem supervenientis » Spiritua saocti in vos, et eritis mihi testos in Je- « rusalem) et in omni Judsea et Samaria, et usque u ad ultiraum terrse. » Ac si diccret : Non enim pu* tare debetis veniente Spiritu sancto in vos, statim hujuB mundi fieri consummationem) sed vobis tan- tum virtutem de me testificandi priebere. « Et cum hasc dixisset, videntibus illis, elevatus «< est, et nubes suscepit eum ab oculis eorum. » Ubique creatura Creatori suo preestat obsequium* Astra iodicant nascentcm, patienteii obnubunt,re' cipiunt nubes ascendentem, redeuntem ad judicium comitabuntur. « Cumquc intuerentur in CGelum euntem illum, C « ecce duo viri astiterunt juxta illos in vestibus «albis, qui et dixerunt : Viri GaliJffii, quid statis «aspicientes in ccelum? Hic Jesus qui assumptus « est a vobis in coelum, sic veniet quemadmodum " vidistis eum euntem in coelum. » Id est in ea forma carnis atque substantia venit judicandus, in qua veniet judicaturus. Non ergo dignis moribus ascensam in coelum nobis praeparemus, et peregri- nari nog in hoo mundo valde eognoscamus. In quo etiam si queedam commoda blandiuntur, non ample- ctenda sunt nequiter, sed despieienda sunt fortiter. IJeo, dilectissimi fratres, si ascendere vultis in coe- ium, hoc in spe nostra interim roboremus, in hoo votis omnibuB sBtuemus, hoc meditemnr in terris, qnod computemur in cobHs. Tunc exuturi camis j) inortalitatem, nunc exuamu« animi vetustatem.Fa- ciie eoim corpus levabitur in alta ccelorum, si non [Temat spiritum sarcina peecatorum. Quapropter, dilectissimi, eriKamur ad eum qui pulverem oostraa ^jectionis corpus fecit suae gloritf, et ut ascensionis ejus mereamur esse consortes, humilitati et patien- ^i^ ipsius per omnia congruamus. Magni nominis niilitiam, magnfie professionis suscepimus discipli- nam. Sectatores Ghristi discedere a regia non licet via,necdignum est temporalibus occupari ad a;terna tendcntes.Etquiapretioso sanguine Christi redem- pti sumus, glorificemus et portemus Deum in cor- pore nostro, ut ad ea qu® fidelibus sunt prffimia praBparata, pervenire mereamur. HOMILIA XCVI. IN DIE SANCTO ASCEXSIONIS DOMINI. (Marc. XVI.) « In illo tempore, recumbentibns un- « decim discipulis, apparuit illis Jesus et exprobavit « incredulitatem illorum. » Et reliqua. Ascensurus in ccelum Dominus, et per corporalem preesentiam a discipulis recessurus, duritiam cordis et increduli- tatem illorum exprobrare voluit, ut maculas dubita- tionis scrmo mundaretcorreptionis.Immeritonovis- sime, non quod adhuc in incredulitate persisterent, sed quod primum non crediderunt citius. Legimus enim in Evangelio secundum Luoam^quia cum de~ votas mulieres valde diluoulo ad sep«Icrum Oomini venientes, visionem angelorum vidissent, qui dice- rent eum vivere, currentes nuntiaverunt discipuHs. At ilU non crediderunt eis, sed visa sunt earum verba quasi deliramenta coram illis (Imc. xxiv). Tho- mas autem unus de duodecim,qui dicRur Didymus, aliis discipulis dicentibus : « Vidimus Dominum, » non credidit, diccns : « Nisi vidoro in manibusejus fixuras clavorum,et mittam manum meam in latus ejus, non credam (Joan xx). » Et ideo novissime increpantur, quare primum ad credendum tardi vel duri fuerint. Non enim de ejus resurrectione dubitare debuerant, quem cum mortaHs esset, mor- tuos suscitantem viderant, maxime cum passionis el mortis genus ita venisse cernerent,ut ab illo pr»- dictum recolebant. Sive certe ab eis recessurus, in- credulitatem et duritiam cordis discipulorum expro- brare voluit, ut novissima ejus verba tanlo arctius eorum pectoribus inhaererent, quanto durius per increpationem fuissent prolata. Sicut enim mala mens aliquando per increpationem deterior flt, sic bona ex correptione semper proficit, dicente Salo- mone : « Gorripe sapientem, et amabit te : doce justum, et festinabit accipere (Prov. ix). » Et quia solemuscharissimismorientibus,siveinlonginquam regionem proficiscentibus, eorum noviesima verba quodam vinculo axnoris in msmoriam religare, vel quod obscuriori inventione repertum fuerit,rece88U- rusDominusabeis^duritiamcordisetincredulitatem illorum exprobravit, ut nullum vestigium dubitatio- nis in eorum cordibus remaneret, qui ad alienam ignorantiam instruendam mittendi erant. Ultimam hanc apparitionem Marcus evangelista commemorat {cap, xvi), quia post haec non legitur corporaiiter visus in terris loquens, sed in aera coelum ascen- dens. Decies enim post suam rcsurrectionem homi- nibus apparuisse ab cvangeHstis describitur : primo Mariae Magdalene flenti ad monumentum ; seeundo, eidem Mariae cum altera ejusdem nOminis femioa, pergentibusnuntiarediscipuliaiausiresurreetionem, quando occurrit eis, dieenS) Avote : ili» autem ac- ccsserunt et tenuerunt pedes ejua; tertioSimonl Pe- tro ; quarto, duobus discipuH^ pergcntibus in castel- lum Emmaus, quando cognoverunt euiu in fra- ctione panis ; quinto,disoipulis propter raetum Ju- 643 HAYMONIS HALBER8TAT. EPISC. OPP. PARS II. — HOMIL. 544 d«dOrum in conclavi residentibas, quando non erat A cum eis Thomas ; sexto, post dies octo^ quando erat cum eis Tbomas ; septimOi piscantibus discipulis ad mare Tiberiadis; octavo, in Galilaea. quando, sicut ait Matthasus evangolJRta (cap. xxviii), « undecim discipuli abierunt in Galileeam^in montem ubi con- stituit illis Jesuft, et videntes adoraverunt eum ; » nono, ut prnsens lectio narrat, quando apparuit illis recumbentibus, et f»xprobravit increduiitatem illorum ; decirao, non jam in terris,sed in aera lo- quens, qijnndr>. f»icut ait Lucas evangelista (cap. xxiv), V (idnxit cos extra civitatem in Bethanram, et cum benediceret eis,elevatis manibas, ferebatur in CQDlum. » Et pulchre itlis recumbentibus Domfnus apparere voluit, cfnia inter recumbentes pax et con- cordia soJet servari. Cum ergo ilfis recumbentibus ^ apparuit, ostendit illos sua visione esse dignos,qui paceminconcussara etiam inter adversa servant^qui possunt oum Psalmista dicere : « Gum his qui ode- rantpaoem,erampaGificu8 (P^a/. xi, 9). » Undecim discipulisapparuit, quia Judas tradendo magistrum, ab eorum consortio sequestratus fuerat, et Matthias necdnfn in sorte electionis vocatus exstiterat. Post increpatam autem duritiam oordis, et incredulita- tem, mox offlcium preBdieandi adjungit : « Et dixit eis Jesus : Euntes in mundum univer- « sum,pP8sdieate Evangelium omni creatura;. » Po- test movereminueintelligentes quoniam Evangelium prsdicandiim omni creatur» dicatur. Nunquid in* sensatts ei brotis animalibus erat prmdicanclum ? Non. Sed omnis «reaturae nomine, homo signatur. Si enim qualitas humana creaturaB cum osteris crea- C turts subtilius oonferatur, commsnionem et partici- pationem quamdam cum omnibus habere invenitnr. Suntenitn lapides, qui nec vivunt, nec aentiunt. Sunth^rbfls et arba8ta,queB,quamvi8 vivant per vi- riditatem, tamen non senUunt, nec discernunt.Sunt bruta animalia, qu«B vivunt, sentiunt, sed non discer- nunt.Santange^ ^ui vivunt, sentiunt et discernunt. Habetergo homo cum his creatuHs portionem quam- dam, quihabet eaee cubi lapidibnSf^vivere cum ar- boribtt8,80atireoum animalifous brutis, discernero cum angelis. Omni ergo creatur» predicari praeci- pitur Ev«ngeliam,cum aoli hominipraBdicatur^quia iile dooeior,'propfcer quem oronia fecta sunt, et cui omnia per quamdam similitudinemcommunia sunt. Sivecerte omoiB creatuRe nomine, omnia natio gen- j) tium designatur. In quibus verbis, qnantum nobis passio Oomini profuerit, qui ex gentibus oredidi- mus, manifestattir. Qui enim prins dixerat, « In viam gentium ne abieritis, et in civitates Samari- tanorum ne intraveritis, sed potius ite ad oves qua3 perierunt domus Israel XMatffi» x), » nunc post re- surrectioneai ascensurus in ccelum, pr^epit, di- cens : « Euntes in mnndum universum, prsBdicate Evangelium omni creaturs : » quod est dicere,omni nationi homtnum. Quod Matthaeus cvangelista ma- uifcstius deolarat^ dioen8(mp. xxviii) : « Euntes in mundum universum, docete omnes gentes^baptizan- tes eos in nomine Patris, et Filii,et Spiritus sancti. » Quapropter erubescat Judaeus infefix, qai 6Mi Ghri- stum tantum sd salutem suam esse ventunitD, et non ad afiorum, cum ipse dicat : « Ite, baptizate omnes gentes. • Erubescant et Donatista!, qui, eam localiter indildere volentes, dixcrunt eum in Africa tantum esse, et non in aliis mundi partibns, cum idem ipse dicat : « Euntes in mundum universttm. » Sed ne frustra gentcs ad credulitatem Dei se vocari pularent, praemium credentibus promittitur, cum Bubinfertur : « Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit. n Et quia quos lenis promissio ad credendmn non suadet, durius terrendi sunt, rectc subjungilur : w Qui vero non crediderit, condemnabitar. » In quo loco ordo baptizandi prasdicatoribus demonstratur, cum dicitur : « Qui crediderit et baptizatus fuerit.» Prius enim credulitas ponttur, et postmodum bap- tismum scquitur : quia nullus ignaras lantum my- sterium suscipcre dcbet, nisi prius a doctere in- struatur et imbuatur. Postquam vero crcdidcril, baptizetur. Ubi curiosus lector opponerc potest : Quid ergo fiet de parvufi8,qui ncsciuntloqui? Ad quod vera ratio respondere potest, quia ^ola fides paren- tum parvulis proficitin baptismo, ita tameii,nt,cam ad legitimam aetatcm pervenerint,instruaBtnf et do- ceantur. « Et pulchre eorum fides qui salvaodi sunt, in -fundamento ponitur {Habac. ii), » quia, ut ait Scriptura, « justus ex flde vivit, et sine fidte impdssi- bile est placere Dco (Ffebr, xn). » Sicnt autc» fides origo est omnium virtulum, sic increduUfcis iniitcr perditionis. Unde et subditur : « Qui vero non cre- diderit, condemnabitur. » Quia, sicut Domfniw alibi ait, « qui non credit, jam judicatus est (Joani iii), »» et itera : « Nisi quis renatus fuerft cx aqoa*t Spi- ritu sancto, non pot-^st intrare in regnum Dei (Ihii.) » Sed forte dioit afiqui» : Ego jam crcdidi et salvus ero. Verum dicit, si hoc quod profltetar verbis, implet operibus. Vera enim fldes est, quaelioc per- ficit opere, quod oonfitctur ore, seeundutn (food Dominus ait ad disoiputoS : « Scitis hfl^, beat? eri- tis, si feceritis ea (Joan. xni). » Hfnc et Aplfet^his : « Gorde enim creditur^id justitiam,oreautemcon- fessio fit ad salutem {Ram, x). • Confessorcs emm Dominua suos operatbnes vult esse. €aeterum fru- stra sibi de sola fideblafidHur; qui bona operari negligit, quiaj'<«iout ait apost<^lue Jaeobns (cfff . iO» « Fides sine opetibuB movtua est. » « Stflit «ufem plurimi hujtiemodi, quod pcjns crt, » wcut mt Apos- tolus (ro. II), « qni coflfitfeDtttr verWif tte-ne«fi^ Deum, facti» nutem negant, i» quailes TOb^Wm in EvangefioKiprobat,vi8ibilium miraculorum iigna eis in ad- jutoFium promittuntur, cum dicitui' : 345 HOMILIiE DE TEMPORE. 546 « Signa autem eos qui crcdiderunt, hacc sequon- A. ct cum radiccm lixcrint, irrigalioccssatisicnovella « tur.. In nomine meo deemonia ejicient,lingui8 lo- « queniur novis, seFpentea tollent, et si mortife- « rum quid Liberint, non eis nocebit. Super «gros ii manus impQiieat» et benebabebunt, » Qu«b omnia per apostoloa eorumque succ^ores etiam ad litte- ram esise completa, nullu8.igDorat, quieorumactus vel vit48 legit. Sed ex pluribus pauca commemo- randa sunt, in uomine^enim Christi frequenter ab obsessis corporibus apo^toli d«moniaejecerunt,si- cut Paulum lecisse legiinus quando puelia, qujB babebat spiritum pytlionis, sequebatur enm per multos dies {Act. xvi). « Dolens autem Ule, et con- versus spiritui dixit: In nomine Cbristi pra)cipio tibi, ut cgrediaris ab ca. » £t statim sana facta est. plantatio Ecclesiae, ut incrementum fidei proficeret, miraculiscorporalibus irriganda.Po8tquamaut^nr) in fide firmiter radicata est, exteriora miracula*«e88a- veruBt, quia, ut ait Apoetolus, « Lingu® in signum sunt, non ildelibua, sed iniidelibus (/ Cor. xiv). » Quotidie namque Ecclesia epiritales virtutesopera- tur, quas per apostolos prioribue temporibus opera- batur. In nomine enim Christi daemonia ejiciuntur {Marc, xvi). cnm per miniaterium sacerdotale et gratiam exorcismi ab illorum mentibvs, qui in no- minesanctffi Trinitatisbaptizantur, illorumpotestas exciuditur. Linguis loquuntur novis (Ibid.), cumhi qui erant consuetimendaciis,perjuriiS| detractiooi- bus, maledictionibus» ad Deum laudandum et be- Linguis locuti sunt novis, non solum apostoli die «^ nedicendum convertuntur. Et cum exhortantur sancto Pentecostes, cum in linguis igneisSpiritum sanctuxD accepcruut,3edetiaiu,sicutinActibusapo- stolorum iegimus {Ibid. ii), cum per impositionem manuum eorum Spiritum sanctum accipereut, lin- guis loquebantur et prophetabant. Serpentes tule- ruat, sicutPauIum apostolum legimusfecisse [Ibid. xviii), quieum navigasset ad quandam insulam, et coUectasarmentorummuititudineimposuissetsuper igoem, vipera acaloreignIsegres8a,invasit manum illius. Et cum putarent eum subito casurum, ct cito moriturum, ipse excutiens manu besiiam, in ignem projeeit, et nihil mali sustinuit. » Etsimor- tiferum quid biberint» non eis no^ebit. » Legimus in ecclesiastica Historia Eusebii Gaeaariensis, Joan- nem discipulum Domini, propter insuperabilem con- proximos, consolantur dolentes, corripiunt ne- gligentes, oommutantes labia sua,et abstinentesee a malo et a pravo eloquio, dicentes cumPsalmista: « Dixi, custodiam vias meas, ut non delinquam in lingua mea {Psal. xxxvin). » Et iterum:« Quoniam omnia judicia ejus in conspectu meo, etjustitias ejus non repuli a me (Psal. xvii). » Et ero immacu- latus cum eo, et observabo me ab iniquitate mea. Gnmque in suis et alienis cordibus cogitatienes ve- nenosas et immundas dominari non'sinunt,serpen- tes nimirum pariter toUunt. Cum vero a proximis verba detractionis et perversa conailia audiunt sed usque ad aiTeetum operis eisDonconsentiuQt, mor- tiferum quoddam bibunt, sed non eis noeet. Qui- cunque enim aut in fide titubat, aut in bono opere stantiam evangelizandi veneno potatumesse, etni-^G trepidat, profecto «ger est animo. Quiequis ergo hil mali passum fuisse. In eiadem quoque Patrum litteris JBarnabas legitur eumdem mortiferum potum bibisse, sed mortis periculum non sensisse. « Super flegros manus imponent, et bene habebunt. » Non solumperimpositionem manuumapostolorum infir- mis redditam legimus sanitatem,sed,utin Actibus apostolorum narratur (cap. xix), de corporibus eo- rum toUebantur sudaria et snccintoria, etsuperin- firmos ponebantur, per platcas quoqueinlectuliset grabatis ponebant inUmos, ut, veniente Petro, sal- tem umbra Uliusobumbraret quemquam Ulorum, et aanabantur a quacunque infirmitate detinebantur llbid. v). £t hoc est quod Dominus alibi promittit dicens: « Qui credit in me, opera qu» ego faoio, et talibus ideo verbum predicationis impendit, vel cxemplum boni operis ostendit, uteosinboitoopere firmiores reddat, super aegros manus imponit, ut bene habeant. Haec autem signa tantomajora aui^t, quanto spiritualia: et tanto meliora, quanto per haec non corpora sanantur citomoritura, sed animeB in a^.ternum victurs. Nam exteriora signa eo mino- rem mercedem in futuro cxspectant, quo majorem gloriam in prssentirecipiunt^interioraautemtanto majorem gloriam in futuro prsestolantur, quanto minus in praesenti ab hominibus videntur, Et exte- riora quidem etiam mali habcre possunt, quales dicturi sunt: • Domine, Domine, nonne in nomine tuo prophetavimus, dffimonia ejecimus, virtutes ipse faciet, et msjora horum faciet {Joan. xiv). » n multas fecimus? » {Malth. vii.) Quibus respondetur: Forte etiam aJUquisdicithanceamdemgratiamnunc in Ecdesia aon ease, quia iisdem miraculis corpo- rahbus non Aoruscat. Cui respondendum est eam- dem virtutem eaae nunc in Eoclesia, quaeprioribus terappribus foit. Quodveropriaoistemporibussignis corpor&libus reful8it,sciendum estquiaut fidescre- aceret in ep^rdio nascentis Ecclesis, nuraculis cor- poraiibas nutiienda erat. In hoc enim signa mira- culoTji^m ffutfufestata sunt,ut corda videnti umad visi- bi^a cjreden4& raj>erentur. Sicut enim, verbigratia, CDjO) arbosta planiamus, tandiu eis ad radicem aqnamfundimttSrquousqueeaoonvaluissevideamuSy i( Amen^ amen dico vobis, nescio vos. Discedite a me, operarii iniquitatis » (Ibid.). Non enim curat Deus per quos faciat virtutes, ut salvet eos quos in perpetuum vuit habere. Spirituales vero qui ha- bent, mali esse non possunt. c< Et DominusquidemJesus,postquamlocutuse8t u eis, assumptus est in ccelum. » Igitur postquam Dominus ad praedicandnm Evangelium apostolos omni creaturse in mundummi8it,po8tquam8ignaet virtutes eos qui credituri erant in nomine €\]U8 se- cuturas promisit, ascenditin coelum, oetendeusilluc eos quandoque esse venturos, quocaputsuumpFei* 847 HAYMONIS HALBEHSTAT. EPISG. OPP. PARS 11. — HOMIL. 548 cessisse c. giic/irccrcnt, sicul i[>sc Palrera poslulat, A ^^^ aponaa in Ganticis canticorum, cum diccrel: « Ecce i&te venit ^saliens in znontibus, transiliens colles {Cant, i). » Hodie facta eat nova Istiiia in ccelo angelorum, quia homoperditnsper Dominum revocatua est ad regna coBlorumr Quod aatem ait, « Etsedet a dextrisDei, » non DeusPater dexlcram habere credendus est aicut nos, qui incorporeusest et immensus, sed totus dexter^ quia totus estsan- ctuB. Igiiur in dextera Dei, asqualitotis potentia designatur. Ad dexteramergoDei sedere describitur, quia hominem, quem cxnobis assumpsit, per ascen- sionem Divinitati sociavit, de quo per Psalmisiam dicitur: « Dixit Dominus Domino mco,sede adex- tris meis. Donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuornm (Psal. cix). » Sicut enim in sinistra cum dicit: « Volo Pater, ut ubi ego sum, ibi et mTnister meus erit (Joan, xn). » Et item: « Ubi fuerit corpus, illuc congregabantur et aquilae {Luc, xvii). » Goncordat aotem Lucas evangelista cum his verbis, qui cumnarraretDominumdixissedisci- pulis, « et vos quidem eritis mihi testes in Jerusa- lem et in omni Judsa et Smnaria, et usque ad ulti- mum terrae {AeL i), » continuo adjunxit, dicens: « Et cum hoc dixis6et,videntibusilli8elevatusest,etnu- bes suscepit eum ab oouliseorum (Ibid,). » Ubicon- siderandum est,quiaDominusaccen8ionis sustestes et praecursores in Velcri Testamenio habere voluit, unum ante Ieg<^m, et alterum sub lege, Enoch scili- cet et Eliam : quia sicut ipse Joseph venditus^ Do- mini venditionem ac passionem prflefiguravit, sic « reprobi ponendi sunt, ita ad dexteram elecii, ipso Enoch translaius, et Eliascurru igneorapius,iIIum prffifiguraverunt, qui superomncsccBloseratascen- surus. Et illi quidem ut puri homines sarcinapec- catorum gravati, auxi]ioindigueruntangelorum,in regione quadam secretiori transferentur, non fundi- tus morfom vitanics, sed ad tcmpus diflercntes, Undc unus transIaius,aUervcroraptusmemoratur. Dominus autem Jesus Christus, quemnuUa morta- litas corruptionis gravabat, non indiguit in ascen- sione auxiiio angelorum, qui propria virtute pene- travit alta coelorum, sicut ipse in Evangelio ait: « Nemo ascendit in coeium, nisi qui descendit de ccelo Fiiius hominis, qui est in ca?Io (Joan. iii). » Et p^r Prophetam : « Nunc exsurgam, dicitDommus, nunc exsultabor, nunc sublimabor (Isa. xxxiii). » judice teste, qui ait: « Statuet quidem ovesa dex- tris, haedos autcm a sinistris (Matlh. xxv). » A dextris igitur Dei sedere diciiur, ut ibi, se veniura credant esse membra^ quocaputsuumaudiuntprs- cessisse, sicut per Apostolum dicitur: « Si consur- rcxistis cum Ghristo, quaBSursumsuntquaBriie,ubi Gbristus est in dcxtera Dei sedens (Coloss. ni). » Quseritur autem quare Marcus dicat, « Sedet a dcxtris Dei, » cum Stephanus referat: « Eccevideo ccelos apertos, et Jesum sianiem a dextris Dei (Ad. vii). » Quid est quod iste hunc sedentem, ille vero stantem commemorat,'nisi quia sedere regnantis est, stare autem pugnantis vel adjuvantis? Marcus vero post ascensionem hunc sedentem des( ribit, quia nunc cum Patre judicat omnia, ad extremum Ubi notandum est quia per incremcnta temporis C judex est omnium venturus. Stephanlis autera i munditia excrevit castitatis, juxta illud quod per Danielem dicitur(cap. xu): « Pertransibuntplurimi, et multiplex erit scientia. » Transitus est Enoch, qui per coitum genitus. et per coitum generans, uxoreni et filios habuisse legiiur. Raptus csiEIias, pcr coitum genitus, non tamen per coitum generans, quoniam uxorem et iilios habuisse non legiiur. Non tamen in coDlum asihcreum, scd potius in aerem. Assumptus est autem Dominus Jesus Ghristus, qui mortis superavit auctorem, nec per coitum genitus, nec per coitum gencrans, non in coelum aereum, scd in ccelum sethereum. Quigenitusestanteomnia sfficula de Patre sine maire, et natus est de matre sine patre, in (ine saeculorum. Non solum sancti m certamine positus, stantem eum vidit, quem adjuto- rem sumpsit, quia ille pro Stephano pugnabat, qui ei ut vinceret retribuebat. « lUi autem profecti praedicaverunt ubique. « Praedicaveruni namque ubique, ut impleretur pro- pheiia, quae dicit: « In omnem terram exivit sonus eoruji, etin fines orbis terrae verba eorum (Psal. xviii). » Et iicrum: « Non sunt loquelae ncqueser- mones, quorum non audiantur voces eorum (Ibid.» Nec putandum est, quod statim post Domini ascen- sionem ubiqueadprsedicandumsintmissi, sedjuxia Domini jussionem manserunt incivitate, quousque virtute induerentur ex alto. Postquam Spiritussan- cti dona perceperunt, primum Judseis verbum Dei Patres Dominicamascensionemexemplispraefigura- j) annuntiaverunt, ut illisnoncredentibus^justefieret verunt, sed etiam verbis praedixerunt. Ait enim Ddvid: « Exaltare super coelos Deus, et super om- nem terram gloria tua (Psal. lvi). » Et item: « Ascendit Deus in jubilatlone, et Dominus in voce iubae (Psul. xLvi). » Ei alibi: « Ascendensinaltum, captivam duxit captivitatem, dedit donahominibus (Ephes. iw). » Hodie enim patefacta est omnibus janua regni ccelorum, quia homo a Deoassumptus, ascendii superomnesvirtutesangelorum, Psalmista tesiante, qui ait: « Et ascendit super Gherubim et volavit, volavit super pennasventorumfP^a/.xvii).» Hodiera» ascensiojiis singularem volatum miraba- ad gentes transmigratio, sicut ipsi dixerunt : « Vobis quidem oportuerat primum loqui verbum Dei (Acl. xin). » Unde olim cum praediceret propheta gentes concorporales et cohaeredes fieri Ecclesiae Dei, ait: « Parum est ut sismihiservusadsuscitandastribus Jacob, et feces Israel convertendas. » Et item: « Dedi te in lucem gentium. » Et rursum : « Lon- gos fac funiculos tuos, et clavos tuos consoiida. Ad dexteram enim etLaevampenetrabis, etsementuum gentes haereditabit (Isa. xlix, xlii, liv). » Et ne putares apostolos ad praedicandum ubique Evange- lium idoneos suavirtuteesse^evangelistaremneoes- m HOMILli*: DE TEMPOllE. 350 sariam adjunxit, dicens : » Doniino cooperanie ei A. sermonem conGrmante sequentibus signis. » Con- firmavii Dominua sermonem apostolorum sequenti- bus signis, qnando per eos talia signa et virtutes ostenditi ut nullus doctrinam eorum ex Dco esse dubitaret, qui mira conspiciebat.Taliavero signaper eos fecit,ut ctiaraquidam persccutores et contradi- ctoTes compuncti credcrent : ut dum unusresusci- taretur corporaliter, multi resusciiareniur spiriiali- torret dum unus sanaretur in corpore,multi sana- reatur in anima. Sed ipsi apostoli sermonemsuum confirmaverunt, Deo secum cooperante, quando quod aiiis prsdicaverunt verbis,prius impleverunt operibu8.Connrmataut«m doctor suum sermonem, quando quod alios docet,ipseprius opere complet: illum bonum doctorem imitans, dc quo scriptum ^ est : « CcDpit Jcsus faccre et docere (Act. i). » HOMILIA XCVII. DOMINIGA POST ASCENSIONEM DOMINI. (l Petr. iv). « Charissimi ; Esiole prudenlcs, et «vigilate ia orationibus.»Eircliqua. Apostolicanos verba, fratrescharissimi, considcrareoportet, quaein pnesenti lectione beatum Petrum nos admonentem atque docentem audivimus. « Estote itaque pruden- tes, et vigtlate in orationibus. » Complentes opere ea quae sunt in Evangelio scripta. « Ante omnia autem mutuam in vobismetipsis » charitatem continuam habentes. Haec enim ma- jor esse omnibus viii.utibus creditur. Quia cba- ritas operit multitudinem peccatorum. » Suorum C videlicet et illiu8,quem per suam doctrinam ad me- Jiorem converterit vitam. « Hospitales invicem sine murmuratione. » Mur- muratio enim noxia est operibus bonis. Et ideo « hilarem datorem dicit Apostolus diligere Deum (// Car. ix). » « Unusquisque sicut accepit gratiam, in alteru- " trumillam administrantes, sicutbonidispensatores << muUiformis gratiae Dei. » Dantes propter Deum propria diligenter indigentibus. « Si quis lopuitur, quasi sermones Dei. » Id est ut non negligenter qui prsedicat prfleceptumDei,Deo reputet,non sibimetipsi, sed quasi sermonesDeilo- quatur^ut non humanosensu eaqu«studeatinteUi- gere aecundum carnalem acilicet sapientiam, sed j) secundum quod Spiritus sanctus dictavit, eo modo spiritualiter ea intelligerestudeatetoperibusadim- plere. « Si quis ministrat, tanquam ex virtute, quam ad- « ministrat Deus. » Ut omnia Dei donadivinsrepu- tet gralis,nihilque suis quis meritis audeat depu- tare : qnia bonum quidquid est in homine, ex Dci tantum est operatione,Don exhumanasapientiavel virtute : bumiliter tamen impendere debemus proxi- mis bonum quod habemus, quiascimusnon exnobis esse qus sootbona, sed ex Dei tantum pervenire gr«tia.. « Ut iQ omnibus bonorificetur Deus, per « Jesum Christum Dominum nostrum.Ex omnibus bonis qusB Deus humano; tribuit largitati,ipsisem- per ab hominibus laus et gratiarum actio i^efcraiur^ ut exinde vitam {Bternam in ea laudum gratiarum- que actione digna permanentes observaiione, mc- reantur. Ideo necesse est,ut Stepius cogitemusqua* les futuri sumus in diejudicii, purissimisangelorum conspectibus offerendi,et ffiternojudicirationemde libris conscientise reddituri.Remotis omnibuscnim probationis, certum est in die illa ipsum ante se hominem constituendum,etip8am sibianimamcor- dis speculo demonstrandam, et iestes contra eam non de foris aliunde, sed intus de semetipsaperfe- rendos.Adjicienda erunt non aliqua peregrina, sed orania testimonia nota, id est operasua. Vincamus ergo voluptates et intentiones nosiras, dum nobis tempusilludexspcctatissimumacbeatissimumrelici mutatione seternse vita; succedit,quando implebitur illud quod Dominus dicit : Erunt homines similes angelis sanctisOVarc.xn).In assiduis enim fleiibus, in quolidiana simus nostra pceniianiia, habemus saccrdotem in coelis, qui interpellat pro nobis, de quo etiam per Joannem dicitur : « Si quis pecca- vcrit, advocaium habemus apum Patrem Jesum Chri- stum justum, et ipse est propitiatio pro peccatis nosiris (I Joan. ii). » Ecce exsultat animus cum advocati nostri poteniiam audimus, sed exsultaiio- nem nostram iterum remordet timor, quia ipsequi nobi advocatus est, diciiur justus.Nos enim causas injustitiae habemus,justus vero advocatus injustas causas nullo modo suscipit,nec verba dare pro in- justitia consentit. Quid ergo agimus, fratres charis- simi ? Sed ecce occurrit animo quod agamus. Mala qus fecimus,etdeseramus et accusemus.Scriptum est : « Jusius in principio accusator est sui [Prov. xviii). » Quilibet etenim peccator conversus in fle- tibuSjjam justus esse inchoat, cum ccBperit accu- sare quod fecit. Cur enim jam justus non sit, qui contra suam injustiiiam jam per lacrymas saevit? Justus igiiur advocatus noster,jusios non defendet in judicio, quia nosmetipsos et cognoscimus et ac- cusamus injusios. Non ergo in fleiibus, non in acti- bus nostris, sed in advocaii nostri allevatione confidamus, qui vivit et regnat in secula saeculo- rum, amen. HOMILIA XCVllI. DOMINICA POST ASCENSIOiNEM DOMINI. (JoAN. XV, xvj). « In illo tempore, dixlt Jesus « discipulis sui9:Cum venerit Paracletus quemego « miiiam vobis a Paire Spiritum veritatis. » Ei re- liqua. In muItislocisEvangeliilegimus,quodeaqu8e minus apostoli de perfectione habebant, per Spiri- tus sancti adventum Dominus se daturum promise- rit : manifestiu« tamen in exordio lectionis hujus non solum eumdemSpiritumrepromittit. sedetiam quod ipsius dono ad prsdicandumEvangelium ido- nei reddendi essent, declarat, cum dicit : « Cum (( venerit Paracletus, quem ego mittam vobisaPatre 581 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS 11. — HOMIL. 55i « Spiriluin vciilalis.qui a Palic piocedil^ilie iedti- A vox dicenlis : « Hic est filius metis dilectus^inquo V monium perhibebit de me. » Manifestum est au- tem, nec laboriosa expositione indiget^quare eum- dem Spiritum ParacIetumDominet;i»pdhtXT,T(Kenini Graoe» Latineconsoiatorsiveadvocatus dicitur.Bene autem consolator, quia non solum apostolorum corda moBrenti& de Domini absentia, vei ad auffe- rendas tribulatioDes etpassionesconsolatusest^sed etiam quotklieprop^Qoatiperpetratione lugentibus, dum spem venie repromittit,mag&am coDSolationem impendit. A quo se consolari; precabatur Prophela, cura dicebat: « Cousolationestua:,Domine,lffitincave- runt animam mram (PsaL zaii).»ProquoiDGr8BCO legitur : Al TMLpoL%X-f\ Hsc omnia operaturunusatque idem Spiritus, dividens singulis prodt vult (/ Qor, xn), » Spiritus namque veritati8dicitur,quiaPatre veritatis procedit.Nam Pateripse estveritaSjFilius manifestius illius opera virtutes ab initio stiiB preedicationis conspexerunt.Unde et dixerunt : «Nos testes sumus horum omnium qu9e fccit in regione Judaeorum et Jerusalem, quem occiderunt suspen- dentes in ligno. Hunc Deus suscitavit tertia die, et dedit manifestum fieri, non omni populo, sed tesU- bus praeordinatis a Deo,nobis qui manducavimuset bibimus cum illo,postquamresurrexitamortuis.Et prscepit nobis praedicare populo, et testificari quia ipse est,qui constitutus est a Deo judex vivorum et mortuorum.Huic omnes propbot« testimoniumper- hibent,remissionem peecatorum accipere pernomen ojus omnes qui credunt in eum (/(ct. x). tSedquia per eamdem^ prttdicationem persecutio nascitura erat, i^cte subjungitur : « Haso looutus sum vobis,ut non scandaliaemiDi.» Si enim, ut ait Apostolus, omnes qui volunt in Ghristo pievivere,persecutioaem patiuntur (li ftm., iii), » tanto duriores persecutiotes apostoli pro veritate 6ustinuerunt,quantoprtores in Domimpre- dlcatione apparueirunt. Gonsolatur autem pius ma- gister mentes discipulorum, ut eo minua rabiem persequentiumtimerent,quo hasc sibi a pio magistro praedicta colerent. Unde cum eis alibi persecutiones venturas pro prodicatione pnediceret, semetipsum in exemplo tolerantiae proposUit, dicens ; (( Si me persecuti sunt, et vos persequentur ; si sermonem meum servaveruDt,et vestrum servabuiil(J(Kin.xv).)> Et item : (( Nolite timere eos qui oeciduat corpus, animam autem dod possunt occidere ; sed poUus similiter etSpiritossanctussimiliter.EtquodFilius j) cum timete qui potestetanimametcorpuspcrdere in gehennam {Mallh, x). » Et etlibi : • Si de mundo essetis, mundus quod suum erat diligdret. Quia vero non estis de mundo,8edego elegi vos demun- do, ideo odit vos mundus (}oan, xv). » SoandalizaH autem est aliquem in persecutione a ilde defioere vel a praedicatione cessare. Ut autem fortiores eos redderet, non solum persecutioDeB eis prBBdixit,sed etiam ejusdem genus persecutioais ostendit, cum adyuaxit : (( Absque syoagogis faoieat vo6. » Suvsfur^ ^^^^ Graece, Latiae conventus sive ooi^rsgatio dicitar. Neque enim parva tuao temporis vUuperatio er&ta de seippo ait : <( Ego sum^^na, veritas et vita (ioan, xiv), « hoc de Patre et Spiritu sancto intel- ligendum est, quia qoalis est Pater^talis et Filius, talis est et Spiritus sanctus. Quod autem ait :((llie testimonium perbibebit de me, » manifestum est quia Spiritus sanctus Filio testimonium perhibuit quod Deus esset,quandodie sancto Pentecostes, ab eo missus, slcut fuerat promissus, s«ientiam omnium linguarum&postolistribuit(/^c/.ii).*Necsolumtunc, verumetiam antequam pateretur,testimonium ei per- hibuit quando in Joanne a Joanne baptizatus in spedo oolumbas super eum apparuiti ot audita est 353 HOMILIiE DE TEMPORE. 554 Synagogaejici,sed sicut nunc turpe cst pro suis scc- leribus aliquem extra Ecclesiani repelli, sic erat tunc vituperabileextraneum queraquam aSynagogafieri. Quod autem a Synagoga frequcntcr ejecti sunt,liber Actuum apostok>rum pleniter declarati in quo lcgi- tur: « Quia statuentcs eos in concilio, denuntiave- runteis, ne cuiquam homini loqucrentur) neque docerent in nomine Jesu,quando illi ibant gauden- tcs a conspectu concilii) quoniam digni habiti sunt pro Domine Jesu contumcliam pati {Act. v}. » Sed qura plures JudoBorum zelo carnalis legis defen- dendae persecutiones apostolis commoverunt, recte subditur : « Sed venit hora ut omnis qui intcrficit « vos arbitretur obsequium se prrostare Deo. » Hora in hoc loco tempus persecutionis intelligi po- test, quo apostoli a pcssimis erant persecutiones passuri. Magnum quippe obsequium se prasstare Deo arbitrabantur,cumpraedicatore8 Evangeliiquasi de?tructores legis persequebantur. De quibus ait Apostolus: « Connteor, zelum Dci habent, sed non secundum scientiam {Rom. xii). » Frustra autem defendunt legem per servum datam, qui amittunt gratiam per Filium factam.Quia sicut scriptumest: «Lexper Moyscn data est, gratia et vcrila? per Jesum Christum facta est {Joan. i). » Undo ct sub- infertur : K Et haec faeient vobis,quia non novcrunt Patrem « neque me. » in hoc se Judaei Patrcm non cogno- sccre ostendunt, cum prffidicatores Filii tanto odio persequuntur, sic idem Filiusalibi discipulis dicit: » continuo subjunut: Et quia omnibus hujus promissionem beatitudinis promitteret, nonsolummodo apostolis, moxsubjun- git: « Qui habet mandata mea et servat ea^ille cst qui « diligit me. Qui autem diligit mc^diligeturaPatre « meo, et ego diligam cum,et manifcstabo ei meip- « sum. » Ubi omni intentiono considcrandum cst quia Christum vere diligerc est non solum ipsamdi- leciionem oonllteri, sed mandata Christi, qux di- scendo habemus, opcrando servare. « Qui habct, inquit,mea mandata et servat ea, ille cst qui diligit mc. » Qui habet in memoria et scrvat in vita, qui habet In sermonibus et scr\'at in moi-ibus, qui ha- bet audiendo et servat facicndo ; aut qui habet fa- « Et servat ea quffi in ea scripta sunt. »Amor etenim Dei otiosua esse non potest, quando ut Dominus ait : « Ex abundantia cordis os loquilur {Matlh, xii). » Aut enim magna operatur, si verus amor est: aut si operari renuit, haud amor dicen- dus est. Sicut onim imperator in hoc intelligitquod sui milites cum diligunt, cum provinciae loges ejus observant : sic affectum nostra; dilectionis erga Deum ostendimus, cum prascepta cjus semmus. Unde huic lectioni paulosuperius praemisit, dicens : « Qui habet mandala mca, et servat ea, ille est qui diligit me. »Et iterum: « Si diligitis me,mandaU mea servate. » In dilectione vero Dei non tantum lingua, scd et manus est intucnda,sicut alibiDomi- ciondo et servat ea perseverando, ipse est, inquit, ]) nus discipulis ait: « Scitis haec :beati eritis si fece- qui diligit me. Notandum quia cum prffisentistcm- poris verbo diceret : «qui autem diligit me,»adjicit de futuro : « diligetur a Patre mco, et ego diligam eum, et manifestabo ci mcipsum. » Diligit namque etiam nunc dilectores suos cum Palre Filius, sed nunc diligit ad hoc ut roctc vivant ex fide, quao per dilectionem opcratur: tunc ad hoc diJiget ut perveniant ad visioncm veritatis, quain per fidem gcstaverant. Non autcm frustra addiJit: « et mani- lestabo ei meipsum. »Si verosocundum hunianita- temsecunctisinjudicio.manifestabit, solis vcro ju- etis 6t sanctis divinitatis gloriam, ia qua squolis ritis ea {Joan. xiii). » Custodienda ergo sunt prs- cepta Dei, quia in custodiendis prffiparata est re- tributio multa nimis. De qua retributione protinus subinfertur : « Et Pater meus diliget eum. »> Qui*i enim dilectori suo Filiusamplius promittere potest, quam ut a Patre diligatur? Qui ergo diligit Filium diligitur.ct a Patre,quiaidem*Filius unum estcum Patrc,sicut ipse alibi dilectoribus suis dicit : « Ip9« enim Patcr amat vos, quia vos me amastis, et cre- didistis quia a Deo exivi (Joan, xvi). » Notandum autem quod ait : « et ad eum veniemus.» Nisi Deos trinitas esset,nequaquam pluraliter diceret. « Kt m HOMILIiE DE TEMPORE. 558 « eum veniemus. » Ubicunquc enim venit Pater, venit Filius, venit Spiritus sanctus. Et ubicunque manet Pater, manet Filius, manet ct Spiritus san- ctus. Quia sicut aitApostolus: « Charitas Deidiffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum, qui datus est nobis(Rom. v). » Et item: « HabitaraChri- stum per fidcm in cordibus nostris (Ephes. iii). » Scd laeto corde accipiendum cst quod infertur : « Et « mansionem apud eum faciemus. » Ad quorumdam voro corde Dcus venit, sed mansionem non facit, quiaeos percompunctionisgratiamvisitat: sedcum hora compunctionis transierit, et ad iniquitatem re- deunt, Deum a corde suo repellunt, de quibus Do- minus alibi dicit : « Quia ad tempus credunt, et in tempore tentationis recedunt (Luc, viii). » At vero ad electonim cor non solum venit, scd etmansionem facit : quia eorum mentes sic iixa} sunt in amore Divinitatis, utabejusdilectione temporetentationis non recedant, sed ita Domino cobserent, ut sive in prosperis,sive in adversis, semper ipsum benedicere studeant, dicentes cum Psalmista : « Benedicam Do- minum in omni tempore (PsaL xxxiii). » Conside- randum ergo summpore est quanto studio mansio- nem suse mentis praeparare debet, qui tantum ac talem hospitem suscipere desiderat. Si enim rex aut praepotens amicus ad domum tuam venturus esset, cum omni studio eam prccparares, superflua abjiciendo, necessaria adhibendo. non solum quas ad utilitatem, sed etiam quae ad ornatum pertincnt in- vestigando. Ita Dominum Deum tuum in habitaculo cordis tui suscepturus, emundaconscientiam tuam ab operibus mortuis, et a cogitationibus surporfluis etimmundis:quiamundushabitator mundam quae- rit domum, ad quam non solum venire, scd in qua manere dignetur ille qui ait: « Eccc ste ad ostium, et pulso : si quis aperuerit mihi, intrabo ad illum, elcoenabo cum illo, et ille mecum (Apoc, rii). » Igi- tur domum mentis nostrx ab squaloribus omnium titiorum mundare debemus, et diversis floribus vir- tutum adomare, ut humiiitate fulgeat, castitate ru- tilet, charitate resplendeat, ut in corda nostra vc- Biens Spiritus sanctus, mansionem faciat. Sed his et de electis explicitis, qui Deum non solum verbis, sed etiam operibus diligunt, protinus de reprobis dicitur : «Qui non diligitme, sermones meos non servat.» Sicutenim qui prfficepta Dei obsers^at, etiam tacente lingua se eum diligere comprobat : sic qui sermo- nem ejus non custoditeum se non diligere demon- slrat. « Et sermonem quem audistis non est meus, « sedejus, qui misit me, Patris, » Cum superius scr- mones pluraliter posuit, doctrinam sancti Evangelii intelligere voluit. Cum autem singulariter adjunxit: * Et sermonem quem audistis^ » seipsum intelligere Toluit, quiest verbum et sapientia Dei, de quo Joan- nes alibi ait: « In principioerat Verbum(Joa7i.i),»etc. Recte ergo dicit : « Et sermonem quem audistis non estmeus,sed ejus,qui misit me, Patris, » quia Filius noQ a seipso veuit; sed a Patrei sicut ipse dicit : A « Ego a meipso non veni, sed Patermeus misit me (Joan. vii). » Et sicut Filius non est a seipso, sic do- ctrinam suam non dicit suam csse, sicut ipse ait : « Mea doctrina non est mea, sed ejus, qui misit me, Patris {Ibid.). » Et iterum : « Pater in me manet, et ego in eo {Joan. vi). » Et alibi : « Ego a meipso nihiJ facio (Joan. viii). » Qui enim de nullo fit, de nullo procedit, solus est Pater. Filius autem de Patre natus, Spiritus sanctus a Patre et Filio procedere creditur. « Hfficlocutus sum vobis,apud vos manens.» Nun- quid non erat mansurus cum discipulis, quibus alibi promisit, dicens : « Ecce ego vobiscum sum omni- bus dicbus usque ad consummationem sseculi? (MaUh. xxviii). » Erat utique, sed ait : « Hsec locu- |. tus sum vobis, apud vos manens, » de prffisentia corporali dicit, per quam post modicum ab eis re- cessurus erat. Cui simile est quod alibi ait : « llssc sunt verba quse locutus sum ad vos, cum adhuc essem vobiscum (Ltic. xxiv). » Qui ergo in articulo passionis haec loquebatur, mansurus cum eis semper per divinitatem, recessurus loquitur per humanita- tcm. Sed quod minus de divinitateintelligerepote- rant, per Spiritus sancti advcuLum se docturum pro- mittit, cum subjungit : « Paraclelus autem Spiritus sanctus, quem m;ttet « Pater in nomine mco, ille vos docebit omnia. » Cui simile est quod alibi dicit : « Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo. Cum autem venerit ille Spiritus veritatis, docebit vos omnem veritatem (Joan. xvi). » Quia ad intelligenda C spiritalia mentes nostras promovebit,patet profecto, nec laboriosa expositione indiget, quare eumdem spiritum paraclctum nominet, icapdExXTjTo? Grsca locutione, Latine consolalor Mve advocatus dicitur. Bene consolator dicitur, quia mentes fidelium, ne inter adversahujus saeculi deflciant, spe coelestium consolatur praemiorum Bene advocatus, quia pro errore delinquentium apud Patrem intervenit, Apo- stolo teste, qui ait : « Nam quid oremua sicut opor. tet, nescimus (Rom. viii), » etc. Et pulchre eumdem Spiritum in nomine suo a Patre mitti perhibet,quia unius naturae,ejusdemque est cum Patre potentiffi, sicut ipse alibi ait: «Cum veneritparacletus,quem ego mittam vobis a Patre Spiritum veritatis, qui a Patre procedit, ille testimonium perhibebit de me Tv (Joan. xv). » Quod autem ait : « lllc vos docebit omnia, » subaudiendum est, qu® necessaria sunt, sive ad intelligendum, sive ad docendum. Et recte Spiritus sanctus omnia docere.dicitur, quia in va* cuum laborat sermo doctoris exterius, nisi interius sitSpiritus sanctus, qui illustret corauditoris. Cae- terum nemo tantum perfectus esse potest in prssenti vita, ut omnia de Deo scire possit, maxime cum Apostolus, qui usque ad tertium ccelum raptus fuisse perhibetur, dicat : « Ex parte cognoscimus, et ex parte prophetamus (f Cor, xiii\ » Quod vero sub- jungit : aflt suggeret vobis omnia quiecunque dixero (( vobis. » Spiritus sanctus BuggerQre dicitur, 60 539 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISG. OPP. PARS H. — HOMIL. IM quod nos SDggerentes, id cst supplicantes, faciat. /^ distat inler pacem mundi et pacem Dei. Dat antpm Quaritur autem quomodo suggerat, cum suggcrere minoris sit, et Spiritus sanctus squalis Patri esse credatur ? Ad quod dicendum quia usus iste locu- tionis in Scripturis sacris frequenter invenitur, ut hoc Deus ago^ dicatur, quod ut nos agamus ille per- flciat; et orare, ut nos orantes efficiat. Sicut enim Spiritui sancto gemcre est, eo quod nos ad gemen- dum incitet, sic suggerere dicitur, eo quod nos ad BUggerendam instruat, id est ea quae desunt nobisin virtutibus supplicando postulare faciat.Et quia sug- gerere aliquando subministrare est,Patri etFilioSpi- ritussanctuscoacternusetconsubstantialissuggercro dicitur, eo quod nobis divinam scientiam occulta in^piratione ministret, non de deorsum, scd de sur- sum. Unde per Apostolum dicitur : « Gharitas Dei mundus suis amatoribus pacem, quando concordant adulteri cum adulteris,ebrio8icum ebriosis, rapaccs cum rapacibus, homicida; cum bomicidis. Sed hsc pax ad perpetuam discordiam ducit, et in prssenti frequdnter jurgiis immutatur, et aliquando mcrte interveniente finitur. Paxautem quam Dcmiinus dat, etin praesenti amore fraternitatistranquillum reddit animum Gbristianum, et in futuro ad societatem perpetuas pacis perducit. Igitur in pace Dei non pro- pter amorem terrenum, sed propter pacem chari- tatis in\iccm amorem habent, ut qui unumpatrem habent in coclis, sint in una compage charitatis conjuncti in terris, sicut de primitiva Ecclesia dici- tur : « Multitudinis credentium erat cor unum et anima una {Act. rv). » Horum ergo pax ncc jurgiis diffusaestincordibus vestrisperSpiritumsanctum, " immutatur, nec discordiis rumpitur, nec morte in- qui datus est vobis (Rom. v). » Postquam Dominus Spiritumparacletumsediscipulispromisitdaturum, protinus pacem commendavit,dicens : « Pacem relinquo vobis, pacem meam dovobis.» OstendensquiaiiliejusSpiritumaccipercmercnturet templumSpiritussancti ncri^qui paceminviolatamet concordiam cum fratribus ser^^ant Juxta illud prophe- ticum:<(8uperquemrequiescetSpiritu8meus,ni8isu. perhumilemetquietumettrementemsermonesmeos {tsa. Lxvi). » Unde Joannes in sua Apocalypsi (sic) di- cit: «Inhabilabo in ilJis et inambulabo {11 Cor. vi). » Pax autem vera est, quae nullo furore accenditur, nulla persecutione perturbatur, sed inter adversa hujus saeculi inconcussus stat animus Ghristianus: terveniente finitur, sed potius confirmatur : ut qui- bus unum cst desiderium in terris, sit unum pr^e- mium in coelis, ot quia discipulis Dominus pacem commendaverat, sciens eistribulationesetangustias csseventuras,neintcrpressurassaBCuIi pacem amit- terent, verbum exhortationis posuit, dicens: « Non « turbetur cor vestrum, neque formidet. Audistis « quia cgo dixi vobis : vado et venio ad vos. • Dnde cum alibi eosad passioncmhortaretur, ait: «Nolite timcre eos qui occidunt eorpus, animam autem non possunt occidcre {Matth, x). » Et item : « Nolite II- mcre,pusillus grex,quiacompIacuitpatri vcstrodare vobis regnum (Luc.xii), » sciebat enim quia quo am- pliusproejusnominetribulationesetangustiassusti- (pioniam sicut per Prophetam dicitur. t Pax multa G nercnt, eo magis gloria eorum cresceret. Quiasicut: diligentibus legem tuam, et non est iilis scandalum {Psal. cxviii). » Hanc pacem quasi speciale munus Dominus discipulis commendabat, quando dicebat: t Habete sal in vobis, et pacem habete inter vos {1 Marc. ix). » Et item: t Beati pacifjci, quoniam filii Dei vocabuntur (Malih. v.) » Quam se noverat habere qui dicebat : » Gum his qui oderunt pacem, eram paciflcus {Psal. xix). » Gujus virtutem et digni- tatem quidam sapiens breviter comprehendit, di- cens: Pax animam nutrit, retinet concordia pacem. Pax reprimit lites concordes ncctit ct item. Lis pacem metuit, refugit discordia pacem. Odia pax pellit, castum pax nutrit amorem. i< Vasa figuli probat fornax; ita homines justos tcn- tatio tribulationis {Eccli. xxmi). » In multis locis Evangelii Iegimus,quod cumDominusse adiscipulis corporaliter recessurum diceret, non sine gravi do- lore audire poterant.Undecum alibi dixisset: «Vado ad eum qui me misit {Joan. vii),» continuoadjunxit: « Scd quia hflec locutus sum vobis, tristitia implevit corvestrum (Joan. vi). » Inde turbari et formidari poterant, quod quem totis visccribus diligebant a se recessurum audiebant. Sed hunc eorum dolorem benignc pius magister consolatur, cum dicit : « Non turbetur cor vcstrum neque formidet » pro eoquod dixi : « vado et venio ad vos. » Si enim contristatur quis quia ogo vado, laetificari debet quia venio^juxta Hujus viriutis suavitatem nec nunc impii possi- n illud quod alibi dicit : « Non turbetur cor vestrnm: dere pos8unt,cum inter seconcordare vidcntur, sicut Scriptura dicit: « Non est pax impiis {Jsa. xlvi), » dicit Dominus Deus. Pulchre crgo ait : « Pacem re- linquo vobis.pacem meam do vobis. » Ac si diceret : Do prassentibus,reIinquo futuris. Sive inchoantibus relinquo, perseverantibus do. Et quia perfectior erit pax in futuro quam in prsesenti, bene cum addita- mcnto dixit : « Pacem meam do vobis. » Ibi enim noo solum axterius,sod nec interius conflictum cum vitiis habebimus,ubi summa cst pax de visione con- ditoris. «Nonquomodo mundusdat,egodo vobis.» Multum Creditis in Deum,etinmecredite {Joan. xiv).nOu» «si abiero etprceparaverovobislocum,iterum veniam et accipiam vos ad meipsum, ut ubi sum ego, etvos sitis {Ibid.). » Et alibi : « Non relinquam vosorpba- nos, veniam ad vos (Ibid). » Unde et subditur: « Si diligeretis me, gauderetie utique, quia ad « Patrcm vado, quia Pater major me ost. » Nunquid non diligebant apostoli Dominum, pro quo etiam mori paratierant, dicentes: « Eamuset nos, etmo- riamur cum illo {Joan. xvi)? » Quid est ergo quod ait: « Si diligeretis me, gauderetis utique? « Ad quod dicendum quianon negat se 9 discipulis dilig'i S6i HOMILIiE DB TBMPORE. 562 sed eoruro fragiliiati oondesceadeDs, illorum mentes bumanas ad amorem divinum prsBparat. Nimirum aLiud erat quod in eo principaliter, diligebant, et aliud quod minus perfecte. Diligebant enim in eo formam humanitatis principalitor, quam videbant, sed minus perfecte formam divinitatis, quam non Tidebant. Ac si diceret Dominus: Si in me formam dlvinitatis principaliter quaBamandaestydiligeretis, V gauderetis utique quia vado ad Patrem, quiaPater miOor me est, » Quam sententiammaleAriusinter- preiatur, qui ausus est dicere Filium Dei in divini- tate iniaor«imessoPatre,nonintelligen8,infelix, quia ia uno mediatoreDeiet hominum,altera estnatura divinitatis, etaltera humanitatis. Innatura quoque divinitatis non a Oeo factus, sed ex Deo creditur natuSy Deus de Oeo, lumen delumine,coaeternuset consubatantialis Patri, sicut ipsedicit: « Ego et Pater unum sumus (Joan,x).» Innaturahumanitatis^qua Qiinoratus est paulo minus ab angelis, minor esse Crediiur Patre, per quam loquitur: . » Hinoetapo* stolus Petrus nos admonet alibi, djcens: « Nemo vestruin paiiatur quasi homicida, autfur, autadul- ter. Si autem utChristianus, non erubescat, sed glo- rinoet Deum in isto nomine {I Pelr. iv). » HOMILIA CI. FERIA SECUNnA PENTECOSTES. (JoAN, III.) « In illo temporedixitJesuBdisoipulia Q « suis: Sic Deus dilexit mundum, ut Filium euum « unif^onilum daret, utomnis quicredit in ipsoQon « percat, sed habeat vitam. » Et reliqua. Unde ao- tandum quod eadem de FilioDoiunigonitor^icat, qu» de filiohominis inoruceexaltatoproiBiserat,di- cens: « Ut omnis qui creditinipso, noapereat,«ed habeat vilam aeternam. »QuiaprofectoidemF6dem- ptoretconditornoster,FiliusDeiantesaBCulaexidtens, filius hominis factus est in flne B«oulor«m, ut qui nos per divinitatis suaa potfentiam oreaverat. ad per- struendam vitae beatitudinem parennis, ipse per fra- gilitatem humanitatis nostraBnosrestaoraret,adre- cipiendam qnam perdidimus vitam. Sequitur: 663 HAYMONIS HALBER8TAT. EPISC. OPP. PARS II. — HOMIL. 564 « Non enim misit Deus Eilium suum in mundum A ejus veritas tibi ostenderet. Sed qui etiamadmom- « ut judicet mundum, sed ut salvetur mundusper « ip8«m.»Ergoquantumin medico est,8anarevenit ffigrotum, scd inlerimitur, qui pr«ceptamedici ser- vare non vult. Venit salvare mundum. Quare salva- tor dictus est mundi, nisiutsalvetraundum^nonut judicet mundum? Salvari non vis abipso?exteipso judicaberis.Etquiddicamjudicaberis?Videtequiait: « Qui credit ineumnonjudicatur. Qui autem non « credit. » Quid dicturum sperabas, nisijudicetur? « Jam, inquit, judicatus est.»Nondum apparuitju- dicium, sedjamfactumestjudicium.NovitDominus qui sunt ejus, novit quipermaneantad coronam,et qui permaneant ad flammam ; novit in area sua tri- ticum Buum, novitetpaleam,novit etsegetem, novit zizaniam. Jam dijudicatus cstqui non credit. Quare ^ lus erit. judicatus est? « Quianoncreditinnomineunigeniti « Filii Dei. Hocestautcmjudicium, quialuxvenitin « mundum, et dilexerunt homines magis tenebras « quam lucem. Erant enim eorummalaopera.»Fra- tres mei, quorumoperabonainvenit Dominus?Nul- lorum. Omnium enim opera malainvenit.Quomodo ergo quidam fecerunt veritatem, et venerunt ad lu- cem? Hoc sequitur: « Qui autem facit verilatem, venit ad lucem, ut manifestentur opera ejus, quia in Deo sunt facta.» Quomodo ergo quidam bonumopus fecerunt, utve- nirent ad lucem, id est ad Christum? Et quomodo quidam dilexerunt tenebras?Si enimomnes pecca- tores invenit, et omnes a peccato sanat: et serpens ille, in quo figurata est mors Domini,eossanat qui tus diligii peccata sua, odit admonent^mlucem,et fugit eam, ut non arguantur opera ejus mala, qus diligit, Qui autem facitveritatem,accu8atinsemala sua, non sibi parcit^ nonsibiignoscit^utDeusigno- scat, quia quod vultutDcus ignoscat,ipscagnoscit, et venit ad lucem: cui gratias agit, quod illi quod in se odisset ostenderit, et dicit Deo : « Domine, avcrte faciem tuam a peccatis meis (PsaL l). » £t quia frustra dicit, nisi iterum|dicat: « Quoniamra- cinus meum ego agnosco,etpeccatuinmeumconlra me est semper {Ibid.)f » sijt ante te, quod non vis esse ante Deum. Si autem post te feceris pcccatum tuum, retorquet tibi Deus illud anteoculostuosiet tunc retorquet,quando jam pocnitentis fructusnul- HOMILIA Cn. FERIA TERTIA PENTECOSTES. (JoAN. X.) « In illo tcmpore di.xit Jesus discipulis « suis: Amnn, amcn dico vobis, qui nonintratpcr « ostium in ovile ovium, sed ascendit aliunde, ille « fur est et latro. » Et reliqua. Propter Pharisxo- rum qui se viderc jactabant. cum csci erant, vene- natam et superbam etinsanabilemarrogantiarnDo- ininus Josus ista contexuit, queBin hac parabolale- guntur, quam ipseillisnon intelligentibusexponere dignatus est, in qua nos salubriter si advertaniud, admonuit, non gloriari in sapientiahumana,nonin morum dignitate, sed in humilitate fidei catholics, quffi in Christum non desit. Multienimsuntpagani, morsi fuerant (iVum. xxi):etproptermorsusserpen- C qui secundum quandam vitae hujus consuetudincm tis erectus est serpens, id est, mors Domini pro- pter mortales homines, quos invenit injustos,quo- modo intelligitur: « Hoc est judicium,quoniam lux venit in mundum, ct dilexerunt homines magis te^ nebras quam lucem. Erant enim eorummalaopera {Joan. iii). » Quid est hoc? Quorum cnim erant opera bona? Nqnne venisti utjustificesimpios?Sed « dilexerunt, inquit, magis tenebras quam lucem.» Ibi posuit vim, multi enim dilcxerunt peccata sua, multi confessi suntpeccatasua: quiaquiconfitctur peccata sua et accusat peccata sua, jam cum Deo facit. Accusat Deus peccata tua,et tu cum accuses, conjungerisDeo. Quasi dus res sunt^ et homo et peccator. Quod audis homo, Deus fecit:quodaudis dicuntur boni homines, innocentes et quasi obser- vantes ea quae in legoprasceptasunt, deferentes ho- norcm parentibus suis, non moecbantes^ nonbomici- dium perpctrantes, nonfurtum facientcs, non falsum adversus quemquam testimoniumperhibenles, non concupiscentesdomumproximisui^nondesiderantes aut uxorcm aut sscrvum au t ancillam proximi,et cste- ratalia quae in lege mandata sunt, velut observant Christiani,etChristiani non sunt,etplerumquesejac- tant,quomodo istiPharisa3i,dicentcs:«Nunquid etnos ca2cisumus(Jo;?.ix)?»Sedhaecomniainaniterfaciunt, quia non intrant per ostium, sedaliundetumidifa- stu, quasi per seipsos ascendere queerunt. Quapro- pterDomiuus similitudiuem proposuitde gregesuo. peccator, ipse homo fecit. Delequodfecisti, utDeus ]) et de ostio quo ingrediatur ad ovile. Quid enim salvet quod fecit. Oportet utoderisopus tuuminte, et ames in te opus Dei. Cum autem coeperit tibi displicere quod fecisti, inde incipiunt bona opera tua, quia accusas malaoperatua. Initiumbonorum operum tuorum confe&sio est operum malorum. Fa- cis veritatem, et venis ad lucom. Quid est facere veritatem? Non te palpes, non tibi blandiaris, non tibi aduleris, non dicas :.justus sum, cum sis iniquus, et incipis facere veritatem. Venis autem ad lucem, ut manifestcntur opera tua, quiain Deo sunt facta. Quia et hoc ipsum quod tibi displicuit peccatum tuum, non tibi displiceret, nisiDeustibi luceret,et prodest vana jactantium de bene vivendo iuflatio, dum ad finem perpetualiterbenevivendivita eorum non perveniat? Ad hoc enim debet unicuique pro- desse bene viverc, ut detur illi semper bene viverc. Nam si cui non datur semper bene viverc, quid prodest ei bone vivere ad tempus? Igitur nec bene viverc dicendi sunt, qui finem vivendi vel caecitate nesciunt, vel inflatione contemnunt. Non estautem cuiquam spes vera vel certa semper vivendi, nisi agnoscat vitam quo! cst Christus, et per januam in- tret in ovile. Sunt enim quidam homines qui in suis gloriantur moribus,etaliospostsetrahereque' S6S UOMILIifi DE TEMPORE. 966 ranttnon deChrisii praeceptis instruentessuos sccta- A tores,9ed suis exemplis vivere eos suadentes. Dequi- bus alio loco ipsa Veritas ait : « Docentes doctrinas bomiDum,et mandat^ Deicontemnentes(Afarr. vii).» Hi per aliam partem ascendere qu<'crunt, raperc et occidere,non ut pastor salvare atque conservare. De talibus hic dictum est : « Sed ascendit aliunde,ille fur est et latro. » Non solum vero tales inveniuntur do- ctores intereos qui sine nomine Christi sunt, sicut multi philosophorum, qui suam sapienliam buccis crepantibus ventilabant,ctvitam beatam suis secta- toribospromiserunt : verum etiam plurimi qui Chri- stiano nomine censebantur, et illuminatos a Chri- sto se csse jactabant, flngentes sibi nova qua;que Domina de Chrisio,et fidei cathoHcx contraria,sicut innumerabilcs hxroticifaciebant,(Bstimantessefa1so n nomine per januam, quas Christus cat, intrare, Sa- bellius dicit: Qui Filius cst, ipse est Pater ; scd Fi- lius non est Pater. Non intrat per ostium qui Fi- lium dicit Patrem. Arius dicit : Aliud est Pater, aliud Filius.Recte diceret, si diceret,a]ius,non aliud. Quando enim dicitaliud,ei contradicitaquo audit: «Ego et Pater unum sumus(/oan.xix).» Nec ipse ergo intrat per ostium. Praedicat ergo Chiistum, qualem sibi fingit, non. qualem veritas habct. Phtf nus di- cit : Christus homo est tantum, non Dcus. Nec ipse ergo intrat per ostium, quia Christus et homo ct Deus est. Huic enim nova hajresis, qua; nostris tem- poribus orta est consentire vidctur, affirmando et praedicando : Christus, sicut quilibet suorum, nuncupativus Deus est, et non verus. Quid opus est raulta percurrere, et multa vana haeresis dinume- C rare ? Hoc tenete ovile Christi, Ecclesiam catholi- cam esse credite. Quicunque intrare velit in ovile, per oslium intret, id estper Christum: et Christum venim Deum, ct vere Filium Dei praedicet. Non so- lum Cbristum vcrura praedicet, sed Christi gloriam qnaerat, non suam. Nam multi quasrendo gloriam fiuanijOvesChristi sparserunt potius quam congre- gaverunt. Humiliscstenimjanua ChrislusDominus noster. Qui intratper hanc januam, oportet uthumi- liel se, uf sano capite possit intrarc. Hi sunt qui veri pastoris vocem audiunt. Hisunt, quosproprias oves nominatim verus pastor vocat, de his dictum est : u Gaudete et exsultate, quoniam nomina vcstra Bcripta sunt in coBlis {Luc, ix), » hinc enim eas « vo- cat norainatim (Joan. x). » Et quis alius emiltit,nisi q quipcccata dimittit, nteum scqui duris liberali vin- culis possint? Et quis eas praecessit, quo eum sc- quantur.nisi qui « resurgensamortuiSjjam non mo- ritur, et mors illi ultra non dominabitur {ftom. vi)?» Ilas vero educit a flde ad speciem, ct ante istos vadit, quiaprior omnium ascchdit inccelum : et quae sunt oves suae, illum sequuntur, quia sciunt vocem doctrinaB suae. Alienos vero doctores non sequuntur, sed fugiunt ab eis, quianon noverunt vocem, id cst doctrinam alicaorum. Sed loquente Domino Jesu, non inlellexeruntquiaudierunt. «Incrassatum enim habuerunt cor, et graviter audierunt {MaUh, xin). » Nominat ostium, nominat ovile, nominat oves, commendatheec, sed nondumexponit.Legamusergo quia venturus est ad ea vcrba, in quibus non aliqua quae dixit dignetur exponere, ex quorum expositione dabit nobis fortasse etiam illa, quae non expo- suit, intelligere. Pascit enim manifestis, exercet ob- scuris. Audiamus exponentem, quem audivimus pro- ponentem. Dicit ergo eis Jcsus : « Amcn, amen dico vobis, quia ego sum Q0tium « ovium. » Ecceipsum ostium, quod clausum posue- rat, apcruit. Ipse cstostium. Agnovimus,intremu8, ut nos intrasse gaudeamus. « Omnes quotquot vencrunt, fures sunt et latro- « nes. » Quid cst hoc, Domine, « omnes quotquot venerunt? » Quid enim? tu non venisti?Sed intcl- lige, omncs quotquot vencrunt, dixit, utique pree- tcr me. Recolamus ergo. Ante adventum ipsius ve- nerunt propbetae,nunquid fuerunt furcsetlatrones? Absit.Non praeter iHum vcnerunt, quia cum illo ve- nerunt. Vcnturus praecones mittebat, sed eorum corda quos miserat, possidcbat.Cum illo ergo vene- runt, quia cum Verbo Dci venerunt. « Ego sum, in- quit, via, veritaa et vita {Joan. xiv). » Si ipse est veritas, cum illo venerunt, quia vcraccs fuerunt, et veritatem praedicaverunt. Quotquot autem praetcr illum venerunt, « fures sunt et latrones. » Per se venerunt, quia per eum missi non fuerunt, dicente Apostolo : « Quomodo praedicabunt nisi mittantur?» {Ram, x). Et quia per se vcnerunt, et non sunt ab co missi, « fures sunt et latrones. » Nam ante adventum Christi falsi fuerunt in populo Dei pro- pheta3 et falsi doctores, sicut post adventum illius sub nomine Christiano quamplurimi falsi fuerunt doctores ; nec doctorcs, sed seductores; non praedi- catores, sed prcedatores ; latrocinia exercentes, non sanae doctrinae inhaerentes, de quibus dictum est : « Fures sunt et latrones, » id est, ad furandum et occidendum venerunt. « Sed non audierunt eos « ovcs, » illae quae vcrao sunt oves, non sub pelle ovina lupinum cor abscondentes. Igitur qui ante ad- venlum Christi pracdicaverunt,codem spiritu praedi- caverunt quo apostoli ct sancti doctorcs, qui post advcntum Chrisli vcritatis viam mundo ostendcrunt. Quotquot autcm illo tempore credidcrunt vel Abrabae, vel Isaac, vcl Jacob, vel Moysi, vol aliis patriarchiset prophotisChristum praenuntiantibus, oveserant, et Christum audierunt: non alicnam vocem,s€d ipsius Christi audiorunt. Nam judex clamat in praecone, dum praico judiccm annuntiat venturum. Alii sunt ergo quos non audierunt oves, in quibus non erat vox Christi, erranles, falsc dicentes, inania garrien- tes, vana fmgcntos, miseros seducentes, sicut pseu- doprophctaB, sicutScribaj etPharisffii temporibusip- sius Domini. Hi sunt qui venerunt per se, et non sunt a judice missi. His vero cum doctrinis suis procul expulsis, videamus quo nos pastor bonus vocat. Di- cit enim : « Ego sum ostium ovium. Per me si quis introie- « rit, salvabitur, ct ingredietur et egredietur, ct S67 HAYMONIS HALBBH6TAT. EPISC. OPP. PAKS II. — HOMIL. 588 ^ paflcua invetiiet. » Et hoc evidenterostenditnon, A aolum pastorem, sed etiam oves intrare per ostium. Sod qttid est, « Ingredietur et egredietur, et pascua inveniet? » Ingredi quippe in Ecclesiam Christi per ofltium, valde bonum est; exire autcm de Ecclesia^ sicut ait ipse Joannes evangelista in epistola sua : n Ex nobis exierunt^ sed non crant ex nobis (/ Joan. ii), » non est utique bonum. Talis ergo cgrcssus non j^test a bono pastore laudari, ut diccrct: « Et in- gredietnr et egredietur, et pascua inveniet. » Est ergoaliquis Bonsolumingressus.verum etiamegrcs- 6U8 bonus per ostium bonum, quod est Christus. 8dd quis cst ille laudabilis et bcatus egressus ? Pos~ sam quidem dicere ingredi nos, quando interius afiquid cogitamus : egredi autem, quando exterius operamur.Ex quo patet, sicut dicit Apostolus : « Per » fldem habitat Christus in cordibus nostris {Ephes. iii), » ingredi per Christum esse, secundum ipsam fidem etiamforis, id est, coram hominibus, opcrari. Unde et in psalmo dicitur : « Exiet homo ad opus suum (PsaL ciii). » Et ipse Dominus dicit: «Luceant opera vestra coram hominibus {Matlh, v). » Sed plus mc delectat quod ipsa veritas tanquam pastor bonus, et ideo doctor bonus quodammodo nos admonuit, quemadmodum intelligere debeamus quod ait * «In- gredietur et egredietur, et pascua inveniet, » cum secutus adjunxit : « Fur non venit, nisi ut furetur et mactet et per- « dat. Ego veni ut vitam habeant ct abundantius « habeant. » Vidotur enim dixisse, ut vitam habeant ingrerfientes, et abundantius habeant egredientes. Non autem potest quisquam perostium, id est, pcr C Christum egredi ad eeternam vitam^ qus erit in specie,nisi per ipsum ostium, hoc est, per eumdem Christum in Ecclesiam ejus, quod est ovile ejus, ihtraverit ad vitam temporalem, quae est in fide. Ideo ait; « Ego veni ut vitam habeant, » hoc est, fidem quaB perdilectionemoperalur,per quam fidcra in ovile ingrediuntur utvivant, «quiajustusexfide vivit [Gal. v). » — « Et abundantius habeant, » quia perseverando usque in finem per illud ostium, id est pcr fidcm Christi egrediuntur, quoniam viri fidcles moriunlur et abundantius habebunt vitam veniendo quo pastor ille praecessit, ubi nunquam deinde mo- riantur. Quamvis ergo ct hic in ipsooviii non desint pa.soua, quoniamad utrumquepossumusintelligere quod dictum est : « Et i^ascua inveniet, » id est^ ad j) ingressum et ad egressum, tamen tunc vera pascua invenient, ubi saturentur « qui esuriunt et siliunt justitiam (MaUh. v) : » qualia pascua invenit, cui dictum est : « Hodie mecum eris in paradiso {Luc, xxin). » HOMILIA CIII. FBRIA QUARTA PENTECOSTES. (AcT. II.) « In diebus illis : Stans Pctriis cum un- « decim, elevavit vocem suam, el locutus est cis : « Viri Juda^i, et qui habitatis Jerusalem universi, « hoc vobis notum sit, et auribus percipite verba « mea. » Et reliqua. Post adventum Spiritus sancU rn apostolos, quem adhuc prssenti festivitate cele- bramus, Judaei audientes apostoloa plenos Spiritu sancto, omniumgeneralinguarumloquentes, stupe- bant valde et admirabantur. Alii autem deridentes, dicebant, quiamustorepleti sunt. Ignorantestamen vera dicebant quia musto spiritalis gratiac eraat repleti. Jam enim « vinum novum in utres novos (Matih» ix) » venerat, cum apostoli « non in vetustate litterae, sed in novitate spiritus (Rom. v i),» Dei ma- gnalia resonarent. « Tunc stans Petrus cum undc- « cim, » ut in paesenti lectione audistis, « elevavit vocem suam et dixit : Viri Jud^ei, et qui habitalis Jerusalcm universi, hocvobis notum sit, et auribus percipite verba mea. Non enim sicut vos cxistimatis, hi ebrii sunt, cum sit hora dici tertia. » Spiritus sanctus gloriam individua? Trinitatismundopraedi- caturus, tertia convenienter hora dcscendit super apostolo3,qui erant in orationo perseveranles. Recte autem Spiritum sanctum orationis hora pcrcipiunt, ut ostcndatur lcgentibus, qui Spiritus sancti gratia non facile percipitur,nisi mens a camalibus suspen- sa, ad supcrna semper meditanda elevetar. « Sed hoc est quod dictum est per propbetam*: «Efi*undftn dc spiritu meo superomnemcarncm.» In verbo efTusionis ostendit muneris largitatcm, cl non ut olim prophctis et sacerdotibus tantum datus Spiritus sanctus, sed credentibus omnibus passimin utroque scxu conditionibus et personiseademessct gratia conccssa. « Et dabo prodigia in coclo sursum, « et signa in terra deorsum. » Prodigia in coelo, Domino nascente, novum sidusapparuit^iiloCrucem ascendcnte, sol obscuratus est, scd et ipsumcorlum tenebris est obductum. Signa in terra, quae Domino spiritum cmittentecontremuit, monumentaapcruit, saxa sciilit, ct multa quae dormierant sanclorum corpora reiiviva protulit. « Sanguinem et ignemet « vaporem fumi. » Sanguinem de laterc suo ema- nantem dedit, quo totius mundi salus processit, et maledictio delcla, et tota terra est sanctificala. Igncm autem, id cst, Spiritum sanctum dedit,qui exurit omnia vitia ot peccata in homine. Vaporcm, id est, gratiam compunctionis et fletuum. Potest etiam in igne fidelium illuminatio ; in vapore fumi Judacorum, qui non credidcrunt, cscitas intclligi. « Et erit : onmis qui invocavcrit nomen Domini, « salvus erit. » lloc est quod Petrus alibi ait {Act. x.j: « Quia non est personarum acceptor Deus, scd in omni gcnte qui limet eum et operatur justiliam,ac- ccptus cst illi. wQuffi cum itasint, perspice,© homo, quantum valcas, et perpende quid debeas,ut tandcm vilis csse tibi desinas. ut vel per hoc erubcsccndis subjacere vitiis dedigneris^dom generositatcm tuam de Creatoris ac Roparatoris dignitate imiteris.Habet causas quibusse ipseconfundat.CurdignlsDominus ficto corde subdatur, cuigloria promittitur aBlerna? Ac si gcmino privilcgio divinae imaginis participa- tione vidcbaris honoratus, efliceris etiam commercii nobilitate pretiosus. Unde ergo tam fortis csse possis 569 HOMILIyfi DE TEMPORB. 57d eontra hoatem tuum, inlerroga statum tuum, quam \ cessitatemponendoTQuianemoneceBsitatecredidft, aed voluntate. Filius dicebat, Pater docebat. Hdmb qui videbatur, loquebatur, sed Deus in corde audien- tis interius docebat. Ideo subjungit : « Non quia Patrem vidit quisquam, nisi is qui est « a Deo, hic videt Patrem. » Bgo sum a Patre, el ideo Patrem video. Quid est autem trahi a Patre nisi discere a Patre ? Quid est discere a Patre, nisi audire Patrem, nisi audire verbum Patris, id est me? Ne forte ergo cum dico vobis : « Omnis qui audivit a Patre et didicit, >» dicatis apud vos : Sed nunquam vidimus Patrem, quomodo autem discere pot\iimus aPatre?a meipso audite. «Non quia Patrem vidit quisquam, sed qui est a Deo, hic vidit Patrem. » Ego novi Patrem, ab illo sum : sed quomodo Ver- Q bum ab illo cigus est verbum, non quod sonat et transit, sed quod m«aet cum dicente^ et trahit au- dientem. « Amen, amen dico vobis : qui credit in me, habet M vitam ffiternam. » Revelare se voluit DoroinuB quid esset. Nam compendio dicere potuit : Qui cre- dit in me, habet me. Ipse enim Christus verus Deufl et vita stema. Qui ergo credit in me venit ad me : et qui venit ad me habet me. Quid est autem ha- bere me ? Habere vitam (cternam. Mortem assum- psit vita sterna, mori voluit, sed de tut», o homo» non de suo. Accipit a te, ut moreretur pro te. As*- sumpsit ergo vita mortem, ut viia occideret mor- tem. Nam qui credit, iDquit,habet vitam ffiternamt non quod patet, sed quod latet. Vita enim etema est Verbum quod in principio crat aqpud Deura, et fibiDominusaddebellanduminmembristuismundi prlncipem ac spiritales nequitias superandas» libe- ram contulerit facultatem. Ac si impossibile non putes te transferri ut coelestia obtineas, si aerias deviceris potestates. Non ergo tc degenerera ac des- peclum faciat vita, quem vel factura probatur illus- Irem protulisse, vel gratia : sed cursum suum fl- deles Christi ad superna fiducialiter attollant. Nam qui 66 ccelesti pretio vident redemptos^ ad coelestia nondubitentprxparatos, per Dominum nostrum Je- 8um Cbristum, cui est honor. et gloria in sscula 8» Et iKide su- perbiebant?« Patres vestri,inquit, manducaverunt « manna in deserto,et mortuisunt. n Quare mandu- caverunt, et mortui sunt? Quia quod videbantcre- debant : quod non vidobant fion intelligebant. Idco patres vestri^ quia similes estis illorum^ murmura- tores patres murmuratonim filtorum. Manducave- runt Moyses et Aaron, et ccteri saneti qui fuerunt in populo, manna manducaverunt^ et non mortui sunt, quia spiritaliter visibilem cibum intellexerunt, spirittditer esurientes. Alii manducaverunt et per« manserunt in infidelitate, sicut Judsi audieruiit io- quentem Ghristum, sed non spiritaliter verba ejus D intellexerunt ; ideo dixit eis : « Paires vestri mandu- caverunt manna in deserto, et mortui sunt. » Qua morte, nisi infidelitatis? Nam in commttAi morte mortui sunt, et sancti qui fuertuit inter eos. Idco slgnavit Dominus his verbis mortem spiritalem, non carnalem. Patres ergo istorum, id eat, mali patres malorum, infideles patres inGdelium, murmuratoros patres murmuratomm. Nam de nulla re magis Deum ofTendisse ille populus diotudest, quam contra Deum murmurando.Ideo Dominus votens ostendere talium fllios, hinc ad eos coepit : Quid murmuratis inviccm', murjnufatores filii murmuratorum, « Pa- tres vestri manducaverunt in deserto manna, et ni HAYMONIS IIALBERSTAT. EWSC. OPP. FARS II. — HOMIL 512 mortui sunt. » Non quia malum erat, sed quia male manducaverunt. « Hic est panis qui de codIo descendit. » Hunc pa- nem signavit manna, hunc panem signavit altare Dei. Sacramenta haec sunt, et illa fuerunt : in signis diversa sunt, in re quac significatury paria sunt. Apo- stolum audi : « Nolo autem vos, » inquit, « ignorare fratresi quoniaro patrcs nostri omnes sub nubc fue- runt, et omnes mare transicrunt, et omnes in Moyse baptizati sunt in nube et in mari, et omnes eamdem escam spiritalcm manducavcrunt (/ Cor, x). » Spi- ritalem utique, non corporalcm escam : quia illi manna, nos alium spiritalem : sed patres nostri, non patres illorum, quibus nos similes sumus, non qui- bus illi similes fuerunt. « Hic cst ergo panis de coelo descendens. » « Ut si quis ex ipso manducaverit,non « moriatur. » Sed quod pertinet ad virtutem sacra- menti, non quod pertinet ad visibile sacramentum : qui manducat intus, non foris : qui manducat in corde, non qui premit dente. « Ego sum panis vivus qui de coelo descendi. » Ideo vivus, quia de coelo descendi. De coelo descen- dit et manna ; sed manna umbra erat, iste veritas est. « Si quis manducaverit ex hoo pane, vivet in u eBternum. Et panis quem ego dabo, caro mea est « pro mundi vita. » Hoc quando caperet caro, quod dixit panem camem ? Vocatur caro, quod non capit caro. Et ideo magis non capit caro, quia vocatur caro.Hoc enim exhorruerunt, hoc assimulatum esse dixerunt, hoc non fieri putaverunt. « Caro mea est, inquit, pro mundi vita. » Norunt fideles corpus Ghri- sti, si corpus Ghristi esse non negligunt. Fiant cor- pus Ghristi, si volunt vivere de spiritu Ghristi. De spiritu Ghristi non vivit, nisi corpus Ghristi.Quisquis vivere vult, credat in Ghristum, manducet spiritali- ter spiritalem cibum, incorporetur corpori Christi, et non sit putridum membrum quod resecari merea- tur, sit pulchrum, sit sanum, sit aptum capiti suo. HOMILIA GV. FERIA OUINTA PENTBCOSTES. (Luc. IX.} « In illo tempore : Gonvocatis Jesus duo- « decim apostolis, dedit illis virtutem et potestatem « super omnia, et ut langoores curarent. » Et reli- qua. Goncessa potestate primo signorum, misiteos prsdicare regnum Dei, ut promissorum magnitudi- nem attestaretur etiam magnitudo factorum, fldem- que verbis daretvirtus ostensa : et nova facerent,qui novaprsdicarent. Unde nunc quoquecum fldclium numerositas excrevit intra sanctam Ecclesiam, multi sunt qui vitam virtutum tenent, et signa virtutum non habent. Quia frustra miraculum foras ostendi- tur, si deest quod intus opcretur. Nam juxta Magi- stri gentium vocem : « L:ngu» in signum sunt non fidelibus, sed infldelibus (/ Cor. xiv). » « Et ait ad illos : Nihil tuleritis in via, neque vir- « gam, neque peram, neque panem, nequc pecu- « niam, neque duas tunicas habeatis. » Solet quaeri A quomodo Matthaeus et Lucas commemoravcriDt di- xisse Dominum discipulis ut nec virgam ferreat, cum dicat Marcus : « Et praecepit eis ne quid tollc- rent in via, ni&i virgam tantum (Marc. vi)? • Quod ita solvitur, ut intelligamus sub alia signincatione dictam virgam,qus secundum Marcum fercndaest, et sub alia illam, qufc secundum Matthsum et Lu* cam non est ferenda, sicut sub alia significatione intelligitur tentatio de qua dictum est. « Deusnemi- nem tentat (Jac. i) : » et sub alia de qua diclura est : « Tentat vos Dominus Deus vester, ut sciat si diiigitis eum (Deut. xv). » Illa, seduotionis est : hsc, probationis. Utrumque ergo accipiendum est a Do- mino apostolis dictum : et^ ut nec virgam ferrent : et, ut non nisi virgam ferrent. Cum enim sccunduin n Matthaeum diceret eis {Matth. x) : « Nolite possidere aurum et argentum, » etc, continuo subjecit : « Di- gnus est enim operarius cibo suo. » Unde satis ostendit cur eos haec possidere ac ferre noluerit,non quod necessaria non sunt sustentationi hujus vits, sed quia sic eos mittebat, ut eis hsc deberi mon- straret ab illis, quibus Evangelium credentibus an- nuntiarent. Claret autem hoc aon ita praBcepisse Dominum, tanquam Evangelist® vivere aliunde non debeant, quam eis prsebentibus, quibus annuntiant Evangelium : alioquin contra hoc praceptuoQ fccit Apostolus, qui victum de manuum suarum laboribus transigebat, ne cuiquam gravis esset (// Cor. xii)) sed potestatem dedisse, in qua scirent sibi ista de- beri. Cum autem a Dominojaliquid impetratur,ni8i fiat, inobedientiaB culpa est : cum autera potestas C datur, licet cuique non uti, et tanquam de suo jure recedere. IIoc ergo ordinans Dominus, quod eum ordinasse dicit Apostolus, his qui Evangelium an- nuntiant, de Evangelio vivere. llla apostolis loque- batur, ut securi lion possiderent, neque portarent hujus vitae neccssaria nec magna nec minima. Ideo posuit,nec virgam,ostendens a fidelibus suis omnia deberi ministris suis, nulla superflua requirentibus, ac per hoc, addendo : • Dignus est enim operarius cibo suo, » prorsus aperuit ct illustravit, uode h«c omnia loqueretur. Hanc enim potestatcm virg« no- mine significavit, cum dicit : • Ne quid tollerent in via nisi virgam tantum, » ut intelligatur, quia pcr potestatem a Domino acceptam, quam virgaj nomine significavit, etiam quae non portantur non deerunt. n Hoc et de duabus tunicis intelligendum est, ut ne quisquam eorum praeter eam qua esset indutus, aliam portandam putaret, sollicitus ne opus esset, cum ex illa potestate posset accipere. Quod verose- cundum Marcum non portari vel habcri duas tuni- cas, sed expressius indui prohibet, dicens : « Et ne induerentur duabus tunicis, » quid eos monet,nisi non dupliciter, sed simpliciter ambulare ? Aliter : In duabus tunicis videtur mihi duplex ostenderc vestimentum, non quod in locis Scythiae et glaciali nive rigentibus, una quis tunica debeat esse conten- tus,sed quo in tunica vestimentum intelligamus, ne alio vestiti, aliud nobis futurorum timore servemus. 573 HOMILIiE DE TBMPORE. S74 « Et in quamcunque domum iutraveritis^ibi ma- M nete, et inde ne exeatis. » Dat constantise gene- rale inaodatum, ut hospitalis necessitudinisjuracu- stodiant. Alienum namque a prsedicatore regni cgb- lestis astruit, cursitare per domos, et inviolabilis hospitii jura mutare. Nec otiose secundum Mat- thjcQm domus, quamingredianturapostoli, eligenda deceraitur, ut mutandi hospitii necessitudinisque violands causa non superet. « Et quicunque non receperint vos, exeuntes de n civitate illa, etiam pulverem pedum vestrorum « excutite in testimonium supraillos. »Pulvisexcu- titarde pedibus in testimonium laboris sui, quod iDgressi sunt in civitatem, et prsedicatio apostolica ad illos usque pervenerit. Sive excutitur pulvis, ut nihil ab eis accipiant, nec ad victum quidem neces- sariam, qui Evangelium spreverint. Allegorice au- tem qui verbohumiliterintendunt,si quibus (utho- mines; terrenae levitatis naevi obscuranlur, per ea mox quae recipiunt evangelicse prsdicationis vesti- gia,purgantur; qui vero perfidia vel negligcntiavel etiamstudiocontemnnnt, horum vitandacommunio, fugienda synagoga censetur. Excutiendus pedum pulvis, ne gestis inanibus et pulveri comparandis mentis castae vestigium polluatur. « Egressi autein circuibuit per castella, evange- « lizantes et curantes ubique. »Quid evangelizarent, vel quomodo curarent apostoli^Marcusexponit ple- nius. » Prffidicabant(inquit)utp(£nitentiam agerent, et dsmonia multa 6Jiciebant,etungcbantoleomul- tossgros, et 8aDabantur.(ilf arc. vi.) » Dicit et Ja- cobus: « Infirmatur quis in vobis ?inducat presby- terosEccIesiee, et orent super ipsum, unguenteseum oleo sancto in nomine Domini, et si in peccatissit, dimittentur ei {Jac. v). » Undo patet ab ipsis apo- s(oIishunc sancts Ecclesise morem esse traditum, ut pontificali benedictione consecrato oleo, perunga- turaegroius. v Praedicabant autem ut poenitentiam agerent, » etc. » Misit illos (inquit; evangelizarere- gnam Dei » quia videlicet utrumque juxta Joannis Baplists,vei ipsius Salvatoris exemplum praedica- bant: « Pcenitentiam agite, appropinquabit enimre- gnum cceJorum (MaUh. iii). » Reguum enim coelo- rumjanuis propinquare, est dehisquemquequibus ab co dicesserat, poenitere. HOMILIA CVI. FBRIA SEXTA PENTRCOSTES. (Matth. xii.) « In illo tempore dixit Jesusturbis: « Si ego in spiritu Dei ejicio dsemones, Filii veslri " in quo ejioiunt? » Et reliqua. Ecce hic trinitas ^idetur Trinitas appellata, quod fiat totum unum. Nam dum tria sunt,unum sunt, quia et singula in 9c manent, et omnia in omnibus.Pater IgituretFi- lius et Spiritus sanctus, trinitas et unitas : idem enim unom,ideni et tria:in natura unum,in perso- nis tria.Unum,propter mojestatis communionem : >Hic vel deest aliquidy vel abundat. A tria,propter personanim proprietatem.Quod autem dicit: « In spiritu Dei ejicio dsemones. » Ostendit quod Spiritus sancti cooperatione Pater et Filius operari credautur, Psalmista attestante, qui ait : « Verbo Domini coeli firmati sunt, et spiritu oris ejus omnis virtus eorum {PsaLxxvi). »Quia a Pa- tre et Filio procedit,ideo Spiritus sanctus praedica- tur Deus, et substantiam ejus habet. Neque enim aliud de Patre procedere potuit,quamquodip8ee3t Pater. Spiritus autem dictus secundum id quod ad aliquid refertur,8pirans et inspirans,utique et ex eo appellatus spiritus est.Proprie autem quodammodo dicitur Spiritus sanctus,8ecundum quod referturad Patrem et Filium,quod eorum spiritus sit. Nam et hoc nomen quod spiritus dicitur, non secundum id n quod refertur ad aliquid,8ed secundum id quod ali- quam naturam significat.Omnis enim incorporea na- tura spiritus in Scripturis sanctis appellatur. Spiri- tus autem principalis tamen in Psalmo quinquage- simo legitur, ubi quia tertio spiritus repetitur, nonnuUi ergo intelligunt ibi trinitatem signtficari: in principali spiritu, Patrem : in spiritu recto, Fi- lium : in spiritu sancto, Spiritum 8anctum.«£ljicio daemones. » Daemones a Graecis dictos autem quasi 8x({iova<, id est peritos ac rerum scios. Prssciunt autem futnra multa,unde et solent responsaaliqua dare. Hi ante transgressionem quidem coilestia cor- pora gerebant, lapsi vcro, in aeriam qualitatem con- versi sunt. Nec aeris illius priora spatia, sed ita caligionisatenerepermissi sunt,qui eis quasicarcer est, usque ad tempus judioii : postea vero igne C inextinguibili sine fine cruciandi sunt. Hi suntprs- varicatores angeli, quorum princeps est diabolus. Ista ex parte subauditur discretio spirituum manl- festa comprobatur, ad consolationem credentium redeundum est a. « Igitur pervenit in vos regnum « Dei.i lloc est, si creditisme in spirituDeicy^icere damones, id est ffiqualem me Patri in divinitate credideritis, regnum Dei vobis patet. Regnum Dei, scilicet illud sublime solium, de quo in- Scriptura sacra canitur: « Pffiuitentiam agite, appropinquabit enim regnum coelorum (Matlh. iii). » Et item contra reprobos: « Auferetur a vobis regnum Dei, et dabi- tur illud genti facienti fructum ejus (MaUh.xxu). » Et alibi ad discipulos : « Regnum Dei intra vos est {Luc. xvii), » id est Christus, qui est perfecta pars ]) regni justorum. « Aut quomodo potest quidamintrare in domum « fortis,et vasaejus diripere, nisi prius alligaverit « fortem? Et tunc domum illius diripiet. » Aliam similitudinem viri fortiB inducit, siout de regno et civitate pradixerat, id est : Quomodo dffimonee^ii- cere potuissem,8iprincipem eorumoonsentienteni, non victum haberem?Sive simpliciter acoipitur, quodfortis diabolus qui a Christo in cruce alligatus est,cujus domus mundua in maligno positus.Vasa vero homines sunt infideles, quod Dominus ei sub- traxit. « Qui non est mecum, contra me est ; et quinon m HATMONIS UALBERSTAT. KPISa OPP. PARS II. — HOMIL. 576 u Con^ffegat oaeoum, spafgH, Ac si dieeret : Non A pietatdcaretySivequodnecboninecmaUaliquidagit: ^asuttt opepQ Salvatori^ Beelzebub operibub compa- vari, Ille oupit animae tenere captiva8,biclibcrat: flle prsdieat idola, bie unius Dei notitiam : iiie ^abit ad vitia, hic ad virtutes : ille congregat ad unfua Dei ttotitiam,hic dpargitsuadendo multa mu- tilia. Sivc» « qui non eet mecum, » hesreticus inA* delie sempor resi^stens fidet meae. » Qai non congro- gat mcoum, spargit. »Unitatemde8(ruen8,inninHaa dividit hadreaes. Moraliter : Qui non est mecum, » id eetqui non pst in maftdati8meiA,etvoluntatimea vesietit. « Qui non congregat mecttm,» qui suosaf- f^etus in afitiorem Dei aen coUigit, in varia mundi desiderta spaifiit. « Ideo dtco vobis : Omne peecatum et blasphemia M Reddet rationem, » id estammam suam. « Ex verbis enim tuis ju8tificaberi8,autexvet%i9 « tuiscondemnaberis. » Idest,velhicveiinfutoro.Per oris ergo locutionem Dominus universa, quas vel actQ, vel factOyVelcogitatu, decorde prorerimu8,iQBtnuat, quc magis quam hominibus dicta, nuda et aperta sunt oculis ejus. Nam et moris est Scripturarutt verba pro rebus ponere. Unde Paslmista : « Dic, « isiqoit, « anime rae«:8ahi8tuaego sum(PMii.xxiiv;.» fit Ezechtas : « Non fuit verbum,quod non osfeDde- rem eis (Isa. lxv). » Qui utique rernm, et noaver- bcrum Ghakifleis rerelavit arcana. Item A^postoltis c< Et nemo dicit Dominum Jeeumy niai ia dpiritn snncto (7 Ctfr. xn), » pro eo ut diceret: NemoDomi- u remittetlir bomintbus. »Ute6t iUud:Hic non€||icit d num Jesum intollectu cernit, nemo volontate am* ^ ' * ' '-^ ' " ^ pleclitur, nisi per gratiam Spiritus sanoti. HOMILIA GVII. 8ABBAT0 PGST PENTECOSTEN. (Luc.iv.) « In illo tempore : Surgens JeBusdesy- « nagoga,introivitin domuroSymonis.SocruBautem (c Stmonis tenebatur raagnis febrifous. » Bt reliqua. Gum venisset Jesus in domum Fetri, vidit eoerQin ejus jacentem et febricitantem, et tetigit manum ejus.etdimiBiteamfiBforis.HocfactumMarcusetLucafi narrant,priusquamde leproso dicant. Sed nihilob' stat narraDdi diversitas, ubieamdem res nutitiatur, raaxime cum Lucas historitt scribat narraUooem, sieut m oapite sttperins dictum est^y^SorgensJesus « de synagoga, in^oivit in domnm Simonifi. »Nat- ^ thfius vero ordiaem mysterii socutus sit. Synagoga Gir6ace,de qua Jesus surgare dicitur,Lalit)econgre' gatio dieitur^qnod propHum nomen J«d«eruffipo- pulus tenuit. Ipsorum enim proprie Synagoga i\ti selet, quamvis et Ecclesia dieta sit:iioetramautcm apostoli nunquamSynagogam4i3cefunt,8ed8empcr Eoeleeiam, sive discertiendi causa, sive ^no^ inter congregationem, unde synagoga, et eonvocatlonem und^ Eeclesta nomen acoepit» distat aliquld, quod scilicet congreguri et peoora solent, <|aonimetgre- ges pfoprie dicimus : oonvocain avtem magts est utentium ratione, sicut homines 6«nt.<( Introivitifi domumSiatonis.»SpiritttaliterdQrauB8imonifiP^i^ Ecclesiam significat. Socrus, id est materejusuxo- ris, cujus pater socer dicitur. Socrus ipsius Pclri D Synagogam significai.quamjacentemet febricitan- tem Jesus invenit, id est in littera Icgis et invidia manentem, qtie in f!neoredet,9iaIvatisgenfifeB5i^ e^tillwi Hi Cum inttt)rerit pltaritudo getitiHm, tuwde Isruel rdiqui salv4 fient (Hdm. u). » (cTenebtttur magnis febFfbus,et rogave^thJt iHum « pro ca. Bt etans super itlaim, imperaVlt febri, el «dimisit eam.wSi Yiram a d«mom^(paruteper»i- perios ut terlus Bvangelii narrfct)Kbe*aUimifto»'|- ter animum adD immunda cogitatione pniigato» ^'* gnificare dixerimus, conseqneoler ^rAim febribo? tenta, sed ad imperium Domini curata, carnem ostendit a conotipfticetfti«'8tt«firf«pe, pM* ootitiiiea- daBBumes,nisi inprineipedemoatorura. «Qmnepec- ciitiim, quidquMi in filinm hominis dictum fueiit, per pQBnitentiadi remittitor. » Spiritus aulem bla- spbemieB, « quo blasphematur illud, por quossalus fH,« non remittattir. » Ottfcttnque dixerit peccatum 8upra^otum contra filium hominis^boc e8t,qui vi- IttisGB eanis mee soandalizator, dicens quod Filius lAm iabri et Mariieyetc.,quamviB cnlpanon careat etvoris,tames habet Teniam, pntpter carnis soilicet vilitalem. tf Qui diserit contra Spiritum. » Qui manifeste intelHgens o^ra Dei, cum de eis negare nonpossit, pro invidia Spiritus sanoti dicit facta esse in Beel- ztbub.«Nequein hoc saeculo neque in fntnroremit- (t tetur ei. » Ostendit aliqua esse peceata, qus in judioio per ignom purgatorium remittuntur. « Aat fticlte orborem bonam, et froctum ejus bo- « num. » Gotieludit eos syflogismo. Si inquit,diabo- las boiia opera faeere non potest, si autom bona sunt qoa eepnitiB,subauditur scire debetis, ut non sit diaboltis qt>i ea facit.Noque enim fieri potest ut eft malo bon«m,atit et bomooriatur malum. Arbor eiAfti bona GhristuB est : «rbor vero mala,diabolue est. Ae si dioat : 0 Pharisfii, ex me fructus bonos orietur, onm sanavero «Hindum. Ex vobis autem nfttHis, cwm rae cruoifigetis. « Progeni^ tipenii*um, quomedo potestis loqui « bonn, ciim sittsmalifEx abundantia enim eoi^is « 08 loqiiitur. » Quasidixisset, nonfructos bonfiear- boris efx vobis predevnt, sed fdia, hoc est, verba Bolum, ct non opera. « Bonus homo de bono thesauro profbrt bena, et « mahrs bomo de malo tbesauro profert mala. » ffoc superiori jungondumest. Quomodo bor>us homo non profert n>aln,Beo malus bona: sic non poteBtChri- stua mala, neo diabolus ftkcere bona. Bt hoc in Ghristom et ^hfdms subatftditur : « Dico Butem vobis. » Ao si dioeret, verbum quod non ttdifleat audientes, non orll absque periculolo- qtrentis : qttanto magrs ves quioperaSpiritussanoti caIomni%immT,dteentes opera Beelzebub?» Verbura N otio8um.»Otiosum vcrbum est quodsineutilitaie lo^uetitis et audi^ntis dMtur^ siva quod ratiene et Wf HOMILIiG Dfi TBMPOnE. fcrs ti»pnecepUffeaatcuD.5mniscnim amaritudo,etira, A. et iQ4iigBa4Mi,ei clanior»el; blasphemia, spiritus im- maadi furof 684. Fovoicaiio«i£mvero,immundiiiamy libidiaeoii aoncupiaaentiam malam et avariliam» ^ac 691 «imulaerorum seryUu«, febrem illecebrom carma mtellige.uEt stans Kuper illam,imperavitfb* bri, 0t dimisit eam. » QuflBritur our tertio loeo ao- oruB Petri sanatur ? Qttta mulier ia exordio mundi tertia erravitpersona ; «ive quod Synagoga ex tertio filio Noe, id e»4 Sem, orta eat, cujus liguram gerit. Sed DaneuQus Salvator noBtet, modo rogaiu8,mx>do laUro» curat cgrotos, ostendens conira peccatorum quoque paiaioaeSyei precibussemper annuere ilde- lium, et ea quae ^psae miainae in se intelligunt, vel intelligenda dare,vel etiam non iniellecta dimittere, juxia <|uod PSBaJlaMsta posiulai :uDelicta quis intel- ^ ligii ? Ab oeoaUis meis munda me, Domine (Psal. XVIil). » M Et eontiaiko sargeBis, ministrabat ilHs. » Natu- raie oet febricitantibus, incipiente sanitate, lasse- seere, ei egrotataonis sentire molosiiam. Verum aaniiaSy qus Domini confertur imperio, simul toia redit. Non solum ipsa redit,sed et tanto robore co- miiaaie, ui eis coniinuo, qui se adjuveranty mini- sirare aufGeiai, ei juxta leges tropologiie, roembra qiie aervierani immundiiis ad iniquil1Uem,ui sacri- fleareni morti, serviani Justitiffi in vitam «eier- nam. «c Gum sol autam oceidisaet^omnes qui babebani « innrmoe variie laoguoribus, duoabaut illos ad Je* « ftum. Ai ilie» siJlgulis manus imponeos, curabat « eos. » Solis oocubiius paasionem mortemque si- C gaiiicai iiUus^ qui dixii : «Quandiu in miiiido sum, lux 8«m piuBdi (Joan. :x). ^ Ei aole occideate,plu- ree dc^moniaci quam anta, plures quoque sananiur 9groii. Quia qui temporaliter in carne viveos pau- coe Jttdeoruffi docuit,oaleato regno mortis, omnibus psr orbem geiitibus fidei salttiisquedonatransmisii. Gujos minisiris quasi vi» lucisque prsconibus, Psalmisia canit : « lier facite oi qui ascenditsuper Qccasum (Psal, ixvn). » Superoccasum quippe Do- minus ascendii, quia unde in parsione ocoubuit,in- de majorem suam gloriatn resurgendo manifesiavit. « EjKibMi autem demonia a multis, clamantia et « dieeatia ; quia iu es Filius Dei.Et increpons, non « sinebat ea loqui, quia seiebani ipsum esse Chri- « stum, » Daemoaja Filium Dei Gonfitebantur,et ai- j) testanie ev«i^Usta. « Soiebani ipsum esse Chris- tum.nQuia qnem dierura quadraginta jejunio fatiga- tam diabolusliomi^om cognoverat, nec ientandova- lebat,an DeiPiliusesset experirijam nuncpersigno- Tvmpoieniiam vel intellexii,vel potius Buspicaiusest easeFiUumDei. Non igiturideoJudsis eum crucifl- gsre persuasii, quia Chrisium^ sive Dei Pilium non ease putaviij sed quia morte ae illius non prsvidii esee damnandum.Vere enim de hoc myaierio a as- ttiJis abseondito dicit ApostDlua,quod nemo princi- pvm h^iua attculi cognoYii.u Si enim oognovissent, Bapquam Oomisuffl gloris crucUixisaeni (/ Cor. ii). » Quare autem daemonia Dominus de so loqi:^ prohibeat, Psalmista manifesiai, qui ait: u Peccar iori autem dixii Deus, qiuare tu enamae Jusfitios meaa ? n eio. (Pml. xux.) Ne quia, dum praddiean- tem audit,sequatHr «rrantem.Improbus autem ma- gifiier est diabolus, qui foisa verie ecepe perHitsoei, ui speoie veriiaiis testimomum fraudis obiexat. AUas autera non solum dflefioonesyqiii iaviti coniUo- ba&tur, Jubeniur sikre de Christo, sed et iHi qui ab eo sanaU sponte eonfitert volebani,imo ipsi apo- aioJi, qui eura posi resurreciionem toio orbe erant praedicaturi, aaie passionem ejus praseipiuntur om- nino reiioere de iUo : ne divina videlioet majestate praedicata passionisdispensaUodifrerreiur,et diiata passione, salus mundi qus per haoo futura erat, negareiur. « Facta auiem die egreesus ibat in desertum !o- « cum,et turbffi requirebanteam,et veneruntusque « adipsnm, et detinebant iilum, ne discederotab « eis. » Si occasu solis, Domini mors exprimitur salvatoris, quare non die redounte resurrectto illius Judicetur, qui manifeeta luce a credentium iurbls inquiritur,et in geniiuro deserto inventus,ne abeat detinetur, maxime cum Imbc prima sabbati.quo re- surrecUo ceWbraia esi, egressio, queestio et inven- tio. contigerit? « Quibus ille ait: Quia et aliiscivitetibusoporlet « me evangelizare regnum Dei, quia ideo missus « sum, »Et ut Marcus ait (Itnrc, i) : Abiit in deser- tum gentium, ibique in euis fldeUbus orabai, quia corda eorum per gratiam sui spiritue ad virtutem orationis excilabai. HOMILIA GVIIL IN OGTAVA PENTEGOSTM. . (JoAN. iii.) « In Ulo tempore : Erat homo ex Pba- « risaeis, Nicodemus nomine,princeps Jud«eorum.» Et reliqua.Sicut ignorantia unius aliquando multis obesse 8olet,sic unius interrogatio multisprodesse. Quod in hujus lectionis textu facilHme comproba- mus, si Nicodemi interrogationem, et Domini re- sponsionem soHicite attendamus.Uiiliier enim unus ignorflrt,quando ad unius interrogaUonem,non unus, sed muUi, quid uUle esi discunt. Nam, ut supra evangelica lectio retulii, prsedicante Domino Hiero- solymis in die festo,multi Judaeorum crediderunt in nomine ejus, videntes signa quae faciebat. Ipse au- iera Jesus non credebat semetipsum eis, eo quod ttosset omnes,et quia opns ci non erat,ut quis testi- monium perfaiberet de homine. Ipse enim sciebat quid esset in homine. Ex ets ergo qui crediderant, unue erat iste Nicodemus : qui,quoniam rudimenta coBlestis doctrinse aliquantulum perceperat,cupien8 plenius instrui, utsecretius ejus allocutione perfhii poBset,nocte ad eum venit.Noxaufem,in qua venlt, ipsam ignorantiam qua premebatur significat.quia entm illnm nondum verum Deum esse credebat,sed quasi magietrum docendus adibat, congrue non in die, sed in noete veniebat. Noa enim de iUis crat 879 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS II. — HOMIL. 580 qui ab Aposlolo audire raeruprunl : « Fuistis ali- A quandotenebrac^nunc autcm lux in Bom\no(Eph. v),» sed potius in illorum numero esse comprobatur,qui- busperpropbetamdicitur: «Surge, illuminare,Jeru- salem, quia venit lumen tuum (Isa. lx), » Et per Apostolum : • Surge, qui dormis, et exsurge a mor- tuis {Eph. v). » Vel certe, quia princeps Judaeorum erat, nocte ad Jesum venit,metuens sibi imminere aliquod periculum, non solum a Judaeis^sed ctiam a Romanis. Jam enim conspiraverant Judaei,ut si quis eum palamconfitereturGhri8tum,extra Synagogam fieret. Non solum quidem nocte in ipso statu tem- poris, sed etiam verbis suam ignorantiam pandit, cum ei dicit : « Rabbi, scimus quia a Deo venisti magister. » A Dcoigiturillum missum ad cccleste magistcriumdo- ^ cendum exvisione miraculorum inteUigebat,necdum tamen ipsum verum Deum credebat. Et ideo ait : « Rabbi.scimus quio a Deo venisti magister.»Rabbi autem et magister,unum idemque est.Sed Hebraice rabbi, Latine magister dicitur.Si enim perfecte eum verum Deumesse credidisset,magis Dominumquam magistrum appellasset.Seddummagistrum appella- vit,et Dominum tacuit^non se-perfecte credere ma- nifestavit : quoniam necdum erat perfusus illo, qui foras mittit timorem,sed potius de illis erat quibus dicitur : «Quffisieruntgloriam bominummagisquam Dei {Joan. xii). » Undenon incongrueflguram cate- chumenorum tenet, illornm scilicet qui in fide im- buuntur, baptismum percepturi.Et illi quidem re- quisiti se Deum esse ci^edere confitentur, necdum tamen ejus occulta mysteria capiunt, nec sacramen- C tum corporis et sanguinis ipsius intelligunt. Nos autem qui in fldei fundamento radicati sumus,cssen- tialiter de illo credamus,quod Nicodemus quasi in- sipiens loquitur.Ipse enim est verus magister,aquo omnis sapientia procedit,et cum quo fuitsemperet est ante 8evum,8ine cujus raagisterio insipiens esse convincitur,etiam qui sibi sapiens esse videtur. Qui ait djscipulis suis : « Vos vocatis me Magister et Domine, -et bene dipitis : sum etenim {Joan. xiii).» Et iterum : « Vos autera nolite vocari Rabbi, unus est enim magister vester {Malth. xxiii). » Gred&mus autem illuma Deo venisse.juxta quod ipse in Evan- gelio loquitur, dicens :«Ego a meipso non veni,sed Pater meusmisitrae(/oan. viii). » Et iterum : « Qui me misit, mecum est {Ibid,) » Et alibi : « Vado ad n eum qui misitme [Joan. xvi). »Et rursus: «Exivi a Patre, et veni in mundum (/6ui.).»De cujus adventu Paulus scribit, dicens:«At ubi venit plenitudotem- poris,misit Dcus Filium suum, etc. {Gal. iv).» Quod vero subjunxit:>)Nemo enim potest haec signa facere, « quae tu facis, nisi fuerit Deus cum eo. »NonsoIum autem illaquae Dominus faciebat, sed nec parum ali- quid boni sine illo fieri posse credamus, qui ait in Evangelio : « Sine me nihii potestis facere (/oan. xv). » Gaeterum per ejus gratiam multis datum est esse possibile,quod sine iilo omnino esset impossi- bile^sicut ipse ait ; Qui credit in me, opera quce ego facio,et ipse faciet, ctraajorahorumfaciet(ioan. xiv), » Ex virtute autem rairaculorum credit euro a Domino esscmissum, vel aliquem magnum virum, sicut Moysen,aut Eliam^aut oBQm ex prophetis.Sed ipsam potestatem non se habere posse credidit, sed a Deo accipere. Et quia de salute sua soUidtus Ni- codemus,ad magistrum veritatis interrogandiimv^ ncrat, non solummodo secund» nativitatis, scd etiam mysterium passionis el reaurrectionis, alque in coelum ascensionis audivit. Nam subditur : « Respondit Jesus,et dixit oi :Amen,amen dicotibi, « nisi quis renatus fuerit denuo, non potest viderc « regnum Dei. » Omnis enim horoo originalis pec- cati vinculoteneturastrictus, antequam peruadam baptisraatis et gratiam sancti Spiritus sit ablutus, teste Psalmista, qui ait: « Ecce enim in iniquitati- bus conceptus sum,et in peccatis concepit me mater raca {PsaU l). » Et sicut per beatnm Job dicitur: « Nemo mundus est a pe^cato, etiamsi unius dici vita ejus fuerit super teram {Joh. iv, xxv). » Sed Nicodemus^qui nocte ad Dominum veneraUnecdum mysterium sccundae nattvitatis intelligens dixit ad Jesum : « Quomodo potest homo nasci, cum sit senex? « Nunquid potest in ventrem matris suae iteratoin- « troire et renasci ? » In quibus verbis non esse im« possibile, quod audit, afflrmat ; sed modum, quo- modo ficri possit, interrogat. Sedquodilledecarnali nativitate dicit, nos de spiritu sentire debemus. Si- cut enim homo lli ventrem raatris suae iterum non ^otest introire et renasci, sic qui baptizatus esl re- baptizandus non est.Sive enim ab haeretico, sive a quolibet fccinorosp in nomise sanct® Trinitatis ba- ptizatus fucrit, iterum non est baptizandus, ne in- vocatio tanti nominisvideatur annullari.Hocautem sacramentura nec malus pejus, nec bo'nus melius implere potest.Quia qualiscunque sitministerexte* rior, Spiritus sanctus operator est itlterior. Unde post baptismura Ecclesia peccantibus poDnitentiam indicit, non autem baptismum iterat. Quo ordine spiritalis nativitas impleatur, Dominus manifestat, cum quserenti Nicodemo respondit, dicens : « Araen,amcn dico tibi.nisi quis renatus foeritex « aqua et Spiritu sancto, non potest introire in « regnum Dei. » Et convenienter in ordine bapti- zandi utrumque posuit, aquam scilicet et Spiritnm sanctum. Quia aqua corpus laxatfeed Spiritussan- ctus mentem renovat. Superflue enim aqua esset, nisi SpirituB sanctus peccataremitteret.Aquaigitur exterius significat quod Spiritus sarfctus interius operatur, id est, mundationeni peccatorum. Ergo aqua proficit ad lavacrura, spiritus autem ad gra- tiam.Siquidem Joannes baptizabat pcpulum aqua, non in reraissionera peccatorum, sed in poBniten- tiam, dicens : « Ego baptizo in aqua,mediu8autem vestrum stctit quem vos nescitis. Hic est qui ba- ptizat in Spiritu sancto et igni {Joan. i). wPostquara ergo ille venit, qui singulari privilegio meruit ut Spiritus sanotus super eum in Bpecie columb« de* m HOMILIiE DE TEMPORE. 582 Bccnderel ct maneret, et per suum baplismum no- A. strum baptismum sanctificavit, omnes crcdentes remissioncm peccatorum accipere credimus. Dc quo baptismate Dominus dicit : « Vos autem baptizabi- inini Spiritu sancto non post multos hos dies {AcL i). » Et iterum : « Baptismate meo baptizabimini. » Et rursus : « Baptismate habeo baptizari {Luc, xu), » Sed qu ia ad januam paradtsi rhomphaea illa flammea, et gladius versatilis post peccatum positus fucrat {Gen, iii), necesse erat ut per Spiritum sanctum peccatis relaxatis, credentibus iterum per bapti- fimum apcrirctur. Quod quia invisibilis spiritus in- vtsibiliter operatur, rectc subjungit : (( Quod natum est ex carne, caro cst : et quod na- (( tum est ex spiritu, spiritus est. » Ac si diceret Dominus : Sicut caro ex came nascitur, sic per n spiritum Dei spiritus hominis renovatur. Undc ait Apostolus : « Benovamini spiritu mentis vestrse, et induite novum bominem,qui sccundum Dcum crea- tus cst in justitia et sanctitate veritatis {Ephes. iv). » Solie autcm mentcs fiddium noverunt, quia cum Hliquia ad baptismum venit, dcscendit filius irse, et ascendit filius reconciliationis : descendit filiusdia- boli, et ascendit peradoptionem Filius Dei : descen- dit niiusdiscordiffi,et ascendit filiuspacis. Cxterum coram oculis insipientium et infidelium, qui nihil aliud, quam quod oculis vident, credere volunt, to- ium quod in baptismo agitur ludus esse putatur. Unde in fine, visa sanctorum gloria, dicturi sunt : «( Hi sunt quos aliquando habuimus in dcrisum et in similitudinem improperii : nos insensati, vitam iUorum aestimabamus insaniam, et finem illorum C sinehonore.Quomodo ergo computati suntinter fi- Hos Dei et inter sanctos sors illorum est {Sap. v). » « Non mireris quia dixi tibi, oportct vos nasci de- « nuo. » Quia Nicodemus, quod a magistro veritatis audierat, nondum perfiecte intelligere poterat, non mediocre mirabatur. Sciebat enim \eritatem falli non posse : et tamen quomodo fieret, quod veritas proferebat, non intelligebat, et ideo mirabatur. Cu- jus mentcm Dominus ab admiratione removens, sa- cramentum secundas nativitatis manifcstius declara- vit, subjiciens : « Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis, et « nescis unde veniat, aut quo vadat. Sic est omnis « qui natus est ex spiritu. » Spiritus ubi vult spirat^ quiacujuscunque mentem vult illuminat, sicut Apo- q slolus, enumeratis ejusdem Spiritus sancti donis, &it : (c Hsc omnia operatur unus atque idem spiri- tU8, dividens singulis prout vult (/ Cor, xii). » « Et vocem ejus audis, » cum is quem repleverit, te prssente, Deum confitetur. « Sed nescis unde ve- Qiat aut quo vadat, » quia ejus nec initium, nec finis videtur. Sive certe, nescio unde veniat aut quo va- dat, quia qualiter in hominem ingrediatur, et egre- diatar, videre non potest, quoniam visibilem habet naturam intantum ut si, te praesente, ad horam ali- quem spiritus prophetiae repleverit, viderc non pos- risiSi eaim tui ipsius spiritum corporalibus oculis vidcre non potes, et tamen te spiritum habcrc non dubitas,multo magis spiritumDei invisibiliter ope- rantem videre non vales, et tamen quod invisibiliter operatur, fidclis mens non dubitat. « Sic omnis qui natus est ex Spiritu*. » Id est, sicut spiritus Dei in- visibilis est, sic hominis spiritus invisibilis est. Et sicut spiritus Dei inyisibiliter operatur, sic spiritus hominis invisibiliter renascitur. Et quia hoc sacra- mentum invisibile quisquis non inteiligit,non contu- maciter, sed humilitcr inquirere debet, sicut Nico- dcmus adhuc interrogat, dicens : « Quomodo possunt ha»c fieri ? » Cui a Domino re- spondetur : « Tu es magister in Israel, et hflec igno- « ras?» Quod non insultando Dominus dicit, quasi qui magister vocaretur, et tamen tanti mysterii ignarus esset, sed illum ad humilitatis viam provo- cat, sine qua janua regni ccelestis non aperitur. Ait enim : « Amcn,amen dico tibi,quia quod scimusloqui- « mur, et quod vidimus testamur, et testimonium « nostrum non accipitis.» In quibus verbis indivisi- bilemTrinitateminsubstantiahumanitatisostendit, cum unus idemque Dei Filius loqucns. non singula- riter, sed pluraliterdicit, « quod scimus loquimur : » quia quod scit Filius, scit Pater, scit Sp^fitus san- ctus. Et quod loquitur Filius, loquitur Pater, loqui- tur et Spiritus sanctus. Et quibus una est substanlia, non dispar est scientia. Testimonium ejus non acce- perunt, quia sicut ipse dixit : « Ego veni in nomine Patris mei, et non suscepistis me {Joan, v). » « Si terrcna dixi vobis, et non creditis : quomodo t si dixero vobis ccelestia, credetis ? » Frequenter Dominus ad discipulos et ad turbas loquens, simili- tudines de rebus terrenis adhibuit, sed quia illi ter- rena et visibilia non credebant, quomodo coelestia capere possent ? Ut autem ex multis unum profera- mus, terrena Dominus ei ostendit, cum ait : « Sol- vite templum hoc, et in triduo suscitabo illud {Joan, ii). » Illi autem non intelligentes, quod de templo corporis sui loqueretur, ad materialis templi destru- ctioncm sive restaurattonem sermonem converte- runt,dicentes:«Quadragintaet8exannissdif!catum est templum hoc, et tu tribus diebus eicitabis illud ? » {Ibid,) Quisquis autem caeleste sacramentnm cognoscere desidcrat, paulatim ad supariora ascen- dere debct. Undc postquam Dominus modum sc- cundae nativitatis Nicodemo aperuit, ascensionis suffi potentiam declaravit, dicens : « Et nemo ascendit in coelum^nisi qui descendit « de ccelo, filius hominis qui est in coelo. » Ubi quse- ritur quomodo filius hominis descendisse de ccelo, juxta ipsius promissionem et ante ascensionem in cceloesse dicatur?Ad quod dicendum quia mediator Dei et hominum Dominus Jesus Christus, in una ea- demque persona ex duabus substantiis creditur, di- vina scilicet et humana. Quia idem est Filius Dei, qui et filius hominis : et idem filius hominis, qui et Filius Dei. Ipse ergo descendit de coelo per humani- tatem, qui erat in eo per divinitatem. Et ipse asceQ* 583 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS II. - HOMIL. 584 dit in ccDiiwTi pcr humanitalcm, ubi semper erat per A Vcl quia ops rubicundum habet colorem, aeneus di- divinitatem. Cui siniile est quod allbidicit : « Exivi Q Patre et vcni in mundum: ilerum relinquo mun- dum et vado ad Patr^m (Joan, xvi). » Quasritur iteru^ quare dicat : « Nemo aecendit in coelum, » eie., cum omni^ fidejium Eccleeia illo se asccnsuram esEO creds^tj quo c^put suum memipit praecessisse, juxta ipsiiispromissionem, dicentis : » Volo, Pater, u% ubi sum ego, ibi 9it et minister meus {^oan. xxi).» Ad quod dicendum quia omnium alectorum caput cst Christus, et hujus capitismembra suntomneselecti^ quibus ai^ Apostolus : « Vos autem estis corpus Chi-iati, et membra do membro {ICor, xii). » Mem- bra ergo oapill suo adh^rentia in ccslum sunt as- ceusura. Sed quia nullus sua virtute vel merito clus cst scrpcns, propter pretiosi sanguinis effusio- nem. Igniii autem serpentes, quorum morsibus ho- minos pcribant, venenosas cogitationes et mortiferas persyasiones significant. Qua;, cum delectationem perversam usque ad consensum perducant, quasi pungendo animam int^rimunt. Nam et primi pa- rentcs nostri in paradiso serpentis astutia sunt de- cepti. Miro crgo ordine contra serpcntem ponitur serpens, quia per hoc quod Dominus pro nobis pas- sionem sustinuit, antiqui serpentis caput contrivit. Quicunque ergo originalis peccati punctione, vel cujuscunquevulneris contagione vult sanari,intuea. tur serpentem in stipite, id est, conOteaiurChristum in cruce, ct hunc cruciOxum. Cumque tali fide ar- ascen dere potest, Bisi per ^'us gratiam, qui de ccelo ^. matus cruciQterit membra sua cum vitiis et concu >r«om Aaanr.rxAawti Aiemaiiia ocf ponto rlinitiif* * nianonfiia nrkn a/\1iinrt o nnrknfic nAi*i/»n1n 1iKat>om eai in tcrram desccndere dignatus est, recte dicitur : ii Nemo ascendit in ccelum^ nisi qui descendit dQ ccelo, Glius hominis qui est in cqbIo. » Quia Dominus Jesus Christus cum suis membris unum enTcitur cor- pu9, qui ergo ccelum ascendere desiderat, capiti suo totis viribus adhaereat. Etquia prius Domini passio Consummanda erat^ et post modum ejus ascensio declaranda, Nicodemum, magistrum Mosaicffi legis, Dominus ad spiritalem ejusdem legis intelligeotiam provocat, cum subjuiigit : K £t sicut Moyses exaitavit serpentem in deserto, « ita exaltari oportet filiam hominis. » Ubi historia; vdio lon^i itineris populus Israeliticus afQictus, murmu- raese contr^ Domixium et Moyaen legitur (iVuni. xxi). PropterquodmisitineosDominusserpentesignitos, C miscunt {Ibid.). » ad quorum morsus cum plures morerentur, vene- runt ad Moysen, dicentes : « Omnes morimur, ora pro nobis ad Dominum. » Cumque orasset Moyses, jussit eum Dominus facere serpentem cneum, et po- nere in stipile pro signo, dicens: (< Si quis percussus eum aspexerit, vivet. » Tactaque est mira res, et antea inaudita. Mordebantur a serpentibus, aspi- ciebajit, serpentem, ot sanabantur. JEnoi ergo scr- pentia exaltatio Domini passionem praefiguravii, qui ex^UUmdus erat cruce, sicut in prssenti loco dignatus cst exponere. De qua ipso alibi ait : « Si exaltatus fuero a terra, omnia traham ad meipsum {foan. xii). » Nec cuilibet indignum videri debet, id est Dominus per assumptam humanitatem serpenti piscentiis, non solum a mortis periculo liberari, sed etiam ad vitam pervenire merebituraetemam. Unde et subditur: « Ut omnis qui credit in ipso, nonpe- « reat, sed habcat vitam xternam. » « Omnisenim.n aitScriptura,«quicunqueinYOcavcritnomenDomini, salvus erit {AcL ii)^ » sicut ipsc Salvator in Evan- gelio ait : « Qui credit in me, etiamsi mortuus fuerit, vivet. Et omnis qui vivit et credit in me, non morietur in ffitcrnum (Joan, xi). » Ille autem vere credit, qui sic vivit sicut Christus praecipit. Qui autem confitetur verbis, sed factis eum negat, non vitam mcretur, sed poenam. Quia, sicut ait Ja- cobus apostolus : « Fides sine operibus morlua est {Jac. iij. » Et iterum : « Tu credis quod unus sit Deus? Bene facis, et daamones credunt, et contre- HOMILIA GIX. DOMINIGA SBGUNIIA POST PENTEGOSTCN. (I JoAN. iv). « Charissimi : Deus charitas est. In « hoc apparuit charitas Dci in nobis, quoniam Fi- t lium suum unigenitum misit in mundum, ut vi- « vamus peripsum. » Etreliqua. Quomodo ipse Do- minus ait : « Majorem hac dilectionem nemo h^bet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis {Joan. xv). » Et ibi probata est dilectio Chrisli in nobis, quia mortuus est pro nobis. Dilectio Patris unde probataestanobis?Quia Filiumsuum nnictim misit mori pro nobis, sicut et Paulus apostolus ait: « Qui proprio Filio suo non pepercit, sed pro nobis comparetur ; quia ipse per Pro^hetam de seipso lo- ]) omnibus tradidit eum, quomodo non etiam cum illo quitur : « Ego autem sum vernis et non horoo, op- probrium hominum et abjectio plebis (Psal. xxi). » Et sicut in septuaginta interpretibus legitur, scara- baeus clamabat de ligno, id eat Ghristus de cruce. Slcut enim serpens ille similitudinem habebat igni- torum serpentium, sed tamen a veneno serpentium alienuserat; sic Dominus Jesus Christus apparuit in similitudine carnis peccati^ nullam tamen maculam traxit pecctti. iEneus autem dictus est serpens pro- pter infinitam in Ghristo saternitatem. JEs autem djjrabileest metallum, etvalde sonorum, etnatura Rteraitail» aeo ioitium habuit, nec finem habebit. omnia nobis donavit ? » {Rom. viii.) « Et in hoc est charitas^ non quasi nos dilexe- « rimus Deum, sed quoniam ipse prior dilexit oos. » Non illum dileximus prius, nam ad hocnos ille di- lexit prius, ut diligamus eum. Gratia quippe homi- nem praevenit ut diligat Deum, quia dilectione ope- retur bona. Unde Psalmista : « Deus meus, inquit, « misericordia praeveniet me {PsaL lvui). >* <' E^ « misit Filium suum propitiatorem pro peccatis no- « stris. » Et hoc est maxiraum in nobis divinas pie tatis indicium, quia cum nccdum ipsi pro peccatis nostris eum pelere nossemusi misitiilo Filium soum m llOMILUi: DK TKMPOHE. 586 ad nos, qul nobis in se croilentibus ullro veniam A daret, nosque ad paternaj gioriaj societntcm voca- ret. In quibusdam codicibus hic versiculusitalegi- tur: « Et misit Filium suum litatorem pro peccatls nostris. » Litator autemsacridcatorest.Sacriflcavit enim Filius Dei pro peccatis nostris, non hostiam pecudum, sed seipsum oiTerendo.Undebene Pauius adffloaens, ait: » Estote imitatores i)ei sicut fllii charissinii,et ambulate in delectione, sicut et Chri- stus dilcxit nos, et tradidit semetipsum pro nobis oblationem et hostiam Deo in odorem suavitatis (/ Cor. iv). » Cujus Bcntentiaj concinit hoc, quod hic quoque Joannes exhortando subjungit, dicens: u Charissimi, si sic Deus dilexit nos, et nos de- « bemus invicem diligerc. » Quod autem sequitur: uDeum nemo vidit unquam, »mnjorcdisputatione |x indiget, cum Dominus et hominibus mundo corde Deuni videndum promittat, etdesanctis dicatquod angeii eorum ia coclis semper videant in facicm Patris. Hanc autem sententiam iu Evangelio suo ponit idem Joannes, ubictiamquomodu Dcus vidcri pos9it,consequenteradjungitdicens:« UnigenitusFi- lius qui est in sinu Patris, ipse enarravit [Joun. i).» Quod, beatus pater Ambrosius ita exposuit: Et ideo Dcum nemo vidit unquam, quia eam qu(B in Deo habitat plenitudinem diviuitalis, nemo conspe- xit, nemo mente aut oculis comprehendit. Vidit eniin, ad utrumque referendum est. Denique cum additur: « Unigenitus Filius qui est in sinu Patris, ipse coarravit, » mentium magis quam ocuiorum visio declaratui*. Species enim videtur, virtus vero narratur: illa oculis, hsc mente comprehcnditur. C Item beatus Auguslinus in libroDevidendoDco, do eademdisputans quaestione, proinde in qua narrante Uaigenito qui estlnsinuPatrisnarrationeinefTabili, creatura rationalis munda et sancta, implctur Dei visione iue£fabili, quam tunc consequemur, cum ei squoles facti fuerimus:quoniamsicutvidenturista visibilia corporis sensibus, non ita Deum vidit un- quam. Quoniam sialiquandoeo modovisus est, non sicut ista natura videtur, seJ voluntate visus est specie, qna voluit apparens, latente natura atquein se iQcommutabiliter permanente. Eo autem modo quo videtur aicuti est, nunc fortasse videtur a qui- busdam angelis suis sanctis. A nobis autem tuncita videbitur, cum ei facti fuerimus squales, et post aliquanto exponens sententiam sancti Ambrosii: n Deumnemo vidit unquam, vel in hacviiasicutipse est, vel etiam in angeiorum vita, sicut visibiliaista, quae corporali visione cernuntur, quia Unigenitus Filius qui est in sinu Patris, ipse enarravit. Quia Qon ad oculorum corporalium^ sed ad mentium vi- sionem dictum est pertinere quod narravit Itcm postmulta: Adeamvero visionem qua videbimus Deum sicuti est, mundandacordacommonuit. Quia eoim corporalia consuetudine loquendi visibilia no- niinantur, proptcrea Deus invisibilis dicitur, necor- PU9 esse credatur. Neque enim corda munda suas substanliae couleniplatione fraudabit, cum bac ma< patbol. cxyiiu gnaetsumma mercos Deum colentibus etdiligontibus promittatur, dicente ipso Domino, qnandb corpora- libus oculis visibiliter apparebit. et inviSbilerh se contuendum mundis cordibus promittebat. « Qtii diligit me, diligetur a Patre meo, et ego diligam eum, et manifeslabo ci meipsum (Jottn. xiv). • Heec quippe natura ejus aequaliter cum Patre invisibilis, sicut squaliterincorruptibilisest, quia continuatim Apostolus posuit, dicens (/ Tim, i) : Regi autem soe- culorum iuvisibili, incorruptibili^ divinam substan- tiam qua potuit hominibus prffidicatione commcn- dans. Deus ergoinvisibilis, nequeoculo, sedmente quserendus cst^ Sed quemadmodum si solem istum videre velimus, oculos corporis purgaremus, unde lux videri potest: volentes videre Dcum, oculum cordis, quo Deus vidcri potcst, purgcmus. « Beati cnim mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt (Matth* v). » Vcrum quia hcec visio in f\ituro spera- tur, quid agendum cst nobis, dum adhuc constituti in corpore, peregrinamur a Domino? Quo solatio utendum, ubi divina visione necdum licet perfrui? « Bi diligamus inviccm, Dcus in nobis manet. » Scd ncmo putct hunc dilectionem, in qua Deus manct, abjecta et desidlosaquadammansuctudinei imo non mansuctudiue,scdrcmissione ct negligen- tia rcservari. Non ista est charitas. sed languor. Fcrveat charitas ad corrigcndum, ademendandum. Scd si suntbonimorcs,diIatentur:8untmaIi^ emen- dcntur corriganturquc. Si ergo diligamus invicem sincera ct disciplinabili charitate, Deus in nobis manet. Opcribus quidem ipsius charitatis manife- statur, quamvis nondum visibiliter apparens, « Et « charitas ejus in nobis pcrfecta est. » Queerendum autem quomodo dicat perfectionem divinsa chari- tatis in mutua dilectione consistere,cum Dominus in Evangclio pronuntiet, non esse magnum, si dili- gamus eos qui nos diligunt, nisi ad inimicos etiam (de quibus hicpenitustacerevidetur)eademdilectio pertingat, nisi forte ipsos quoque inimicos fraterni amoris intuitu diligere jubemur, videlicet ut non sempcr inimici rcmaneant, sed resipiscant a diaboli laqueisy nobisque gcrmano foedere socientur. « Si « diligamus, inquit^«invicem,Deus innobismanet, « et charilas ejus perfecta est. » Incipe diligere, perficiens ccepisti diligere? cccpit in te Deus habi- tare, ut perfcctius babitando faciat te perfectum. « In hoc cognoscimusquodineomanemu8,etipae « in nobis, quoniam de spiritu suo dedit nobis. » Hoc ipsum quod de spiritu suo dcdit tibi unde co- gnoscis? luterrogd viscera tua, si plena sunt chari- tate. habes spiritum Dei,PauIo teste,qui ait:<(Quia charitas Dei dillusa est in cordibus nosiris perSpi« ritum sanctum, qui datus est nobis (fiom. v). » « Et nos vidimus et testificamur, quoniam Pater « misit Filium suum salvatorem mundi. » Nemode salute sua desperet,quiaetsimagni8unt morbisce-* lerum qui deprimunt^omnipotensDeusestmedicus qui salvati tantum mcmineritquisque, quod idem Fi'- 587 HAYMONIS IIALBERwSTAT. EPISC. OPP. PAHS. 11. — HOMIL. 588 lius Dei,qui vcnit milis utsalvarct, venturus cst ut districtuB judicet. « Qukunque confessus fuerit quoniam Jesus est « Filius Dei, Deus in eo manct, et ipse in Deo. » Perfectam cordis confessionem dicit, quod neo male suadentiumhjEreticorumpossitfraudecorrumpi,ncc persequentium paganorum tormentis conquassari, nec carnalium fratrum exemplis, nec propri.^c fragi- litatis segnitia titubare. Sunt etenim qui eliam ver- bis negantesseJesumFiliumDei,qualcsmultifuiase . produntur eo ipso tempore,quohascscribebatJoan- nes. Sunt item qui confitentur verbis, factis autem negant. Unde benc qui nunc ait; « Quicunquecon- fessus fuerit quoniam Jesus est Filius Dei, Dcus in eo manet, et ipse in Deo, » ipse paulo suporius dixit: « Bi diligamus invicem, Deus in nobis ma- net,))insinuans profectoquiaquisquis dilectionem in fratres habet, ille Jcsum Doi esse Filium tcstatur. « £t nos cognovimus etcredimus charitati,quam « babet Dcus in nobis. » Gognovimus quia Jesus est Filius Dei, ct quia Pater misit eum salvatorcm mundi, et credimus charitati, quam habet Deus in nobis, quia vidclicct cum habei^et unicum, noluit esse unum, scdutfratreshaberet, adoptavitillosqui cum illo possiderent vitam cDternam, Deus cha- « ritas est. » In hoc superius dixerat, occc iterum dicit. Amplius tibi nonpotuitcommendari charitas, quam ut diceretur Deus.Forte munusDeiconlemp- turus eras, nunquid et Deum oontemnis? « Et qui « manet in charitatc, in Deo manet et Deus in oo.» Vicissim in se habitant, qui continet ct qui contine- tur. Habitas in Deo, sed ut continearis: babitat in te Dcus, sed ut contineat te nc cadas, quia, sicut , Apostolus de ipsa charitate dicit, charitasnunquam cadit (f Cor, \m], Quomodo cadit, quem continet Deus? « In hoc perfecta est charitas nobiscum, ut fidu- « ciam habeamusin diejudicii* «Quisquis fiduciam habet in die judicii, perfecta est in illo charilas. Quid est habcro fiduciam in dicjudicii?nontimere ne veniat diea judicii. Cumcnimprimoad poeniten- dum se do malis actibus convcrterit, incipit timcre diem judicii, nevldelicetapparentejustojudice, ipso damnetur. Processu vero bonaB conversationis ani- matus, discit non tiraere quod timcbat, sed potius optare, ut veniat ille desidcratus cunctis gentibus (Agg. ii), sperans sc cum sanctismeritobanaeaclio- nis esse coronandum. Undeautem fiduciamindicm judicii habere possumus, plenius subdcndo mani- festat. « Qui-i sicut ille cst, ct nos sumus in hoc « mundo, » Nunquid vero potest essc homo sicut Dcus? sed et meminissc oportet, qnod et supradi- ctum est. quia non scmpor ad aiqualitatem dicitur sicut^ sed diciLur ad quamdam similitudinem. Quo- modo enim dicis, sicut aures habeo. ita habet et imago? Nunquid omnimo sic'l Scd tamcn dicis, sicuL Si enim facti sumus ad imaginem Dei,quare non sicut Deussumus?Nonada3qualitatem,sedpro modulo nostro. Inde ergo nobisdaturflducia indie A judicii, « quia sicut illc 9st, ct nos sumus in hoc mundo. » Imitando videlicetperfectionemdilectionis in mundo, cujus ille exemplum noblsquotidiepr»- bet dc coilo. De cpua Salvator in Evangelio: « Dili- gito, • inquit, « inimicos vestros, et orate proper- sequcntibus vos utsitis filiiPatris vcstri quiinccB» lis est, qui solemsuumoriri facitsupcrbonosetma- los, et pluit super justos et injiistos (MaUh. v). » « Timor non est in charitate, » In tali videlicet charitato, quae ad imitationem divinic bonitatia, etiam inimicis benefacere, et hos diligere novit, « sed perfecta charitas foras mittit timorem. »11- lum scilicct timorem, de quo dicitur: «Initiomsa- pientia timor Domini (PsaL cx). » Quo timetquis- que» incipiens opcra justitiae, ne veniatjustitisdi- n strictus judex, et sc minus castigatum invenieQS damnet. Illa charitas pellit foras timorem, que pro merito justitis fiduciam habet in diejudicii.Sedet praesentium advcrsitatum timorempertectacharitaB ejicit ex animo, quamhaberequ8erebat,quiDomino supplicans, ait : « A timore inimici eripe animam mcam {Psal. lxiii), » quam habebat qui dixit: Quis noi separabit a charitate Gbristi?tribulatio?anan- gustia? an persecutio? anfames? annuditaa?anpe- riculum? an gladius? {Rom. viii) etc. « QuoaiamUmor « poenam habet. » Torquet coroonscientiapeccato- rum, nondum facta est cogitatio. Ideoin Psalmode ipsa perfectione justitis: « Gonvertisti, » inquit, « planctum meumingaudiummihi,conscidi8tisac- cum mcum ct pra;cinxisti me lastitia: utcantettibi gloria mca, et non compungar Psal. xxix). • Id est, C Don sit quodstimuletconscientiammeam.Stimulat timor,scd noli timere,intratcharitasqnsesanat,quem vulnerat timor « Qui autem timet; non estperfoctus in charitate. » Quia nimirum timor poenam babet, quamvis sicutsectionemmedicisalus optata, istati- morem charitas desiderata subsequitur. Nec putari dcbethislDeati Joannissermonibus essecontrarium, quodPsalmistadicit:«TimorDomini8anctuspeniia- netinsojculumsajculi^Pifl/. xviii).»Duonamquesunl timores. Unus, quo timcnt homines Deum nefflit- tantur in gehennam. Ipse est timor ilicquiintrodu- cit charitatem, scd sic venit ut exeat« Si enim adhuc propter pc£nas times Deum, nondum amas quem sic timcs: non bona desideras, sed malaca- vcs, Sed ex eo quod mala cavens corrigiste,incipis D ct bona dcsiderare. Cum bona desidorare cccperis, erit in tc timor sanctus, ille scilicet^ ne ipsa bona amittas, ne mittaris in gehennam, sed et neipsate deserat praescntia Domini, quem amplecteris, quo (cternum frui desideras. « Nos ergo diligamus Deum, quoniam ipse pnor « dilexit nos. » Nam unde diligeremus, nisi ilie prior dilexisset nos? Hinc enim ipse in Evangelio dicit: « Non vos me elegistis, sed ego elegi vo». (Joan. xv). » ltaautemperfectierimu8incharitate,si quemadmodum nuUius alterius, nisi salutis nostrs gratia, prior dilexit nos ille, nimirum nos quoqu^ ita eum nullius rei, nisisuitantumamorisdiloxdn- BS9 HOMILI^ DE TEMPORE. 590 nius obtentu. Verum qnia sunt qui vcrbo tcnus A ^o vcslimcnta ad inanem gloriam.Sed quo ditior in Deum diiigunt, consultc subjungitur : « Si quis dixerit, quoniam diligo Deum et fra- « trem suum oderit, mendax est.» Unde probamus quia mendax cst ? audi. « Qui enim non diligit fra- « trem suum quem vidbt, Deum quem non videt, « qoomodo potest diligere ? » Quid ergo?Qui diligit fratrem suum, et non diligit Deum, nccesse est ut diligatDeumet diligatipsam dilectionem.Deusenim dilectio est.Et ne quisdicere auderet :Et quid obstat diligere Deum, etiamsi non diligo fratrem, recte subdidit: «Ethoc mandatum habemus a Deoutqui diligit Deum, diligat et fratrem suum. » Quomodo eaim diligis eiim,cujus odisti mandatum ? Quis est qo! dicat, diligo imperatorem sed odi leges ejus? Non n quia mandata tua dilexi,Domine, » et ideoconfi- denter a^jUDgit, « in tua misericordia viviOca me {Psal, ciMii). » HOMILIA CX. DOMINICA SECUNDA POST PENTECOSTEN. (Lnc.xvi.) « In ilio tempore dixit Jesusdiscipulis » suis : Homo quidam erat dives, et induebatur « purpura et bysso. » Et reliqua. Scriptura sacra divioitus inspirata, non solum bonorum actiones ad imitandum commemorat,sed etiam tormenta re- proborum narrat: ut quos ad bene vivendum non provocant exempla piorum, saltem terreant denun- tiata supplicia reproborum. Quod utrumque in hac lectione ostenditur,quando non solum requies Laza- facultatibus, eo deterior in cruciatibus. « Potentes enim,»ait Scriptura, « potenter tormenta patientur (Sap, vi). » Sunt enim nonnuIli,qui putant in cuitu pretiosarum vestium peccatum non esse. Quod si omnino non esset,nequaquam Dominus mentionem purpurati diviti8,qui iu infemo torquebatur,facienB, prsmitteret, dicens : « Homo quidam erat dives, et induobatur purpura et bysso. » Et nisi in cultu pre- tiosarum vestium peccatum fuisset,nequaquam Pe- trus feminas compesceret, dicens : «Non sitextrin- secus capillatura, aut circumdatio auri, aut indu- menti vestimentorum cultus (/ Petr. iii).»Et Paulus apostolus in epistola ad Timotheum: « Etmulieres volo esse in habitu ornato, cum verecundia et so- ita est verus Dei amator, sed « vide nunquid p brietate ornantes se, non in tortis crinibus, aut ^ . * j... ■ T^_ ..__ _x -j « auro, aut margaritis, vel veste pretiosa, sed quod decet mulicres, promittentes pietatem per opera bona (/ Tim, ii). » Et si hoc observandum est a muiieribus, quanto magis aviris? Unicuique enim sua conscientia testis est, quia pretiosa vestis non- nisi propter inanem gloriam requiritur. Quia cum in secreto sit,ubi a nemine vidcatur,non curat qua« libuscunque indutus sit vedtibus. At vero cum in publicum processerit, pretiosa vestimenta requirit, non ut sanctior, sed ut honorabilior csteris appa- reat. Quia vero virtus est vilibus vestimentis indui, e diverso colligimus peccatum non deesse pretiosa veotimenta requirerc. Si enim in vilitate vestium virtus non esset, nequaquam evangelista de asperi- tate sui vestimenti Joannem laudasset. E quibus T\ commemoratur,sed etiam po&nasuperhidivitisad G exemplis cognoscere possumus, quia tanta ac talia inemoriam reducitur, ut in uno habeant pauperes quod imitentur, in altero autem divites unde ter- reantur.Nam cum superius Dominus contraavariii» vitiura disputaret, admonendo subjunxit, dicens : <' Facite vobis amicos de mammona iniquitatis, ulcum defeceriti8,recipiant vos in aeterna taberna- £ula (Luc. xvi)- » Sed quia omnis« qui ex vitio non vull corrigi, ex correptione detcrior fit,subjunxit evangelista, dicens : « Audiebant omnia hajc Pha- rissi, qui erant avari, et deridebant eum. » Quia cum malorum perversitas crescit, prsBdicatio non Bolam minui non debet, sed etiam augeri. Ut con- firmaret Dominus exemph's, quod docuerat ver- l^is, adjunxit hoc per similitudinem,quod in capite vestimentaquaerere debemus,quianuditatem possint operire ac frigus arcere. Quod Dominus ostendit, quandoininilioprimushominesnon purpuram, sed tunicas pelliceas induit. Unde Paulus nos admonet, dieens : « Nihil intulimus in hunc mundiim, sed neque aliquid auferre possumus, habentes autem victum etvestitum,hiscontentisimus(/ Tim, vi). » Sunt autem alii, qui prsecepta Veteris Testamenti austerioraesseputant, quamNovi. Sedhi improvida consideratione falluntur, dum utrorumque Testa- mentornmprseceptasubtilius non discutiunt.Namin Veteri Testamerito dicitur: «Diliges amicum tuum, et odio habebis inimicum tuum (LeviCxix),» In Novo autem Dominus ait : « Diligite inimicos vestros,be- hojus lectionis audivimus, dicens : « Homo quidam Q^efacite his qui oderunt vos, et orate pro perse- « erat divea, qui induebatur purpura et bysso, et « epnlabatur quotidie splendide. »Ostendenssuper- bum divitem esse condemnatum,quia sibi amicum Lazarum de inammona iniquitatis facere noluis- 8ot. Valde enim homo iste dives fuisse osten- ditur, cum purpura et bysso indutus memora- tur. Purpura enim regi® dignitatis est habitus : byssus vero, genus est quoddam lini suavissi- mi et candidissimi decoris. Ad augmentum quo- que temporalis gloriae, quotidie epulabatur splen- dide diverais ciborum apparatibus ventri satisfa- ciene.EpulaB eoim ad crapulam pertinent, pretioaa ve- quentibus et calumniantibus vos (Maith, v). » In Veteri Testamento homicidium morte plectitur (Deul. xxxv).In Novo Dominus dicit : «Qui irascitur fratri suo, rcus erit judicio (Malih. v). » In Veteri dicitur : « Oculum pro oculo, dentem pro dente, manum pro manu (DeuL xix). » In Novo prseci- pitur : « Si quis quod tuum est tulerit, ne repetas. Etquivoluerittecumeontendere injudicio, et tuni- cam tuam tollere, dimitte ei et pallium. Et qui te angariaverit mille passus,vade cum illo duo millia. Et ego dico vobis,nolite resistere malo * sed si quia te perousserit in dexterammaxillam,prebe illi et al« 591 UAYMONIS HALBEIISTAT. EPISC. OPP. PAHS II. ~ HOMIL. 502 teram {Matth, v).))ln Veteri praecipitur :« Non adul- A terabisuxo.em proximi tui (E.rorf. xx). » In Novo : « Qui viderit muliercm ad concupisc6ndam cam, jam moDchatus est eam in corde suo {Matth, v).»In Veteri Testamento,aliena rcsinvasa,in quadruplum restituitur : hic autem, dives non aliena lcgitur ra- pui8se,sed qnia propria non dcdit,apud inferostor- quetur. Unde cognoscimus, quia prajcnpla Novi Testamenti, quanto sunt perfectiora, tanto distri- ctiora. <( Et erat quidam mendicus,nominc Lazarus. »S1 subtiliter haec vcrba Domini discutimus,inveniemu8 quia quse apud homines alta videntur, apud Dcum frequenter in imo sunt : et quae apud homines sunt despecta, Deo accepta sunl. Denique inter homines nomina divitum longe lateque sciuntur, pauperum A vero etiam a pluribus concivibus et vicinis ignoran- tur. At conlra, Dominus mentionem de divite et pauperefacicns^ nomen divitis quasiignotum tacuit nomen vero pauperis, quasi famillarius indicavil, ostendens unum reprobando ncscirc, alterum eli- gendo 86 scire.Aitenim de divite : « Homo quidam erat divos. » De paupere autem : « Erat quidam mendicus, nomine Lazarus, «ac si dicerct : Super- tium divitem nescio,humilem pauperem scio.Excel- susenim Dominus,cum non sil personarum acceptor, alta de longe conspicil, et humilia dc prope. Ut Buscitet de pulvere egenum, et de stercore elcvet paupcrem {PsaL cxii). Novit crgo Dominus quos ele- git, et ignorat quos rcprobat. Undc in fine rcprobis dicturus est:« Nescio vos unde sitis,discediteame operarii iniquilatis {Matth. vii), » At perfecto viro C Moysi dicitur : « Novitecxnomine (Exod. xxxiii). » Et Bicut Apostolus ait : « Novit Dominus qui sunt ejus (// rim. ii). » At per hoc magni meriti illos cssc credimus, quoruin nomina Deus scire dicitur. « Qui Jacebat ad januam ejus ulceribus plenus, « cupiens saturari de micis qua3 cadebant de mensa « divitis, ct nemo illi dabat, srd et canes veniebant « et lingebantulceracjus.» — « Vasa figuli probat fornax,»ait Scriptura, » et homines justos lentatio tribulationisC^^cdi. xxvii). » Quod huic pauperi La- zaro contigisse cernimus,cui ad augmcntum doloris, cum egestate ciborum accidit infirmilas ulcerum. Sola enim egestas illi sufficeret, etiamsi infirmitas defuisset. Et rursus,solainfirmitassufT[icerepossct, si indigcntia defuisset. Sed ad augmentum doloris, ]j cum infirmitate addita esi indigentia, ut tanto pro- babilior coram oculis Dei esset,quanto durius igne tribulationisfuissetexcoclus.Ubi considcrandum cst quia Dominus omnipotensajquissimus judcx,in una eademque re duo judicia operatus est, ut unde uni prajmiuDfijindc alteri crcscerctsupplicium.Fortassis enimdivesislede miseiicordia excusalionein habe- ret, nisi paupcrem affliclum antejanuam jacentem vidisset : cum autem vidit miserum scd miscreri noluit,omnera aditum excusationis sibi exclusit. Pauper voro cum penuria corporis,majorcm tribu- latioi^ein sustinuit mentis, eum videret quolidie di- vitem 8plendideepulari,8evero in earum fragmcnla desiderarc^cum cerneret illum obsequentiLus turbis circumdari, se autem a nemine visitari. Jani qiiod ab hominibus contemptus sit, canes testantur, qiii licenterulceraejuslingebarit.QuodjustoDeijudicio (sicut diximus)factum est, ut unde uhl probalio, inde alteri cresceret damuatio.Sed nunquid semper aut iste in tribulatione, aut ille erit in gloria?Q0Q. Audi quod sequitur : « Factum est autem ut moreretur mendicus, et « portaretur ab angelis in sinum Abrabae. Mortuus « Cbt autem et dives,et scpultus estin inferno.» Iil quo loco colligere possumus, quia unicuiqueeleclo- rum angelus ob custodiam sui deputatus estjuxta id quod ait Apostolus:« Sunt administratoriispiri- tus in ministerium missi propter eos, qui haeredi- tatem capiunt salutis (fftf!/r. i). » Et sicut Dominus de parvulis ait :«Angeli eorum semper vidient faciem Patris(A/aWA. xviii), » nam et de Petro pulsanti ad januam, dictum est : « Angelus ejus est (ilct.xn)." Quandiuenimelectiinpr£senti^itamaneDt,ubi"CO^ pus quod corrumpitur aggravat animam, deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitanlem (^a/>. ix), » neccsse habent angclorum auxilio conTortari, secundum quod scriptum est ih persoiia virijusii: « Angelis suismandavitdeteut custodiantteinom- nibus viis tuis. Et in manibus tollent te, ne Torte offendas ad lapidem pedem tuu/d (P^a/.xc). » Cum enim oculus divinae majestatia semper et ubique nostra opgra et cogitationes intueatur, credimus tamen dignas operationes etjustas eleeihosjTias ab angelis Deo nuntiari juxta illud quod angelusTobiff ait : « Cum oraretis, ego obtuli orationes vestras ante Deum {Tob, xii). » Hinc est quod ab angelo dicitur Danieli : « Ex die qua posuisti cor fuum ad intelligendum, ut te affligeres,in conspectii Domini, exaudita sunt verba tua, et ego veni propter ser- mones tuos {Ban, x).» Qui autem opcrantes in hac vita electos adjuvant,a corpore exeuntes suscipiuDl, quod in praesenti exemplo comprobatur,cumdicitur. « Factum estautem ut morcretur mendicus,etpor- « taretur ab angelis insinum Abrahac.>»Sinu5iutem Abrahae in hoc loco requicm significat bealorum, juxta quod alibi ait:«MuIti venient ab orienleet Oc- cidcnte^et recumbcnt cum Abrahain et Isadc ct Jacob in regno coclorum (Matth, viii). » Sicut enim de ea re, quam in sinu habemus, certi securique sumus : sic electi coelestis regni gremio collecti, ajterna se- curitate firmantur.Sed sicut laeto corde audiendum est quod dicitur : «Factum est autem ut nlorferfitur mcndicus,etportareturab angelisinsinum Abraha?:» ita valde timendum est quod subinfertur:«Mortiius est autcm et dives, et sepultus est in inferno. » Se- pultus autem in inferno dicitui*,cum spif itus scpul- tura non indigeat, ut magnitudo pocnarorii, osten- datur. Mortuo enim sepultura debetur,et ideo quia mortuus erat in corpore,in anima sepultusin inferno dicitur, quia sine fine cruciabitiir. Sicut enim pre- ticsa cst in conspecta Domini mors sanctorua eyus m mWUM DE TEMPORE. m {P$aL cxv), sic contra mors impiorum pessima. A Audiat boc avarus, audiat pecuniarum cupidus. Quid enim prodest avaro diviti, quod in bonis ducit dies 8U08, quando in puncto ad inferna descendit? UJbiediversocoliigere possumus, qu® poDna pra^pa- rata sit raptoribus, quando dives iste, qui aliena legttur non rapuisse^sed sua non dedisse^in inferno ^epnltus ease narratur.Si enim in inferno cruciatur, qui 8uanondedit,quapGBnapuniondus est,quialiena toUit? qualibus per Isaiam dicitur : « Vsb qui con- jungitis domum ad domum,et agrum agro copulatis usque ad tcrminum loci Usa.ix), » Non solum enim rapinaySed etiam superflua tenacitas inferni pocnam meretur, sicut ipse judex pauperum curam negli- gentibus dicturus est (ilfa///i:xxv):« Discediteame, ipaledicti^in ignem fietemum,quiparatusestdiabolo ^ et angelis ejus : esurivi enim, et non dedistis mihi laanducare : sitivi et non dedistis mibi potum : bo- ^pes eram, et non collegistis me:nudus,etnoncoo- peruistis me rin/irmus et in carcere,et non visitastis me. Timc respondebunt ei et ipsi,dicentes:Domine, quando te vidimus esurientem, et sitientem, aut hospitem, aut nudum,autinfirmum,aut in carcere, et non ministravimus tibi ? Tunc respondcbit illis, dicens: Amen dico vobi8,Quandiu enim uni ex mi- aimis iBtis non fecistis, nec mihi focistis.»— aRadix enim, ut ait Apostolus, omnium malorum est cupi- ditas (/ Tim.yi). » Unde Dominus ait in Evangelio : « \sB vobis divitibus,qui habetis consolationem ve- stram (Luc. vi). »Et iterum : «Difficile, qui pecunias habent, in regnum ccelorum intrabunt {Marc. x), » Ulis denique, qui soUicite inquirore solent, utrum C anima ad similitudinem corporis membra habeat, an non, praesens lectio satisfacit. Ait enim Domi- nu8 de divite : tf Elevans autem oculos suos, cum esset in tor- n mentisyvidit Abraham a longe,et Lazarum in sinu « ejus.Et ipse clamans dixit : Pater Abraham,mise- « rere mei,et mitte Lazarum ut intingat extremum « digiti sui in aquam,ut refrigeret linguam meam, « quia crucior in hoc flamma.»Ergo et dives oculos et linguam babebat,et Lazarus digitum:quia anims ^iqmdum suam subtilem et spiritalem naturam membra creditur habere, quae habet et corpus. Quodineo facile comprobatur,quiacorporismembra uihil pQssuntsineanima.Ubi pariter dcmonstratur, quia non solum boni bonos in gloria,sed mali ma- n Ips recognoscunt in posna. Nam dives non solum Lazarum, quem prius viderat,recognovit,sed etiam Abraham, quem nunquam viderat^se recognovisse teataiur, cum ait :» Pater Abrahain,miserere mei. » Etoum (ratrum suorum absentium meminit,Iiquido datur intelligi, quia eos, quos prasentialiter malos videbat, recognoscere poterat. In quo loco etiam ostenditur» quia non solum boni,cum sint in aeterna reqnie recepti, malosconspiciuntin pcBna, sed etiam mali bonos in gloria. Quod Dei judicio agitur, ut uiide sanctis gloria, inde reprobis augeatur pcena. Dupliciter enimreprobi cruciantur cum sanctos con- spiciunt in requie, non solum quia peccayerunt,8ed etam cum eos remunerari vident, quos contemptui habuerunt. Unde in fine visa illorum gloria,dicturi sunt :«Hi suntquosaiiquandohabuimusinderisum et in similitudinem impropcrii.Nos insensati vitam illorum (cstimabamus insaniam, et finem illorum sine honore. Quomodo ergo computati sunt inter filios Dei, et inter sanctos sors illorum est? Ergo miseri erravimus a via veritatis [Sap. v). » Justi autem tanto uboriores gratias Deo referunt, quanto de majoribus tormentis,non suis meritis,sed gratia do sc considerant liberatos^quodusqueadjudicium futurum erit.Nam posiea,subiatis impiis ne videant gloriam Dei,sancti reprobos conspecturi sunt, quia illiquiCreatori suojunctierunt,nihi) eritin creaturis quod non videant. A longe dives Abraham conspicit, quia pcrimitationemejusproximusfleri noluit.Mul- tum autemad se refrigerandum Lazarum niitti pre- catur, ut ejus gloria ei fieret detrimentum, cujus pcenfle ipse noluit prsebere solatium. In omnibus enim operibus suis justissimusest Dominus,in hoo tamenejusjustum judicium declaratur,cum dicitur: « Mitte Lazarum, ut intingat extremum digiti sui in aquam, ut refrigeret linguam meam. » In men- sis enim divitum mica3superauseess6videntur,gutta autem aquae etiam pauperibus exigua est.Qui ergo minima negaverat, minimaimpetrarenequit: quia qui micas panis Lazaro dare noluit,in ardore posi- tus guttam aquce ex ejusdigito decidentem impetrare non potuit.Audiant hoc avari,qui superflua divitia- rumsuarum magis in putrcdinem verti sinunt,quam in necessitatibus pauperum expendi, non timentes illud,quod terribiliter eis Jacobus apostolus commi- natur, dicens : « Agite nunc divites,plorate ululan- tes in miseriis vestris, quse supervenient vobis. Divitise vestr» putrefactae sunt,vestimenta vestra a tineis comesta sunt. Aurum et argentum vestrum aeruginavit, et oerugo eorum in testimonium vobis erit,et manducabit carnes vestras sicut ignis (Jac.v).» Talis erat ille dives, qui dicebat in corde suo : « Destruam horrea mea, et majora faciam. » Gui a Domino dictum est: « Stulte, h«ec nocte auferetur anima tua a te : hsc autem quse praeparasti, cujus erunt (Luc.xu) ? » — « Quia ergo,»ut ait Apostolus. « nihil intulimus in hunc mundum, sed neque ali- quidauferrepossumus,habentesvictumetvestitum, his contenti simus (/ Tim. vi). » Quid cst quod spe- cialiter linguam rcfrigerari rogat, cum hinc inde ul- tricibus poenis circumsepitur totus atque cruciatur, nisi quia in eaplus seardere judicat?Ubi daturin- telligi, quiapro qualitateetquantitatepeccatorum, redditur reprobis poena tormentorum. Non enim o^qualis poena debetur ei, quiparum peccavit, et ei quimultum.QuiasicutsubunoradiosoHsnonomnes eBqualiterurimur,ita reprobi ingehennali poenanon omnes aequaliter cruciantur.Habet enim hoc subti- litas judiciorum Dei,ut per quod membrum amplius peccat quis, in eo majorem vindictam recipiat. Cum enim superius dives iste splendide epulatue m HATMONIS HALBERSTAT EPISC. OPP. PARS II. — HOMIL. %% fuissc diciturietnunc inlinguasecruciaripcrhibet, A ostenditurquiaprs csBteris membris in lingua arde- ret.In conviviis enim superflua et inanis loquacitas abundare solet : quoniam ubi venter diversis cibis et potibus distentus fuerit,statim lingua ad cachin- noSy joca, maledictiones, detractiones et castera his similia resolvitur^sicut scriptum est :« Sedit popu- lus manducare ot bibere, et surrexerunt ludere {Exod» xxxii). »Et quia in conviviis in lingua pecca- verat, in tormentis in lingua ardebat. « Quoniam, » sicut ait Salomon, «per qua; peccat quis,per hiec et torquetur (Sap. xi). » Sed forte quseret aliquis, utrumignisgehennaliscorporeu9&it,anincorporeus. Ad quod dicendum,quia sic corporcus essc creditur, ut animam incorpoream cruciarc possit. Quod au- tem rescorporeaanimam incorpoream cruciarepos- n sit, mirum non est, cum vivcntc quolibet homine spiritus in corpore tenetur. Nam apostatas angelos quis incorporeos spiritusesse dubitet ?ettamen igne gehennali sine intermissione cruciantur,sicut Veri- tas reprobis dictura est : « Ite, malcdicti, in ignem sternum, qui paratus est diabolo et angelis ojus {Malth. xxv).» Non cst ergo dubium,animaniincor- poream ante judicium ab igne corporali posse tor- queri^oum hoc in spiritibus immundis possibile de- monstretur. Justum est enim, ut qui in anima si- mul et oorpore peccant, ante judicium in anima, post judicium vero in anima et corpore crucientur. (% Et d.xit illi Abraham : Fili^ recordare quia rc- « cepisti bona invitatua,etLazarussimilitermaIa.» Gum superius Abraham patrem vocat,et nunc cum Abraham filium eumnominat,cognoscerepossumus C ex eodem populo, qui ex stirpe Abraham originem ducebat,illum fuisse.Sed summoperc illud considc- randum est,quia quem filium nominat, a pocna non liberat: quoniam in districtione justi judicii Dci tanta asqualitas justitis erit,ut nec fiiius patrom,nec pater fllium liberare vaieat, sed unusque recipiet secundum opera sua,prout gessit, sive bonum,sive malum. Quia pcccator in peccato suo morietur, et justus in justitia sua,quam operatus est,vivct.Unde et per Ezechielem propbetam Dominus,cum terram gIadio,peste et fame perituram prssdiceret, adjunxit, dicens : u Vivo ego,dicit Dominus,quia si Noe et Job et Daniel fuerint in medio ejus, filios ct filias non liberabunt, sed ipsi justitia sua libcrabunt animas Buas (Ezech. xiv).» Absque oblivione autem memo- n riae commendandum est, quod diviti voce Abrahas dicitur : u Fili, recordare quia reccpisti bona in vita tua, et Lazarus similiter mala. » -^ « Nunc autcm « hic consolatur, tu vero cruciaris. »ln quibus ver- bis intelligimus et divitcm aiiquod bonum fecisse, pro quo in hac vita bona recepit : et pauperem ali- quod reprehensibile egisse, pro quo praBScntisvitffl flagellispurgatus cst.iEquissimusenim judex Deus, sicut malum nullumimpunitumdimittit,8ic nuUum bonumabsquemercederelinquitrquiaautin praesen- ti,autinfuturoretribuit.Quotiesergo aut prosperitas praeseutis vttae nobis blanditur,aut divitiae arfluunt, timendum est ne de bono quod agimus, mercedem in praesenti saeculo recipiamus, ne forte in futuro nobis dicatur : « Amen dico vobis, recepistis mer- cedem vestram {Matlh. vi). » Quotiescunque autem aut paupcrtas nos affligit, aut flageila nos atterunt, gaudendum est etgratulandum :quia flagellaDei aut ad remunerationem nobis contingunt, aut ad proba- tionem.Proptor quod nos Scripturaadmonet,dicen8: « Fili, ne despicias disciplinam Domini Dei tui,ne- que fatigcris cum ab eo corriperis.Quemenimdili- git Dominus, corripit* flagellat autem omncm fi- lium quem recipit (Pror. iii). » « Et in his omnibus inter nos et vos chaos ma- « gnum firmalum e8t,ut hi qui volunthinctransire « ad vos, non possint,neque inde huc transmeare.» Chaos dicitur pactum vel firmaium, sive confusio elementorum. Dicitur enim chaos vorago vcl pro- fundnm. Sed in hoc loco dicimus quia infernus,ubi divcs torquebatur, longe inferius erat, unde paulo supcrius dicitur : «Elevans autemoculos suos,vidit Abraham a longe, cum esset in tormentis. » Ante advcntum enim Dominianimaesanctorum,quiapro- pter originalepcccatumjanuam regni coelestisingre- di non valebant, in sccretioribuslocisabsquepocDa erant, ad quorum comparationem infernuspocnalis longe inferiuserat,unde Psalmista precatur : « Eri- puistianimam meam ab inferno inferiori (/'«.lxxxv).!» Chaos crgo magnum flrmatum est, sivc temiinus intransmeabilis districtione justi judicii Dei, utmc isti ad illos, nec illiad istostransire possint. Quod autem illi qui in pcenalibus locis tenentur,ad sancto- rum rcquiem transire velint,nalli dubium est.Jusli autem in requic constituti,et8i per mentis compaa- sionem ad illos transire volunt,tamen quiaab a>qua- litate justi judicis discordare non possunt, ncqua- quam ad eos transire valent. Sod infelix dives de salute sua desporatus, ad fratrum liberationem, quos in saeculo rcliquerat, soIUcitudinem convertit cum ait: « Rogo ergo to, pater, ut mittas eum in domum « patris mei.Habeo enim quinque fratres,ut testetur «illis,neetipsiveniantinlucumhunctormentorum.)» Gui justojudicio Dci ad cumulum suae damnationis, non solum cognitio, sed etiam memoria reservala cst : ut non solum pro se, sed etiam pro fratribus torqueretur, quos similiter perire metuebat. Neque enim perfecta esset in divite ultio pauperis, si La- zarum non cognovisset ; neque perfecta pcBna in tormentis, si fratrum, quos in saeculo reliquerat, non meminisset. Quo exemplo nos instruimur,quia aniifiae sanctorumin asternabeatitudinerucept^.pro salutc charorum,quos inter saeculi pericula relique- runt, intercedere creduntur. Et quia juxta Scriptu- rae auctoritatem, qui sibi nequam est, nulli bonus erit {EcclL xiv), diviti pro fratribus roganti respoa- detur : « Habcnt Moy^cn et prophetas, audiant ilios. » At ille dolore constrictus : « Non, inquit, pater « Abraham, sed si quis ex mortuis ierit ad eos,poe 597 HUMILIiE DB TEMPOItE. m ft nitentiam agent. » Et qiiia (ut ait Salomon) nec A Aliqnando maloB doctorea, siclit per proptietam di- opas^nec ratio, nec scientia, neque prudentia est apud inferos [Eccle. iv), adhuc subditur : « SiMoy- u sea et prophetas non audiunt, neque si quis ex « mortuis resurrexerit, credent. » Quasententialuce clarius patet, quia qui Moysen et prophetas audire contempserunt, Ghristum a mortuis resurgentem credere noluerunt: vel qui praecepta Veteris Testa- menti contemnunt, utique veritatem Novi Testa- menti,qaaBChristi resurrectionem prasdicat m'nirae implere possunt. Sed quia hapc mornliter ad terren- dam divitum avaritiam, et pauperu m inopiam conso- laadam diximus, hinc breviterqui allcgorice signi- ficent,videamus.Perdivitem cniniet pauperemduo pneccpta populi significantui', JudaBorum sciliceirt citur : • Speculatores cjus cffioi omnes, nescierunt universi canes muti, non valentes latrare, videntes vana et amantcs somnia ([sa. cvi). » Et iterum : uCanesimpudicissimi nescieruntsaturitatem (/6.)» Bt Joannes in Apocalbpsi : « Foris cancs et vencfici, et impudici.ot omnis qui amat et facit mendacium (Apoc, XXI i). » Sed in hoc loco bonos prsdicatores significant, de quibu» per Psalmistam dicitur : « Lin- gua canum tuorum ex inimicis ab ipso {Psal. lxvii). » Canis enim vulnus quod Iingit,citius ad sanitatem pcrducit. Quid autem sunt vulncra nisi peccata? Sicut cnim vulnus ab intcrioribus visceribus foras in cute crumpit,sic peccata per confessionem pan- denda sunt, ut ad sanitatem anim.i; quis pervenire geatium.PerdivitemJudaBorum populus praBfigura- n possit. Igitur nihil aliud est peccatnrum confessio tur,qui non soJum carnales divitiaa,sed etiam spi- ritales per legis notitiam accepit, quibus magis ad nitorem, quam ad utilitatem ususest.Qui pnrpura indutus est in martyribus,hyssoin virginibusrsive purpura in regia dignitate, hysso in gloria sacerdo- tali. Epulabatur quotidie splendide,in Patrum elo- quiis meditando. Per pauperem vero Lazarumgen- tilis populus designatur,quipauper exstitit,quando alegis notitia et cognitione Dei alienus fuit. Jace- batadjanuam ejus,quia intrajanuam scientiffilegis ingredi non poterat. Ulceribus plenus, id est di- versis peccatorum criminibus fcedatus. Gupiens sa- tiari de micis, qua; cadebant de mensa divitis, et nemo ilU dabat ; quia illo superbus Judaeorumpopu- lus verba, quse de legis scientia profluebant, genti- nisi quaedam vulnerum ruptio. Et nos ergo confi- tendo peccata nihil aliud agimus,nisi quod pestife- rum in mente latcbat, aperimus. Quia ergo sancti prffidicatorea gentilcm populumad peccatorum con- fessionem vocaverunt,quasi spiritalescanesvulnera Lazari lingendo curaverunt. Undebene idem Laza- TuStadjutus interprctatur:quia illi ad salutem eum adjuverunt, qui peccata sua eum confitcri docue- runt. Et quia gcntiles per fidem filii Abrahep elTecti sunt, rectc subjungitur : « Factum cst autem utmo- reretur mendicus ct portaretur ab angelisin sinum Abrabfle. » Pauper autom in sinum Abrahae porta- tur, quia per fidcm gontilis populus ad socictatem patriarcharum colligitur, Domino dicente : « Multi venient ab oriente et occidente, et recumbent cum bu9 darenolebant.Etdum prsceptis legis magisad C Abraham et Isaac ct Jacob inregnocGeIoram(Afa/M. elationem, quam ad charitatera et utilitatem usus est, quasi ex acceptis dapibus tumuit. Mensa enim Scripturam sanctam significat, sicut scriptum est: « Parasti in conspectu meo mensam adversus eos qni Iribulant me (Psal. xxii). ■ Micae autem, qu® cadebant de mensadivitis,verba sunt,quae deregis «cicntia, ut diximus, profluebant. Has cupiebatac- cipcreiste pauper, gentilis sciIicetpopuIus,dequi- buserat illa mulier Chananaea quaeDominosibidi- ccnti, w Non est bonum sumere panem fTIiorum,et mitterc canibus, » respondit dicens : « Utiquc, Do- niine,nam etcatelli edunt dc micis, qua? caduntde mensa dominorum suorum (Matlh. xv).iSedqucm contemnit, Deus non despicit. Quando cnim vni). » At vero Judaeorum popuIus,qui credereno- luit, propter pcrfidiam repellitur. Unde bene dici- tur : Mortuus est autem divos, et sepultus est in inferno. » Rectc in capite hujus lectionis primum posuit divitem, dcinde paupercm : nunc vero pri- mum paupercm,dcinde divitem,ut ostenderet quia Judaicus populus, qui fuerat in capite superbiendo et so exaltando, fnctus est in cauda: gentilissebu- miliando, qui erat novissimus, factus est primus, quia, sicut per sapientissimumSalomoncm dicitur: «Superbum scquitur ignominia,ethumilemspiritu gloria (Prov. xxix). » Unde et Dominus in Evangelio ait : c< Omnis qui se exaltat, humiliabitur (Luc, XIV xviii). • Et iterum : « Erunt primi novissimi, cxcelsus Deus humilis factus est homo, nonsolum d et novissimi primi [Mallh. xix). » Qui Abraham a »d Judeorum populum, sed etiatn ad gentiumprae dicatores suos mittere dignatus est. Unde benc di- citur: « 8ed et canes veniebant et lingebantulcera eju8. » Canes in Scripturis,varias habent significa- tioneB.AIiquandopopuIumJudaeorumsignificant,ut 'D Psalmo Iegitur:» Vel quia ejusdem pars populi,qui ad- huc in praesenti vita subsistit, in quinquesensibus corporis constat, quos sensus qui ad spiritalem in- tellectum fiectere nolunt, recte de corum contuma- cia subinfertur : « Si Moysen ct prophetas non au- diunt, neque si quis cx mortuis rcsurrexit cre- dent. « Ideo enim in Christum, qui ex mortuis re- BurrGxit,non credunt,quia Moysen ct prophciarum dicta spiritualiter nonintelligunt.Unde Salvatorait in Evangelio:Sicredereiis Moysi^crcdcrctisforsitan n et mihi. De me enim ille scripsit {Joan. v). HOMILIA CXI. DOMINICA TERTCA POST PENTECOSTEN. (I JoAN.iii). •Nolite mirarijBi odit vos mundus.» Et reliqua. Mundum, dileciores mundi dicit. Nec mirandum quia qui amant roundum, fratrem a mundi amore separatum et coBlestibus tantum desi- deriis intenium, amare non possint. Abominatio est enim peccatori religio, ut Scriptura iestaiur. «Nos scimus quia translaii sumus de morieadvi- «.tam,quon]am diligimusfratres.» Ncmosedevir- luiibtis falso extollat, nemo suarum virium paupcr- tatem ultra modum metuat. Apertuin dat indicium. (t quoniam diligimus fratres, » quia quicunque fra- tema dilectione plenus est, ad saluiem electorum C pertinet,quia portionem babere in icrra viventium meruit. « Quinon diligit, manei in morte. »Mortemdicit anime. « Anima quae peccavcrit, ipsa morietur (Ezech, xviii), » Vila quippc carnis, anima : vita anims, Deus est. Mors corporis, amitierc animam : mors animaj, amittere Deum.Undeconslat,quia in anima mortui omnes in hanc lucemnascimur, Ira- hentes ex Adam originalc pcccaium, sed Christi gratia fidclibus regonerando agitur,ui in animavi- verepossint.yerum baptismatis et fidei mysterium illis solum prodcst, illos de morle trahit advitam, qui sinccra menie diligunt fratres. Atque ideo no- tandum, quod non ait : Qui non diligit,vcnlnru8est in moriem, quasi dc pcena perpclua loquerctur,qua) n restai peccatoribus in futuro; scd « Qui non dili- git, inpuii, manet in inortc, » de qua cliam in hac vita, si fratres porfecto amaret, exsurgere pos- set. Ilinc ctenim diciiur in Apocalypsi : « Beatus et sanctus,qui habetBpcm in rcsurrectione prima, in his secunda mors non habei potesiatem (Apoc. xx). » « Omnis qui odit fiatrcm suum, homicida esi. » Si contemncbat quisque odium fraternum, nunquid ct homicidiuin in cordo suo contcmpturus cst ? non movetmanusad occidendumhomiceni,et homicida j 'm icnetur a Deo, vivit illc, et iste jam intcrfector judicatur. « Et sciiis quia omnis homicidanon ha- <( bei vilam in se manentem. » Nam ubi reiribQtio- nis iempus advcnerit, cum Gain qui ex maligno crat, damnabilur eiiam qui hoc homicidii genere tc- netur(G^». iv), ut discordet ci dissideat, ei pacem cum frairibus non habeat. Notandum enim qaod non ait absolutc, « homicida non habei vitaminse roanentem : » sed omnis, inquii, homicida,8cilioet non solum illequi ferro,verum et iiie qui odiofra- trem insequitur. « In hoc cognovimus charitaiemDei,quoniamille « pro nobis animam suam posuit.^QualisperrecU charitas osso debcat in nobis, Dominicas passionis exomplodidicimus. «Majorem namquehacdilectio- ncm nemo habei, quam uianimam suam quisponat pro amicis suis {Joan*xv). » Unde et Paulns ait: « Commendai aulem Dcus suam charitatem in no- bis,quoniam cum adhuc peccatorcs essemus, Chri- stus pro nobis mortuus C8t(/?emi. vi). » Hancbealus Petrus haberc monebatur, cum Domino dicentc, « Petre, amas me ? pasco ovcs meas, » respondit sc amare,8talimque audivit: Cum autem senuerls, extcndes manus iuas, ct alius te cinget, etducct quo tu non vis. Hoc autcm dixit (ait Evangelium) significans qua morte clariflcaiurus cssct Deum (Joan. xxi). M Cum enim amorem confitentl suas commendaret oves, cum in tesiimonium perfecli amoris animam pro eisdem ovibus ponere docebat. « Et nos debcmus pro fratribus animas ponere. » Sed dicit aliquis forlc : Et quomodo possum ha- bere istam charitatem ? Noli cito desperare de te, foHc nata est, sed nondum perfecta est,nutrieam, ne offocolur. Et unde novi, inquit, naiam in mc esse charitalem, quam nutriam? Audi sequentia: «Qui habuerit subsianiiam hujus mundi,etvide- « rit fratrem suum necessitatem haberc, et clause- « rit visccra sua ab co, quomodo charilas Dei manet « in 00? » Ecce undc incipit chariias. Si nondum es idonens mori pro Iraire, jam idoncus eslo dare dc tuisfacultaiibus fratri. Si eniin molestiam pa- iienii non conipateris, non utique pateris : ex quo anibo regcnerali "estis.charitas manei in ie. '« Filioli mei, non diligamus verbo nequelingua, « sed opere et vcritale. «Opere videiicet,cumfratcr aut soror nudi sunt ct indigent victn quolidiano, demus cis quac noccssaria sunt corpori. SimiHer cum spiritalibus donis cosegere conspicimus.pra?- stemus ooruni necessitaii quae possumus. Veriiate autcm, ut eadem eis beneficia Bimpiici inientionc largiamur, et non propier laudem bumanam, non propier jactantiam, non ad injuriam aliorum, qui majoribus praditi substaniiis nil tale fecerint.Quff- cunque enim mens hujusmodin«vis inftciturjinhac puritas veritatis habitare non valet, tametsi opera dilectionis proximis impendere videatur. « Ih hoc cognovimus quoniam ex veritate sumus. ' id cst, cumopcra picialis in veritate facimus,patct quia ex verilate suinus, quae Dcus est, utpote qui ejus perfoctionem pro modulo nostro imitamur. 6D1 UOMILIiE D£ ITEIIPQRE. 608 HOMILIA GXII. DOMIXICA TERTIA POST PENTECOSTEN. (Luc. xiv).(( In illo tempore dixit Jesus discipulis « suis similitudinem hanc : Homo quidam fecit « ccenam magnam, et vocavit mullos. »Ft rdiqua. Omnipotens Deus in cxordia mundans formationis, ftd secognoscendum, sequeperpetualiter laudasdum doas raiionabiles creaturas, angelicam scilicet et hu- inanam,condidit.Sed quia angelica magna ex parte per superbiam lapsa cst^ humana natune stantiin- vidit, camque ad lapsum peccandi traxit, atque paradisi deliciis privavit. Unde scriptum est : oli mors introivit in orbem terrarum {Sap, ii).» Has delicias primus homoami8it,quando in paradiao precepta vit» contempsit. Expulsus au- tem a paradiso, tam longe ab ejus deliciis peccando effectus est, ut vix eas nominatas recordari possit atque spiritales paratus tangere,nisi per similitudi* neaet parabolas. Qnia hoc inter eamales et spiri- tales delicias distat,quoniam carnales delicie, cum habentur,in iastidio sunt:cum vero non habentur, in desiderio. At contra, spiritales delioia tunc in fasUdiosuiit,cum non faabentur,eduntur:etquanto magie degustantur, tanto amplius desirantur. Hinc et Psalmista ait : « Gustate et videte quoniam sua- vis est Dominus (Psal. xxxiii). » Primum dixit, gustate ; deinde, videte. Ac si diceret : £^'us dulce- dioem percipere non potestis, si hanc minime gu- staiis. De quo et apostolus Petrus dicit : « Si enim gustatis quoniam dulcis est Dominus (/ Petr. ii). » Quiaergo ab earum degustatione homo peccando longe recesserat, pius et misericors Deus nolens humanam naturam, qus aliquid fragile ad delin' quendum habuerat, perire perpetuo, iterum posni- tentibus has delicias praeparavit, atque ad earum saporem hominibus denuntiandam, servum suum mbit. Nam, ut supra retuiit evangelista^cumdice- rel Dominus Pharis«o,a quo fuerat invitatus ( Lur. xiv) ; « Gum facis prandium aut coenam, noli invi- tare eos qui te iterum reinvitent, et fiat tibi retri- bniio, sed voca pauperes ac debiles, et beatus eris, qoia non habent, unde retribuant tibi ; retribuetur enim tibi in retributioQeju8torum,»quidamdecir- camstantibus dixerunt : « Beatus qui manducabit panem in regno Dei. iEt Dominus ad illos:»Homo quidam fecit coenam magnam, et vocavit multos. » Spiriluaiiter homo isteDeusest inteiligendus de quo scriptum est: u Uomo est,et qnis cognosciteum?» Etiterum : « Hoflio natusestin ea,etipsefondavit eam Altissimus (PsaL lxxxvi). » Qui vero homo vocatur ab bun^anitate, quia benignissimam largi- tatem quotidie generi humano exhibet. Qui fecit csnam.magnam, quia indeficientem satiptatem in etema dulcedine electisanimabus prsparavit. Vo- cavitantem multos, primumpersemetipsum Judseis prasdicando, postmodum per prsdicationem aposto- lorumexquatuormundi partibus populum gentium ad fidem vocaiido,de qua vooatione per Psalmistam A dicitur : « Annnntiavi et locutus 8um,mttUiplicati sunt super numerum {Psal, iii). » Super ni^merum reprobi multiplicantur, quia extra numomm electo- rum inveniuntur. Multi enim vocantur, sed pauci veniunt:quia multi intrant in Ecclesiamperildem^ sed pauci salvanturper operationem.Stnedeigno- rantia homiLCs excusationem baberent, « misit ser- vum suum hora ccenadicere invitatisutvenirent. » Servus istc qui ad invitandosalio8mittitur,ordinem prsBdicatorum significat. Qui dum verbnm divinum intra Ecolesiam annuntiant.quasi plurimos ad cqb- nam vocant. Non solum enim divinae pietati satis fuit, quod ffiteruas delicias nobis praeparavit, sed etiam servis missis^ carum dulcedinem nobisenun- tiavit.Ex quibus unus erat ille, qui dicebat : « Pro «v/» Sunt enim.plerique qui non facile ad Deum convertuntur, non apprehendes eos, quaer^, et non inyemeseos, et dices : « Revertar Ad vjrjam meum pnorem,quia bene mihi erat tunc magis quam nunc<0<^. n). » Valde autem terribileestqi|od ip conGlusionebuJus parabolffi dicitur : « Dico autem.vobis quod nemo iUqrqm viroruip, « qui vocati sunt, gustabit cocnam meam. » Quod om- ne^enim vocati sumus» spimus ntrum iauteoiad«tfi^ n^m beatitudinem degustandam perventuri, adhuc ignQramus.Multi^enim mpdja vocqit nos Deus,perfi- dem.per baptismum, per exempla patruip, per ^m- pera et adyersa^per somnia et r0yelation€t8*Quia ergo iaexcuaabiles sumusde vocatione,so)lifitie,datzeluj9 n^eu^ a te. » Tales aigQiOcavit puer ille Amalephites, de quo in Begoorum Hbris legitur^ quisociisfu^ientibusiniirn^us in via remansit, quem David per^equeps Amalecbites reperit, eumque cibo et pqtu refoQillavit, atque duoem sui itineris fecit, ct ipse pQ^stea cum David Amalechites percussit, a quorum consortiq inlirmius in via remansit (/ Reg. m nOMILliE UE TEMPORE. iib « Omnem sollicitudinem vestranri projicienles in « 6dth, quoiiliitti iJDM" curaeSt de vobis. »' Ut Psalmista nos' adUionet, dicens : « JTacta cogitatum' tuum in Ddihiho, et ipse te enUtriet {Psal. liv). » Et alibi : « Inqiiirentes autem Domihum noh deflcient omni bono (PsaL ixxiii). » Et ipse Domihus ih Kvangelio : « NoHte dolliciti esse dicentes, quid manducabimus, aut quid bibezxius ? scit enim ^ater vesler quia bis omnibils indigetis. Qucerite ergo primum rcghum Dei et Justitiani ejus, et haec omhia adjicienlur vo- bis {Matth. vi). » « Sobrii estote, et vigilate. » Semper in sobrictate et modestia vitam vestram habetote, cavehtes seih- per astulias diabbli, e't vigilate jugiter in custodia ihaindal6rum Dei, et in ciistodia animarum vestra- pum. Sequitiir : « Qiiia adversarius vester diabolus tanquam leo K riigiehs circuit, qUaerens quemdevoret. » Diabolus enlcd nuhqiiam dormiens, nunquaih ab insidiis ho- minum requiescens, sed semper die et nocto circuit tentando et insidias ponehdo hominibus, quaiiter quemquam illoi^uni, qui Dei voluntate suBjecti sunt, sua valeat suggestione decipere, « quajrens quem devbret » nbn corpbre, sed anima, quemcunque ad nociva et inutilia valeat pertrahere carnalia desi- deria. « Cui reJsistite, fortes ih fide. » Exemplo Cliristi et sanctorum ejus conteihnentes dulcedrnem carna- lis c6hcupisceniise,recordantesjugiter quidsit illis amaritudinis prseparatum, qtii desideriis terrenis inseWiunt, nec Cohverti a malitia sua per po^niten- tiam volunt.Nos ergo fldeliter Domino adhserere sata- ganius, ejusque praecepta jugiter meditemur,carni8 nostrae desideria c6nt^raihu8,et resistamus fortiter diabolo bosti nequissimo, in fide recta, in spe firma ad Dei omnfpotentis misericordiam, in cbaritate perfecta ad servitiuni ejus, in operibus misericor- diae et pielatis, ut ejus largieiite gratia, mereamur et de bost^ {riumphum, et scternas b^atitudinis prae- mium. « Deus autem omnis gratis^ qui vocavit nos in « £eternam suam gforiam in Christo, »perincarna- uoilem unigehiti Filii sui, quem pro mundi misit mori salute. « Modrciini passus, » qui in boc miindo quamvis modici temporis, multas sustinuit pro nobis iiuu- rias, ad ultimum etiani crucifixus et occisus est pro redemptiohe hostra, et' mori dignatus est pro nobis. Modicumque temporis retentus a morte, statim sur- rexit terlia die. « Ipse perlicret » fn nobis bonum quod coeperat, hpsque^ in sua semper voluhtate, et in diviha reli- ^ohe ccn6firmet et coiroboret, » in perseverantia libnorum operum. HOMILIA GXIV. ffDMiNtCJil (K^AETA POifr PElMCO&TSN. {Luc. XV.} « Ih illo tempore : £!rant appropinquan- « telf ad Jesuih publicisini et pdccatores, ut audireat A <( iilum. » Et reliqua. Sicut unius peccatoris casus multos ad despcrationem irahere solet, qiii cjua malum execbpliim imitantur, sic unlus recuperatio muitis prodeat ad ealuVem*. Quod in exordio hujus Icctionis facile comprobamus^ si superiora bujus Evangeliisolliciteconsideremus.DtenimevaDgelicus sermosupraretulit : Trahsiens Jesus,vidithominem sedentem ad telohium, nomine Levi, qui ct ipse princeps erat publicanorum, et vocavit eum. At ille relictis omnibus surgons, s^cutus est illum.Et fecit ei convivium magnum in domo sua, et erat turba multa publicanorum discumbentium cum eo. £rgo pubiicani et pcccatores vidcntes principem suuni tum benigne a Deo non solum receptum, sed etiam in ordinem apostolatus vocatum, tandem resumpta u fiducia, quasi aegroti ad medicum accesserunt, ut audirentillum.Etnon solum ad colloquendum^sed ctiam ad convescendum recepti sunt. Quod videntes scribae et Pbarisaeiy qui de falsa justitia sibi ap- plaudebant, non soliim sgrotos ad medicum acce- dentes, sed etiam ipsum medicum ore contumaci reprehendebant, dicentes : « Quia hic peccatores recipit, et manducat cum « illis. » Unde coghoscimus, quia sicut vera justitia compassionem babet, sic falsa dedignationem. Do- minus autem Jesus Cbristus vcram ju»titiam habens, compassione ^t misericordia publicanos et pecca- tores suscipere non est dedignatus. Pbflerisffiiquidem qui falso se justos arbitrabantur, non solum pecca- tores despiciebant, sed ipsum medicum peccatores 1 vocantcm reprebendebant. De quorum numeio erat C ille unus Pharissus, nomine Simon, qui cum invi- tasset Dominum ad domum suam,et vidisset mulie- rem peccatricem lacrymis pedes ejus rigantem, et capillis suis tergentem,diccbat in corde suo : « Uic si esset propheta, sciret utique quffi et qualis est ba3C mulier, (}uae tangit eum, quia peccatrix est {Luc. vii). » Quem prseveniens Domihus^ ait ilii : u Simon, habeo tibi aliquid dicere. At iile dixit : Magister^ dic. » Ait illi : « Duo debitores erant cui- dam feneratori,unus debebat denarios quingentos, et alius quinquaginta. Non babentibiiB iiJis unde redderent, donavit utrisque. Quis ergo eum plus di- ligere {Ibid,) » habuit? At ille hoc^quod negarenon potuit, rcspondit, dicens : « i£stimo quia is cui plus donavit {ibid). » Et conversus ad mulierem, dixit ^* Simoni : « Vides hanc mulierem ? Intravi in domum tuam,aquam pedibus meis non dedisti, haecautem lacrymis rigavit pedes meos, et capillis suis tersit. Osculum mibi non dedisti,h(BC autem ex quo intra- vi, non cessavit osculari pedes meos. Oleo caput meum non unxisti^haec autem unguento unxit pedes meos. Propter quod dico tibi, remittuntur ei pee- cata multa {Ibid), » Sed iilis murmurantibus, Do- minus falem similitudinem adhibuit, ut et eorum murmurationem ex ratione compesceret, et ipsa si- militudo ad ipsum Auctorem omnium specialiter pertineret. i( Ait enim ad iltos paraboIaQl istami dicehs : Quis 611 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PA8S 11. — HOMIL. 6» « cx vobis homo, qiii habcl contiim oves, etsi per- c< didcrit anam cx illis, nonnc dimittit nonagiuta no- c< vem in deserto, et vadit ad illam qus perierat, « donec inveniat illam ? » Ac si diceret : Si vos ovem perditam studio tanto et labore inquiritis, non ovi, sed vestra; avaritis eonsulentes, quanto magis ego hominem debeo ad imaginem Dei factum qusrere, et de perdltione liberare ? Quia non veoi quemquam perdere, sed omnes saivare (Luc, ix). Spiritaliter bomO iste, ille est de quo prophcta ait : «< Ecce ve- niet Deus et homo de domo David^ » scilicet Dominus Jesus Christus, qui habuitcentum oves, quando an- gelicam et humanam naturam perfectam creavit. Centenarius cnim uumerus perfectus e3t,et ipse cen- tum oves habuit, quando ad obtinendam aeternam perfectionem angelorum et hominum naturam con- didit. Una enim ovis tunc pertit, quando primus ho- mo peccavit. Sed ille,cuju8 misericordia est ab aeter- no et usque in seternum super timentes eum, noLens bumanam naturam perpetuo perire, relictis nona- ginta novem ovibus in deserto, abiit illam quaerere quae porierat. Desertum hic coelum intattigitur. Quia enim desertum dicitur derelictum recte in hoo loco coclum desertum vocatur, quia primus homo pec- cando illud deseruit. Quod manifestius significare volens alius evangelista pro deserto, in montibus posuit,ut intelligas, in excelsis. Reliquitergo nona- ginta novem in deserto,quando iitos angelicos spi- ritus in cgcIo relinquens, propter nos et propter nostram salutem humansm naturam suscepturus, intravit terram. Notandum tamen quia non sic eos deseruit, ut semper per divinitatis potentiam cum illis non esset, per quam ubique est pr8Bsens,ubique est tntus, sicut et nos deseruit, quando ad illos re- diit. Quaesivit enim ovem se non quserentem, quia natura humana cum non posset accedere ad ejus divinitatem, factus est nobis vicinus ^er humanita- tem, teste Apostolo, qui ait ; <( Semetipsum exina- nivit, formam servi accipiens,in similitudinem ho- minum factus {PhiL ii). » Et iterum : cc Atubi venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub lcge, ut eos qui sub lege ersnt redimeret, ut adoptionem flliorum recipere- mus {GaL iv). » cc Et cuni invenerit eam, imponet in humeros suos f gaudens. » Per humeros Dei iabor pasaionis ejus exprimitur.Quoniam ergo habet homo m£gorem for- titudinem in humeris ad onera portanda, quam in caeteris mcmbris, merito per humeros virtus pas- sionis designatur, sicut Isaias ait {cap. ix) : « Et factus cst principatus ejus super humerum ejus. » Quia enim in humeris onera portare solemus, inventam ovem in humeris pcsuit, quando nos per laborem suae passionis ad coelestem gloriam revocavit. De quo per beatum Petrum dicitur : cc Peccata nostra ipse pertulit in corpore suo super lignum, ut peccatis mortui, justitiae vivamus.cujus livore aanati sumus. Eratis enim sicut oves errantes, sed conversi estis Duno ad pastoremet episcopum animarum vestrarum A (/ Pclr, ii). M Sivc impositam in humeris ad gregcm reportavit, quando nos ad 8uam similitudinem re- formavit. Uoc est ergo ovem iaventam in humeris imponere, quod juxta aliam pareholam homincm a latronibus vulneratum imponere in juoieatum et ducere in stabulum. c< Et veniens domum. » Domus, ad quam iav«Kitt ovis reportatur, coelestis est patria^ ad quaro \\h spiritalis ovis pii pastoris humeris se reportari opta- bat, cum dicebat : c< Unam petii a Domino, haiie requiram, ut inhabitem in domo Domini omnibos diebus vita meae, ut videam voluntatem Domini,et visitem templum ejus {PsaL xxvi). » Et iterum : ,c< Erravi sicut ovis quae periit, require servum tuum, Domine {PsaL cxviii). » Inventa ergo ove, ad Do- 9 minum revertitur, quia post liberatam humanam naturam, post triumphum su-'e passionis, adl^celum rediit per gloriam ascensionis. Quanta autem gloria de hominis liberatione angelis in coelis orta ail,ma- nifestatur cum subditur : « Vocat amicos et vicinos, dicens illis : Congratu- « lamini naihi, quia inveni ovem meam qua? perie- cc rat. » Amici et vicini angelorum spiritus sunt, qui amici recte vocantur, quia ab ejus veritatenun- quam discordant. Vicini, quia visionem clariUitis illius e proximo contemplantur. Notandum autem quod non ait, congralulamini invents ovi, sed mihi, ostendens quia nostra salus illius es^gaudium.Piis- simus enim Deus, cum sit immutabilis, sicut bu- mano more contristari prohominumperditionedi- citur, sic de ejus salute gaudere. Quod autem de C hominum perditione doleat.ipse per prophetam de- clarat, cum enumeratis Jerusalem peccatis,adjungit« dioens : In omnibus istis contristabas me. Quanlum autem de ejus salute gaudeat evangelista declarat, dicens : In illa hora exsultavit Jesus spiritu, et di- xit : cc Confiteor tibi, Domine, Pater cceli et terr» qui abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis {Matth. xi). » Gujus gaudii perfectionem Dominu8declarat,curo exponens simi- litudinem subjungit, dicens : c< Dico vobis quod ita gaudium est in cei virtus ot Dei sapientia. Quai* mulier habens dra- climam deceoi', quta angelorum et hominum rationa- iem creaturam creavit.Novem enim sunt ordines an- gelorum, id e8tangeli,archangeli,throni etdoncina- tiones,virtute8, principatus et potestates, cherubim et seraphim .Decimus enim per superbiam cecidit. Sed j) ut electorum numerus compleretur, ad illius restau- rationem homo decimus creatus est. Quia tantam maltitudinem exanimabus fideliumccelumrcredimus ^nsuram ,quant08 illic contigit angelos remansisse juxta iUud quod scrjptum est: Statuit terminos ho- iQinum juxta numerum filiorum Israel. Et sicut Do- minus ait in Evangelio : In resurrectione « neque nu- I>eQt, neque nubentur; sed erunt squales angelis in ccelo {Marc. jni). » In drachma enim imago regis exprimitur : etquia angeiorum et hominum apiritus ad imaginem Dei creati sunt, peote in drachmarum nomino ezpriisttntur. Unam drachmam mulier per* didit, quundo pHmus homopeccavit.Sed Dei sapien. tia, nolens hominem perire perpetualiter, accendit lucernam. Lucernam quippe accendit, quando hu- manam naturam, quam ex nobis assumpsit, virtute miraculorum per suam diviuitatem clarincavit. Lu- cernaenim lumenest in testa, lumen intestadivini- tas in humanitate. Sicut enim lumen in teata conva- lescit, ita Dei caro pcr ignem passionis ad immor- talitatem transivit, sicut ipse per Prophetam ait : « Exaruit velut testa virtus mea {PsaL xxi). » Sed postquam mulior accenditlucernam, domumevertit, quia cum Dominus in humanitale apparuit, statim cor humanum ad pGenitentiam agcndam convertit, ipso dicente: « Pcenitcntiam agite, appropinquabit enim regnum coelorum {MaUh, iii). » Evertitur quippe domus, quando homo illud quod nequitcr gessit, graviter in seipso puniens destruit. « Et cum invcnerit, convocat amicas et vicinas, « dicens : Congratulainini mihi, quia inveni drach- « mam quam perdiderara. » Amics et vicinfle, su- pernae civitatis virtutes sunt et angelorum scilicet spirilus, qui ab ejus voluntate nunquam discordant, nec ab iiiiusvisionealiquo intervallo temporis sepa- rantur. Congratulabuntur namque angeli in inven- tioneovisctdrachms,quandonumerumsuum,quem per apostatam angelumimminutum viderunt,pcrrc- cuperationem hominis compleri ccrnent. Notandum autem, quia non ait, congratul&mini invents drach- mas, sed mihi, ostendens quianostra liberatio libe- ratoris est exsultatio. Magna est enkn spes conversis peccatoribus, magnafiduciapflenitentibus tribuitur, cum subinfertur : « Ita dico vobis, quia gaudium erit coram augelis « Dei superunopeccatorepoenitentiamagente,quam « supra nonagintanovem justis qui nonindigent poe- « nitentiis. • Quis igitur habet tam durum pectus et impcenitens cor, ut hjec audiens non convertatur ? Ut ergo gaudium habeant de nostra conversione an- geli,utiquc dignum est ut luctum in terra teneamus, dicentcs cum Psalmista : « Lavabo per singulas no- ctes lectum meum (Psal. vi), » ut impleatur in nobis quod Dominus dicit in Evangeiio : « Beati qui lu- gent, quoniam ipsi consolabuntur {MaUh, v. » Sed videndum est qualis debeat essc pcDnitentia, quia multi sunt, qui se peccatorcs assidue dicunt, etta- men adhuc delectat eos peccare. Alii a vino et carne se abstinent, alii largas eleemosynas tribuunt : sed quia a peccatonon cessant, fructus dignos poeniten- tis non faciunt.Quonium veram poenitentiam facere non potest, nisi qui peccatum odit et Deum diiigit. Ille cst enim poenitens dicendus, qui sic prfleterita deflet, ut iterum flenda non commitlat. Unde bene poenitcntia dicta est, quasi punientia : quia ita prae- terita mala punire poenitendo debemu3,ut ea iterum poenitenda non committamus. Quia qui prfleterita plangit, et futura cavet, sccurus ad Deum venit. Qui enim delectabiliter et sine cessatione malis operibus inhfleret, et a cibis^ quos Deus creavit ad perc^^ien- dum cum gratiarum actione, se abstinet, magisirri* U15 IIAYMONIS IIALBERSTAT. EPISC. OPP. PAKS II. — HOMIL. m " Bor quam pcBnitens dicendus est. Utrumque enim A ^^ <:orde et miseria compositum est nomen; Id qua poenitentibus necessarium, ut et pro peocatis amari- tudinem habeantin corde^et afffictionem-in corpore, ut cs^ro, qu» laeta nos t]%xit ad culpam, afflicta re- duoat ad veniam, juxta illius exemplum qui ait : « Ck)nversus sum in aerumna mea, dum conflgitur spina (Psal. xxxi), » Unde alibi voce pocnitentis di- cittir : « Manducabam sicut cinerem panem meum, et poculum meum cuni fletu miscebam. A facie iros et indignationis tu® {Psal. cr). » Et iterum : « Ego autem dum mihi molesli essent, induebar cilicio, et humiliabaui iu jejunio animam meam (PsaL xxxiv). » Hiuc ecclesiastica consuetudo publicam poc- nitentiam in cinere et cilicio indicerc consuevit,ut in asperitatd ciiicii afQictio sentiatur exterius, et in \i- compositione ostenditur,quia ubicunqueestmifferito, ibi necesse est miserioordia* Duobus antem mo(jys misericordiam intelligimus : una est corporalis et altera incorporalis; una visibilis et altera invisibilis. Ad corporalem namquc misericordiam pertVnet,esu- rienti cibum, sitientipotumtribuere^vestirenudum, suscipere hospitem, visitare inflrmum.sepeliremor- tuum^ ct peccantibus in nobis ex corde dimittere,et necessitati proximorum juxta vires succurrere, et cstera his similia pietatis operaimpendere.Autvero spiritalis misericordia est insipientem docere, con- solari dolentem^ exhortari» bene agentem, corripere negligentem, et sup^rbienten^ ad bnttilitatemetsa- tisfactionem provocaro, et castera talia.Una est ergo - sione cineris recordatio sit humanitatis interius. j^ bona, et altera melior : quia tanto est melior mise Hinc in voce beati Job in persona pocnitentium dici- tur {cap. XLii) : « Idcirco ipse me reprehendo, et ago posnitentiam in favilla et cinere. » Nuilus de magni- tudine peccatorum dcsperct, quia etsi magni morbi animarum, omnipotens est medicus, qui non venit vocarc justos, sed peccatores ad poenitentiam. Nul- lum enim vulnus peccati tam magnum est^ ut per pocnitentiam sanari non possit, si tamen medicina pocnitentiffi non negligatur. Non enim ille mentitnr qui ait : « In quacunque die peccatorconversus fucrit, ct ingemuerit,pcccata iilius oblivioni tradentur.» Et itcrum : « Vivo ego, dicit Dominns, nolo mortem peccatoris, sed ut convertatur et viyai(Ezech. xvni et }»^rii). » Hinc peccatricem animam ad pocnitentiam ^i*ovocans,per prophetam Dominus dicit : « Nunquid ricordia spiritalis quam corporaiis, quantoestam- ma melior quam corpus. Per unam enim reficitur corpus, quod est moriturum.per alteram anima sine flnc mansura.Igitur qui utramque potest impeodere, perfecturf est.Si quis autem spiritalemimpendcrenon valet, saltem corporalem non negUgat, ul in retri- butione justorum audire mereatur: « Venite, bene- dicti Patris meii, peicipite regaum, quod vobis pa- ratum est ab origino mundi {MaUh. xxv). >» Hanc habere volebat Paulusapostolusdisoipulossuos,qui- bus dicebat : « Induite vos, sicut elecli Dei, viscera misericordiaB, estote invicem benign! {CoL in). ■ Ad hanc habendam Peti^us apostolos per epiatolam fide* . les exhortatur, dicens: «Omnesunonimesestotein oratione^ compatientes, fratemitatis amatores, mi* potest materobiivisciinfantemsuum, ut norl mise- C 8ericordes,modesti,humiIes(y/*«^r.in). «Tantoergo studiosius hanc requirere debemus, quanto in ejus exsecutione coelestis Patris imitatores esse deeidera- mus. Quantum enim perfecta sit virtus miseriisordia;, hinc liquido ostenditur, cum ad ejus exfaibitionem ipsiusDomini provocamur exeroplo. Undeetsubdi- tur : « Sicut et Pater vester misericors est. » Ubi no- tandum quia sicut adverbium similitudinis, non semper ud «qualitatem, sed aliquando pertinet ad similitudinem. Neque enim sicut Dominus est, nos per omnia esse pos9umus,et tamen juxta quamdam similitudinem,utJoannes apostolus ait: «Sicutille est et nos sumus in hoc mundo (/ Joan. tv). » Ju^J* hunc modum locutionis, et in hoc loco sicut ad si- reatuT filio uteri sui ? Et si illa oblita fuerit, ego ta- men non obliviscar tui {Isa, xlix). » Humana enim natura sicut faciie cadit, sic facile surgere potest. Quia sicut ait Salvator in proesenti lectione: « Gau- dium erit in coelo supcr uno peccatorc poenitentiam agente. » HOMILIA CXV. DOMINICA QUINTA POST PENTFGOSTEN. (Luc. VI.) « In illo tempore, dixit Jesus discipulis « suis : Estote misericordes^ sicut et Pater vester « misericors est. » Et reiiqua. In cmteris virtutes quibus Dbminus Jesns Christus coDlestem gloriam qumrerc monui, prtecipuc misericordiam commen- davit. Denique cum in monte sedens octo beatitudi- n militudinem pertinet. Dignum est enim, ut sicutoos _ __ j...-:_ .1 j ^ _ii i_x ..__, Ti .., Patrem gloriamur habere in coolisjuste et pie viva- mus in terris, in tantum ut ipsa bona nostra opera filios Dei nos esse demonstrent.Sicut enim in huma- nanativitate paterni vuitussimilitodineml^ciuenter in filiorum faoie inspicimus, ita si filii Dei esse vo- lumus, cflelestem Pateem in terris imitari debe- mus. Unde Apostolus ait : « Si portavimus imagin«Di terreni; portemus et imaginem coelestis (/ Cor, xv).» Et sicut flliisregum cultuspretiosioretdignitassn- blimior eommendatur, sic in nobie, qui fllii samw Dei, in bonis opeiibus virtutes florcfe debent, ot charitat)^ fulgidi, in humiiitate prascipuir castitatd nes discipulos suos doceret, ait inter c^tera ; « Beati misericordes, quoniam ipsi misericordiam conse- quentur {Matlh, v). » Quisquis ergb ad hoc prjemium beatitudinis pertingeredesiderat,virtatem misericor- dise studeat habere. Ut autem ostenderet non solum gratis, sed etiam ingratis misericordiam impenden- dam, postquam sententiam de dileotione inimicorum protulit, adjunxit hoc quod in capite hujus lectione audivimus, dicens : « Estote ergo misericordes. » Primum ergootymo- logiam bujus nominis videamus, ut virtutes iilius perfdotitts cogaoscere valeamus. Misericordia enim 617 HOllflLTifi DE TEMPORE. 618 lucidi appareamu8,ut impleaiur quod Dominus ait: A Junare non velit. Heo et his similia facile non sunt « Sancti eritisy sicut ego sanctus sum (f Petr, i). » Esiote perfecti, ut sicut ipse pius et misericors est, « qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos {Matth, y); >» ita non solum amicis, sed etiam inimicis et extraneis qus possumus impendamus, sicut Dominus ait: c'UbiDominusquicunctacreandosaD- des quidem Dei, cohsBredes autem eCnciantur Chri- sti, cum audicrint: « Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum, quod vobisparatumest ab origine mundi (Matih. xxv). m « Qui enim vult vitam diKgere, » id est vitam eeternam, beatam, et in futurosinefinemansuram, « et videre diesbonosy » in quibuseancticumsanctis jucundentur in cobHs, qui dies nonpropterinterru- ptionem noctis, sed propterperpetuitatemdicuntur luminis, « cderceat linguam suam a roalo, »id est a malo detraclionis, maledictionis, acmurmuratio- nis, sive generaliter omninolinguarefrenandaesta malo. Ait enim Jacobus: « Si quis putat se religio- sum esse, non refrenans linguam suam, sed sedu- censcorsuum, higusvanaestreligio (/a<:,i).i>Namet ctificat, nisi corde pio et corpore casto? Sic Domi- nus Jesus sanctincandus est incordibusDostris.ut nominc ejus vocemurChristiani,et utDihilsanctios ejus nomine sentiamus. 8anctiGcemus eum fide, spe et cbaritate, credendo, colendo et adorando, Qt ab illo salvari pariter 'mereamur et sanctificari, HOMILIA CXVII. DOMINICA SEXTA POST PENTECOSTE.V. (Luc, v.) « In illo tempore: Cum turbffiirnicrenl u in eum, ut audirent verbum Dei, et ipse 9ta- « bat secus stagnum Genezareth. » Et reliqua. De piscibns, quos apostoli ad jussionem Domini lasa- tis retibus ceperunt, locuturi, primum de sKq loci videamus. Ait enim Evaogelium: «Cumturbs « irruerent ad Jesum ut audirent verbum Dei, et « Quicustoditlinguam suam, »inquitScriptura, «cu- € « ipse stabat secus stagnum Genezareth. Et vidit stodit animam suam (Prov. xxv). *» — «Etlabiaejus « ne loquantur dolum. » Dolus, nondolor,6odfraus intelligitur: quando aliud corde tenetur, etaliud ex ore profertur. « Declinet autem a malo, et faciat bonum. » Id est destruat vitia, et virtutes aediGcet: relinquiit quas instigat diabolus^ ut operetur qme prflscipit Cbristus. « Inquirat pacem et sequatur eam. » Id est, diligenter orandoethumiliterinterrogandoper- quirat Christum, qui factusest paxnostra, etimite- tur cum; sequi etenim imitari est. Sive secundum Apostolum: tPacem scquaturetsanctimoniam,sioe qua nemo videbit Deum [Hebr. xii). » « Quia oculi Domini super justos. » Id est aspe- « duas naves stantes. » Stagnum Genezareth idem est quod et mare TiberiadiSf et mare Galila>a^. ^ mare Tiberiadis a Tiberiade civitate est dictuin; mare Galilffis ab adjacente sibi provincia, que et Galilsa nominatur. Stagnum Genezareth aGr?- co vocabulo dictum est, quasi auram gencrau?, ^ quod flantibus vcntis, crispantibusundis, aurain» se generare videatur. Tenet autem hoc marc m stagnum centum quadraginta stadiain longitudine, quadraginta vero in latitudine. Nec proptcr W mare vocaiur, quod amars sint aqu» ejus,8edHe- hvsiiR linguo} consuetudo est,omnescongregatioBes aquarum, sive salsae sint, sive dulces, vocaremai^t sicut in Gencsi soriptum est: « Congregationesque otus Divinitatis. « El aures ^us in preces eorum.» [) aquarum appollavit maria (Gm. i). » Spiritntil^r Id est auditio divin^, quadignaturprecesaudireju storura. « Vultus autem Domini super facientes « mala. » Ut quid « vultus Domini super facientes ipala? » Audi sequentia: « Ut perdat de terra me- moriam eorum {Psat. xxxiii), »» id est de terra vi- ventium. Etillud: « Doloantur de ]ibro viventium, et cum justis non scribantur [Psat. lxviii). » « Et quis est qui vobisnoceat? » Subauditurnui- •lus. Juxta bujus senteatio! locum, passiones vel per- secutiones z^on faciunt esso miseros, scd p^^asstant esse beatos. c Si boni aemulatores fueritis. » Id est, ^ si boni Deiy dequo scriptum est,« Nemo bonue, nisi autem hoc mare mundum significat, id est mund> amatores. Quia sicut mare semper fluctuat, n^ quietum stare valet, ita mnndus diversis perlurbi- tionibus et flucluationibus commovetur, sicut per Psalmistam dicitur: «Commovisti,Domine,terraffli et conturbosti eam (Psa/, lix). » Crescit enim na- scendo, decrescit moriendo ; elevatur in prosperi'. d^icitur in adversis.Dominussecusstagnurost^tit, quando,sicutait Apostolus, « semetipsumexiDanivit- formam serviaccipiens, ingimilitadinem homiDQiQ fttctus, et habitu inventus ut homo (Phiiip. "; " ^ pulchre non in stagno, sed secns stagnumBtaredi* HOMILtiE DB ^MPOHB. 62« citur.quiavenit in mundum per naturam,s6d alie- A « Et sedens,docebat de navicula turbas. » I^avis Si- Dusfuit amandoper eulpam teste aposrtolo Petro : K Qui peccatum non fecit,neG inventus estdolus in ore ejus (/ Petr. ii). » Recte quoque non ambulasse, necpertransisse,8edsteti3se dicitur : nimirum osten- d&ns seipsnifn esse, qui per divinitatis potentiam smpcr incommutabiiis permanet, qui ubique est prssens.ubique totus, nec movetur, nec de loco ad ioeum transit ; cui nec praeterita transeunt, nec fu- tura succedunt^sed semper illi fiequaliter atqueaeter- DaKter esse est,qot ait per prophetam : « Ego Deus, et non mutor (Malnc, ir). » Sive certe secus stag- Dum 8tat,<|ui resurgens a mortuis,carnem quam ex Dobis assumpsit in Httore incorruptionis constituit. Ao per boc sicut ipse ineommutabilisest^itaelectos monis, primitiva Eccleaia, ex Jtideeis coUecta. Quaa ideo Simonis dicitur, quia specialiter ei est com- missa : quoniam in initio sus pfaedicationis, multi Judaeorum per eum crediderunt, quando eo prasdi- cante una die crediderunt tria millia {Act, u) ; et multa turba sacerdotum obediebat fidei. Illi enim a Domino dictum est: « Tu es Petru8,et superhanc petram ffidificabo Ecclesiam meam. Et quodcunque ligaveris snper terram, erit ligatum et in ccBlis : et quodcunque solveris super terram, erit solutum et in coelis {Matth. xvi). » Unde et Paulus apostolus ait:» Qui operatus estPetroin apostolatum circum- crsionis, operatus est et mihi inter gentes {Gal. ii}. 6ive certe navis Simoni8,EocIesia ex geixtibusintel- SQOS aeternaineommutabilitate firmat.Turbfie autem ^ ligi potest, quae tonc ei a Domino coinmendata est, ^ - A i..- rv_.. ix.^ j_. quando audivit : « Tu es Petrus, » etc. Et iterum: « Simon Joannis, dilfgis me plus his? Pasce oves mcas {Joan. xx). » Bene autem dicitur : « Una, » quia multitudinis credentium erat corunumetani- ma una.Nec quisquam eorum quaepossidebat,suum aliquid esse dicebat, sed erant illis omnia commu- nia {Act, ii).Docebat autem de navicula turbcf8,quia pt^aedicatores sancti non aliam quamecclesfasticam debent insinuare doctrinam. « Ut cessavit antem loqui^dixitad Simonem:Duc (( in aItum.>'Notandum quod primumaterranavem pusillum reducere jussit« nunc autem in altumc^u- cere jubet^ostendens temperandun^ esse sermonem doctoribus in prsdicatione. Infirmi enith auditores non subito ad profunda mysteriorum suntintrodu- que ad eum irruerunt amore vcrbi Dei, multitudi- nem fldelium 8ignificant,qui ei credendo et amando appropinquantyde quibus per Isaiam dicitur : « Ve- oient ad eum omnes gentes,et ibunt populi mnlti, et dioent : Domus Jacob, venite, et ambulemiis in Inmine Domini (ha, ii). »Et per Psalmistam :«0m- nes gentes quascunque fecisti, venient et adorabunt coram te, Domine {PsaL xxxv). » Sed quia istuturba credentium, non solum ex Judseis^sed etiam ex gen- tibns futura erat, reete subditur : « Et vidit duas naves stantes secus stagnum. » Duae naves,duos or- dines significant credituros,unum ex Judaeis, alte- ram ex gentibus : non quod in unitate fidei divisio sit, sed quia ex utroque popuio in Ecclesra colligi- tnr. Dene autem uirasque Jesus vidisse dicitur,quia ex utroque populo praescivit, qui in eum credituri C cendi, sed prius pusillnm a terra submovendi, id essentNovil enim Dominus qui sunt ejus. Nam vi- dere, eligere est, sicutNathanaeliaDominodicitur : • Cum esses sub fiou, vidi te {Joan, i). » — « Pis- • catores autem descenderant, et lavabant retia. n Piscatores sunt Ecclesiae doctores, quorum priorea aposloli fuerunt, qui retia suae prsedicationis in mundum extendentes,mnItos ex utroque populo in iHle ceperunt,de quibus per prophetam dicitur : ft Miltam piscatores meos, et piscabuntur eos {Jer. xvi), » etc. Retia doctrinam prsedicatorum signifi- cant,qu(B dum diversis Patrum sententiis roboratur, quasi variis filis eontexta ligatur. Et pulchre retia prsdicatorum doctrinam significant,quia sicut retia pisces quos capiont, retinent,ita praedicatio verita- est,a terrenis curis etcamalibusactibusseparandi. Horum fragilitatem DominUs tolerandam insinuat, cum Simoni praecipit ut navem pusillum a terrare- ducat.Nec proptertales dese^^endi sunt perfecti,sed ad alta mysteriorum Dei provocandi,quodDominus significare voluit^quando Simoni dixit : « Ducinal- tum.» Aliter:Cum autem pusillum a terra reducere jubet^ praBdicationem apostolorum in proximas na- tiones esse extendendam ostendit. Cum vero ait : (( Duc in altum,» eamdem pr^Bdicationem usquead fines terrae esseperventuramdemonstrat.Quodtunc impletum est, quando apostoli Judaeis dixerunt : « Vobis quidem oportuerat primum loqui verbum Dei,sed quoniam repellitis iliud,et indignos vos ju- lis, quos in fide capit, facilenon amitlit.Undebene n dicatis aet(*rnac vitaj, ecce convertimur ad gentes ' -' •' ' ' ' (/Jc^ xiii). » Bene autem subdit: « Laxate retia ves- tra in capturam.»Captura enim locus estcapiendis piscibus aptus,unde et nomen congruum habet.Cum ergo dicit : <( Laxate retia vestra iu capturam,» os- tendit iilic prasdicationem apostolorum esse laxan- dam, ubi noverat esse elcctos, qui caperentur in fide, quod liber Actnum apostolorum declarat,cum dicit:« Quia cum vellent apostoli ire Bithyniam,non permisiteos spiritus Jesu {Act.xw),» Non enimibi erat tunc locus capturse aptus. Cum autem in Ma- cedoniam pcrgere nondisponerent,apparuitin8om- nis Paulo vir Macedo, deprecans eum et dicens : retia, quasi retinentia sunt vocata. Lavant autcm piscatores retia,qliando sancti praedicatores casti- gant corpus suum, et servituti subjiciunt ; nec ali- ter vivunt,ni8i quomodo alios vivere docent, caven- t^s, nc aiiis praedicantes, ipsi reprobi inveniantur, iilius exemplum imitati,de quo scriptum est : «Cgc- pit Jesas facere et docere {Act, i). » Vel lavant pis- c^tores retia sua,quandopraedicatoressuam doctri- Uam subtiliter examinant et discutiunt, ne aliquid i n ea haereticum aut perversum sonet. « Ascendens autem in unam navem,quae eratSi- ^< monia,rogabat eum uta terrareduceretpusillum. 687 HATMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS II. — HOMIL. m (cTransiensin Macedoniam,adjuva nos(i4c/.xvi].»At A ille intelligens visionem sibi a Deo esse ostensam, perrexit Macedoniam,laxan8 ibi retia sua in captu- ram. Notandum vero, quia alio tempore retia pli- cantur, alio capturs laxantur, quia non est omne tempus aptum doctrina3,sed alio tempore retia prae- dicationis extenduntur, alio doctores suimet curam habent. « Et respondens Simon ait illi : PraBceptor, per (c totam noctem laborantcs nihil cepimus, in verbo « autem tuo laxabo recte.» Bene prasceptorem eum appellat,quia cum per totam noctem in piscationis officio frustra laborasset statim ut ad ejus jussio- nem retia laxavit, multitudinem piscium cepit. Nox in Scripturis aliquando pro ignorantia vel cascitate mentis ponitur. Per totam ergo noctem laborantes p nihil cepemnt,quianisiDominus illuminetmentem auditoris interius, in vacuum laborat sermo docto- ris exterius, Scriptura dicenie {Psal. cxxvi) : « Nisi Dominus aedificaverit domum, » etc. Et : « Nisi Dominus custodierit civitatem, » ctc. Qui enim aliis prsedicat, non in sua sapientia vel eloquentia confidere debet, sed in virtute Dei. Unde bcne per Bimonem dicitur : «' In verbo autem tuo laxabo rete. » « Et cum hoc fecissent, concluserunt multitudi- K nem piscium copiosam. » Bis in sancto Evangelio legimus,quod ad jussionem Domini laxata retia co- piosam multitudinem piscium ceperunt, nunc ante pa8sionem,et secundo post resurrectionem.Sed hoc inter utramque piscationem distat, quiainhacpis- catione retia laxari jubentur,sedtamen«inquaparte G mitti debeant, non de8ignatur;in illaautem,specia- liter in dexteram partem missa perhibentur.In hac piscatione,prae multitudine piscium recte rumpitur: in illa vero multi et magni capti sunt,et retiarupta non sunt.In hac numerus piscium non exprimitur, in illacertusnumerusdesignatur^cumcentum quin- quaginta trescapti memorantur. Undeperhanc pis- cationem Ecclesia designatur, qualis est modo;per illam vero, qualis erit in futuro. Quandiu enim Ec- clesia in praBsenti vita manet,utriusque partiscives retinet : quia bonos simul et malos recipit.« Multi enim,»ut ait ApostoIus,«confitentur verbissenosse Deum, factis autem negant (Tit, i),» de quibus per Psalmistam dicitur : « Annuntiavi ct locutus sum, multiplicati sunt super numerum {PsaL xxxix).»Et n pulchre in illa piscatione, quae post resurrectionem facta est, in dexteram partem navigii retia missa esse leguntur, quia sieut per sinistram praesens vita, ila quoque per dexteram sempiterna figura- tur, sicut per Salornonem dicitur : « Laeva ejus sub capite meo,et dextera illius amplexabitur me{Cant. ii). » In hac piscatione, quaj ante resurrectionem facta est, boni et mali pisces capti dicuntur,in illa vero soli boni : quia in praescnti Ecclesia boni et maii invcniuntur, in sempiterna autem vita nomo malus invenitur. Nusquam enim soli boni nisi in coclo, et nusquam soli mali nisi in inferno.Hiec au- tem vita, sicut media est inier coelum et terram,it& utriusquc civitatis cives in se continet. « Rumpeba- « tur autem rete eorum. » Quia ipsi Ecclesiain va- riis haeresibus scindere conati sunt, qui in ea per fidem capti tenebantur ; qualis fuit Judas proditor,et Simon Magus : et quales erant illi,de quibusJoan- nes apostolus ait : « Exierunt ex nobis, sed non erant ex nobis (/ Joan. ii). » Sed quia numerus electorum non solum ex Judaeis.sed etiam ex gen- tibus colligendus crat,recte subinfertur : « Et annuerunt sociis, qui erant in alia navi, ut « venirent et adjuvarent eos. » Alia navis.utsupra diximus, Ecclesia est cx gentibus vocata. Annue- runt ergo sociis qui erant in alia navi,ut venirent et adjuvarcnt eos,quia plures inter gentiles inventi sunt^ qui apostolis in praedicatione adjutores existe- rent. » Et venerunt et impleveruntambas naviculas, « ita ut pene mergerentur. » Impletio navium^perfe- ctionem significat Ecclesiae,quae quotidie ex conve^ sione credentium impletur,et usque in finem scculi implebitur.Periclitantur autem naves,8ed non nier- guntur,quia saspe persecutionibus haereticorum Ec- clesia concussa est, saepe falsorum fratrum iniqua operatione commota, scd mergi non potuit, quia Ghristum in fundamento habuit,ipso dicente : « Su- per hanc petram aedificabo Ecclesiam meam (Matth, xvi), » etc. Et sicut alibi ait : « Venerunt flamina^ flaverunt venti, et impegerunt in domum illam, et non cecidit, fundata enim erat supra firmam pe- tram {MatUi,yii.). « Quod cum videret Simon Petrus, procidit ad « genua Jesu, dJcens;Exi a me,quia homo peccator « sum, Dominc. » Sunt nonnulli infirmi intra san- ctam Ecclesiam,qui peccatorum suorum magnitu- dine pressi,vias vitajquasidiniciles ingredimetuunt, et tamen in suis iniquitatibus jacere non formidant. Quorum personam Pelrus hic in se exprimit, cum viso miraculo piscium, procidi^ ad genua Jesu, di- cens ; « Exi a me, quia homo peccator sum, Do- minc. » Sed qui sc pcccatori m considerat, Deura desperando a se repellcre non debet,sed piisgemi- tibus et assiduis fletibus ojus misericordiaj appro- pinquare, nihil dubitans de ejus promissione, qii ait : « Poenitentiam agite, appropiBquabit enim re- gnum coclorum (Matth. iii). » Sunt etiam ct alii, qui carnalilerviventes,8piritualium rectorum disci- plinam imperium esse arbitrantur,etdumei8spiri- tale magisterium onerosum videturjugumecclesla- stici regiminis a suis cervicibusexcutereconantur. Gumque perverse vivant, aliquando voce, nonnun- quam etiam morum pravitate spiritales magistros, quibus nolentes subjccti sunt,a8e recederepersua- dcnt Horum ergo subjectionem significavit Petrus, eo quod procidit ad genua Jesu ;morum vero pra- vitatem, in eo quod ait : « Exi a me, quia honio peccator sum,Domine. » Sed quid spiritales magi- stri ageredebcant,ille pastor pastorumexemplesuo docet, quia non a rogante Simone discessit, scd spiritalcm doctrinam impendit. Non enim propter 639 ROMIILIiE DE TEMPORE. 630 abjeotos superbos deserendi sunt humiles, sed po> iius cum bonfs corrigendi et tolerandi sunt mali, dicente Salomone: u Si spiritus potestatem haben- tis ascenderit super te, locum tuum ne dimiseris {Eccli, XVIII). » cc Stupor enim circumdederat eum,et omncs qui « cumillo erant.in captura piscium quam ceperant: R similiter autem Jacobum et Joannem filios Zebe- (( dasij qui erantsocii Simonis. » Quiaisti discipuli divini mysterii adhuccapaces minus erant, subita- nea captura piscium non solum stupore, sed etiani timorc circumdati sunt. Scd eorum fragilitatem Dominus consolatur cura paventeni Simonem con- fortat, diccns: « Noli timere. » Imo in pavente Simone omnes poenitentes confortare videtur, ne dc magnitudine peccatorum dcsperent. Ubi manifeste ministerium predicandi, quod ei commendaturus crat,prcBdicitt, cum ait : «Ex hoc enim jam homines eris capiens.» Non enim ofllcium piscandi vetuit, sed spiritaliier commutavit.Nam post Domini resurrectioncm legi- mus eum isse piscaium. £t pulchre, qui piscator erat pi6cium,piscatorhominum futuruspr(cdicitur, ut sicut maierialireti piscesde profundis gurgitibus ad littu6 trahere solcbat» ita spiritali prffidicaiiono homines de amaris mundi fluctibus ad fidem tra- heret. u Et subductis ad terram navibus^ relictis omni- « bus, secuti sunt illum. » Non putandumesihanc eamdem esse vocationem, qua; Matihaeus binos de naviculis discipulos ad Jesum sequendum vocatos narrat. Non enim hic ab illo vocati esse dicuntur^ sed viso miraculo piscium,subduciis ad terram na- vihus, relictis omnibus, secuti illum esse meroo- rantur. Ubi intelligendum est, quia post hsc ad propria redierunt, et suimet curam gesserunt. Po- siea vero ab illo vocati, ut Maiihasus Marcusquc commemorant, rclictis navibus ct reti, secuti sunt illum, ita ut ulterius ad propria non redircnt. HOMILIA CXVIII. DOMINICA SEPTIMA POST PENTECOSTEX. (Matth. V.) « In illo tempore,dixit Jesus discipu- «lis suis : Amen dico vobi8,nisi abundavcritjusti- « tia vestraplus quam Scribarumct Pharisfleorum.» Et reliqua.Qui putant praecepia Vetcris Teslamenti districtiora csse quam Novi,discdnt ex procsenti Ic- ctionesuam ignorantiam connteri^audiantque ipsum ^lvaiorem discipulis dicentem : Amen dico vobis, iiisi abundaverit justiiia vestra plus quam Scrlba- ^m et Phar]S£orum,non intrabitis in regnum cod- lonim. » Justitia Scribarum et Pharisaeorum erat, bominem non occidere : jusiiiia vcro corum, qui i^gnum coslorum intrarc dcsidcrani,maJor esse de- ^t, ut non Bolum homines non occidani, sed nc irascantur,aut odio habeant. Jusiiiia Scribarum ct l^hariseorum erat, diligerc amicum et odio habcre ^Qimicum : justitia autem eorum,qui iniraturisunt >n regnum coelorum^mfigoresse debel,ui non solum A amicum in Deum,9ed etiam inlmicum diligantpro* pter Deum, dicente Domino : « Diligite inimicos vesiros, bcnefacite his qui oderunt vos, et orate pro persequentibus ei calumnianiibus vos, ut sitis filii Patris vestri qui in coelis est (Matth. v). » Justitia Scriharum ct Pharisaeorum erat, nonmajchari cum uxore proximi sui ; jusiitia eorum qui regnum cob- lorum inirare desiderant, major esse debet, ut non solum adulterium nan perpotrent in corpore, sed etiam nec delecient in corde, propter illud quod Dominus ail: « Qui viderit muliercm ad concupi- scendum eam, jam moechaius esi eam in corde suo {Ibid.), » Et propier illud Apostoli : « Fornicaloros et adultcros judicabii Deus {Uebr. xiii). » Justitia Scribarum et Pharisasorum erat, aliena non raperc ; j> justitia corum qui ingredidesidcraniregnum coelo- rum, major esse debet, ut et propria largianiur, et rapioribus non resistant, Domino dicenie : « Noiiic resistcrc maio (Malth. v), ct : « Si quis quod tuum e§t tulerit, ne repctas (Luc. vi). » Quibus excmplis profecto patct,quia prajcepia Novi Tcsiamenii tanto sunt disirictiora, quanto spiritalia. Illa enim quasi parvulis ci carnalibus carnalia suntdata,in quibus perfectio non esi manifestaia, scd maliiia resecaia. Hasc vcro spiritalibus spiritalia sunt dona,quffl non terrenam posscssionem, scd co^Iesiem prffiparant mansionem.IUius iemporali Justitiatemporale prs- mium exspeciabaiur, dicenie Domino : «Observa et audi proecepta Domini Dei iui, ut bene sit tibi et longovivas iempore, et ingressus possideas terram lacte ct melle mananlem {Dcut. v, vi). » Perfectio C Novi Tcstamenii viiam polliceiur setcrnam, quam « necoculusvidit,necaurisaudivit, nccin corhomi- nis ascendit, qua; prajparavit Deus diligcutibus se (/ Cor. ii). wQuibus crgo majus praimium promiiii- lur, major debct esse justitia. Aliter : Justitia Scribarum et Pharisaeorura esse putabaiur, quan- quam non esset jusiiiia,quod e.\ierminabantfacie8 suas, ut apparerent horainibus jcjunanies,intus au- iem pl^ni crant rapina ct iniquitaic (Matth. vi). Justitia vero corum,qui rcgnumDei intrare desid^ rant, major cssc debct,ut sanciitas quaB apparet in corpore, multo magis servetur in corde. Jusiitia Scribarum et Pharisaeorum videbaiuressc quod al- ligabant onora graviaclimportabiIia,etimponebant in humcros horainum,digito autcra suo nolebantea D movcrc ylalUi. ::x!ii). Justitia eorum, qui rcgnuni coclorura iuirare volunt, major essc debet,ut man- datum Dci primi cusiodiant,nec proDtcrmitiant qua3 alios custodicnda doccni vcl docucrunt. Justiiia Scribarum et Pharisajorum cssc cerncbaiur, quod decimahant mcniam et aneihum ct cyminum ct omnc olus horti, majora autcra lcgis praBtermitte- bani ilbid.). Jusiitia eorura qui rcgnura Dei inira- turi sunt magis abundare dcbct,utsic minimaprffi- cepta Dci cusiodiant,quatenus majora non prgBier- miitani. « Audistis quia dicturaest antiquis:Non occides; «( qui auiem occiderit, reus crit judicio. » Aniiquis est HATMdNIS HALBBRSTAT. EPI8G. OPP. PARS U.— HOMHi. m dictum est, id edt populo Judsorum cui a Domino A reus convictus est, qua poeoa puniatur ab aliisira- per Moysen preBceptum erat, ut non occideret ; aut si quis occideret, et ipse occideretur. » HOMILIA CXX. DOMINIGA NONA POBT PENTBGOSTEN. (Matfh. VII.) « In illo tempore, dixit Jesus disci- « pulis suis : Attendite a l^Isis prophetis^qui veniunt « ad vos in vestimentis ovium. » fit reliqua. Prsvi- dens Dominusdoctrinam hasretic<^um oodti*aeIeetos in Ecclesia futuraro, necnon et malitiam ftJsoruHi Bii HOMILIjE VB tempore* m calliolicariim Sfievitupam, indicium cogitalionis eo- A rum prius oatcudcre voluit, ut tauto facilius caveri poBsint, quanto manileatius cognosoi. Ait enim : « Altendite a falsis prophQt)s,qui veniunt ad vosin « vastimentis ovium, intnnsecus autem sunt lupi « rapaces. » Quod speoiaiiter de bfereticis intelli- geodum esl, qui falsi prophetaB sunt, dum de snb- stantia divinitatis et humanitatismultainentiuntur, Seripluras sacraSiquae divinitus inspirat^ sunt,ad suum sensum pertrahere cupientes. Ut enim sim- pHcium fratrum corda faciiius decipere possint, quasi ovium vestimentis se induunt, dum oatholi- corum Patrum scntentiasquasdoctrinaintcrserunt. Sciunt enim quia si semper mala dicerent, citius eogniti caverentur. Et ideo bona malis miscent, ut d(im libenter auditur id quod verum est, non facile » discematur hoc quod falsum est : morem venefico- rum aervantes,qui dum cuilibot venenum corrigere volunt, ora calicis melle Hniunt, ut dum gustatur id quod dulce est, absque retractione pervcniatur ad id quod mortiferum est: ad similitudineroscor- pionum aculeos in oauda gestantes, quoniam hcTre- tici in primis verbis bona ostendunt, in novissimis autem perversa dogmatizant, unde etpungunt. Tales ergo lupis rapacibus comparantur, quia cum exte- rius lingua biandiantur, interius animo saeviunt. Quia sicut lupus gregem dispergit, dilaniat atque dilacerat, ita et hseretici venenosum animum ha- bcntes, nientes simplicium dilaniare non eessant. £t quos in occulto decipere non possunt, publice insequuntur. Et ideo se bonos esse simulant, ut simplicium animos ad suam baeresim rapere possint, C vel certe eorum substantias quasi boniroagistriac- cipere. Quod Paulus apostolus in Epistola sua scri- bit,dicen8:«Hi suntqui penetrant domosviduarum, et captfvas ducunt mulierculas oncratas pecoatis (II Titn. ii),et por dulces sermones et benedictiones seducunt corda innocentium (Bcm. xvi). » Talesla- po9 futuros idem Apostolus praevidebat, quando di- cebat : «Scio quia post discessum meum intrabunt in vos lupi graves, Iupirapaces,non parcentesgregi. Ex vobis consurgent viri iniqui, loquentes menda- cium, et abducent diseipulos post se (AcL xx). » Hos etiam caveri ab apostolis volebat Dominus. quibus dicebat : u Ecce cgo mitto vos sicut ovesin medio luporum. Estote ergo prudentcs sicut serpen- tes, et simplices sicut columbae (Malth. x). » Monet [) ergo Dominus tales lupos cavere, quia sicutdoctis' simi viri et cathoUci hareticis resistere debent, sic ab eonim consortio simpHces declinare, ne, dum eorum doctrina auditur, mentes audientium com- maeuJentur, Joanne apostolo admonente, qui ait : <A.iii). »TaIes ergoDominus jubet cavere, quiasicut bonorum con« sortium multum adjuvat,sic malorum societas fr^- quenter muitumnocet,te6tepropheta,quiait: «Gum sancto sanctus eris, et cum viro innocenteinnocens eris. Et cum electo electus eris, et cum perverso perverteris (// Reg. xxii). » £t Salomone dicente : « Qui cum sapientibusgraditur sapienserit. Amicus, 8tultorum,efficietur similis {Prov. xiii).]iHincidem Salomon nos admonet, dicens : « Noli esse amicus homiui iracundoinec ambules eum viro furioso, ne fortediscas semitas ejus,stsuma8Scandalumanim(B tuae (Prov. xxii).»Hinc Paulus diaeipulis6cribit,di- cens:«Siquis frater nominatur,et estfornicatoraut aduller aut avarus,qdod estidolorumservitusycum huj usmodi nec cibum sumere (/Cor. v). » Sed nunquid semper latent ha^retici, aut falsi catholici subovina pelle, autsemper possuntabscondi ? non. Nam quali- ter cognosci valeant Dominusaperuitcum adjungit: « A fructibus eorum cognoscetis eoa. » Fructus enim a fruendo nomen accepit, unde per fructum opera signiticantur. Si ergo interrogas qui sunt boni fruotus, a quibus hominem cogooscerepossisyapo- stolus Paulus manifestat, dicens : « Fructus enim spiritus est charitas,gaudium, pax, patientia, ion- ganimitas, bonitas, benignitas, mansuetudo, fides modestia, continentia, castitas (Gal. v), » Noli ergo in baeretico quserere folia verborum pulchra, sed fidei puritatem.NoIi attenderein Christiano solum- modo famam bomB opinionis, sed fructum iuquire rectffi operationis. Noli attendere linguam,sed ma- num. Quia sicut non laudatur arbor expulchritudine foliorum vel florum,sedex abuundantiafrugum,ita quoqne haBretici vel falsi catholici, non sunt ex si- mulatione laudandi,sedex fructubonioperis.«Noxi est enim,»ut Dominus alibi ait (Luc. vi), » arbor bona faciens fructus malos, neque arbor mala fa- ciens fructus bonos. UnaquaBque arbor ex fructu suo cognoscitur. » Unde et subditur ; « Nunquid coUi- « gunt de spinis uvas,autde tribulis ilcu8?»Spiaa et tribulus arbores sunt plenae aculeis, ita ut vix absque Issione tractari possint. Quibus contrarie sunt ficus et vitis, qu» et fragrantiam suavissimi odoris, et fructum dulcissimi saporis reddunt. Per spinas ergo et tribulos, vitia et peccata signantur^ de quibus a Domino primo homini dictum est : tf Terra tua spiuas et tribuloa germinabit tibi {Gen. 643 HAYMONIS HALBERSTAT. EWSC. OPP. PARS IL — HOMIL. 644 ii). » Pnr iivam vero ct ficum dulcis atque suavis A nccessarias, a?sumamus eas nobis in uxores^quia, fructus charitalisaccipitur, qucm paiato mentis sen- serat ille, qui dicebat : « Quam dulcia faucibus meis eloquia tua,8upermeletfavum ori meo (P^a^ cxviii). » Sicut ergo spina et tribulus intractabiles sunt, ita haeretici et falsi catholici amari et acu- leati proximis inveniuntur : et ideo illorum falsa doctrina, et istorum prava exempia fugienda sunt, quia sicut ait Salomon : » Qui tetigerit picem, in- quinabitur ab ea ; et qui dissipat sepem, mordebit eum coluber {Eccli, xiii). » Vel,ut puidam tradunt, per uvam et ficuin,duIcedo memorisQ regni coslestis accipitur. Igitur de spinis non colligitur uva,neque de tribulis iicus^ quia si requiritur in hseretico fru- ctus charitalis, »pin® disscnsionis invcniuntur; et utait Salomon :« Uxor viri sapientia est^Prou.i):» ita tamen^ut prius cssariem capitis ejus radamus, et sumnitates unguium prascidamus, id est quid- quid superfluum,quidquid haBreticum,quidquidno- strs fidei pravum et contrarium est, discernamus et abjiciamus. Si quis autem ex his ad nostramfi- dem catholicam converti voluerit non est repellen- dus, sed recipiendus, ita tamen, ut lugeat prius patrem suum et matrem uno mense, id est de pri- stina conversatione ethsreticapravitate,quaiQqul' natus vel nutritus est, poenitentiam agat,etanathe- matizet et diluat. t< Sic omnis arbor bona fructus bonos facit,iDala u autem arbor fructus malos facit. » Quod arborea si in falso catholico amor ccelestis, -amor terrenus |^ in Scripturis homines significant, Dominus mani reperitur ; et si fructus castitatis, fructus libidinia intuetur. Sed quamvis spina non gignat, solet tamcn vitem cum botro sustinere. Quia hseretici et falsi catholici, cum in multis mali sint, solent ta- men qusdam bona docerc, et qusedam religiosa ostendere. Quid ergo de talibus faciendumerit?Nun- quid propter spinam reIinquendusestbotrus,idest propter mala bona? Absit.Sed ut pater Augustinus ait : Bic carpendus est botrus, ut tamen caveatur spina.SicutenimbsereticorumdoctrinaasimpIicibus viris penitus fugienda est, sic acatholicis et ortho- doxis Patribus, qui sciunt discernere inter veram et falsam doctrinam, mala respuenda sunt,ut bonain auctoritateecclesiastica assumantur. Quod Dominus in lege flgurate ostendit, quandoegredientibusflliis Israel ex ^gypto (Exod, xn), prsecepit eis, ut mu- G tuarent a vicinis suis vasa aurea et argentea non pauca, ut exspoliarent ^Egyptum. Quid pcr argen- tum, nisi sacras Scripturse praeclarus scnsus accipi- tur?(rEIoquia enim Domini eloquiacasta, argentum igne examinatum (Psal. xviii). » Per aurum vero, nitor eloquii exprimitur, Salomone dicente :((The- saurusdesiderabilis requiescitinore sapientis (Prov. xvi). » Quasi ergo aurea et argentea a vicinis mutuo accipimus, quando ab haereticis et paganis necessarias sententias vel nitorem eloquentise ad nostram utilitatcm assumimns. Unde in eademlege alibi figuraliter praecipitur : <( Si egressus fuerisad bellum contra hostes tuos^ettradidcrit eos Dominus Dous tuus in manus tuas, captivosque eosduxeris, festat cum alibi dicit:«Aut facite arborem bonum, et fructum ejus bonum ; aut facite arborem malam, et fructum ejus malum {Matth, xxi). » Et csecus, qui a Domino illuminatus fuerat, aiebat : » Video homines quasi arbores (Marc. xii). » Danielquoque in visione Nabuchodonosor regis,magnam arborem ipsum regem interpretatur {Dan. iv). Et per Psal- mistam de justo dicitur: Justus ut palma florebit, et sicut cedrus Libani multiplicabitur (Psal. xci). • Quod ergo ait:«Sicomnis arbor bona fructus bonos facit,mala autemarbor fructus malosfacit,»taIeest ac si diceret : Sicut nec spina uvam,nectribulQSg8- nerat ficum^sicex radice vitiosa malus fructuspro- cedit,et ex bona intentione bona operatio nascitur. Unde et subditur. (( Non potest arbor bona fructus malos facere, (( neque arbor mala fructus bonos facere. » In quo, loco queestio animum pulsat, quare dicat: ■ Non po- test arbor bona fructus malos facere, neque ar- bor mala fructus bonos facerc, » cum legamus Paulum apostolum arborem utiquebonam fruclum malum fecisse, quando Ecclesiam Dei persecutus est ; et Judam arborem malam fructum bonum fe- cisse, quando cum caeterisapostolissecutusestDo- minum. Ad quod respondendum, quia sicutexra- dice arboris fructus procedit, et ex ipso fructu, cujus generis vel saporis sit cognoscitur, ita ex intentione cordis opus profertur. Et sicut Dominusdicit^Qua- lis fuerit intentio tua, tale erit et opus tuum. Ideo- que bonus homo tandiu malos fructus facere non et videria in numero mulierum pucllam pulchram jq potest, quandiu in radice bonae intentionis perseve quee placet oculis tuis, voluerisque eam habere uxo- rem, introduces eam indomum tuam^itatamen,ut prius caesariem capitis ejus radas, et summitates unguium iJIius prsecidas, lugeatque patrem suum et matrcm in domo uno mense, etppst haec introduces eam ad te,et erit tibi uxor (Deut.xsii), » Spiritaliter autem ad beIIumprocedimus,quando cumhostibus Ecclesis, id est hsereticis, de fide Ghristiana etre- ligione conflictum habemus. Gunmque divina aucto- ritate superati,tradideriteos Dominus Deus noster in manus nostras,si invenerimus in numero dispu- tfttionum sententias ad nostram fldem roborandam rat; nec malus homo tandiu fructus bonos facere potest, quandu mala intentio perdurat.Juxtaquem sensum legimus ct Petrum apostolum arboremuti- quebonamymalosfructusfecisse^quandiuDominum negavit (Mattk. xxv^J. Et Jethro, cum prius mal« arbor esset, bonum fructum fecit, quando Moysi utile consilium dedit (Exod, xviii). SimiliteretOa- vid, bona utique arbor, fructum malum fecit,quan- do per concupiscsntiam carnalem adulteriumetho- micidium perpetravit (// Reg. xi). Nabuchodonosor autem,cum essetmala arbor,bonum fructum fecit, quandoDeum Danielisin totoorbeadorari JQ8sit(0M 645 HOMILI^E DE TEMPORE. 646 vi). Potest tamen et malus homo effici bonu9,si dc- A tatis non erit 9ol]icitiim,nec aliquando desinct fa- serucrit malum ;etquividebaturbonus,erricimalus, si recesserit a bono. Sed quiaunus idemque homo, in uno eodemque tempore bonus simul et malus esse non potest non potest arbor bona fructus ma- los facere, neque arbor mala fructus bonos facere. Valde autem terribile est, quod subinfertur : «Omnis arbor quae non facit fructum bonum,exci- « detur et in ignem mittetur. » Non dicit,quse facit iructum malum,sed qus non facitfructum bonum. Ubi e diverso colligerepossumus,quaBpoena prrepa- rata sit mala operantibus, quando poBuapracdicitur e!iam a bono opere torpentibus. Si enim in ignem mittttnr qui nudum non vestivit, fn quem ignem mittendus est, qui vestitum exspoliavit ? Et si ad cerc fructum (Ibid,) » Tales fructus bona arbor proferebat, qus dicebat : « Ego autcm sicut oliva fructificavi in domo Dei, speravi in misericordia Dei in «ternum et in sseculum saeculi [PsaL li). »Tale8 Dominus suos discipulos,bonas utique arbores,pro- ferre volebat, quibus dicebat : « Ego vos elegi de mundo,et posui vos ut e8tis,et fructum afferatisiet fructus vester maneat {Joan, xv). » Inaniter autem quidam folia babentverborum,quirecusantproferre fructus operum.Unde et subditur :«Non omnis qui dicit nihi,Domine, Domine, intrabit in regnum coe- lorum,sed qui facit voluntatem Patris mei^ qui in ccelis est, ipse intrabit in rcgnum ccelorum (Maith, vii). » Dicere enim,Domine, Domine, fructus boni pcenam vadit ille qui propria non dedit, ad quam r% operis esse videtur, non autcm facere voluntatem poenam iturus est qui aiiena rapit? Nullus ergo a bono opere torpens^ falsa securitate se decipiat ; quia omnis arbor quae non facit fruclum bonum, excidetur et in ignem mittetur, juxta iPud quod Dominus alibi ait : « Omnem palmitem in me non ferentem fructum oportet abscidi etinignem mitti (Joan. XV.) Non enim sufTicit declinare a malo, ni- si quisque studeat facere bonum. Unde Dominus vine® quairens fructum in flcuinea,et non inveniens, ait colono : « Ecce anni tres sunt, ex quo venio quserens fructum in ficulnea^et non invenio.Excide ergo, illam, ut quid etiam terram occupat (Ltic, XIII.) » De hac arbore per Joannem Baptistam di- citur : u Jam securis ad radicem arboris posita est (Matth. iii), » Exciditur enim, arbor, quando homo ejus, non ad bonam arborem pertinet. Non enim sutficit sola confessio,si defuerit bona operatio,Do- mino alibi dicente : « Quid autem vocatis me, Do- mine, Domine, et non facitis quae dico ? > Luc, vi.) Hinc Jacobus apostolus ait : « Fides sine operibus mortua sst (Jac, ii).« Unde eos,qui de sola hdeglo- riabantur, exemplo daemonum terruit, dicene : « Tu credis quoniam unus Deus e8t,bene credi8,et dsmo- nes credunt, et contremiscunt (/^/(i.).«Quosautem Dominus per prophetam reprobat,dicens:«Populus hic labiis me honorat,cor autem eorum longe esta me (Isai. xxix), » tales tempore judicii, quia sine fructu boni operis, clamabunt : Domine, Domine, aperi nobis,audire merebuntur : « Amen dico vobiSi nescio vos {Isa. xxix). » Qui ergo vult intrare in moritur. Excisa autem in ignem mittitur, quando ^ regnum coelorum, non solum scire desideret quid quisque perversus per mortem gehennae concrema- tionem invenit, qui dum viveret fructum boni ope- ris facere recusavit. Ingeminat namque Dominus bonarum malarumque arborum cognitionem, cum adhuc subjungit, dicens : « Igitur ex fructibus eorum cognoscetis eos. » Quasienim fructus,in quibus malie arborefiabonis discernantur, Paulus apostolus ostendit dicens : « Manifesta autem sunt opera carnis^qu^e sunt for- nicationes, imunditis, impudicitiae, luxuriae, ido- lorum servitus, veneflcia, inimicitis, contentiones^ smulationes, irs, rixae, dissensiones, sectae, invi- dias, homicidia, ebrietates, comessationes et his si- milia.Taliaqui agunt,rcgnum Dei non consequentur velit Deus,sed etiam implcre quod jubet,quia,8icut Dominus ait in Evangelio :« Beati qui audiunt ver- bum Dei, et custodiunt illud (Luc. xi.) » Etiterum discipulis : Scitis hsec, beati eritis, si feceritis ea (Joan, xiii). HOMILIA CXXI. DOMINICA DEGIMA POST PENTECOSTEN. (Luc.xvi.) « Inillo tompore,dixit Jesus discipulis « suis parabolam hanc : Homo quidam erat dives : « qui habebat villicum. » Et reliqua. Usus sacrae Scripturae est,ut aliquando juxta litteram sic quae- dam facta commemoret,ut tamen intellectumspiri- tualem in eis requirat aliquando, vero solummodo persimilitudinemqueedamproferendacommemoret, {Gal. v). » De qualibus per Jeremiam prophetam D ^^ audientis animum ad intelligendum invisibilia dicitur :« Maledictus homo qui conflditin homine, et ponit camem brachium suum,et a Domino rece- dit cor ejus. Erit enim quasi myricae in deserto, et non videbit cum venerit bonum, sed habitabit in sicGitate,in solitudine, in terra salsuginis et inha- bitabili (Jer. xvii). » At vero bonaarbor qualesfru- ctus proferat, idem propheta declarat,dicens: « Be- oedictus vir quiconfiditinDomino,eterit Dominus iiducia ejus,et erittanquamlignumquodtransplan- tatum est secus decursus aquarum,quod ad humo- rem mittit radices sua8,et non timebit cum venerit (esta8,6t erit folium ejus viride,et in tempore sid- emolliat. Quod in Evangelio frequentius invenitur, ubi ex praecedenti admonitionesimilitudo nascitur, et ex eadem similitudine admonitio subinfertur : Quod utrumque in hacsimilitudinecognoscimus,si praecedentia et subsequentia diligentiue considere- mus.Nam cum accessissent publicani et peccatores ad Jesum utaudirent illum,etmurmurarentScrib89 et Pharisaei, ut supra evangelista retulit, proposuit eis similitudinem centum ovium,etunius perditae ot inventae.Deinde adjunxit similitudinem decem dra- chmarum,gaudiumque dixitessein ccelo super uno peccatore poeQitentiam agente. Tertiam quoque adj 647 HAYMONIS HALBERSTAT. BPI8CL OPP. PARS 11. — HOMIL. U8 didit sifnilitudinem de prodigo filio, qui dissipavit subslantiam suam cum mcretricibus : postea vero quam egere cGBpisset.miserlcorditer ac benlgnltera Patre susceptus est.Ubi cumostendisset peceatores conversos ncn bolum non esse contemnendos, sed etiam recipiendoStUtanimosdiscipulorum ad miae- ricordiam provocaret, conversus ad illos, dixit : « Homo quidam erat dives. et habebat villicum. » Ez qua simiiitudine exhort^tio nata est, cum iUa finita dicitur : (f Et ego vobis dicoiFacite vobis amicos demam- » mona iniquitatis.»Et reliqua Sed quia hec persi- militudinemdicta sunt,quid spiritualiter,significe]it breviter comtnomorare libet.Spiritua1iter,homoiste Deus omnipo!ens est^de quo scriptum est: ccHomo est, et quis cognoBcet eum? » (Jer. xvii). Et, ecce veniet Deus et homo de domo David.Qui bcne dives esse dicitur,quia apud illum sunl« omnes thesauri sapienlis et scientiie absconditi(Coi.ii). » Gujus di- viliarum magnitudinemnocille considerare valebat, qui postquam ad tertiumc€elumductusfuerat,dice- bat : « 0 altitudo divitiarum sapientis et scientis Dci,qnam incomprehensibilia sunt Judicia ejus, et investigabiles viffi ejus I »(Rom, xi.)IIliusvillici nos Bumus quos ad imaginem et simililudinem suam creavit,quibus etiam sensnm et intellectum pnebuit. Villicus enim a villa nomen accepit,qui altenffi villas curam habere dignoscitur,quem nosaeconomum,vel divu^gatosermonedijpensatorem possumus appel- lare. Et revera magnas suas divitias Deus omnipo- tens nobis commi8it,quando ratiocalem sensum et inteilectum communem cum angeiis prs caetoris creaturis tribuit.Male autem divitias Domini nostri dispensamus^quando sensum discretioni3,quem ad usum boni accepimus, in usum convertimus vitio- rum.DiiTamamur autem apud Dominum,quod dissi- pemus bona ipsius, quia non solum corda nostra conspicit,cujus oculis nuda etapertasuntomnia,ut videat, si est intelligens, aut requirens Deum, sed etiam ab angelis depu tatis nostraopera die noctuque illi nuntiantur, sicut viro justo ab angelo dictum est : c< Cum oraretis, ego obtuli orationes vestras ante Deum {Tob. xii).» Sive certe difTamamur apud Dominum nostrum,quandoexnobisipsismalam opi- nionem damus, in tantum,ut pudoremvel reveren* tiam piis mentibus ingeramus,utsimusdeillis,qui- bus uit Apostolus:c vendi, teste Petro apostolo,qui ait : Cujufi quis opera facit, ejus fllius appellatur, Ergo « jQliisdeouli, pru- dentiores fihis luci.sin generalione sua sunt, » quia cum illi sint callidi, astuti et ingoniosi, deceptores, duplices animo, isti econtrario simplices^ humiles, puH, benigni, nescientes malum pro malo reddere : et sicut isti simplices sunt in malo^ prudentes vero in bono, sic illi sapientes sunt ut faciant mala. cogitai moriturum. Unde per eumdem sapientem -^ b^neautemfacerenesciunt. DequibusDominusait: dicitur : « In die malorum ne immemor sis bono- rum {Eccle. xi.) Bt iterum : « In omnibus vis tuis memorare tua novissima. (Eccle. vii.) » « Ck>nvocaiis itaque singulis d^bitoribus Domini f sui, dicebat primo : Quanium debes Domino meo ? '< At ille dixii : Genium cadosolei.Dixitque illi : Ac- « cipe cautionem iuam etsede, cito scribe quinqua- V ginia. Deinde alii dixii : Tu vero quantum debes ? » Qui ait : Genium coros tritici. Dixitque illi : Accipe ff litteras tuas, ei scribe octoginta. » In boc villico, quem dominus de villicatuejiciebat, non omnia de- bcmus ad imiiandum assumere.Neque enim aut do* minis, aui extraneis fraudem aliqnam facere debe- mus, ui inde eleemosynas faciamu8,sed, ut superius diximuB, isia per similitudinem dicuntur,utintelli- c( Vae qui sapientes estis in oculis vestris, et coram vobis ipsis prudentes (Isa. v). » Qui rccte in gene- ratione sua prudenies dicuntur,quia taUs non in ge* nerationc Dei,sed in sua computaniur,quia pruden- tia bujus sasculi stultitia est apud Deum. De qua prudentiaPaulus apostolus ait : « Prudentia carnis mors est {Rom. win.J » Non enim de illfs dicitur : « Ge- neratio rectorumbenedicetur(P5a/. cxi,)»8edpotius inter eos enumerantur, de quibus scripium esi : « Generatio prava ct adultcra (tfa//A. xii.) « At vero de prudentia filiorum lucis dictum esi : « llla au- tem quee sursum est sapientia, primum quidem pu- dica est, deinde pacifica, modesta, euadibilis, in bonis consentiens (Jac. iii.) » Finiia autem simili- tudine, pius Dominus ad nostram admonitionem gamus quia si laudari potuit is qui fraudem fecit, C sermoncm convertit, dicens : eo quod in futurum sibi prudenterpraeviderit^multo magis noB laudabiliores erimus, side propriissub- staniiis iairgas eleemo^ynas fecerimus : et dum in preaenii vivimuSy in fuiurum nobis prospexerimus, sicui eiiam de judiceiniquitatis, qui interpellabatur a vidua,comparationem duxit ad judicem Dominum, cui nulla ex parte judex iniquus conferendus est, «ioo^ enim GraBce, LAtine mensura est, iree umas ooniinens.Gorus vero iriginta modiis impletur.Quod ergo de cenium cadis olei quinquaginia, ei de cen- tom coris iritici octoginta a debitoribus scribere fecit, hoc inainuat, quia omnis qui de prasteritis peccatis poeniteniiam agit, non solum in se peccantibus cle- menter dimiitere debetjSed etiam ex substantiis juste (i Kt egodico vobis : Facite vobis amicos de mam- « mona iniquitatis^ut cum defcceritis, recipiant vos « in aeterna tabernacula. Quam sententiam quidam ita intelligendam putavere, ut aliena rapere et inde pauperibus tribuere, hoc esset amicos facere de mammona iniquitatis.Quod quantum sit absurdum ei a rcligione alienum manifeste patet. Non enim Deus omnipotens aliena rapere jubet, qui propria prscepit largiri : nec dignatur de rapinis eleemosy- nam suscipere, qui per prophAam clamat : « Qui offert sacrificium de substantiis pauperum, quasi qui victimat in conspectu patris sui filinm (Eccli, XXXIV.) » Unde per quemdam sapientem dicitur : Unus aedificans, et alter destruens : unus orans, et aeqaisiiis eleemosynas erogare, necsolum decimas q alier mafedicens : cujus vocem exaudivit Deus? et primiiias, ut in lege prseceptum est, dare, sed ex veliqua parteindigeniihus ministrare. Vel cerie dimi- £t illis dicentibus : • Domine, quando te vidimusesu- rientem, et pavimus ; etsilientem, et dedimus tibi Et iterum : Filii,« eieemosyna a morto liberal(rob. xii,) » et non patitur hominem intrare in tenebras. Kt rursum : Desudet elemosyna in manu tua, dondc invenias justum cui tradas eam. fit pauperes ergo juxta possibilltatem suam elcemosyDas tribuere de* bent.Unde bonus pater erudiens fllium suum, tit; Fili, K si multum tibi fuerit. abundaniertribue: usi autem exiguum etiam exiguum Ubenter impartire [Tob. IV.) Neque enim apud justum judicemexcu- satio de elemosyna erit, quando etiam pro calice aqua frigidae mercedem se promisit daturum (lalA. x.) Aliter : Quidam autem banc similitudinem in Pauloapostoloimpletam intelligi volunt lioc modo: Homo iste Deus omnipotens est,qui haboitvillicum, scilicetPaulum apostolum, cui divitias suasdispen- potum ; hospitem, et suscepimus te ; nudum,etcoo- dandas commisit,quando aecus pedesGamalielisle* peruimus te ; infirmum et in carcere. et venimus ad ie? (Ibid.) )>respondet : « Amen dico vobis, quandiu uni minimis meis fecistis. mihi fecistis {!bid. ) » Hos amicos quia noluit habere ilie dives, non in aeterna tabernacula, sed in aetcrna po^na positus, aiebat : « Pater Abraham, miserere mei, et initte Lazarum ut intingat extremum digiti sui in aqua,ut refrigeret linguam meam, quiacrucior in hac flam- ma {Luc. xvi.) » iEterna tabernacula diversae rctri- butiones sunt meritorum,quodDominu3 alibi decla- rat, diccns : « In domo Patris mei mansiones muit» sunt {Joan. xiv.) » Audiat ergo hoc dives, audiat Cbristianus^discat tribuere minima, ut possit acci- pere magna.Quia «qui in minimo ildelisest, utDo- gis doctoris, juxta veritatem paternae legis eumeru- divit. Sed maie divitias Domini sui tractavii,quando legem carnaliter intelligens, Christianos perseculos est intantum, ut acciperet epistolas aprincibus«a- cerdotum,ut quoscumque invenirei hujas viaBviros ac mulieres, vinctos perduceret in Jerusalem.Diifa- matus est autem apud DominumBuum, quandodi- ctum est de eo : Domine,audivi a muUis de f iro boc, quantamala sanctis tuis fecerit in Hieru8alem;elbie habet potestatem a prindpibus sacerdotumalligaodi omnes qui invocant nomen tuum.Camquefamaper secutionis ejus ad Dominnm ascendissct, pergente eo DaoHiscum, vocavit illum Dominus suusdeccslo, et ait illi : • Saute, Sauie, quid me pesequeris?! minus ait, et in magno fidelis erit (Luc. xvi.) » Di- C (/^ci. ix.) Durum est tibi contra stimulum calci- scat dare transiloria, ut mereatur accipere aeterna, Suscipiat pauperem indomum suam,ut suscipi me- reatur a Christo in tabernacula sua. In his taberna- culis loeum sibi optabatinvenire, qui dicebat {PsaL xiv) : « Doraine, quis habitabit in tabernaculo tuo, aut quisrequiescetinmontesanctotuo?»Cui divina voce protinus respondetur : « Qui ingreditur sine macula et operaturjustitiam,qui loquitur veritatem in corde suo, qui non egit dolum in lingua sua, nec fecit proximo suo malum, et opprobriumnon acce- pitadversus proximos suos.Ad nihilum deductus est in conspectu ejus malignus, timentos autem Domi- num glorificat, Qui juratproximosuo, et nondeci- pit ; qui pecuniam suam non dedit ad usuram, et trare. Quod est dicere : « Quid hoc audio dete? Redde rationem villicationis tu«e, jam non pote- ris villicare (Liw?. xvi,J > id est judaiarc. Acsi diceretur : Quia usque hodie legis doctor fuisti carnaliter^ discipulus veritatis incipies esse epi- ritaliter. Villicus dicitur, qiii super alienam vil- lam curam gerit. Buper alienam quippe villam cu- ram gerebat Paulus, quando legem per Moyeen datam carnaliter docebat. Sed ablala est ab eo vil- licatio, quando carnalislex non oarnaliter, sedspi- ritualitcr ei intclligi praocepta est. « Ait aulem* cus intra se : Quid facism, quia dominus meus au- fert a me villicationem ? » {Luc, xvi.) Quasi diccret; Quid faciam, quia magister fui in carnali doctrina munerasupcr innocentesnonaccepit ; qui facithaBc, r\ legis, et villicus et discipulus cogor esse et opera- non movebitur in aeteruum (/&wi.)» « Beatus cnim, » ait Propheta, « quiintelligit super egenum ct pau- percm, in die mala liberabit eum Dominus (PsaL XL.) » Nam quantum virtus eleemosynee valeat, Dominus inunifestat, diccns : « Date eleemosynam et omnia munda sunt vobis {Luc. xi.) » Et iterum : M Cum facis prandium aut coenam, noli invitare eos qui te reinvitent, sed voca paupcres, ct beatus eris,quia non babent unde retribuant tibi {Luc.xiv.) » Etalibi:«Sicutaquaexstinguitignem,itaeleemosyna exstinguitpeccalum {Eccli. iii.) »Unde justi viri voce dicitur : u Fiducia magna erit coram summo Deo rius spiritalis legis? « Fodere non valeo {Ibid.) » id est doctriuam legis perscrutari per mcmelip»^"^ nequeo. « Mendicare erubesco {!bid.)f » quia fidem Christianitatis ab Anania» quem diseipulum habtti, discere vereor. « Scio quid faciam, ut cum amotus fuero avillicatione, recipiant me ChriBtiani in domos suas {Ibid.), » quos persocutus eum. Vocavitque duos debitores Domini sui, Judeorum scilicetpopa' lum et gentium, qui ambo sub debito seu jugo pec- cati constricti tenebant«r, sicut ait Apostolus (A^wi- xiii) : « Non enim ett distinctio Judsi et Gi-sci, Omaes enim peccaveruQty et egent gloria Dei. » ^ 653 HOMILIiG DE TBMPORE. 654 nnipriDcepit de centum cadis olei, quinquaginta : A tialiter ei affluebant, quod futurum erat, minime et alleri de centum coris trilici, octoginta scriberc. Oetogenarius numerus ad fldcm resurrectionis per- ttDet, quia Dominus Jesus Ghristus octava die a mortuis resurrcxit. Quinquagenarius ad poeniten- tiam, quoniam quinquagesimus psalmus in poDniten- tiam est decantatus. Et quinquagesimus annus in lege JabilsQS est dfctus, id est annus remissionis. Judsorum ergo populo de centum coris tritici octo- ginta scribere fecit,quia resurrectionem Ghristi eum eredere docuit. Gentilem vero de centenario ad quinquagenarium vocavit, quia per pocnitentiam pristina mala illius corrigere,et Deo appropinquare docuit. ■ Et laodavit dominus Ndllicum iniquitatis, quia prudenter fecisset (Luc. xvi), videlicet Pau- procvidcbat. Unde et i Domino dicitur: « Et quidem c( in hac die tua, qus ad pacem sunt tibi, nunc autem abscondita sunt ab oculis tuis. » Quasi enim in die sua pacem habebat, cum extoUebatur in honoribus, gloriabatur in facultatibus, laBtabatur in fecunditate prolis, et ideo periculnm, quod sibi venturum erat, nullo modo agnoscebat. Quae autem illi ventura es- sent, Dominus brevi sermone comprehendit, cum a^jungit : « Quia venient dies in te.et circumdabunt te ini« « mici tui vallo : et circumdabunt te, et coangusta- « bunt te undique, et ad terram prosternent te et « fllios tuos, qui in te sunt ; et non relinquent in te lapidem super lapidem. » Dies venturos dicit, tri- lura apostolum, ex persecutore praBdicatorem fa- p bulationis et angustiae, calamitatis et famis, obsi- ctum, in doctrina factum, in doctrina et praedi- catione magniflcavit, dicens de illo ad Ananiam : « Vade, quia vas electionis mihi est iste, ut portet nomen meum coram gentibus et regibus, et ilHis Israel^;4{r/.ix), » impleta prophetia,quam Jacob olim, cum benediceret filios suos, prophetavit^ di- cens ; « Benjamin lupux rapax, mane comedet prae- dam, et vespere dividet spolia {Gen. xlix). » De- tribu autem Benjamin Paulus apostolus fuit.ul ipse testatur.Qui velut lupus rapax in persecutione Ghri- stianorum exarsit. Mane comedit prsedam, quia in adolescentia Ecclesiam Dei persecutus est. Vespere divisit spolia, quia postquam ad (Idem Ghristi con- versus est, eos quos, de potestate diaboli victor obti- ilkiit,ad praedicandam fldem, quam prius persecutus fuerat, in diversas nationes destinavit. HOMILIA CXXII. DOMINICA UNDECIMA POST PENTECOSTEN. (Luc. xix). « In illo tempore : Gum appropinqua- » ret Jesus Jerusalem, videns civitatem,flcvit super <' illam, dicens : Quia si cognovisses, et tu. » Et itiliqua.In bujus lectionis serie Oominus Jesus Ghri- slns utramque suam naturam commendat, divinam scilicet et bumanam. Humans quippe naturse indi- cium est,cum peritnraB civitati usque ad fletum com- patitur : divinse, cum eidem civitati, quae ventura erant, ut Deus praedicit. Quasi homo templum in- g^ressus est, sed quasi Deus vendentes et ementesde dionis et mortis. Inimicos Romanos nominat prin- cipes, qui eamdem civitatcm vallo circumdantes- undique coangustaverunt, et eam ad litteram pro- straverunt, ct filios ejus necaverunt. Quae omnia, qualiter civitati contigerint, Josephus historiogra- phus Hebreeorum pleniter narrat. Sed propter sim- pliciores, qui forlassis praefati viri historiam igno- rant, ex multis pauca comnicmoranda sunt. Post Domini enim ascensionem, post necem Jacobi, qui justus est appellatus, Judaeorum populo in malitia persevcrante, suscitavit adversus eos Dominus duos Romanorum principes, Vespasianum scilicet et Ti* tum, patrem et fllium, justo Dci judicio agente, ut qui patrem et filium negaverant, a patre et filio ne- carentur. Gumque Judaeorum regionem Romanus C vastaret exercitus, imminente solemnitate paschali, cucurrit omnis populus in civitatem quasi vir unus; justo Dei judicio exigente, ut qui in pascbali so- lemnitate Ghristum occiderant, in eadem solemni- tate obsidionibus circumdarentur. Nam repente ab hostibus vallata est urbs, ita ut nullus ingredi aut egredi posset, ettaudiu obsessa, quoadusque omnia quse secum ad edendum detulerant, consumpta vi- derentur. Quae autem extra civitatem reliqnerent, omnia Romanus vastavcrat exercitus. Longa ergo obsidione arflicti, multo gravius fame interiu8,quam ab bostibus premebantur exterius. Quod idem hi- storiographus ostendit, cum dicit dirae et diuturoflB famis inopia etiam delicata viscera aruisse intan- tum,ut nonnuUi nec ab ipsis calceamentis edendis ^tlo ejecit, dicens : « Domus mea domus orationis n se abstinuerint. Alii quisquiiias feni veteris et pur- Vocabitur (Matth, xxi). » Quantum autem de salute ^ominum gaudeat, quantumve de eorum perditione ^oleat, in exordio hujus lectionis demonstrat, cum f^rituram civitatem intuens, flevit super illam, di- ^ens: • Quia si cognovisses, et tu. » Flevit, Don ulchritudinem domoYum, non altitudinem turrium, on aediflcia murorum, sed metaphorice homines, icitur autem et a flente Domino : « Quia si cogno- isses, et tu, » ubi subaudiendum est, quia si co- novisses mala quae tibi imminent, fleres, quae ^^odo, quia neseis cito peritura, exsultas. Intenta eniTsx solummodo in prosperitatibus, quae praesen- gamenta frumenti dentibus ruminanda tradebant. Nonnulli portarum indumenta detrabebant. ut hoc saltem edulio famis inopiam temperarent. Si quis autem pro colligendis herbis urbem egredi voluisset, quasi qui ad Romanos fugere vellet, tenebatur. Mensam vero nullus ex more apponere audebat,8ed propria quasi furtiva edebant. Nam quidquid ad ve- recundiam vel pudorem naturalem pertinet, in hac necessiiate contemnebatur,quia hoc totum sibi ven- dicaverat fames. Denique et mulieres de virorum manibus, et fllii de parentum, et (qnod infelicius est) matres a faucibus flliorum suorum cibos abstra 655 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISG. OPP. PARS II. — HOMIL. C-iG bcljant. Nulla scuibus pro canilie revcrcnlia' nulla A lcnles, quod niiscra; matri ex omnibus facultatibus parvulis pro innocentia mi8eratio servabatur, sed verbefabantur seoes, si oibum occultare voluissent. Sparsis etiam crinibus mulieres per plateas trahe- bantur^ cibum celare tentantes. Jacebant autem per plateas juvenuoi corpora, magis fame quam astate coQsumpta. Sepelire autem mortuorum corpora^ nec moricntium multitudoi nec virium debilitas pcr- mittebat. Multi enim, dum charorum corpora sepe- lire vellent, spiritus emittebant. Cumquc fetor into- lerabilis de mortuorum cadaveribus in civitate cres- cere cccpisset, extra muros eadcm ejiccbant. Et cum quadam die Titus, quem paler Romam revcrsus in obsidione Hierosoiymorum reliqucrat,cummilitibus urbem circuiret, videns cadavora mortuorum pcne hoc sulummodo reliquissent, perpetrMum faciuua nuijitiaverunt urbi. Factus est clamor magnus iu civitate dolentium atque lugontium^ et.iu ipso clamore apertis portis, ingressus est Titus cum Homano exercitu, alios gladio tructdavit, alios igne combussit, juvenes quoque ia, captivitatem destinavit. Ipsam vero urbom a fQndomentis ila destruxit, ut juxta Domini vocem, non relin- queretur in ea lapis super lapidem. In cujus destructiono impletum est quod Dominusolim figu- rate per Ezechiclcm prophetam prffldixerat, diceas: u Et tu, nii hominis, sume tibi glatfium acutum.ra- dcntem pilo8,et duces eum per caput tuum et bar- bam, et tcrtiam parlem igai comburesy ct tertiam muro oivitatis eequari, oum ingenti gemitu elevatis n partem gladio concides, tertiam voro parlem in oculis iu coclum, Deum invocat tcstem, hoc suum opus non esse. Gonversusque militibus ait : Arbi- tror, quia si ab bao pestilentia urbis paululum Ro- manus recessisset exercitus^aut aquis diluvii ncca- rentur, aut Sodomitanis ignibus cremarentur, aut certe hiatu terrae absorberentur.Etcum in proximo recessurus essetyiterumadversuscivitatem confortat milites, cuetodias munit, armat exercitum,ct super bffic omnia mala prffidones ex ipsis viris consurre- xerant, qui ab ipsis faucibus, ut ita dixerim, cibos rapiebant. Et si cujuspiam fores clausas vidissent, indioium esse credebant, quod intus positi ederent: et repente confractis foribus insilientes, quidquid inveiiire poterant, rapiebant. Sed quia longum est cnumerare omnia mala, qu® Judaeis pro efTusione ventum disperges,et evaginabo gladium meum post eo8 {Ezech. v). » Concordat autem hujus bistono- graphi descriptio cum vcrbis Salvatoria, qui cnm mmnia civitatis vidisset, aii : Gum videritis civi- tatem hanc^ab exercitu circumdari, scitotequiapro- pe est desolatio ejus. « Tuncqui in Judsasunt, fo- giant in montqs. Yae autem prcegnantibusetnutrion- tibus in illis dicbus (Luc, xzi). »» Et alibi legimus, quia cum discipuli ostcndissent ei «dificia ci>itatis, dixit : Videtis h«ec omnia? Amen dieo vobis, «non relinquetur lapis super lapidem, qi|i non destruatar (Marc, xiii). » Ex qua autem causa ruioa predicts civitati contigerit, Dominus manifestat, cum adjua- git : « Eo quod non cognoveris tempus visitatioDis Sed tempusvisitationis sus superba civitas noncogno- vit^quia quem hominem vidit, Deum credere despe- xit. Ad cujus duritiam incredulitatis convincendam, otiam aves caAi in testlmonium deducuntur,cun] per Prophetam dicitur: u Milvus incoelo cognovittem- pus suum, turtur et hirundo et ciconia custodieruDt tempus adventus sui, populus autem meas non co- coinedit, et partem inposterum reservavit.Gumquc j) gnovit judicium Domini [Jer, viii). » Et iterum: ob odorem aduslffi carnis preedones ex more ailuis- sent, mortem minari coeperunt, nisi quos abscon- d^rut, ostenderet cibos. At illa truculento vultu ex ipsis prsdonibus tristior,partem,ait,optimam vobis reservavi. Et hoec dicens, merabra quae supererant detexit infantia. Cumque prsedoncs stupefacti tan- tum facinus pertimuisseut, ait : Meus est partus, meus Cliu8,meusestcibusetfacinus, mecumedile. Nam ego prior comedi, quaj genui. Nolite esse aut matre religiosiores, aut femina molliores. Quod si V08 pietas vincit, exsecramini meos cibos. Kgo quae talibus pasta sum, ego his iterum pascar. At illi do- cc Cognovit bos possessorem suum, et asinus pr«- sepe domini sui, Israel autem me non cognovit, po- pulus meus me non intellexit (Isa, i). » Nep solum- modo per prsesentiam suae incarnationiseam visita- vit, sed post suam ascensionemmultasignaelpo^ tenta, ut eorum cor ad poenitentiam emolliret,ostcB- dit.Nam ut idem historiographus refert, cum qu«*0' dam festivitatem celebrarent», subito commotione facta in populo Judaeorum, trigiata xniliia exeisse mutuo interfecerunt.Nocte vero quadam seratempu Domini,quaB vix a viginti viris moveri poteral,8pont« rescrata est. Die quadamvitula sacrificiis admol«i 657 ROMILIiE DE TEMPORE. G58 enixa est agnam. Media namque nocte ita lux in A. lumbae in templo Domini vendebantur.Nequeenim templo clara refulsit,ut a nonnullis media dies esse putaretur. Quod cernentes ignari, sstimabant sibi prospera esse ventura. Sed sapientcs minime latuit interitum civitatis significari. In die quoquc sancto PentecosteSySacerdotibus sacrificia ofTerentibus.au- dits sunt voces in templo dtcentium: Transeamus exhis sedibus.Duobusautem annis ante obsidionem^ cum ad celebrandam quamdam festivitatera Hicro- solymis convenissent, quidam Ananis filius, no- mine Jesus, repletus Spiritu clamare cocpit : Vox ab orienfe,vox ab occidente, vox a quatuor ventis, ssculi. Vox super Hierosolymam et templum, vox super sponsos et sponsas.Gumque vcrberibus hunc conipescere vellent, magis ac magis clamabat. Et ea quae Domino oblata erantjuxtaritum legis sacri- ficabant, sed aliis atque aliis venundabant. Et ut omnem occasionem non habentibus auferrent,num- mularios cumaerein templo praeparatos habebant,et idco domum orationisspeluncam latronum fecerunt. SedDominusingressustempIum,vcndentesetemen- tes de illo cojpit cjicere, dicens : « Scriptum est, « quia domus mea domus orationis cst (Isa. lvi). « Vos autem fecistisillamspeluncamlatronum.wEt his facti8,«Erat quotidie docens in templo.»Sed quod addestructionemvisibilisclvitatispertinerediximus, potest moralitcr et ad perituram animam referri. Flevit enim Dominusper semetipsum perituram ci- vitatem,dcflet quotidic per doctores,eo8 qui debono cum inter manus flagellantium spiritum exhalaret, p opere labuntur in malum. Frcquenter namque do- ait : VsB vae Hierosolymis. Stella quoque per omnia gladio similis per integrum annum super llieroso- lymam pependit,interitumcivitatisindicans.Et cur- rus igneus, et equi ignei visi sunt pcr aera ferri,et multa alia misericors Dominus, ut eorum cor ad poBnitentiam provocaret,ostendere dignatus est.Sed « illis secundumdaritiam etimpoenitenscorthesau- rizantibuB iram sibi in die irae (Aom.iv), » « missis exercitibus suis, perdidit homicidas iIIos,et eorum civitatem succendit (Matlh. xxii).»Quorum interitus etiam in libris Regum praefiguratus est,quod Elisaeo ascendente de Qalgalis.pueri parvuli illudebant ei, dicentes : « Asccnde calve, ascende calve (IV Reg, 11). • At ille maledixit cosin nomine Domini,et sta- tim egressi sunt duo ursi de saUu,et devoraverunt ctorcs Ecclcsiae eos, quos admonendo corrigere non possunt,«quilaetanturcummaIefecerint,ctexsultant in rebus pessimis {Prov, n), » condolentes deflcnt, sicut facicbat Paulus apostoIus,qui lapsom discipu- lorum suorum flebat,quando dicebat : «Filioli mei, quos iterum parturio donec formrtur Christus in vobis (Gfl/.iv),» vellcm apud vos esse modo,et mu- tare vocem meam, quoniam confundor in vobis. Et iterum :Lugco« multos ex his qui ante peccaverunt (// Cor, xii).» Convenitautemperiturae animaB,quod a flente Domino dicitur : « Quia si cognovisscs et tu. » Si enim mala quae reprobis parata sunt,cognosceret,si aeterni supplicii pGcnas ante mentis oculos reduceret, non se falsa spcuritate deciperet, sed potius se cum electorum ex illis qiiadraginta duos pueros Elisaeus enim fi- C lacrymisdefleret.Sedcum exsultatin prosperis,gau- garam DomTni tenuit.Qui cum in Calvariae loco cru- ciflxus esset, pueriliter illuserunt ei Judaei, dicen- tes : «« Si Filius Dei est, descendat de cruce et cre- dimus ei {Matth, xxvii). » Et iterum : Flectentes genua, dixerunt: « Ave, rex Judaeorum {IbidJ. • Sed illis credere noIentibus,post quadraginta duos annos egressi sunt duo ursi de sylvis gentium:Ve- spasianus scilicet et Titus, qui eumdem populum yeriis cladibus dilaniaverunt intantum,ut idem hi- storiographus commcmoret undecies centena millia in obsidione civitatis esse mortua, ccntum quoque raillia juvenum in captivitate esse dispersa. « Etingressus in templum, coepit ejicercvendentes n et emcntes de iIlo.»Gum Dominus ruinam civitatis det in honoribus, laetatur in facultatibus, ipsa pro- speritas transeuntis vitae, ante mentis oculos mala abscondit futurac poenae.Unde et bene dicitur: « Et « quidem in hac die tua quae ad pacem tibi, nunc « autem abscondita sunt ab oculis tuis.»Quasi enim suam diem infelix animahabet, dum in mundi fa- cultatibus totam spem suam collocat, ac per hoo scandalum in die judicii patietur. Non praevidet si- quidem futuram tribulationem.quia excaecat oculos cordis amor terrenus. Quoniam sicut pulvis oculos corporeos e.xcaBrat,ne clare videre possintjta amor hujus saeculict prffisentes divitiae oculum mentis,ne futurum judicium valeat cavcre.Talis erat ille dives, qui dicebat in corde suo': « Destruam horrea mea, praedixit^ « etingressus in templum, vendentes ct q ct majora horum aedificabo, et dicam animae meaj: Anima, multa bona habesrepositaper annospluri- mos, epulare (Luc, xii) » ergo et gaude. llunc diem pro nihilo ducebat ille eximius propheta Jeremias, qui dicebat : « Diem hominis non concupivi (Jer, xvii). t Etpaulusapostolushanc contempserat,cum discipulis suis aiebat : «Mihi autem pro minimo est ut a vobis judicer, aut ab humano dic (/ Cor. iv). » Quid nutem mali torpcnti animaevcnturum sit,ma- nifcstatur cum subditur : « Quia vcnient dies in te, et circumdabunt te, et « coangustabunt te undique et ad terram conster- « ncnt tc, et filios tuos qui in te sunt. » Dics tri- ementcs de illo ejecit,»ostendit quia maximeruina templi ex culpa sacerdotum venit. Ipsi namquc,qui in pbpulo doctores et ductoresesse debuerant in bo- num exemplum, facti sunt in malum.Ad hoc enim in templo residebant, ut eos qui munera dabant, vanis favoribus extoUerent ; et qui dare nolebant, variis modis aHligerent. Avaritiae quoque suae con- sulentes, quoddam ingeniosum invenerant, et filiis Israel de longinquo venientibus persuadebant, ne secum hostias dererrent, ut ab illis carius emerent, quod in templo Dei ofTerrent. Et ob hanc causam, ut alii evangelistae testantur, oves cl bovcs, ct co- 659 HAYMONIS HAj:.BERSTAT. EPISC. OPP. PARS IL — HOMIL. 660 bulationis miseraB animae veniunt, quando dolorc A tionis dici potestydum quotidie Deo mundas oratio- mortis constringitur,quce in prssenti vita male gau- debat, et tunc incipietsecum rixari et dicere : Quare in malis operibus memetipsam dilatavi ? Quare ex praeteritis peccatis pocnitentiam non egi ? Gur in bonis operibus memetipsam non exercui ?Tunc, in- quam, incipiet poonitere, cum nullus fructus poeni- tentiffi remanebity scd sola districtio vindicts. Ini- mici vero ejus nullipejores quam immundi spiritus suntyde quibus se eripi cupiebatPsaImista,cumdi- cebat: « Eripe me de inimicis meis, Deus meus, et eripe me de operantibus iniquitatem (PsaL LViii). » Quam vallo circumdant, et undique coan- gustant, quando egrediente anima a corpore, mala qu» commisit enumerant, et ipsos babet exactores nesofferre non cessat,dicens cum Psalmista: «Di- rigatur oratio mea sicutincensumin conspectutuo (Psal. GXLJ. » Qui enim spiritalia' dona quas gratis acceperunt, aut propte.r praBmium,aut proptertem- poralem laudem tribuunt, venditorcs suDt.In quibus autem maxime hoc negotium fiat, alius evangelista manirestare curavit, dicens quod in templo oves et boves et columbae vendebantur. Per bovem praedi- catores significantur, Domino dicente ad Moysen: ft Nou arabis in bove simut et asino(Deuf.xxi(),nhoc est noli conjungere in praedicatione sive doclrina prudentem cum stulto. Et iterum : « Non alligabis os bovi trituranti (/ Cor, ix). » Quod exponens Pau- lus apostolus ait: «Nunquid de bobus cucraestDo- in poena, quos habuit persuasores in culpa. Tunc «^ mino ? » (Ibid,). Non. Scd propter nos hsc scripta enim infelix anima consternitur ad terram,quando a carney quas terra et cinis est, soluta, ad poenam ducitur,velquidquidvirtutissehabereputat,amittit. Filios,aIiquando bonas,aIiquando malascogitationes accepimus.Debonislegimus: « Etvidefiliosniiorum tuorum(P stus secundum carnem, qui est benedictus in s«- cula ssculorum [Rom, ix) » Non autem ipsos flnes ingressus est, quia ab eis nec cognitus, nec receptus est, sicut ipse eis improperans dixit : » Ego veni in nomine Patris mei, et non recepistis mc : si alius in nomine suo venerit^ipsum suscipietis (Joan, v). »> Unde per Joannem dicitur : « In propria venit, et sui eum non roceperunt {Joan, i). » Vel terte flnes Decapolis appropinquavit^ quando consortium hu- manae naturae accepit. Non autem ipsos intravit, quia commonionem cutpas non habuit. « Et adducunt ei surdum, et mutum. » Surdus isteetmtitus allegorice genus significat humanum, quod constat tam ex Judaeis, quam ex gentibus. c( Non est enim distinctio,» ut Apostolus ait « Judaei et Graeci : omncs enim peccaverunt et egent gloria C Dei (Rom. m). » Tunc autem genus humanum ob- aurduit, quando in primo parente verbis serpcntis auditum aperuit. Post surditatem tunc loquendi ofTicium perdidit, quando a laude Dei cessavit. « Non est enim speciosa laus, » ut att Scriptura, « in ore peccatoris {Eccli, xv)*. » Hi autem, qui sur- dum et mutum Domino ad curandum adducunt,pa- triarchas et prophetas signiflcant, qui spiritaliter Dominos aegrotum ad sanandum detuIerunt.Quiaad ejus liberationem, non solum Domini incarnationem praedixerunt, sedetiam totis viribus eam optaverunt. Unde et subditur : « Et deprecabantur eum, ut im- « ponat illi manum. » Manus Domini in Scripturis aliquando potentiam Divinitatis significat,aIiquando incarnationem hnmanitatis. Potentiam signiflcat D Divinitatis, sicut scriptum est : « In manus tuas, Domine,commendo spiritum meum {Psal, xxx; Luc, xxiii).» Incaimationifi humanitatem, sicutalibi legi- tur : «Emitte manom tuam de alto {Psal, gxliii]. » Ergo in hoc loco non incongrue manus Domini in- camationis mysterium signiflcat. Deprecatur autem eum, ut ei manum imponat, quia per hoc quod no- stram mortalitatem accepit, genus humanum ab infirmitate animi liberavit. « Et apprehendens eum de turba seorsum, misit ff digitos suos in auriculas ejus. » Quid est quod Dominus sanaturus surdum et mutum, seorsum ap- prehcndit ? Nunquid non coram hominibus eum sa- nare potorat, qui cuncta creavit ex nihilo? Poterat utique. Sed prius ipsum a turba separat, et postea sanat, ut inteiligat genus humanum se aliter sanita- tem animae non posse rccipere, nisi prius pristinos errorearelinquens^aturbaimmundorumspirituom, et tumultu vitiorum sese redderet alienum. Digitus autem Dei in ScripturisSpiritum sanctum significat, sicut Dominus alibi ait : « Porro si in digito Dei ejl- cio daemonia (Luc, xi). » Quod alius evangelista ma- nifestius declarat, dicens : « Si ego in Spiritu Dei ejicio djBmones {Matth, xii). • Iste est digitu8,quem magi in iEgypto confitebantur dicentes : « Porro digitusDei est \sie(Exod, viii). » Hoc digfto tabulae Testamenti scripta3 sunt. Et pulchre per digitum Dei Spiritus 8anctusfiguratur,quiasicutdigitid ali- quid constringimus, ut opcremur, ita Pater et Filius omnia per Spiritum sanctum operantur, Psalmista testante, qui ait: « Vcrbo Domini coeli flrmati sunt, et spiritu oris ejus omnis virttis eorum {Psal. xxxii).» Hi\jus digiti mirabilem operationem aspexerat qui dicebat : « Quoniam videbo coelos tuos, opera digi- torum tuorum {Psal: viii). » Sive certe per digitum Dei recte Spiritus sanctus designatur ; quia sicut in nullis aliis membris tantam partitionem habe- mus, quarilam in digitis, et tamen una est manus, sic ejusdem Spiritus sancti dona cum sint in sin- gulis divisa, in eodem tamen sunt indivisibilia. Undc PauIus,enumeralisejusdemSpiritu8 sancti do- ni8,adjunxitdicens:«Haecoraniaoperaturunu8atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult (/ Cor. xii). rt Mittit ergo digitos in auriculas, ut surdo audi- tum restituatjquiautaurescordisverbum Deiaudire et spiritaliter intelligere possint, per Spiritus sancti gratiam aperiuntur. «Exspuensque tetigit linguam ejus.»Sputumexcapitedescendit.Ergopercaputdivi- nitas,persputumhumanitasdesignatur,Apo8tolodi- cente: « caputChristiDeusest(/ Cor.ii).»Sputoigitur liguam tetigitutloquelamreciperet,quando altitudi- nem suae Divinitatis usque ad nostram inclinavit humanitatem {Joan, xi). Quodalibi manifestius de- monstravit, quando oculos caeci nati aperuit.Lutum siquidem ex sputo fecit, et linivit oculos ejus. « Et suspiciens in ccclum, ingemuit et ait illi : « Ephpheta, quod est, adaperire. » Sanalurus Domi- nus aegrotum, in coelum suspexit, ut ostenderet om- nia bona et sancta a Deo esse petenda. Inde enim 8urdisauditu8,indemutisredditurloquela,quia8icut Jacobus aposlolus ait : a Omne datum optimum, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patreluminum {Jacob. i). » Et sicut in Evangelio di- citur: « Non potesthomo a se facere quidquam, nisi ei datum fueritdesuper(Joan.ii^fxix).» «Ingemuit.» Nunquidindigeretaliquidpostulare,aPatre, cum ge- mitu,qui cuncta postulata dat cum Patre? Non. Sed ut exemplum nobis ostenderet gemendi, quoties vel pro nostris, vel pro alienis peccatis intercedimus, Quod autem ait,Ephpheta,evangeIi8ta exposuit,cum adjunxit: "quode8t,adaperire.»Consueludoest enini •67 BATMOmS dALBBRSTAT. EPISC. OPP. PAR8 II.-HOMIL. 668 evangelistarinn, utaliquando ipsaverbavel nomina A *< Quanto autemeispraecipiebat, tantomagisphs hebraica cum ipsa sua expositione ponant, sicul in EvangelioJoanni8d]citur:«Vadoad natatoriam Silo», quodinterpretatur missus (Joan, ix). > Etin Evangelio Marci, «Bartimsus TimaBiiiliu8scribitur(J!fa/^A. x). » EtJudasZelotes idem est qui etJuda8Chananaeus,quo- niam Ghanaan zelus interpretatur. Ephpheta ergo, quodestadaperire,proprie ad aures pertinet. Et pul- cherrimo ordine Dorotnus prius digitos in auriculas surdi mittitfdeinde iinguam sputo tetigit,et postremo ait:Ephpheta, qund estadaperire,utordinatissimum ofHcium baplizaaiii sacerdotibusdemonstraret.Quo- niam bi qui baptizantur, prius SpiriiusBanoti gratia Buntilluminandiydeindeadoctoribussuntinstruendi et postremo ad confessionem fldei vocandi. Unde praedicabant. » Hic tempora eQrum redarguuntur, quibuBofnciumpradicationiBinJunctumeatettameQ a praedicationecessant.Considerandum namqueest, quffi culpa sit doctoribu8,po8t prosceptum Domini se 8ub silentio ponerc, quando etiam nec illi tacere poa* 8unt, quibus praeceptum est ne cui dicerent. Quid autem dicant audiamus: « Bene omnia fecit, et surdos fecit audire,ctmu- « t08 loqui. » Non solum in hoc bene focit, quod snr- dos fecit audire et mutos loqui, aed etiam omnia quae ab initio creavit, bene fecit, sicut/^criptum est : « Bt vidit Deua cuncta quae fecit, et erant valde bona (Gen.\.» Moraliterautem per surdum etmutum,qui- libet peccator designatur. Qui enim avertit auressuas consuetudo est 8aoerdotum,ut eorum linguam et na- n neaudiat legem,9urdu8est. Quia autem loquitur ini- res, quos oatechizant, sputo tangant, ipsius Do- quitatem in excelso, et seminat inter fratres discor- mini verba dicentes: Ephpheta, quod est adaperire. Sedquia interdicere Domini et facere ntilla est di- stinctio : « Dixit enim et facta sunt, mandavit et creata sunt {Psal. cx^viii). » t Stalim » ut dixit,«Ephpheta»quode8tadaperire, « apert» sunt aures ejus, et solutum est vinculum « Unguae ejus, et loquebatur recte. » Non enim erat dignum, ut is qui a Domino creatus fuerat, aliter loqueretur quam recte. Juxtajvero superiorem in- telligentiam, postquam Dominus per immissionem Spiritus sanoti cor humani generis ad poenitentiam emollivit, postquam incarnationis suae myBterium patefecit, linguam, quam prius infidelitas vinxerat, fides absolvit, et Deum laudare coepit, dicens cum dias, etiamofiicialoquendimutusest. Talesut audi- tum etloquelam spiritalem recipere possint, amagis- tris et doctoribus Ecclesiae Domino adducuntur.Quasi enimaegrotum Domino adducunt,quando in suado- ctrina et exhortatione peccatores cosverti fa(5iunt : et pro his, quos converti velle videtur, ad Dominum preces fundunt. Nec differt pietas Domini tales sa- nare, qui anim^um vulnera venit curare,tamen ut fideset satisfactiopo&nitentium non desit.Nam satis- faciendi ordinem Dominus ostendit, cum surdum et mutum curaturus seorsumeumextra turbam educit, oBtendens nimirum quia si peecatores fruotusdignos facere volunt,necesse estutsocietatem daemonum.et tumultum vitierum, et carnalem hominum commu- Psalmista : « Domine, labia mea aperies.et os meum C nionem deserant.Sicut enim bonorum societas mul annuntiabit laudem tuam (Psal, l). » Et oum Isaia: • Dominus Deus dedit mihi linguam eruditam , iit pos- sim sustinere eum, qui lapeus est, verbo {ha. l). » • Et praecepiteis ne cui dicerent. » Quid est,quod qui ad hoc in mundum venerat^ut miracula faciendo se Deum «sse ostenderet, miraoulum a se factum occultareprecepit? Nimirum bonis exemplum osten- dit, ut etiam in bono opere inanem gloriam et ja- ctantiam caveamus, juxta quod alibi ipse praecipit, ut intremus in cubiculum, et clauso ostio oremus Patrem nostrum. Et Pater noster, qui videt in abs- condito, reddet nobis. Est autem haec discretio in hac taciturnitate observanda, ut is qui novellus est in conversatione, non solum ab offlcio praedicationis tum a(y uvat, sic communio carnalium liominum in- firmis mentibus plurimumnocet.testePsalmistaqui ait ; « Cum sancto sanctus eris, et ciim viro inoo- centc innocens eris {Ps. xvii). » El cum elccto electus eria, et cum perverso perveteria, Et sicot Salomon ait: « Qui cum sapientibusgraditur, sapiens erit. Amicusstultprum efficitur similis (Prw». xiii). » Unde et ipsealibi nos admonet, diceoa: « Noli esse amicus homini iracundo, nec ambules cum viro fu- rioso,ne fortediscas semitasej us,etsumas8candalum animae i\}B{Prov. xxii). » QuasienimDominusfideles 8U08 spiritaliter ab infidelium turba separabat, cum perIsatamdicebat:«Exitedemedioeoruni,etimmun- dum ne tetigeritis {Isa. lii). » Perfecti in medio pra- cessel,sed etiam sua bonaopera abaliorum aspecti- D vorum positi, seorsum manent, dum eorum pravia bus abscondat,ne8oiente sinistra suaquidfaciat dex- tera sua, ne forte radicem cordiSyquam profunditas terrae nondum fortiter ligavit, ventua elationis era- dicet. Qui autcm diuturna conversatione probatus est, non solum in praedicatione proficere debet.sed etiam exempIo,impIens quodDominu8alibiait:«Lu- ceat lux vestra coram bominibus, ut videant vestra bona opera,et glorificentPatrem vestrum qui in coelis est (MaUk.y). «QuodutrumqueDominussuoexemplo ostendit,quando praecepit uni: nemini dixeris,alteri vero ait : « Vade in civitatem ad tuos, et annuntia illis quanta tibi fecerit Deus {Marc. i et v). » operibus nec cordc consentiunt, nec ore parcunt. Qualem sollicitudinem habebatille, qui in sollicltu- dino regali positus, aiebat : « Quis d&bit mihi pennas sicut columbae,et volabo et requiescam? Ecce elon- gavi fugiens, et mansi in solitudine (P^ai. liv).» Sed quia nuUus dignam poenitentiam agere potesty nisi Spiritus sancti graliacor ejua ad poenitendum emol- liat, recte subditur : « Misit digitos suos Dominus in auricula8,et exspuens tetigit linguam ejus. » Quasi enim Dominusdigitossuos inauriculas surdi misit, quando perardorem Spiritus sancti cor pecoatorisad poenitentiam emoUit : « Quia ut ait Apostolus, quid «69 HOMILIiE DB TBM PORB. 670 oremns Bicnt oportet, nescimus : sed ipse Spiritus A pofitulat pro nobiaigamitibus inenarrabilibus (Aom. Mii}. » Quasi enim sputo linguam muti tangit, cum itporem diyin» sapiestia cor peccatoris degustat. Quanium autem Dominus erga convereos peccatores misericora existat, manifestatur cum subinrertur : « Et statim apert» sunt aures ejuSi et solutum est finculmn lingiiffi ejus, et loquebatur recte. » NuUum enim peccatum tam magnumest, quod medicamento pcenitentiflB sanari non possit. Non enim mentitur ille qai ait : « Vivo ego, dicit Dominus^, nolo mortem pec- cateris, sed ut convertatur et vivat. » £t : « Peccator in quaounqiie die conversas fuerit et ingemuerit,om< Diapeccata ejas oblivioni tradentur. » Recte autem post curatiooempeccator loquitur, (|uando linguam, quas conviciis et detractionibus tortuosa fuerat, ad o laudandum Deum et exhortandum proximum com- mutat.Sed quia post publicam poenitentiam aliquis nonstatim ad prsdicandum prodiredebetybene dici- tur : « Et prscepit illis ne cui dicerent. » Prius enim semetipsum curare debet, qui aliena vulnera vult ter- gere. Unde Apostolus, cum de ordinandis ministris Ecclesis loqueretur, ait : « Non nuper conversum, D^^n neophytum, ne forte elatus in judiciiim incidat diaJ»oli (i Tim. vij). » Quem autem diuturnitas tem- poris et perfectio pcdnitentis idoneum reddit, de fovea pecoati etiam alios extrah.re debetjuxta iUud quod tn Apocalypsi dicitur: uQui audit, dicat,Veoi {Apoc, xxii). » Unde et bene dioitur : « Quanto autem eis preecipiebat, tanJto magis plus praedicabant, et eo amplius admirabantur dicentes : Bene omnia fecit, et surdos fecit «.udLre^ et mutos loqui. » C HOMILIA CXXV. DOMIIflGA DECIMA QUA^TA POST PENTEC08TEN. (Luc. x.) « Iia illo tempore dixit Jesus discipulis < suis : Beati ooiUi qui vident qus vos videtis. » Et reliqua. Ib exordio hujus lectionis quaeritur, quare Dominus oculos se videntium beatificet. Nunquid omoes oculi be«ti fuerunt, qui eum corporaliter vi- derc potuerunt ? Nunquid beati oculi Pilati ot Cai- pb», et csterorum qui eum viderunt et crucifixe^ niDt? Aut nunquid oculi Jud« beati, qui eum vidit et tradidit ? Noa. Alioquin et oculi bestiarum et volu- crum beati esse possent. 8ed beatos dicit oculos apostolorum, quibus se et Patrem revelare dignatus est, pro quibus superius Patrem gloriflcaverat, di- cens : t Gonfiteor tibi, Domine, Pater cceli et terra, j) qui abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea pmrvulis {Matth, xi). » Quod evidenter evangelista manifestare curavit, cum postea, qu«e superius scripserat, adjunxit dioens : Et conversus ad illos, dixit : « Beati oculi qui vident quae vos vi- detis. » lllorum scilicet oculos beatos ostendens,qui bominem videntes, Deum crediderunt. Nam quid in illo homine spf ritalibus oculis interius viderunt,alibi ostendunt, cufn requisiti unius voce re8pondent,di- ceutes : « Tu es Christus Filius Dei vivi {Matth, xvi).» Et talis visio, talisque confessio quod beatitudinem mereatur, ipse Dominus ostendit, cum protinus re- 8pondit,dioens: « Beatu8es,Simon BarJona,quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater mens qui est in cceUs(f6«d.).Neque hac beatitudiire fraudabimur, qui in eum corporaliter non vidimu8,et tamen spi- ritalitcr credimus, sicut cuidam se videnti ditit : (c Quia vidisti mc, credidisti : beati qui non viderunt, et crediderunt (Joan, xx). » • Dico enim vobis, quod multi reges et prophets c voiuerunt videre quae vos videtis, et non viderunt, « et audire qinB auditis, et non audierunt. » Si re- ges juxta iittcrdm accipimus, agnoscere possurous quia sancti reges, quaiis fuitDavid, Ezechias et Jo- sias, voluerunt videre quod apoetoli videbant, sed non viderunt. Sed quiu rox a regendo nomen acce- pit, spiritaliter eos reges accepiimis, qui quamvis sint paupertate tenueSytamen actus suos et cogita- tiones juste regere et disponere noverunt. De quibus por Salomonem dicitur : « Gor regis in manu Do- mini {Prov, xxi). » Uode bene alius evangelista pro regibus justos posuit, dicens : « Multi justi et pro- phets voluerunt videre qtrse vos Tidetis, et non vide- runt {Matth, xin). » Sicut enim amittit regiam poles- tatem, qui tyrannidem cxercens^nec se^iiec sibi sub- jectos regere novit : sic pauper et exiguus regis no- mine censetur, qui seipsum regere novit bene. Quod Fortunatus breviter versiculo comprehendit,dicens : Pauper in occulto regnat, habeodo Deum. Sed qusritur quare Dominus dicat : « Multi roges et prophetffi voluerunt videre quao vos videtL8,et non viderunt, et audire qusB auditis, et non audierunt, » cum Jacob patriarcha dicat : « Vidi Dominum fa- cie ad faciem, et salva facta est anima niea {6en, xxxii). » Et Isaias : « Vidi Dominum sedentem super solium excelsum et elevatum {Isa, vi). » Et ipse Abrahae testimonium perhibeat, dicens : « Abrabam pater vester exsultavit ut videret diem meum,vidit et gavisus est {Joan, vih). » Sed ad hoc dicendum est, quia aliud est flgura, et aliud ipaa res quae H- guratur : aliud speculum, et aliud species. Sancti ergo prophet® per Spiritum sanctum in carne prae- viderunt Deum futurum, sed corporaliter seoum conversantem, colloquentem, convescentem, sicut apostoli videbant,videredesideraverunt,8ed minime viderunt. Et ideo de preesentia sua corporali dixit : « Multi reges et prophetflB voluerunt videre quaB vos videtis, et non viderunt. » Nam quantum antiqui sancti eum in carne voluerunt videre, indicat vene- rabilis Jacob, qoi cum moriturus fllios benediceret, ait : « Salutare tuum exspectabo, Domine {Oen. xLix). » Et Isaias hoc desiderio ardebat, ctim dice- bat : M Utinam dirumperes coelos et descenderes I » (ha, Lxiv.) Et David eodem fervens amore, dicebat : «Domine,incIinacoBlostuosetdescende(P«o/. Lxvi).» Hoo etiam sestuabat desiderio ille justus Simeon in Evangelio (Luc ii), qui pro magnitudine sui amoris responsum accepit, non visurum se mortem,prius- quam videret Ghristum Domini incarnatum. « Et ecce quidam legisperitus surrexit, tentans « illum et dicens : Magister, quid faciendo vitam m HATMONIS HALBERSTAT. EPI5C. OPP. PARS II. — HOlflL. 612 u aBternam possidebo?» FortassiB legisperitus iste, A proximum diligit,utDeidilectionempo8tponal,non u t ad tentandum Dominum surgeret, ex ipsius verbis obcasionemsuttipsit^quibus superius Dominus dixe- rat : « Gaudete quia nomina vestra scripta sunt in ccdIo {Luc, x). » Voluit enim 8cire,utrum et nomen suum scriptum diceret in cobIo, ideo tam-soUicite interrogat, quid faciendo vitam aetemam possideat. Sed quia iraperite est loqui, bonum non recta in- tentione proferre, legisperitus iste imperite interro- gasse comprobatur.Quod enim non recta intentione Dominuni intcrrogaverit, evangelistamanifestatcum dicit : « SurrexiL tentans eum. » Surrexlt autem, non solum corpore ad interrogandum, sed etiam mentis elatione ad tentandum. Quod ipsis suis ape- rit verbis, cum bunc non quasi Dominum,sed quasi babere veram dilectionem credendus est.'Quod in divina lege (iguraliter demon8tratur,qaandoin o^ namento pontificiscoccud bivtinctas pom pnpcipitar {Exod. xxv).QuaBi enim in orhamentopoatiriciacoc- cus bis tinctuB ponitur, eom in nosiro opere^dilectio geminatur. Sicutenim avis sine dnabus alis ad alU sese sustollere non potest, sic nos td perfectionem venire nequimus, nisi duo praeceptli prihcipaliaicr- vemns, dilectibnem videlieetDeietproximi,te6tanle Joanne apostolo qm ait : « Si quisdixerit, quoniam diligo Deum, et fratrem suum oderit,mendax est ([ Joan. iv) . M Et iterum : « Qoi non diligit fratrem snum quem videl, Deum quem non videt qubmodo poteat diligere ? >> (f6«f .) Et hoc mandatum btbemus a macistrum inquirit, dicens : « Magieter, quid fa- n Deo, ut qui diligit Deum, diligat 6t fratrem suum. ciendo vitam aBtemam possidebo ? » Sed Dominus quem occulta cordis non fallunt, et quem nulla latet cogitatio, ita suam responsionem temperat, ut ad interrogationem scribeB respondeat, et a tentatore reprehendi non possit. Misit enim eum statim ad legem, quam in ore et non corde gestabat, dicens : « tn legequid scriptum est?Quomodo legis? »AtilIe, quod legerat, nec negare poterat, respondens dixit : « Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, « et ex tcta anima tua, et ex omnibus vlribus tuis, « et ex omni mente tua, et proximum tuum sicut c< teipsum. » Quam responsionem^ quia Dorainus suam esse recognovit, protinus collaudavit dicens : « Recte respondisti : hoc fac, etvives. » Sed in- terrogatio hsc scribes raagnam nobis utilitatem pa « IHe auiem volens justificare seipsum, dixit ad « Jesum : Et quis est meus proximiis? *Eratenim de illis,de quibus Dominus ait : « Quaesierunt gio- riam hominum magis quam Dei.»SedDominusita suam rasponsionem temperavit, ut et se nobis proxi- mum per misericordiam ostenderet factara eg8e,ct pbarisao quem imitari dfeberet; declararet. « Suspkiens autem Jfeslis, dixlt : Hoino quidam « descendebat ab Jerusalem in Jericho, et incidit in « latrones. » Qui in Scripturi» lilteram sequunUff, congrue dicunt, quia Ddminus cum similitudinem vulnerati bominis poneret, recte huno ad Jcwsalem in Jericho descendisse ooramemorat. Siqtiidem ab Jerusalem in Jerlcho pergentibus rupes sunt mtigne et vaiies concav», et loca latronum insidiis 4pta.Bu- rit, si quod hoc respondit verbis, servemus operi- ^ jus rei testis est Jos^hu8,qiIi multitudinem latro- bus. Ait enim : « Diliges Dominum Deum tuum ex toto cordc tuo, et ex tota anima tua, et ex omnibus viribus tuis, et ex omni mente tua, et proximum tuura sicut teipsura. » In quibus verbis ostendilur, quia si vitam voluraus po^sidere (cternam, deberaus Deura diligere non ex parte, sed ex integro, toto corde, tota anima, totis viribus, tota mente,ut loaus nullus r^imaneat vacuus, qui non Dei dilectione re- pleatur, sed mens, manus et lingua, ejus dilectio- nem resonent. Ubi notandum quia in dilectione Dei mensura non ponitur, cum dicitur : « Diliges Domi- num Deum tuum ex toto corde tuo, » etc. Quia enim immensus est Deus, sine raensura est diligen- dus ; ut cura multum eum diligimus, parum nos di- nura ab Herode ih eddem loco n^tam esse narrat. Nos spiritalitei* hunc hominem Adam cum sUrpesua intelligimus, qui bene de Jerusilem in Jeriebo dw- cendissedicitur: quiavisigneto ftttpern» pacis amit- tens, in prasentem vitammiSeriisetaBmrtinispleoam decidit. Jerusalem quippe visio paoisi Jerichoautem luna interpretatur. Liina vero 'in «acro eloquiohu- man» fragilitdtis defectum significat, qu«& dum mco- struis horis crescit et decreabit, ftbslr» calamiUtis mutabilitatem exprfniit, qui cresclmus naJBceodo, decrescimus moriehdo. Tunc ergo primus homode jerusalem in Jericho descendit, quando socifetatem angelorum, cum quibus Deum contem()Iabatur,fehD- quens,praB8entis vit« miseriafeexperlusfest.Latrones ligere fateamur. In proximi vero dilectione mensura D vero, in quos incidit, immundi spiritus siint, q sedent in insidiis in occultis, u t interficianl innoeen- tes. Ab horum insidiis 6rabat se Ifberari.Propbcta, cum dicebat : « Gustodi me a laquCfo qtito slatuerunt mihi, et a scahdalis operantium iniquitatem (m- cxL). » « Qui etiam despoliaVerunt euhi. » Deapoiia- verunt quippe eum , quia post peccatum veste immor talitatis, qua vestitus erat, nudaverunt. Unde et illico cognoscentes seesse nudos,consuei*unt foliafico9.« fecerunfsibi perizomaU {Gen. ni). et d^mooium habes ((/oan.viii)?» negavit ee deemonium habere,sed ooo negavit se Sa- maHtaoum esse.Hiyus Samariiani iier fuitdecoelo in uteniTQfde uiero in crucem.decruee in aepulcrum, do sepulcrojterum in ccelum.Sed cum iier facerei, venit secns vulneratum,quando simflitudinem nos- trs carnis accepii.Viden8 autemvnlneraejus,mise- ricQrdiamotus esi,quia quod oos de perpetua morte liberavit»etquod.pi)oaosira redempiione Deus homo factusyveque «d noatram humanitatem se ioclinavit t<>ium misericordia fuit, ei ooo meritum, quod io- cepta charitatis, dilectio scilicet Oei et proxtmi. Tunc enim duos denarios dedii stabulario, quando duo Testamenta sive duo praecepia charitatis, pri- mum apostolis, deinde sequacibus eoram (id cst ma- gisiris Ecclesiae), dooeodo is^didit. Quantum autem Dominus de nosira sHluie curam habeai^manifestai cum adjungii : « Ei ait illi : Guram ilHus habe.»Quasi enfm curam vulneraii hominishabendam stabulario injunxii, quando in persona omnium pnstorum spe- cialiter Petro dixit : « Si'diligis me,pasceoves meas (Joan.f ult.). » Cui recte in prsmio promiiiitur : « Ei quodcunque supererogaveris, ego cum rediero « reddam tibi. » Supererogat quippe siabularius, quando hbc agit homo doctor ex voto^ quod non ac- spexerai Prppheta cum dicebat : « Misericordia au- q cepit ex praecepto. Quod fecit Paulus apostolus. tem Domiai.ab i^ierao ei usque in (eiernum super iimeates eum (Ffal. cji). » « Et appropiaasalligayiivulaeraejus, iofundens • oleum ei vinojn. » Vulnera alligavii,quando pee- care prQhibuit. Sive vuloera alligavit, quando p(B« oiteatibnB veniam reprQmisii^diceos : Nod veni vo- care Jusios, sed peccaioces ad pceaiie{itiam. » Ei iterum.; » Illo vero quod ne- gare non poterat, et quod evidentissima ratio de- monstrabat, respondit : «< Qui fecit misericordiam tn illum. » Cujus responsionem Dominus confirmat ad- jungens. « Vade, et tu fao.similiter. » Ac si diceret : Sicut Samaritanus alienus natione» proximus factus est vulnerato iiomini charitatei ita et tu omnem fao- minem proximum tuum judican3,omniabdn»opera quffi potes, quibuscunque vales impeade^ et implesti utique cbaritatem, qu« ad .vitam ducit seternam. HOMILIA CXXVL DOMINICA DECIMA QUINTA P08T PENTE008TEN. (LuG. XVII.) « In iUo tempore : Dum iret Jesas in tis quidquam praesumcbant, qui in ejus miBericor- diam tam humiiiter deposcebant : n Jesu praBceptor, miserere nostri.» Aliter : Per ieprosos non incongrue hsreticos intelligere posmmus, qnla sicut lepra varios colores exprimit in cate, sic hsreticmm doctrina varios errores generat in sermone. Non solum enim a cathblica Ecclesia sunt divisi.sed otiam adversum seipsos diversa sentiunUDum enim alius Christum Deum tantum credit, et non hofliiaem : alius vero hominem tantum,et non Deum ; alius euro veram carnem suscepisse negat, alius e contrario veram animam non assumpsisse affltinat,qua8ilepra varium oolorem in cuteexprimit.Hitale8loDge8tare debent^qui ab Ecdesia repellendi sunt.neleprasue « Jerusalem, transibat per mediam Samariam et ^^ immunditi» simplicium corda commaculent, sieut QalilaBam. ■> Et reliqna. Qui Jud»» terrae confinia novit, facile inteIiigit,quod pergens Dominus Jeru- salem ex his locis» in quibus eum supra evangelisla docuisse commemoraTit,etiam ad littoram per me- diam Samariam et Galilaeam transitum habuit. Et quia propter nos et propter noatram salutem homo factus, non solum ad se venicntibus regnum Dei evangelizabat» sed etiam per diversa loca pergens, plurimis sanitatem tribuebat. « Et cum ingrederetur quoddam castellumyOccur- « rerunt ei decem viri leprosi.qui steterunt a longe» « et levaverunt vocem, dicentes : Jesu praeceptor, « miserere nostri. >» Non enim prope accedere aude- bant, quibus fuamvis fides suaderet aifectum^ le- pratamcnprohibebataccessum.ExcIudebanturenim per Apostolum dicitur : « Haeniticum ifominempost unam''et secundam correptionem devita,scien8 quia perversus est hujusmodi (Tit, iii). » Uflde et Joaa- nes ait : « Si quis venit ad vos, et hanc doctriQam non affertynolitc eum excipere in domum,neque ave ei dixcritis, ut non communieetis operibus illius malignis (// Joan. i).» Quod si ad Ecclesiam redire voluerint, non prius reoipiendi sunt, quam coram sacordotibus orthodoxis suam haereslm aoatbema- tizent. Unde et bene subditur : « Quos ut vidit, dixit : Ite, ostendite vos sacerdo- « tibus. » De nullis aliis legimus, quibus Dominas haec beneflcia corporaliter praestitit, quod miserit eos ad sacerdotes, nisi tantum leprosos. Qnod non solum iit hoc loco fecisse legitur, sed etiam alibi. acastriSyquihujusmodisnstinebantpassionem.Ne- C juxta Matthaeum, cum descenderet de monte,lepro que enim solo visu vel sermone ab illo se recipere sanitatem dubitabant,cujuealonge stantosauxilium humilitor flagitabant. Spiritaliter autem, castellum quod Dominus ingressus est, mundum significat. Quasi enim castellum intravit, quando ex Maria vir- gine camem assumens, mundo visibilis apparuit. Decem viri leprosi, qui ei occurrerunt, populum significant Judaeorum. Qui bene decem fuisse refe- runtur,quia idem popalus decalogum legis accepe- rat ad suam eruditionem.Decem autem, sedleprosi fuerunt, quia ejusdem decalogi praecepta transgre- diens apparente Domino in carne, variis doctrinis divisus, diversis erat iniquitatibus poIIutus,ApostoIo teste, qui ait (Hom, iii) : « Non est distinctio Judaei sum perhibetur curasse^ cui dixit : « Vade «t os- tende te sacerdotibus et ofTer munus quod prsce* pit Moyses in testimaiiium illie (Matth, viii).» Quod varias ob causas eum fecisse credimus : Primum, ut sacerdotibus honorem deferret ; secundo,ut non contradictor legis videretur, quia legis praeceptum erat, ut si quis a lepra mundatus esset, veniret ad sacerdotem et ofTerret hostiam pro^sua emun- datione; tertio", ut sacerdotes videntes le^rotfos mundatos, ai crederent in mundatoremi invenirent salutem ; si autem credere nollent, inexcusahiles essent. Sive certe leprosos ad sacerdotea misit, ut ostenderet quia illud carnale sacerdbtium, spiri- tale sacerdotium, quod nunc in Ecclesia agitur, et Graeci, omnes enim peccaverunt, et egent gloria q praefigurabat. Est enim invisibilis lepra in anima Dei,justificati gratis per gratiam ippiu8,per redem- ptionem quae est in Ghristo Jesu. » & iterum : t Tri* bulatio et angustia in omnem animam hominis ope- rantis malum, Judaei primum et Grffici {Rom, x). » Gonvenit auiem his,qui ex Judaeis in Christum cre- diderunt, quod leprosi a longe slantes clamabant, dicentes : « Jesu praeceptor, miserere nostri. » Jesus Hebraeo sermone, Latiae salvator sive salutaris dici- tur. Et ideo a quo salutem sperabaat, non selum salvatorem nominabant, sed etiam misericordiam poscebant. Et quia in ejus praeceptis se offendisse recolebant non solum s^Ivatorem, sed etiam hunc quando variis peccatis inquinatur conscientia. Dum enim alius homicidium, alius furtum, alius adulterium, alius rapinam,«lius sacriiegiumetcae- tera his similia perpetrat, quasi div^rafs colo»bu» invisibilis ieprae animam foedat. Tales si mtmdatio- nem animae accipere volunt, necesse est «t looge stent,id est aMsonsortio sanctorum de indignos JU' dicent^magnisque clamoribus Jesum interpell6nt,id est cum magna contritione cordis divinam clemen- tiam exoreni, dicentes cum Psalmista : « Ne mcmi- neris iniquitatum nostrarum antiquarum, cito an- ticipent nos miserioordiae tuae, quia pauperes facti 677 HOMILIiE Dfi TEMPORl;!. «78 sumus nimis (Pia/.LXxviii).»« Adjuva nos Deusva- ^ lutaris noster. et propter gloriam nominis tui* Do< mine, libera nos, et propitius esto peccatis nostris propter nomen tuum (/6i(i.).»Et quia nonsolumsa- cerdotibuspeccata sua confiteri debent, sed etiam se- cundum eorum consilium pcenitentiam et satisfactio* nem venie suscipere, recte dicitur : « Ite, ostendite voB sacerdotibus. > Vice enim Bei peccata sacerdo- tibus pandenda 8unt,et Juxta eorum consiliumpoe- nitentia agenda. Quod in divina lege praefiguratum est, quando Moysi de leprosis tale prsceptum est datum:«Vir,in cujus cute varius color apparuerit, veniat ad sacerdotem et ostendat se iili (Let;. xni). » Qui recludat eum in domo pcr septem dies separata seorsum. Post septem autem dies eum intuitus, si viderit crevisse lepram, addat et alios septem.Post ^ quatuordecim vero dies, adhuc si viderit crescere lepram, sciat quia lepra perseverans dst. Et tunc judicet euin leprOBum, et ejiciat extra castra, ma- nealque intonsa barba, scissa veste, operto capite, aperto ore, immundum se judicans omnibusdiebus separationis suffi.Quod si sanatus fuerit.quibujus- modi passionem sustinet, veniat ad sacerdotes, et ofTerat pro emundatione sua hostiam,id cst tortam panis,et sextarium olei ad luit^inaria eoncinnanda: dnosque passeres vivos, unum pro peccato, ^et alle- rum in bolocausto. Quae omnia qualiter nuncinEc- clesia agenda sunt, brevitervideamus : Lepra, ut diximus,pcccatum signiflcat. Qui ergo habetlepram pcccati in anima, debet venire ad sacerdotem,etei humiiiier sua peccata eonfiteri. Quid eum intuitus, recladat sepiem diebusin domo separataseorsum, C id est secundum qualitatem et quantitatem peccati pcenitenttam ei iitjungat. Post septem autem dies eum intuitus, si viderit crevisse lepram, addat et alios septem : quia ubi apdditur peccatum, necesse est ut augeatur vindiclapeccati. Postquatuordecim vero dies, si lepram crescere viderit, id est pecca- tum in consuetudinem venire, sciatquialepra perse- verans est. Et tunc judicet eum csse leprosum, et ejiciat extra castra, id tsi extra Ecclesiam eum re- pellat,vel a consortio sanctorum indignum judicet. Maneatqu^ intonsa barba, quod ad sqaalorem poeni- tenti® pertinet. Scissa veste, ut per confessionem manifestam babeat poenitentiam vel conscientiam. Operto capite,'quiaa praedicatione cessare debet, qui peccatis inbffiret. Aperto ore, non in peocatide- 1\ fensione, sed in sua accusatione* «Si autem munda- tus fuerit,qui hijgusmodi passionevi sustinet, » hoc est,si digne poenitendo a consuetudine pec^atices- saverit, « bfTeratproemundatione suatortam panis, » id est dulcedinem charitati&r, quibuscunque potest, impendat, non solum amicis, sedetiam inimicis, « et sextarium olei, » id est misericordise viscera indutua in se peccantibufl clementer ignoscat ; et hoc ad luminaria concinnanda,ut sicutpliif es suo malo de- struxft exemplo, perdite vivendo : ita plures resdi- flcetsua satisfactione,dignepoenitendo. « Offeratquo- que dttos passeres vivos, unum pro peocato,etalte^ rum in bolocausto, » id est vel duo gencra compun- ctionis, timoris scilicet et amoris ; vel certe corpus et animam, ut sicut exhibuit membra sua sei^vire immunditis et iniquitatiadiniquitatem,itaetexbi- beat servire eademjustitias in sanctiflcfationem.Qu» omnia quia ad judicium sacerdotis agcnda sunt, reete leprosis dicitur: « Ite,ostendi(e vos sacerdoti- bus. » Qui locus eorum opionero destruit, qui eru- bescentes peccata sua sacerdotibus confiteri,quod- dam occasionis ingenium invenerunt, dicentes sibi sufficere ut soli Dco peccatasua confiteamur,si tamen ab ipsis peccatisin reliquo cessent.Quorum opinio si vera esset, nequaquam Dominus leprosos, quos per scmetipsum mundaverat, ad sacerdotcs mitteret. NecPaulum (i4cr.ix),quem persemetipsum in viaallo- cutus fuerat,ad Ananiam sacerdotem destinaret.Nam utostenderetad judicium sacerdotumpeccataesse li- gandaatque8olvenda,Lazanimquemquatri'ire et mammona;. » Mam- niona autem Hebraice vel Synacc, Latinc divitim interpretatur ; a quarum proprietate non longo so- C cietas PuniciB iingu;edistat,quia Punicie mammon, Laline lucrum dicitur. Audiat hoc avarus, audiut qui Christiano censetur nomine, ctintcliigatseDeo simnl et divitiis scrvire non posse. Aliud est enim babere divitias, et aliud servire divitiis. Qui enim divitiarcm Dominus est, eas ut Dominus distribuit, impleosilludquodperProphetamdiGitur:((Dispersit, dedit pauperibus, justitia ojus manet ia so^culum sxculi [PsaL cxi).» Quiautemearumservusest,non soluminacquirendis, sed etiamincustodiendissolli- ciiaservitute torquctur, Et ideo dum scrvitute divitia- rumimplicatu8tenetur,aChristiservituteevacuatur. Quia fluvius dum in multis rivulis dividitur, a proprio alveo siccatur. Unde Dominus ait in Evangelio: 01« vitis et voluptates sulTocant verbum, ut non ferat r) fructum. Hioc per Jacobum apostolum dicitur: « Omnis qui voluerit amicus essesccculi hujus,ini- micus Oei constituitur {Jac. iv). » Unde eos, qui Christo servlre desiderant, Dominus ad spontaneam paupertatem invitat, cum subjungit, diccns: « Ideo dico vobis, ue sollicili sitis anims vestrae « quid manducetis, neque corpori vestro quid in- « duamini. » Ac si diceret: Quia non potestis Deo ^rvire et mammona;, ideo dico vobis, ne soUiciti fiitis anims vestra;. Beatienimpau^crcsspiritu, quo- '^iam ipsorum est regnum coQlorum. Ubi fortassis ^^mpiicJores qusrunt, utrum ciLusiste aJ animam P.;Tuot, CXVIII. pertineat, cuAi animaincorporeasitinvisibilis, cibus autem visibilis. Quibus rcspondcndum c^t, quia anima in hoo loco pro prxscnti vita ponitur, cujus sustcntaculum est cibus et potus, somnus et vcsti* mentum.Quxrilurautomquaredixerit,» Ne soUiciti sitis anims vestrs quid manduceti8,»cumin laude viri sancti dictum sit per Prophctam: Labores ma« nuumtuarumquiamanducabis,beatusc8etbenetibi erit {Psal. cxxvii), » Ad quod diccndum qui in hoc loco Dominus non laboremprohibuit,sedsoIlicitudinem vetuit. Laborare cnim debct homound6.vivat, non undedivcs elTiciatur, sicut primo homini dictum est (Gen.iiiy.uln sudore vultus tui vesceris pane^tuo.Hinc A|.ostolusdiscipuli8suis praecepit: « Maglsautemla- borctunusquisque operando manibus suis quod bo- num est,ut habcat unde tribuat necessitatem patienti- hus.Ephcs. i\).» Elne menshumanadepra^sentisvitaB sustentaculo dubitaret, adhuc subjunxit, dicens : « Nonne anima plus est quani esca, et corpus plus «quam vestimentum? » Ac si diceret : Qui majorapree- stitit Dominus, minora non negabit; quideditani- mam, dabit et cibum; et quitribuitcorpus,adjiciet vestimentum. Et ne mens humana sub fragilitalis occasione de priescntis vilis necessitate causaretur, Oominus de volatilibus casli exemplum adhibuit, dicens : u Respicite volatilia cccli, quoniam non serunt, « ncque metunt, ncque congregant in horrea, et t Patcr vester coclestis pascit illa. » Ac si dicerct: Si Dcus volatiliacGcli,quae animamirrationaiemha- bent, absque aratri labore et sine solHcitudine me- tendi atque i n horrea congregandi pascit, nequaquara homincm ad imagincm ct similitudinem suam fa- ctum, fame pcrire patietur. Unde et subditur: « Nonne vos magis pluris estis iUis?» Quodnonad numerumy sed aJ imaginem pertinet, quod est di- cere: Pluris estis illis,id est rationales,quiamelio- res estis iUis. Alius enim evangelistaprovolatUibus CGcU specialitcr.corvos posuit, dicens: Respicite corvos. Tradunt enim physiologi, quia quando cor* vorum puUi procrcati fucrint, tandiu a parentibus aluntur,quoadusquenigreecentibusplumis8imilitu- dinem eorum in se formare cocperit; sedquia apa- rentibus relinquuntur, Dei providTentia pascuntur, teste Psalmista qui ait :« Qui dat jumentisescam ipso- ru m ,et puUiscorvorum in vocantibus eum^rfa/.cxL) . » Unde divinavoceadbeatumJobdicitur (Cap.xxxviu): « Quispraeparatcorvoescamsuam, quando puUiejus ad Deum clamant vagientes eo quod non habeant cibos? » Si ergo tam viliavolatilia,quflBetiamhomi- nibus supcrflua essevidentur,Deusfame perircnon patitur, nullo modo hominem adimaginemetsimi- litudincm suam faclum fame perire patietur, niai forte peccalis abundantibussteriUtasterrajjustoDei judicio contra naturam accidat, Psalmistateste qui ait: « Non vidi justum derelictum, nec semenejus quaerens panem {Psal. xxxvi). » Et iterum: Nihii deesttifflentibusl>eum. QuiaDominus superiusaolii- citudinem prohibuerat, nunc ctiam vesUmentoruai 23 G83 HAYMONIS IIALBEUSTAT. EPISC. OPP. PARS. II. — HOMIL. m suparfluain curam vctat, cuin udjuiigil: « Quis autern vestrum cogilando potest adjicerc « ad staturam suam cubitum unum? et de vesti- c( mento quid sollicitiesti8?»Si ergoomnibuspatct. quia nullusadstaturamsuamcubitumvel minimara partem adjicere potest: illo qui in mcnsnra etpon- dere et numerocunctadisposuit. sicutdeditnicnsu- ram corporis prout voluit, sic dabit ct vestimenti necessitatem. Unde etiara ad carnalium hominum 8uperfluitatemconvincendam,derebusminimissimi- litudinem adhibuit, dicens: « Gonsiderale lilia agri, quomodo erescunt, non « laborant nequc nent. » Hic liliaagri proomnibus herbis posuit, quas D«u9omnipotcns sine textricum labore mira vurietate depingil.aliis candidum colo- rempr8ebens,utlilii8;aliisrubicundum,utrosis; aliis purpurenm, utviolis,tanturautneSaiomon inomni gloria sua coopertus sit, sicut unum existis, idest liliis. Quoniara cura essetnonsolumpotentissimus^ sed etiamoranium regum sapientissimus, etdispu- tasaet de omnibusherbisterraB accdris Licauiusque ad hyssopum qui ogreditur de pariete, in omni gloria sua nonpotuit inveniretalogenusvestimenti. quod esset candidurautliliura,rubicundurautrosa, purpureum ut viola. Sed quod temporalis Salomon non potuit invenire in omni gloria sua,spiritalisno- ster Salomon, id est DominusnoslerJesusChristus, qui est veruspacificus,habetinsuaEcclesia,scilicet lilium in virginibus, rosamin martyribus,violamin continontibus. Et prudentissima comparatione Do- minusjactantlam hominura redarguit cum adjungit, « Si autera fenura agri, quod hodie est et crasin c< clibanura mittitur, Deus sic vestit, quanto magis « vos minimae fidei? » Ac si dicerct: Si fcnumagri, id est herbas terrax, quae ad abundantiam pluviae crescunt et in ardoro solis arescnnt. Deustantava- rietate et decore vestit, ncc vos nuditate vel frigore perirc patietur, quos adiraaginera suametsimilitu- dinera creavit. Sed ciira eos, quibusloquitur, mini- mos fidei vocat, ostendit quia fides augmentura habet. Qui enira non credit, infidclisest; qui autem perfecte credit, recta; fidei est; qui vero ex parte credit, et ex parte non credit, minimae est fidei. Et talis fides augmentum desiderat,sicut apostoli Domi - nodixerunt(Lwc.xvn):Domine,«adangenobisfidem.» Et centurioille,qui propucrorogaturusvenerat,cum aiidisset a Domino {Marc. ix): « Crcdis?omniapos- sibilia snnt credenti, » respondit: Crcdo, Domino, adjuva incredulitatem meam (/fciW.).^» Finitaautem similitudine,ad nostram admonitionem iterum ser- monem convcrtit, cum ait: « Nolil-e ergo solliriti esse, dicontes : Quid man- « dueabimiis, aut quid bihf»mus, autquo opericmur? « Hffic omnia gentcs inquirunt. «Gentes dioit, alie- nos a fide, ethnicos ctpaganos, qniDeum nesciunt, ct vilara aeternam non credunt, ct ideo tantura de praesentibus solliciti sunt, ul habcantquidmandu- ccnt usque ad crapulam, et quid bibant usque ad cbrietatem, et quid induaatur usque ad jactantiam A ct sijpcifluiiatcm. Nam preliosa ve&tisnon nisipro- pter inanem gloriam requiritur: unde DomiDiig in hoc loco bene juxta alium evangclistam fcrtur dixisse: « Et nolite in sublime tolli {Lnc. xii). » Nobis autom, qui solliciti servare debemus unitatem spiritus in vinculo pacis, et quorum spes in altcra vita est, in quo nostrarasollicitudinemponercdebe- raus, raanifestat eura adjungit: « Scit enim Pater vester, quia his omnibusindi- « gotis. » Pater noster ille esijt, qui non solum nos dignatus est crearo, sed etiamredime.re,et perSpiritumsao- ctura suura regenerare. Gui quotidie in oratione dicimus: « PaternostorquiesincGelis, sanctificetur nomen tuum (Luc, xi). »Ille enim qui nos creavit, « sciens figmentum nostrum,etconsideransfragilita« temn08tram,sinosproaBternavitasollicit08essevide- rit, absque magna sollicitudine victum et vestimen- tura minisirabit. Ipse enim scit quid nobis neceese sit, antequam petamus eura, Nara in quo velitnos csse soUicitos, et quidabeopeteredebeamus,osten- dit cura ait: « Quajrite ergo priraum regnum Dei etjustiliam a ejus, et haec omnia adjicientur vobis. • Primum autem, id est praecipue, regnum Dei et justiliam ejus quaercre monet, quia ante orania et superom- nia hoo petere, hoc quaerere, hoc araare et deside- rare debemus, ut regni coclestis participes simus. Notandum autem quod non ait:Hajcomniadabun- tur vobis, sed adjicientur, ostendensilludesseprin- cipale bonum quod datur, idest regnum Dei etjaa- C titiara ejus; haec omnia quae adjicientur,tanlum ia praesenti vita esse necessaria, id est victum et ve- stitum. HOMlLIA CXXVm. DORIINICA DECIMA SEPTIMA POST PKNTECOSTEX. (Llc. VII.) « Inillotempore.ibatJesusincivitatem, « quae vocatur Naim. Cura autem appropinqnarel « portae civitatis, ecce defunctus efferebatur, filiua « unicus raatris suae. » Et reliqua. Mediator Dvjiel horainuraJesusChristus,bomopronobisfactu8,itaia horaine, queraPxnol)isassumpsit, suaoperakempe- ravit, ut frequenler in uno eodemque miraculo, se verura Deum veruraque hominemdeclararct.QaoQ in hujus Icctionis scrie apertc dcmonstratur, cum j) priusmisericordiamotusdicitar, acdeindejuvcnem resuscitasse narratur. "Qui enim ad fletum vidn» misericordia movetur, vcrus est horao: qui autem sola jussione juvenem a mortuis resuscitavit, procul dubio verus est Deus. Sed quid haec significentspi* ritaliter videamus, ut unde unus resuscitalur m corpore, inde multi resurgant in mente. Ait enim evangelista: « Ibat Jesus in civitatem.quaB vocalar « Naim. » Naimcivita3estOaliIaBae,duobu8milIibus distansamonte Thabor. Interpretaturautemin oos- tralinguafluctus,sivecoramotio,et8ignificatspinta- literraundum, qui amissa tranquillitate, in fluctua- tionibusetcommotionibus est; sicutper Psalmiatam G85 HOMILI.^fi: DE TEMPORE. 686 dicHur: « Commovisti, Domine, terram, et contur- f^ ctione,falsitate et odiososermone,utcumPsalmista basti eam (Psal. lix). » Dominus autcm quasiNaim appropinquavity quando bumanitate nostraassum- pta, visibilis mundo apparuit. Suscitaturus autem mortuum,non solum discipulos,scd etiam turbam co- piosam secum voluit comitari, ut ex visione mira- coli, non pauci,sed plures ad credulitatem et fidem ejus vel laudem vocarentur.«Cum autem appropin- « quarct portae civitatis,ecce defunctus efferebatur, c< niios uuicus matris sus. « Defunctus iste, qui extra civitatem ad sepcliendum dclatus fuorat, bo- minem signifloat mortifero crimine soporatum.Mo- ritur enim anima per peccatum, quia anima quae peccaverit, ipsa morietur. Tribus enim modis pec- catum agitur, suggestione, delectatione, consensu. dicere valeamus (PsaL xxxviii): « Dixi, rustodiam vias mGas,ut non delinquam inlingnamoa.Posui ori meo custodiam.»Muniamus manus ab efftisionesan- guiniset Isesioneproximi, semperqueeasadeleemo- synamlargiendamet bonaoperafacienda paratas ba- beamus,ut cum Psalmista dicere queamusiHLavabo inter innocentes manus mcas, et circumdabo altare tuum, Domine (Pm/.xxv).» Et cum Ecclcsia: «Ma- nus meaBdistillaveruntmyrrham,et digiti meipleni myrrba probatissima^Can^v). » Custodiamus etiam pedes, ne sint vcloces ad currendumin malum,sed potius ad pacem evangclizandam,utimpleaturinno- bis illud, quodin Isaiascriptumcst: Beati pedes pa- cem portantes.Et cum Psalmista:«Luccrnapedibus Fit enim suggestia per hostem, delectatio percar- ^ meis verbum tuum,Domine(P5rt/. cxviii).» Si cnim nem, consensus per spiritum. Quom enim in corde peccaredelectat,qua8i infraciAitatem mortuusjaect; cnm vero delectatio, non solum usque ad conscn* sum,sedctiam usque ad operationem perducit^quasi e.KtraportasciviiatismortuusexpcIIitur. Quiasicutin civilaie homoinhabitat, itaanima adtempus corpus ingreditur, pcr quod bonum vel malum operari po- t«st. Portas autem civitatis, non incongruc sensus corporeos accipimus, scilicet visum, auditum, gu- stum, odoratum, tactum ; per bas enim portas aut vita, aut mors ad nostram animam ingreditur. Qui enim sublimes habet oculos et elatos, et ad concu- pisccntiam mulieris apert03,quasi per portas oculo- rumsuorumextracivitatem mortuusexpcllitur. Qui autemauressuasIibenterdetractionibus,maledictio- hosquinque sensusbene custodierimus,spirituaIiter a Dominoresuscitari merebimur,eterimusin i11is,de quibus haias ait : « Qui ambulant in justitiis suis (Isa xxxiii), » ct reliqua. « Et haec vidua erat, et « turba civitatis multa cum illa. »Vidua haec spiri- tualitersanctamsignificat Ecclesiam, quaeproeovi- duadicitur, quia prcesentia Domini sui viduata est, ejusquoreditumad judicium exspectat, de quascri- ptum est (PsaLcxwi) :«Viduam ejus benedicensbene- dicam . » Haec est ilia vidua, quae quotidie in Evangelio judiceminterpellat : quoniamEcclesiainstantissime in oratione perseverat,de qua scriptum e8t:«Nonne ia- crymaeviduaeadmaxillaseju8descendunt,etexclama- tioejususquead deducentem eas(E£?di.xxxv)?»Huju8 quoqueviduae filius,unusquisquecredentium est,qui nibuset falaitatibus aperit, quasiperportas aurium C tunc moritur in anima, quando peccat in corpore. suarum mortuus educitur. Qui vero propter carna- icm delectationem satisfaciendamvarios odoresper illecebras sequitur, quasi extra portas narium sua- rum mortuusdeportatur.Et qui loquitur iniquitatem in excelso,et seminat inter fratres discordias, quasi per oris sui portas mortuus effertur. Qui autem promptashabet manus ad effusionem sanguinis, et Ixsionem proximisinferendam,quasi perportas ma- nuum suarummortuus rapitur.Quibus per Prophe- tam dicitur: u Intravit mors per fenestras vestras ingressa est domos vestras (Jer. ix).»Sed nos talium exempla contemnentes spiritales nostrae civitatis portaa muniamus, ut non ad animas nostras mors, sed potiusvita introeat.Muniamusportasoculorum Flebat autemmaterunicumfiliumsuum, quiaEccIe- sia spiritalium filiorum suorum mortem quotidie flere non cessat, sicut faciebat Paulus apostolus, quando dicebat : « Filioli mei, quos iterum parturio, donec formetur Christus in vobis,vellem enimapud vos esse modo, et mutare voccm meam, quam ut confundar in vobis {GaL iv). » Et iterum : « Lugeo multos ex his qui ante peccaverunt, et non egerunt pa^nitentiam super impudicitiis quas gesserunt (II Cor. xii). « Solet autcm contingere ut aliorum ora- tionibus et exhortationibus multi resuscitentur ad vitam, qui propriis meritis tenebantur in morte, Unde et subditur : « Quam cum vidissct Dominus,misericordia mo- ab illicito vi8U,ut cum Psalmista dicere valeamus: j) « tus super eam, dixit illi : Noli flere. » Sanctoruni < Levavi oculos meos ad montes {PsaL cxx). » Et cam beato Job :« Pepigi foedus cum oeulis meis,ne cogitarcm quidem de virgine {Job. xxxi). » Et cum ^almista: « Oculi mei semper ad Dominum {PsaL ^xxiv). »Muniamii8 aures,ne libenter audiant verba ^etractionis,maledictioniB, fateitatis et scurrilitatis, ^t cum beato Job dicere possimus : « Auditu auris ^^divi te, Domine {Job xlvui). » Et cum Propheta : ^ Audiam quid loquatur in me Dominus Deus {PsaL ^xxiv).»Muniamu8 naresab illicitis odoribus, ut, se- ^^ndum Ap08tolum,8i mu8«Christi bonus odor Dco»in ^^ailoco.Mun^amuslinguam a maledictione^detra- enim fletu Dominusad misericordiam commovetur, ut peccatoribus misereatur.Quod in operibus Moysi et Elise discimus, quorum alter pro peccatis populi interccdcns, ac dicens:«Autdimitteeishancnoxam, aut dele mo de libro tuo, quem scripsisti, » audire meruit {Exod. xxxii) : « Ecce placatusfecisecundum verbum tuum )// neg.xiy) »Ad alterius vero oratio- nem pluviam terrae dedit, quam peccatoribus per tricnnium negaverat.«Etaccessit,et tetigit loculum. (Iuc.viiJ.»Loculusin quomortuusporiabatur, cons- cientiam peccatoris male desperatam significat. Qua- ai enim in loculomortuusadsepeliendumportatari GB7 HAYMONIS HALBRHSTAT. KPISC. OPP. PAHS H. — HOMIL m quando peccaior pro magniludinc sui Bcelcris sc- /^ ipsumdcsperans^quasisccurusabsquetimorepeccat. Sed Dominusloculuralangit, quando cordurumpeo- caioris pcrdivinamgraiiamad pouniteniiamcmoUit. (1 Hi autem qui poriabant,stclerunt.»lli qui mor- tuum ad scpericndum poriabant, vitia ci peccata significant; qualia suni adulteria, homicidia, iuria rapinae, sacrilogia.ei cajtcra talia,quaB duni in opere peccatoris vicissim sibi succ^dunt, quasi morluum ad sepuUuram dcfcrunt;9cd Dominoiangentelocu- lum, hi qui portabant, stcterunt : quia cum cor peccaioris ad pocnitentiam conversum fuerit, con- Bueiudo peccandi ccssat,Mutaniur cnim opera,prior iniquitas refrenatur, et pro luxuria castilas, ot pro odio chariias,pro obrietato amatur sobrictas.Aliter : Hi qui moriuum portabant, adulaniium linguassi- ^x gnificant. Quasienimsupcrmoriuum adulaiorester- ' rac congcriem jaciunt,quando peccaniem vanisfavo- ribus ct blandimcntis demuiccnt. Scd Dominotan- gente loculum,hiquiportabantsteterunt: quia post- quam peccator Spiritussanctigratia fuerit illumina- tus, adulaniium blandimcnta fugere incipit, juxta illius exemplum qui ait : t Gorripict me justus in misericordia et incrcpabii me, oleum autem pecca- toris non impinguet caput mcum {PsciL cxl). » « Et alt illi : Adolescens, tibi dico, surge. Ei re- « scdit qui erat mortuus, et cocpit loqui, ct dedit « ilium matri suaj.»Tuncad divinam jussioncmmor- tuus resurgit,quando per pomitentiam peccator rc- vivisclt, ab illius miscricordia vocaius, qui ait : «Vivo ego,dicit Domiuus Deus,nolo moriempecca- ioris, sed ui converlaiur et vivai (Ezech, xviii)* » C. Incipit loqui, cum et sua mala opcra accusare, et Deum discit laudare.Reddiiur matri,cum pcr sacer- dotale ministerium reconciliatur Ecclesisc, a qua peccando ante'abscesserat.Frcquenter enim illorum restiiutione divinas miscricordiac largitas gloriOca- tur, de quorum viiaprius fucrai dcsperatum.Undo et recte subdiinr : « Accepit autem omnes timor, ct magnificabant « Deum, dicentcs : Quia propheta magnus surrexit « in nobis, cl quia Deus visitavit plebem suam. » Gujus enim gradusallior C8t,ejus pcccatum gravius. Sedquomagisdcmajoribuspeccatis aDeo liberatur, eo amplius liberatoris gratia gloiilicaiur. Quia et medicorum opus tanto magis laudabile apparet, quanto ct difficiliores morbos curare potuerint. Pos- n sumus eiiani aliter per hunc morluum allegorice ^enus humanum intelligcrc, quod iunc in mortem incidit, quando prajccpta viiai contempsit, dicente Domino: « In quacunque die comederitis de ligno fccienlias boni oL niali, morte moricnjiui {Gcn. ii). » Mater auiom vidua,quaj unicum filium flcbat,Syna- goga intolligitur, qure in palriarchis et prophctis generis humani iuterilum deflebat.Eiquiapropeest Dominus omnibus invocaniibua euni in veritate,re- cte subdilur : « Quam cum vidissct Dominus,mise- ricordiamotussuper eam, dixit ilii: Noli flcrc.» Ac 91 diceret:Desin6 flere mortuum^quem post paulu- lum rcsurgeniem vldebis. Ne timeas moriem, cqiq praeseniem habeas vitam.« Et acceasit et tetigilk)- culum. » Tunc cnim spiritaliter loculum Oomiaas ietigit,quaudo homo factus, per semetipsum cordi hominum ad pccniieniiam provocavit, dicens^KpoB- nitentiam agite,appropinquabil enimregDomcoelo* rum(Afa///(. iii). » Loculusnamqueaquatuordepor- tatur. Quaiuor enim modis genas bumanuoi ante advenium Domini asirictum tenebatur,amorescilicei et iimorc, gaudio et moerore.Amore,in acquireodis rebus ; timore,in custodiendi^ ;gaudio ioacqui&ilis; moerore in amissis ; - quia qui priuB gaudebat in abundaniia rcrum,postmodum exultabai in paupe^ tate :ct qui tunc gratulabatur in acqaisitis,postl2- tabaiur in amissis.Hi auiem qui portabant,immun- dos spiritus significant,qui non solum per prevari- cationem primi hominis, sed etiam per multa mala operagcnus humanumad mortissepulturamtrahe- bani.Sed Domino tangenie loculum,hi quiportabant, steterunt : quiapostquamcordabominumperpceni- teniiam ad Deum conversa sunt,pote8tas immundo* rum spirituum cessavit. « Et ait : AdoleaceQs, tibi dico, surge. Et resedil qui erat mortuus. ct coepit loqui, et dedit illum matri suse. » Recte per adole- sccntem genus designatur bumanum, quia sicut in adolescentia forte et robustum est corpas,ita genus humanum prioribus temporibus veliit in juventutA viguit, in procrcatione prolis fecundum in loQgitu* dine vitae diuturnum, in abundantia rerum uberri- mnm.lleseditautem quierat mortuus,quandogeaus humanum ad viiam rediit. Co&pit loqui, id est, qoi prius opera manuum suarum Iattdabat,Deumcoafi* teri ccepit, diccns cum propheta : u Dominus Deus dedit mihi linguam eruditam [Isa. l). » Et cum Psalmisia: « Domine, labia mea ^penea (Psal.i\^ Dedit illum matri sufle, quando eum EGclesix resti- tuit. « Accepit autem omnes timor.» Hi qui timore et admiratione concutiebantur, immundl spiritns intelliguntur,qui videntes genus humanum perad- ventum Domini de sua potestato ecipi, totu inien' tione concussi sunt in tantum,ut per obsessumbo- minem dicerent : « Qnid nobis et tibi, Fiii Dci?ve- nisii ante tcnipus torquere nos (MaUh. vni). •• HOMILIA CXXIX. nOMINlCA DECIMA OCTAVA POST PE.NTCC0STE.N- (Luc. xiv}. « Inillo tempore,cumintraretJcsusia « domum cigusdam principisPharissonimsabbato u manducare panem. » £t reliqna.Quoties legimu& Dominum ad nuptias vel ad conYivittm vcni3sc,noii gula: illecebris dcputare debemus, sicut. Scribs et Pharisasi faciebant,dlcente8eum vini polatoremcsse, et amicum publicanorum,8ed ob certi gratiammy- sierii euin venisse credere debemus, id estpro lu- crandis animabus. Sicut enim doclua piscatocei peritus venator, sive anceps, in eo looo relia soa iendii, ubi multitudinempisciumvel aviumsivebe- stiarum convcnirc novit,ut ex muUis aliqui capiaa- tur ; iid Duiiiinu3 retia sue prsdicationidia^^<^ 689 TIOMILI^ DE TEMPORE. 690 extendere voluit, tibi plures convenicbant, ut ex A. mQltis ab'qai caperentur in fide. Et o^ istiusmodi eaasam, vel ad convivia, vel ad nuptias vocatus,ve- nire non renuit. Unde, sicut preesens lectio narrat : ff Gum intraret Jesus in domum cigusdam principis K Pharisxorum sabbato manducare panem, et ipsi ff observabant eum. » Ubi notandum quia panis no- mine omnia quse ad vtctum pertinent, evangelista agnificare voluit ; quiausus Scripturs est,ut a prin. eipali parte, qu« est in vita hominis, id est pane, eetcra Bignificet, sicut de Joseph fratribus dictum legimus : « Quia iati bodie mecnm comesturi sunt panem {Gen, xliii), » qui tamen postea oum eo ine- ^riati fuisse leguntur.Et sicut in eadem Genesi legi- mus4o puero Hsbreo, qui uxorem domino suo qu8Q- Mbat: r< Et appositusest coram eo panis (Gen. yxiv). » «^ Quod antem ait : « Et ipsi observabant eum, ■ non •d eabbatum, sed ad ipsum Oominum pertinet. Obsenrabant quippe eum, si in sabbato curarct ho- minem, aut atiquod opus faceret, sive atiquem ser- monem protulisset, in quo morito eum reprehcndere possent. Neque enim observatores sabbati erant,qui ipsom sabbati sanctificatorem reprehendere cupie- bant, si possent. Observatio ergo et in bono et in malo ponitur ; in bono, sicut Domini voce Israelitis dicitnr : « Ecce ego mitto angelum meum, qui pr(B- cedatte et custodiat semper. Observa ergo, ct audi VDcem ejus (Exod, xxii). » £t sicut Apostolus ait : « Ofoservate eos qui itaambulant, sicut habeiis for- mam Qostram {Philip. iii), » id esteosimitamini,quos joxta formam,quam vobis ostendimus,ambulare vi- 4eritis.In malo ponitur, sicut ait Propheta : « Ob- C «ervahit peccator jnstum et stridebit super eum dentibns snis (PsaL xxxvi), » vel qujeret mortificarc •ura. Sie in boc loco, non in bono, sed in malo po- BBlur, cnm dicitur : « Et ipsi observabant eum. » igitur observabant eum, non ut imitari vcllent, scd repr^endere cupiebant, si possent. Observatio ergo et in bono, et in malo ponitur. « St eooe hoiDo quidam hydropicns erat anto il- Inm. » HydTopisis gravis estinfirmitas, quae nascitur ex vitio vesicae, cum inflatione turgenteet anhelitu felido. Proprium eet hydropici, ut quo araplius bi- berit, eo magis sitiat. Ergo per hydropicum avarus quilibet designatur» quia stcut hydropicus quo est groseior, eo est infirmior : ita avarus quo plus abun- dat divitiis, eo plenior est vitiis. Et sicut hydropicus Q qnoamplius bibit,eoampliu8 sitit : sic avarus quanto magis divitias, quae concupiscit, acquisierit, tanto ^agis in eis acquirendte exardescit. Quod pulchre inidam de sapientibus brevi versiculo comprehendit, dioens : Crescit amor nammi, qaantum ipsa pccunia crescit. ^t sicut quidam ait : Avarus obolo indiget. Sicut ^imeapienti totus mundus divitiarum est,sic avaro ^otus mandus avariliffi : quia quidquid videt oculis, ^^^oupiacit mente et habere desiderat.AIienum da- ^tiBm 8uum iuorum deputat, teste Saloniono : <« Ava- rusnon iroplebitur pccuniis, neo anima cjus satiati- tur bonis {Eccle ix) . » Potest quoque non inconvenien- terperhydropicumquilibet luxuriosusintelligi :quia sicut hydropicus quo plus bibit, plns sitit, ita luxu- riosus quo plus ad petulantiam carnis dediius fuerit, eoplusadpetuIantiamlibidinisexardescit.Oequibue per prophetam dicitur : « Quorum cames sunt ut carnes asinorum, et fluxus eorum ut fluxus equorum (Ezech, xxiii).»Et iterum : « Computruerunt jumen- ta in stercorc suo {Joel, i). » u Et respondens Jesus, dixit ad legisperitos et Pha- « risojos, dicens : Si licet sabbato curare? At ilU « tacuerunt.»RnsponsioistaDDminiadiHud pertinet, quod superius dictum est : « Et ipsi observabant eum. » Non enim hic ab aliis intf rrogalus legilur,sed ad eorum cogitationes respondit. Et prudentissima rationeDominusobscr^atoressuoshincindcconcIu- sit, ne aptam invenirent rcsponsionem. Si cnim di- cerent : Licct sabbato curare, rcprehensibilcs essent, ut quid cnm observorent, utrum sabbato curaret ho- minem; si vcro diccrent: Non licet,arguercntur,quare sabbate asinnm vcl bovcm solventesaprcesepio^duce- rcnt adnquarc,et ideononinvenicntesquid dicerent, tacucrunt. Nec solum in hoc loco reprehensoressuos itaconclusit, scd etiam inaliis frcquonterlocis.sicut dc quadam mulierein adulterio deprehensa (/(?(in. viii), vel de denarii redditionc {MaUk, xxii), et sicut fecit quando interrogaverunt eum dicentes (4/a/M. xxi): Dio nobis, in qua potestate haec fticis? Atille rcspondens, dixit : Dicito et vos mihi unum verbum, et ego dicam vobis in qua potestate baec facio.Quod si htncc non dixeritis mihi, ncc ego dicam vobis in qua potostatc haec facio. Dicite mihi : Baptismum Joannis de coclo crat,an ex hominibusPAtillioogi- taverunt intra se, iliccntes : Si dixerimus e cgbIo, dicet nobis : Quare ergo non susccpistis illud? Si dixcrimusex hominibus. turba qu® a Joanne bapti- zata est, lapidabit nos. Et idoo non habentes quid dicerent,8iluerunt.Sicet in hoc loco nuUamaptam invenientes responsionem, tacuerunt, impleta pro- phctia, qua? ait : « Rex vcro l(Btabitur in Deo, lau- dabuntur omnes qui jurant in eo, quia obstructum est os loquentium iniqua {Psal, lxii). » Sed quia Do- minus etiam ingratis beneflcium su(b largitatis fre* quenter praestat^ recle subditur : « Ipso vero ap- « prchensum eum sanavit, ac dimisit. » Et pulchre coram avnris hydropicum curavit, ut cum in uno sanarctur infirmitas corporis, in multis morbus cu- raretur montis. Quorum avaritiam Dominus pruden- tissima comparatione redarguit, cum ait : « Et respondens ad illos dixit : Gujus vestrum « asinus aut bos in puteum cadet, et non continuo « extrahet illum die sabbati ? Et non poterant ad « haec respondere illi. • Ac si diceret : Si vcstrum animal in puteum cadens cum tanta festinatione eri- pere curatis, non propter animalis curaiii, sed pro- pter vestram avaritiam consulendam : multo magis ego hominem, qui melior est pecore,et qui ad ima- ginoin D^*i factus cst, ab inlirmitate in sabbato deg 601 HAYMONIS HALBERSTAT EPISC. OPP. PARS II. — HOMIL. beo liberare, cum faciliussit hominem verbo sanare» A quam auimal de puteo abstrahere. Jam enim per hydropicum avarum diximus designari. Pulchre ergo avarus animali in putco cadenti comparatur, quia hydropicus humore inordinato abundat. Oum enim quis morho avaritiae succumbit, quasi sitiens in puteum cadit. Unde et Oominus mulierem, q\im decem et octo annos incurvata fuerat, nec sursum aspicere poterat {Luc. xjii), assimiiavit animali, quod ad aquam ducitur. Malum est ergo vitium ava- ritiae, quod (Idem tollit, concordiam dissipat, chari- tatem violat, et innumerabilia mala generat, teste Apostolo qui ait : « Radix omnium malorum est cu- piditas, quam quidam appetentes, circa fidem nau- fragaverunt, et inseruerunt se doloribus multis (/ Tim, vi). • Inflatus autem divit*is, per arctam et an- |^ gustam viam in regnum coclorum intrare non po- test, Oomino dicente : « Oifficile, qui pccunias ha- bent, in regnum ccclorum intrabunt. Amen dico vobis, facilius cst camelum per foramen acus trans- ire, qaam divitem in regnum Oei intrare (Liic. xviii). » UndeApostolusad Timotheum ait: « Prffi- cipe divitibus hujus sceculi, non sublime sapcre, nec iu incerto divitiarum sperare, sed in Oomino, qui abunde prsstat omnibus ad fruendum. » Nam qui vo- luntdivitesfieri,inciduntintentationcmetlaqueum diaboli, et dcsideria multa ct inutilia, quae mergunt hominem in iuteritum et perditionem (/ Tim. vi). Duplici enim pcena avarus constringitur, quando et hic infelix divitias cum labore acquirit, et in fu- turo earumdem divitiarum rationem cum dolore in toro^entis exsolvet, Jacobo teste qui ait : « Agite C nunc, divites, plorate, ululantes in miscriis quse su- pervenient vobis. Divitiae vestrae putrefactae sunt, et vestimenta vestra a tineis comcsta sunt. Aurum et argentum vestrum aeruginavit, et aerugo eorum in testimonium vobis crit, et manducabit carnes ve- stras sicut ignis (Jac. v). » Avaritia enim visceribus pietatis caret, patrem nescit, matrcm ignorat, fidem et amicitiam non custodit, proximo vcl propinquo non miseretur, sed propinquos velut extraneos eiri- cit, dicente Salomone : « Benc facit animae suae vir misericors, avarus autem etiam propinquos abijcit (Prov, xi). » « Oicebat autem et ad invitatos parabolam, inten- « dens quomodo primos accubitus eligerent, dicens i ad illos : Cum invitatus fucris ad nuptias, non dis- r^ « cumbas in primo loco. » Quantum ad litteram pcr- tinet^ prudcntis ct cruditi viri vitam et mores com- ponity quoniam honcstissimum genus est vivcndi in conviviis vel nuptiis, sive aliis conventibus, iidclcs ut se alterutrum pr.i:fcrant,ct honore se invicempra?- veniaut,praecipientePetro apostolo qui ait : « Omncs invicem humilitatcm insinuate (/ PeL v). » Sicut eniiu honor est aliquem superius vocari, sic dedecus, cum qui primum locum imprudenter apcrit, ad ulti- mum revocari. « Melius est enim » ait Salomon,« ut dicatur tibi : Ascende supcrius, quuni ut humilitris Qoram principe (Prov. xxv). » Et iterum : « Altiora te ne quaesieris, et fortiora te ne scrutatus fuciis (Eccli. ui). » Et iterum : « Ad mensam magnam se- disti (Eccli. xxxi), etc. Et rursum : « Superbum ^ quitur ignominia (Prov. xix). » Spiritaliter autem conjunctionem Christi et Ecclcsi8e,Duptias vocari io Scripturis usitatissimum est, sicut est illud io Evan- gelio : « Simile est regnum coelorum homini regi, qui fecit nuptias filio suo (Matth. xxu). » 1d nuptiis duo conjunguntur, sponsuset sponsa.Sponsus ergo Christus est, de quo per Joannem dicitur : u Qui ha- bet sponsam, sponsua est (Joan, m). » Sponsa vero est sancta Ecclesia, cui per prophotam diciiur : « Sponsabo te mihi in justitia et veritate {Ose.n]. » Thalamus hujus sponsi uterus virginis fuit, sicut per Psalmistam dicitur : « Tanquam sponsus proce- dens de th&damo suo (PsaL xvm). » Celebratores harum nuptiarum apostoli fuerunt, de quibus scrip- tum est : « Non possunt filii sponsi jejunare,qua&(iiu cum illis est sponsus \,MaUh. ix). » In bis ergo nup- tiis feliciter discumbit, qui in fide vocatus, bumili- ter, pie, Justeque in Ecclesia vivit. Bene autemdi- citur : « Non discumbas in primo loco. » Novissimus enim locus ad mentis humilitatem pertinet.llleergo spiritaliter uo\issimus discumbit, qui se omnibus inferiorem et indigniorem in mente judicat, coosi- derans uon solum sanctiores, sed et multos se essc sapientiores. Unde et subditur : « Ne forte honora- « tior iA sit invitatus ab eo, et veniens is qui te ct « illum vocavit, dicat tibi : Oa huic locum. » Sa:pe eniin per mentis elationem de superiori gradu ad inferiorem quisque descendit, quia dum mente tu* midus est et inflatus, aut ia carnis petulaDtiam,aut in aliquod facinus cadcre pcrmittitur, per quod ab hominibus vituperetur, Unde et aubflitur : « Ettunc « incipias cum rubore noviasimum locum tenere, » Quod Sauli contigit, cui superbienti a Domino di- ctum cst : « Nonne cuin esses parvulus in oculis tuis,caput in tribubus Israel constitui te?NaQC quia elevaris, dejeci te ne sis rex (/ Reg. xv). » Sedpost- quam quid agere non debeas prohibuit, quid ageo- dum sit, pius Redemptor manifestare curavit,cuin subjunxit : « Sed cum vocatus fueris, vade, recumbe novis- « simo loco, ut cum venerit qui te invilavit, dical « tibi : Amice, ascende superius. » Quem ergo hum»* lem invcnit, amici nomine beaUfioat, atque utsu- perius ascendat vocat : quia, ut ait Petrus apostolus: « Superbis Oeus resistit, humilibus autem datgra* tiam (/ Pelr. v). » E4 pulchreBubdidit : « Tunc erittibi « gloria coram simul discumbentibus, » ne nunc m pra3senli quffirere incipias. Uaereditas enim, ailSaio- mon,« ad quam in pvincipio fcstinatur,iu navissinio benedictione carebit(/'roy. xx). » Exponens Donainus quid in similitudine proposuerat, adjunxit, dicens : « Quia omnis qui se exaltat humiliabitur ; et qui « se humiliat, exaltabitur. » Ubi uotandum quia non ait simpliciter : Qui sc humiliat, exallabitur : sed cum additamento : « Omnis qui se cxaltat,humilia- bitur : et qui se humiliat, exaltabilur. » Alii ergo 693 HOMIUiE DE TEMPORE. 694 in boc ssculo ei Id futuro exali&ntur,qua]i8fliitDa- A vid, Ezechias et Josias, et Cffileri tales qui in praB- senti sa^cuio gloriosi fuerunt,ct infuturo gioriosio- res sunt.Alii bic in futuro humiliantur, quales sunt superbi pauperes,et illi qui pro poccaiisin praBsenti viia vindictam recipiunt,et in fuluro ad perpctuam poeaam transeunt^ qualis fuil Herodes/Antiochus, et multi talesy de quibus scriptum est : u Duplici coniritione coDterc eos, Domine {Jer, xvii). » Non- nulli bicexaliantur,et iu futurohumiliantur,quaIes sunt superbi divitest qui juxia Scripturae vogem, « Ducunt in bonis dies suos, et in puncto ad inferna descendunt (Job, xxi). » Alii hic humiliantur, sed in futuro exaliantur,sicut sunt sancti pauperes, et prscipne ilii, qui proptcr Deum omnia sua dcrclin- quunt, et spontanea paupertate semeiipsoshumili- n ant,ut in futuro exaltari mereaniur. Amemus ergo vir- tutem bumilitatis in prssenti vita,uta Dominoexal- tari mereamur in altera vita,iilius vestigta sequen- tes qui ait : • Discite a me quia miiis sum et hu- milis corde, et invenietis requiem animabusvestris {Matth, xi). » Humilis autem dictus est quasi humi acclfvis. Ille ergo vere bumilis esse cognoscitur qui se terrani et cineremjugiteresseconsideraijdicens cum beato Abraham pairiarcba :«LoquaradDomi- num •roeum,cum sim pulvis et cinis {Genes.xvm).» Humilitas non solum incorpore, sed etiaminmente conservanda est, juxta exemplum illius, qui in rega- li solio consiitutus, aiebat : « Uumiliatus sum usque- quaque, Domlne, vivifica me sccundum verbuni tuum (Pja/.cxviii). » Uumilitasquippemagistraest sapicnti», teste Propheta qui ait : « Donum mihi, ^ Domine.quod humiliasti me,utdiscamjustiOcatio- nes tuas (Ibid.), » Quanto enim unusquisque hic propter Deum fuerit humilior, tauio in fuluro erit excelsior, Petro apostolo teste qui ait : « Humilia- mini sub potenti manu Dei, ut vos exaltet in iem- pore visitationis (/ Pet. v). » HOMILIA CXXX. FERIA QUARTA QUATUOR TEMPORUM. (Marc. ix). M in illoiempore, respondeusunusde « turba, dixit ad Jesum : Magister, attuli filium « meum ad te,babentemspiritum mutum:quiubi- « cunqae cum apprefaenderit, alliditeum. » Et re- liqua. Notandumquod semper locarebuscongruunt. In monte Dominus orat, transfurmatus, discipulis D arcana suaa miyestatis aperuit ; in inferiora descen- ^ens, turbas occursu excipitur, miserorum fletu pul- ^tur ; sursum, discipulis mysteria regni coslestis ^eserat; deor8um,turbis peccata infideiitatis expro- ^rat. Sursum Patris vocem, his quibus poierat, pan- ^it; dcorsum spiritum malum ab his qui vcxaban- ^^r, expellit.Qui etiam nunc pro qualitate merito- '^Um, aliis ascendere^aliis vero non desistit descen- ''^re. Nam carnales adhucet incipientes, quasiima t^^itentes confortajt, docet, castigat ; perfectos autem, 'f Uorum conversaiio in cobUs est, sublimius extol- ^xido glorificat, liberius de aeternis iiistiuit, et fcjepc quse a turbis nec audiri quidem valeant, docet. Dfje- moniacum autem hunc, quem descendensde monie Dominussanavit,Marcusquiderasurdummutumque Matthaeus vero lunaticum fuisse commemorat ; sig- nificat autcm eos de quibus scriptum est : « Siulti ut luna rautantur {Eccli. xxvit), » qui nunquam in eodem statu permanentes, nunc ad h(ec,nuncadilla viiia muiati, crescunt atque decrescunt. Qui multi sunt,non confiiendo ndem,surdi,nec ipsumaliqua- tenusveritatisaudiendosermonem;spumantautem, cum atuliitia tabescunt. Stultorum et languentium aique hebetum esispumas salivarum ex orcdimit- tere. Strident dentibus,cum iracundiae furoreflam- mescunt,et nulla virtuiis industria confortati, ener- viier vivunt. Quod autem ait : « Et dixi discipulis « tuis, ut ejicerent eum, et non potuerunt. » Patenter accusat apostolos, cum impossibilitas curandi inter- dum non ad imbeciliitaiemcurantium,sed adeorum qui curandi sunt fidem referatur, dicente Domino « Fiat tibi secundum fidem tuam {Matih. ix). » « Qu! respondens, dixit eis : 0 generatio incre- « dula, quandiu apud vos ero? quandiu vos pa- « tiar?»Non hoc taedio superatus ait mansuetusac mitis, qui non aperuit sicut agnns coram tondente 03 suum, nec in verba furoris eripuit, sed quasi in similitudinem medici, siiegroium videai contrasua prsecepta se gerere, dicat : Usqucquo acccdam ad domum tuam? quousqueartis perdam industriam, me aliud jubente, et te aliud perpetrante? In tantum auiem non est iratus homini,sedvitio;etperunum hominem JudoBOS arguit infidelitatis, ut statim intu- lerit : « Affcrte illum ad me. Et attulerunteum.Et « cum vidisseteum, staiim spiriius conturbaviteum, « et elisus in ierram, volutabatur spumans.» AUa- tumDominopuerumspiritusconturbatetelidit,quia sa3pe dum converti ad Deum conamur, ma^joribus novisque antiqui hostis pulsamur insidiis.Quodob id utiquecallidus facit advcrsanus,utvel odiumvir- tutisincutiut,vel expulsionis suae vindicetinjuriam. Hinc est cnim (ut de specie transeamus ad genus) quod Ecclesiae sanctae primordiis tot gravissimain- ferebat certamina persecutionum, quot suo regno dolebat subito animarum illata fuisse dispcndia. « Et interrogavit patrem cjus:Quantum teiiiporis « est, ex quo hoc ci accidit ? At ille ait ; Ab infan- « tia.Et Irequentftr eum in ignem etin aquasmisit, « ut eiim pcrdir»'!.» Erubescat Julianus,quidicere audet omnos homines absque uUa contagione peccati nasciin carne tam innocentes per omnia,quainfuit Adam quando creatus est. Quid enim habuit istc puer, ut ab infantia a dacmonio vexareiur acerbis- simo, si nullo originalis peccati vinculo tenebaiur, quem constat nullum adhuc proprium potuisseha- bere peccatum ? Confiteatur catholicus quia nemo immnnisa noxa primae praevaricationis nascitur, et invocct graiiam Dei, qua liberciur de corporemoriis per Jesum Chrisium Dominum noslrum. lutelligat scriba doctns, in hocdfimoniaco a Domino curato, fcalvationem omnium lidcliumessede8ignalam,qui 695 IIAYMONIS IIALBKnSTAT. EPISH. OIM\ VARS II. - HOMIL. 696 originalis culpsB reatu astricli veniunt in mundum, A. dit, huncpiusSalvalormitisuffidcxtcralactuelevi- unius Redemptons Jesu Chrisii fide ct gratia sal- vandi. Ouod autem dictum cst. «Et frequentereum in ignem et in aquas misit, » maxima humanac ve- oordiae facinora designat. Ignis namque ardor ad fervorem iracundiae referendu8cst:aqua,ad volup- tates carnis, qms dissolverc mentem per dclicias so- lent. Vel certe in ignem fertur dcemoniacus, quo adulteranlium corda succensa sunt : ct in aquas, qude solent exstinguerc charitatem. « Sed f! quid « potes, adjuva no3, misertus nostri. Jesus autem « ait illi : Si potes crodcre, omnia possibilia cre- « denti. » Aptum Dominus responsum dedit pocni- tenti. Ipse enim ait: « Si quid potes, adjuva nos:» et Dominus, « si potes, » inquit, « credere, » pos- vit. Qu\ sicut vcrumsecsseDeumpotenliasalvandi docuit, ita etiam vcram se habuisse carnis naluram more tactud humanideclarnvit.NegainarnqneMam- chaeus insanus vcracitcreumcarneindutumfuisse: scd ipsc cura iotlanguentes8uolaclaercxit,munda- vil, illumirravit, hseresim illius, et antequam nala esset, damnavit. « El cum introissci in domum; discipuliejusse- « crelo interrogabant illura : Quare non poloimus « ejiccrc eum? Et dixit iliis : Hoc genus in nullo « polest exire, nisi in oratione cl jejunio. » Dum do- cet apostolos quomodo dajmonnequissimugdebcat expclli,omnes instiiuit ad vitam,ut scilicci novcri- mus graviora qua^quc peccata vel immundorum ?pi- sum vos misertus adjuvare :quia fides non fictaom- n rituum tentamentajojuniis ct orationibus csse su- nia quae salubriter pelit, impcirare mcrctur. Quo contra leprosus, qui fidclitercIamabat:«Dominesi vis, potes me mundare, » congruum suae fideiacce- pit responsum. « Yolo, mundare {MaUh, viii). » « Et continuo cxclamans paier pueri cum lacry- « mis aiebat : Credo^ Domine, adjuva incredulita- « tem meam. » Ncrao rcpcnte fit summus, sed in bona conversatione a minimis quisque inchoai, ut ad magnaper\'cniat.Alianamquesuntvirtutisexor- dia, aliud profecius.aliud perfectio. Si enim etipsa fidesad perfectionem suam nonquibusdamgradibus duceretur,iste interrogatus an crederet, non respon- dcret : « Credo, Domine, adjuva incredulilalcm meam. » Si cnim credebat, cur incredulitatcm dice- peranda; iram quoque Donfiini,cumin ullioncsce- lerum nostrorum fucrit acccnsa,hocrena©diosingu- lari posseplacari.Jojunium auiemgcneralecst,non solum ab cscis, scd a cunctis illecebris abslinore carnalibusjmo nb omnibus vitiorum continerepas- sionibus. Sic et oraliogcncralis,noninvcrbis8olom est, quibus divinam clementiam invocamus,\Tjrom ctiaminomnibusquajinobsequiumnostriCondiloris fidci devotione gerimus, tesle Aposiolo qui ail: « Sempcr gaudeic, sine inicrmissione orato (/ Thes. v). wQuomodo onim quis omnibus horisalqucmo- raentis sinc inlcrraissione Deura potestinvocareeer- monibus?Sed lunc sinc inlerrtissione oramup,cum ea solum operagcrimu8,quaB nos pielaiinoslricom- mcndeni nuctoris. Ouonimirumjejunioclorationc, bat? Si vero incredulilatem habere se noverat, quo- modo credebat?Sed quia por occultara inspiratio- C juvanieDomino,cunctasantiquihostisdebeIlabimo8 nem gratia3,meritorum suorum gradibusfidescrcs- ac propulsalijinus insidias : cit, uno eodemque tempore is,qui necdum pcrfecle crediderat, simul ct crcdcbat, ct incrcdulus crat. « Et cum viderct Jesus concurrcntem turb:im, «comminaiusest8pirituiimraundo,dicensilli:Surdo « et raute spiritus, cgo prajcipio tibi, exi ab eo, ct «araplius no inirocas in cum.MComminaiioDomini divini cst virius imperii.Non autera puero qui viin patiebatur, scd dajmoni qui inferebat, comininalus est;quiaquipeccantcm cmcndarc dcsidorat,vitium uliquc incrcpando cl cxsecrando dcbet cxtcrminarc, sed homincm ainando rcfovcre. Ucnc autem Domi- nus,quispiritumimmundum'pellitabhoinine,6imiil ne amplius in cura ingrcdiaturimpcrat:quiailleve- HOMlLIiE GXXXI. FERIA SEXTA QUATUOIl TFMPORUM (Luc.xviii). « Inillotcmporedicebat Jesus parabo- « lam hancad discipulos, » Et reliqna. DicilelAposlo- «[us,Scmpergaudoic,sineintermis8ioneorate{/W^^- v). Quis auiem potcsi iia semper orare sinc defeda velinierinissioncprecibusinsisiere,uinecaliracntum suincndi,autdormiendItcinpu8haheai?Aut ergodi- ccndum cst,cuni scmpcrorare.ei non deficcre,qui canonicishoris quoiidicjuxlarltuin ccclesiasticaj Ini- diiionis,psalmodiis precibusque consuelisDominum laudare ct rogare non desisiii, ct hoc cst quod Psal- raciler a daemoniaca dominatione liberatur, qui ad j) raista dicit : « Bencdicam Dominum in omni teni pore, sempcr laus ejus in ore meo (PsaL xxxni). » Aut ccrte, omniaquae jusius secondum Deum geril, ad oraiioncm csse rcputanda.Quia cmmjnstussinc inicrmissionc qua; jusla sunt agit, perhoc sine inte^ missionc orabit, neo unquam ab oralione cessabit, nisi jusius esse desistat. « Judex quidam erat in quadam civitate qu» «Deum nou iimebat, ct homidem non rcverebatur. «Vidua autcm quaedam cratincivitateiHa,elvcnic- « bat ad eum, diccns : Viudicamcd«adyersario nico. « Et nolcbat pcr multum tempus. Post h«c auteni u dixii inlra sc : Et si Deum uon timeo,ncc bomi- peccata,aquibussemel paBniiendo mundatusesi,*\'i- tat male vivendo rcverti. • Et clamans, ct multum discerpcns illum, cxiit « ab eo. » Exilurus ab hoinino spiriius immundus, discerpsit cum, ac ruronli clamore ierruii intucntes: quia plerumquc diabolus,dum de cordo expcUitur, acrioresin co tcntalioncs gencrat,quam priuscxci- iaverai,quando hoc quietus possidcbat. « Etfaclus « csi ticul inortuus,ila ut inulti dicereniquiamor- « tuus cst. Jesus aulcin lcnens manuni ejus,clova- « vil illum, }l surrcxit. » Qucin hobtis iinpius jain fugerc conipulsus siruvit,acmortuo similcinrcddi- €97 IIOMILI^ DE TEMPORE. ec8 «t Bem revereor,taroen quia molesta est haec vidua K roibi, vindicabo tllam, ne in novissimo veniens, Ksuggillet me. » Parabolas Dominus aut secundum similitudinem aliquam ponit, sicut de homine qui habebat dnos filios, majorcm in agro sibt propin- quantem,minoremaatem in longinquoluxuriantem: ant ex ipsadissfmilitadinealiquid probat,velutiest illud : i< Quod si fenmn agri quod hodieest et cras in elibannm mittitQr,Deus sic vestit, quanto magis vos minim® fidei?» {MaUh.vj.) Itaque illud superius genns his verbis adjungi potest : 8icut iHud, ita et illud. Hoe autem posterius his verbis : Si illud, qnanto magis illQd ? Aut si illud, quanto minus iN lud ? Sed alibi obsonre, alicubi aperte ista ponun- tur. Hicergoiniquusjudex, nonexsimilitudine, sed ex difistmilitudine adhibitus est. Non enim ullo modo ille injustQs judex personam Dei allegorice tenet,6ed tamen quantum Deus, qui bonus et justus est, curct deprecantes se, binc cognoeci Dominus vo1uit,quod nee injustus homo eos qui illum assi- duis pi*eeibQ8 tundunt,vel propler tadium devitan- dnm potest contemnere. Nam hoc est quod ait : preeentar, qaod etiam in Apooalypsi Joannes de nartyribus drcit, cum apertissime mo- neamur, ut pro inimieis et perseeutoribus oremus, intelligendQm est eam vindictam esse justorom, ut omnes mali pereant. Pereunt antem duobas modis, aut conversione ad Jastitiam, aut amissaper suppli- cium potestate, qna nunc adversQs bonoSy quan- dia hoc tp8Qmbonisexpedit,yel temporaliteraliqaid valent. Quod in flnem Jitsti eonvenire desiderant, qaamvis pro inimicis SQts^rent^tamen non absurde vindictam desiderare diountar. « TeramtamenFflius hominis veniens, patas, inveniet fhlem in terra ? » Ouamvis otmiipotens Gonditor semper electos suos ad se clamantessit vindicare paratu8,in die tamen judicii (quod trementi e8t corde rettnendum) cum idem Gonditor in fotrmaflKi hominis apparcbit, tanta erit raritas electoram, at not tom ob clamorem H- deliam injuste damnatoram totius ]am mundi sit accelerandaraina.QQod autem Dominus quasi dubi- tative dicit : « Patas inveniet fldem in terra, » non dubitat, 9ed argait. Verbo qaippe dQbitationi& in- crepatur inridelitas^non opinatur divinitas. Nam et nos atiqnando de rebus, qaas certas habemas, in- crepatlve verbnm dubitationis ponimus, cum corde non dabitemus : 'velot si indigneris servo tuo^ ut di- cas : Gontemnis me ? considera, forsitan dominus tuus sum. Et Apostolas ad quosdam contemptores suos : « Puto autem,» inquit, «quod et ego spiritum A Dei habeam (/ Cor. mi). » Qai dtcit puto, dabi- tare videtur,scd iUe increpabat, nen dtibitKbat. Ita ergo etDominus scit quidem omnia, perqaem faeta suntomnia, et tamen dubitando increpat infidelium corda. HOMILIA CXXXII. SABBATO QUATUOR TEMPORUM. (LuG. XIII.) « In illo tempore dicebat Jesus turbis f( similitudinem faanc : Arborem fici habcibat quidefn t< plantatam in vrnea saa» » Gt reliqaa» Poteet qui- dem h«e arbor fici generis humani designire natu- ram :per vineam genus humanum ,per (lcum doctores^ sive principes hujua mundi. Quebeneplaiitataest, hoc est ad auctoris sui similitndinemeriMtta est.Sed H domino per triennium fruotum dare negovit, quia ante legem, sub lege, sub gratia obedire despexit. Veram si ad superiora vespexeris, animadvertes si* gnificari per vineam plebem Jad«Boram, per flcum Soribas et Pffariseos : et si generaliter omnium, specialiter tamen Synagog» typam portarei. Nam cum preemissa itla terribili tremendaque sentonUa: K 8i non poBnttentiam egeritis, omnes Irimtil peribi- tis (Lue. xniy, » mox de infecunda arbOT« parabo- lam subjungit^apertissimedocens eos qinbue loque- batur, instar tnfructuoss fions; si non pmittfrent, ' esse sacctdendos. « Vinea Domioi sabaoth domue fsrael est, >» ut Isaie eaniioo docemur {ha, v) : sy- nagoga aut^ in eadem domo condita, flciest arbor in vinea. 6ed qui vineam auam penniait a viatori- bus d!ripi,hic etiam fleum Jussit exctdi. « Et venit C quttrens fractum in illa, et *non invenit. » Id quod seqai synagogam per Moysen institait OQmiiias,iii came natas aperoit, et cretMlas in eynagoga docens, fructum fidei qumivit^ sed in PtiaHsieonim mente non iiivenit. « Bixit autem ad eultorem vineft : Ecce anni tres « snnt, ex quo venio qunrens fruGtitm iii fieulnea n hae, et imn invenio. » Psr eoltorem vineaB apastolo- rumdoctommqoeordoexpnmituryqaoiiim precibus ac monitis assklaa plebi Det cora svggeiritur. Nis etenim DominusBiBpissime de infHiQliRosa Jadttorum gente qoerebotur, quod per tres annos sn» visFtatto- nis, hoc est in legalibus edicUe^ in pit>plieltci8 oon< testationibus, in ipsa coruscantis fivangetit gratia negligens exstiterit. [) « Succideergo illam, ntquid etiam terram occu- « pat ? » Non ab apostolie, sed a Romanis gens Ju- dsea sucoisa,et a terra repromiesionie ejeota est.Sed suecide, inquit, illam, id eet eucoiaionis ei fiitune cladem, pcenitentiam euadeodo, propone. QuflB ju- sto judicio terram eum regno perdidit, pto cujas amore cobH cives persequi ipsumcfue cgbU et terrae regem occtdere non metult, dicens per suos pontifi- ces et Pharissos : « Si dimittimus eum sfc, omnes credent in enm. Et venient Romam et tollent locum nostrum et gentem (Joan. xi). » Potest etiam per terram sterili flcu occupatam^ Judaicee plebis turba flgarari, quae noxia prsepositorum umbra, ne veritd- 6»9 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS II. — flOMIL. 100 tis lumen recipere possit, est depressa: et ne su- A phetam : «Si volueritis et audieritis me, bcnater- pern» dilectionte sole calefieret, exemploest eorum pravitatisimpeditajuxta quodelsdem alibi Salvator : « Vffi, » inquit, « vobis, Scrib» et Pharisaei hypo- crit«, qui daudistis regnum ccBlorum ante homines Vos enim non intratis, nec introeuntes sinitis in- trare {MaUh, xvii'). » c* At ille respondens, dixitilli : Domine, dimitte « illam et boc anno,u8que dum fodiam circa illam. » Vox apostdortini est.qui postpassionem Domini pro Judzpis ^rti mnp<*rp precabantur, ne absque poeniten- tia DomirHe» crucis ultionem paterentur : « Usque dum fo « rum suocides eam. » Cum dieerei: « Et siquidem fecerit fructam, » non 8ubjunxitaliquid,8ed suspen- dit sententiam. Gum vero adderet, « sin autem, » continuo jadioiQm venture damoationis annexuit, dicens : « in futurum succides eam. » Quia videlicet multum prDdiviorem ad negandum, quam ad confi- tendum Dominus Synagof^m videbat^ Unde et alibi rebus eamdem flguram,quam hic verbia ngens, in- fecundam fleum sBtarnJB 8terilitati« roalediotione rena comedetis {I$a, i). » Quo contra msmbris Eoclesiffi dicit Apostolus : « Qus sursum suot sapite, non que super terram {CoL iii). » « Quam cum vidisset Jesus, vocavit eam ad se, « et ait ilii : Mulief, dimissa es ab inGrmitate taa. « Et imposuit illi manua, et confestim erecta e8t,et « glorificabat Deum. ^Vidit, prBdestinandopergn- tiam : vocavit, illustrando perdoctrinam:impo8uit manus, spintalibus donis adyuvando: erexit adglo- riflcandum Deum in operibus bonis, usque ad fidein firmam- provehendo. « Quos, » inquit» « predestina- vit. hos et vocavit. quos autem vocavit, illos et ju- stificavit : quos autem justificavitv illos et magni- ficavit {Hom, vin). » M Respondens autem arcbisynagogus iQdignaos « quia aabbato curasset Jesua, dicebat turbae : Scx « dies sunt, in quibus oportet operari. In his ergo « venite et curamini, et non in die sabbati. »Sabba- to curavit Jesus, ostendens jam ease tempus, ut se- cundum prophetiam Cantici canticorum aspiraret dies, et removerentur umbr^ (Qanl, ii). 8ed nescie^ bat arcbisynagoguSfVel hoc vel ilkid multo excellen* tius sacramentum, quod sabbato curando Dominus intimabat,quia soilicetpost sexaeBcqli hujus states, perpetua vitsa immortalis erat gaudia daturua, in co- jus figura Moyses sabbato non a bono,8ed a servili, hoc est, Boxia precipit aotione feriandum, illud uti- que tempus prefiguranst quo saculariaiiostraope- ra, non autem religiosa, faoc est Deum laudandi acta, cessarent. Failitur ergo et fallit archisynago- damnavit, ostendens videlicet eam, et si fodiant ^ gus, quia lex in sabbato non hominem curare, sed apostoli corripiendo,et si sterous advehant peccata improperando, nulla tatnen pcenitenti» fruge cumu- landam, aed distrtete bipennisseveritate tollendam. « Erat autem docens in synagoga Judaeorum sab- « batis. Et ecce mulier quse habebat spiritum infir- « mitatis annis decem et octo. » Dicto de ficu para- bola, Dominua in synagoga docuisse narratur, ut videlieet infeimetur, non alio parabolam tendere,8ed hoc esse frnctum in ficulnea querere, et non inve- nire, verbum a^nagoga commodare, nec recipi. Quam tamen ne totam funditus ob culpam 8terilita- tis exstirpandam putares, sed reliquias per electio- nem gratiee scires esse salvandas, mox ibidem Ec- clesias primitivs sanatio subincurvatiemuiieris spe- cie subsequitur. Qu® bene dccem et octo annis fuit J) curvata, qui numerus ternario sexies ducto perfici- tur, quia videlicet eam in testimonio legis, in vati- cinio propheti6e,et in revelatione gratio: per infirma opera languere ostendit. Senarius enim numeru8,in quo mundi ost creatiira perfecta^ operum perfectio- nem significat. Tria vero sunt, ut dixi, tempora Dominicse vi8itationi8,in quibus Judea, qus terrena magis quam ccsleetia noverat operari, quasi decem et octo annis asuse mentiseratrcctitudinecurvata, « Et erat incurvata, nec omnino poterat sursum respicere. » Quia terrena sapiens, infima requirens, coelestia cogitare nondum scicbat, audiens per Pro-: onera ferre, hoo est peccatis gravari, prohibuit. « Respondens autem ad illos Dominus, dixit : « Hypocritffiy unusquiBque vestrum sabbatoDon aol- « vit bovem suum aut asinum a praesepio, etducit « adaquare ? » Infidelitatis quidem arguit principes SynagogSy et merito hypocritararo, id est simola- torum nomine notat, quos, cum magistri plebium esse appeterent, hominis sanationem pecoris cur« postponere puderet. Sed altiore sensu bovis et aeini vocabulo, Judeum GraecumqQe signilicat,de quorum vocatione scriptnm est : « Boa cognovit possessorem suum, et asinus preesepe domini sui {Isa, i) : >» qui uterque peccati vinculis absoluti, sitim sstumque mundi hi;gus Dominioi fontis haustu deposuit. « Hanc autem filiam Ahrah», quam alligavit Sa- « tanas, ecce decem et octo annis, non oportuil soi- « vi a vinculo isto die sabbati ? » Filia Abrah» est anima quffique fldelis. Filia Abrahs est Ecclesia,de utroque populo ad fidei unitatem collecta, quae tem- pore legis et DominicaB resurrectionis impleto, per gratiaiu Spiritus sancti septiformem, a vinculo lon- gee captivitatis erupit. Nam et hoo modo fortasse, mysterium sabbati decem et octo annorum potest non inconvenienter intelligi.ldem ast ergo mystice, bovem vel asinum solutos a preesepio ad potum agi, quod et filiam Abrah» a vincuio noxiae inclinationis erigi: Ecclesiam videlicetexJudeBisetgentibuscon- 701 HOMIL!^ DE TEMPOllE. m gregatam, laqudispeccatorum peraquambaptisma- A tis absoM, atque ad CGelestia speraoda sublimari. Notaodum sane quod nefandissima hsresis» eac eo quod Dominus ait ad alligatam a Satana, conatur astcuere corporum bumanorum vitia, non ad Do- minum auctorem, sed potius ad diabolum pertinere: quasi diabolus, oumhabeatsempcr cupiditatemno- ceadi, oooere cuiquam possit, nisi ab Omnipotente aoci|)eret potestatem. Nam quid aliud noo solum in libro beati Job, qaem memorata hsreais cum cslerit Veleris Testamenti libris, et cum ipso Deo qni dedit, quasiroalignomuzkliprincipe, ut insanos ex8ufQat, sed etiam inEvangeliodeclaratur,ubida- monia aec in porcos ire potuisse, nisi hocillis ipse coooederet, legitur (MaUk. viii). HOMILTA CXXXIII. DOMINICA DKCIMA NONA POST PENTEGOSTEN. B (Matth. XXII.) « In illo tempore: Accesscrunt n ad Jesum Sadducei, qui dicuut non esse rcsur- «rectionem. nEtreiiqua. Pr«edicanteDominonostro Jesu Christo» dus priecipuahiBreseeerantintcr Ju- desos, ana ^adducsorum, et altera Pharisaaorum. Sadducaeiautem dioontar, quiSadducumquefndam magistrum legia sequentcs» neque resiirrectionem credebant, neque aogelos, neque spiritus esse. Hi tantum quioque libros Moysi recipientes, oracula prophetarom respuebant. EteontraPharisaBi, qui di- vtn interpretantur, eoquodacffiterisin quibusdam obscrvationibus se BepGu^nt, et resurrectionem cre* debant corporum» et angelos et epiritus ease fateban- tur, et Don solttm quinque libroa Moysi, sed etiam C oracula prophetarum recipiebant. Sadduem ergt), ut resurrectionis veritatem negarepos8ent,turpitu- dinis fabuiain composueruntdemuliere, queseptem fratres habuerit, « Unde et interrogaverunt eum, dicentes: Ma- « gister, Moyses dixit (Deut, xxv) : Si quts mortuus « fuerit non babens filium, ut ducat frater ejus « uxorera illius, ut suscitet semen fratris sui. Erant « autem apad noa septem fratres, et primus uxore (' ducia defunotus e8t,.et nonhabenssemen, reliquit « uxorem suam fratri »uo. Similiter secundus et « tertias uaque ad septimum. Novissime autem om- » nlum et mulierjdefunctaest. Inresurrectioneergo H cigus erit de septem uxor? Omnes enim eam ha- <« buerunt. • Inquibuaverbiapatety quodnonsolum q spiritaMter, sed etiam necjuxtalitteram rectesein- teliigere dem onstrabant. Potuit quadam infelicitate accidere, ut in eodem populo, qui a legis observan- tiadefeccrat, sept^m fratrea unam babuerint uxo- rem; aed hoc Moyses in lege non prscepit Qui enim ^e primo et aecundo legem dcdit, et de cste- ris tacuit, nequaquam septcm fratres unam uxo- rem habcre jussit. Sed hoc mandatum spiritaliter potius quam camaliter est intelligendum. Frater enim noater Dominus est Jesus Christus, qui cum ait creator et Dominus noster pcr Diviaitatein, no- bis fieri dignatus csl fratcr perhumanltatem, sicut ipse ait inEvangelio : « Quicunq'iefecerit voluntatem Patris mei, qui est in ccelis, ipse meus frater, soror et mater est (Matlh. xii). o £t ^er Propbetam: (« Narrabo nomentuum fratribusmeis:. InmedioEc- clesio! laudabo te (Psal. xxi). » Hujusu^orEcclesia sancta est, cui ipse per prophctam ait : « ^ponsabo te mihi in justitia et veritate (Ose. ii). » De quaper Joannem in Apocalypsi dicitur: u Vidi civitiitem sanctam Jerusalom, novam, descendentem de calo, tanquam sponsam ornutam viro suo (Apoc, xxi). »> Moriuus est sine libcris, quia antepassionemsuam paucos Judsorum per suam prsBdicationem et bonum exemplum filiosspiritalitcrDeogeneravit. Primoge- nito quoque fratris nomen imponit, qui a Christo Christiani vocamur, ut inteUigantdoctores nonsuos esse proprios, sed Dei, quos perprsdieationemge- nerant. Sed Sadducni, quia Scripturas apiritaliter non intelligcbant, rcsurrectionem negare volebant. Unde congrue a Domino audierant : * « Eri*ati8, nescientes Scripturas, naque virtutem « Dei »OuiaenimScripturarumsonsus ignorabant, csnsequenter Cbristum, qui est Doivirtuset Deisa- pieutiu, minirae cognoscebant. Quid autem de re- surrectionc credere vel sentire debeamus, mani- festat cum ait: « In resurreclione enim neque nu- «bcnt ncque uubentur, sod, enint sicut angeli Dei « in coslo. » In quibus verbis proprietasLatinelin- gu(B cum Gra!ca eloquentianonconcordat. ApudLa- tinos cnim proprie femfnos nubere, ct viri uxores esso dicuntur. Sed bancproprietatemGraMsisermonis sequimur, cum dicimus: « Non nubent, » scilicet viri : « neque nubentur, » scilieet uxores. Non ergo nubentin resurrectione viri,nequenubeaturuxores, qu« habebunt quidem corpora vera, qua possunt nubi et nubcre, sed tamen tmmortalia, et absque infirmitatc et ideo non solum a pollutione, sed etiam abomni corruptione aliena. Qualesautem sint^ qui in hoc ssculo digni habentur,' manifestat di- cens: « Sed erunt sicutangeli Dei tn ecslo, » id est immortales effecti: « De resurrectione autem mortuorum non legi- « stis quod dictum est a Deo, diccnte vobis : Ego « sum Deus Abraham et Deus Isaac, ct Deus Ja- « cob? » Ad comprobandam resurrectionis verita- tem,muUa apertiora testimonia Dominusdeoracu- lis prophetarum proferre poterat, ex quibus est il- lud : « Exspecla me, dicit Dominus, in die resur- recUouis meae in futurum(Sop/i. iii). » Et iterum in Osee: « Vivificabit nos post duos dies, et vivemus in conspectu ejus {Ose, vi). »Etin Daniele: « Multi quidem de terr» pulvere consurgent, alii in vitam ffiternam, alii in opprobrium sempiternum {Dan. xii). » Et Psalmista: « Ego dormivi et aoporatus sum, et exsurrexi, quiaDominussuseepitme^Pxa/. iii). » Scd, sicut supcrius diotum est, quia Saddu- ca;i, contra quos de resurrectione sermonem habe- bat, oracula prophetarum non recipiebant, ideosu- perfluuin crat ex iliis libris proferre testimonia quos illi non recipiebant. Quod si diligentcr consi- 703 HAYMONIS HALBERSTAT. EPI9C. OPP. PARS II. — HOMIL. i04 d«r6ittti6, boc ieflUfnoniom evidenter ad resarre- A vobis fidee. Bpes, charittB, tria hasc, najer autcm otioBem pertinere cognoscimus.Cumenimquadrin- genieeitBO circiter anno post moKem Abrabts hsec Pominns Moysi loqueretur, non dixit: Ego fui Deus Abraham, Deus Isaac, Deus Jacob : sed, Ego sum, ostendens animae non simul cum corporibus (iit Sadducffii pulabanl) interTi8se,sed vivereetesse. Unde et subditur: c Non eslDeus mortnorum, sed « viventium. > Illornm autemDcus esscnonposset, si non snbsSsterent. « Et andicntcs tarbas mirabanlur in doctrina «r ejns. PharisceianlemaudiBntesquodsiicntiumim- M posuisscl Sadducasis, convenerunt in anum. » Gum reprobi ioter se discordes sint, frequentcr in bonoruia oppressione conoordare solent, sicat de Herode et Pilato legimas, quia cum caseat inimici p ad invicem, in Domini passione amici facti sunt {Luc. xxai). Ita Sadduoei et Pharissi daas hereses Juda^orum, cuminter BediversasesitirentyadDonii- numcalamniandumpari menieconvenicbaat. Doie- bant enim Pharisiei Saddnceos, inirantibas tarbis aique govisis, aDomino esse superatos, quossiipsi vidssent, utique gauderent, et ideo 'invidia ducti, eonvenervnt in unum. ¥ £t inteiTogavit eum unus ex eis legis doctor, • tentans eum : Magister, quod est mandatum ma^ « gnum lA iegci? i> Unusoumiaterrogavitproomni' btti. Quod^enim tentando«um inierrogaverit, ex qsais juis verbis demonstrat, cum ait:« Magister,» Si enim vere interrogasset, magis Do.Tiinam quam magiotrara «ppellasaeL Ex qua interrogatTonePha* hts est cbaritas (/ Cor. xm). >»Ndj]8aaiem 'm\xm- gatioPharisci proficit, qaibus dioitor : «Diligas Ootni- num Deum tdum ex toto cordetuo, et ititetaiLiiim& iaa, et intotamentetua.» Inqu^busconsldertndutn est, quia in dilectione Dm mensura non pomtur, eum toto corde, totaairitna^totamenteeum ftiligere prtBcip&mur. Qnia enim immensos «st Deas, %m mensara est diligeiido», uteumeummvltumdiiigi- ram, parmn nos diligserefateamur^nullosqaelocus in nobis remaneat vacous. quiDei2ileetiORe«ionre- pleattir, oed mens, linguaetmanusejasiiile^^dndin resonent. Sed quia Deam nemo perfecte diligerepo* test, nisi ditigat et proximum, recte sobdiAit: « Secundum autem siraileosthuieiDiligesproii- « roumtuum8icuttcipsum.»Debemusigiturdiligere Deum plus quam nos, etproximumtanquamDGs,id est sicut volumus nostrse necessitati subveDiri, sic subveniamos ct proximi : et sicnt nostr» volumud infirmitati compati, mc oomp«tismarat|iroximi:ei srcut ad vit«m volunsus pervenire «teraam, sie optemus et proximum nobieeum pervenire. Et lioe est diligers proximum taaqvam no^psosrqioniam tunc diiigitar Deus ai ex dileetione proximi tjas^i- liectso oondiAtar. Frustra enim se Deomdiligereas- serit, qaiproxiammaottmiiondiligit. HinoperJoan- nem apostolum legitur: « 'Si quis dixerit qaoniam: diligo Deum et fratrem mium oderit, mendax est (i Joati, iv). » ^ iterom: k Qut mm diTigit frtirfsn suum qoem videt : Deum quemnon videt, qaomodi) potest 4IIigBi«^t fit hoc mandatom babeoiustDto, risei, inteHigimasgravemqusstioQomiuter Jodsos C ut qoi diKgit Deam^diligatetfratremsaum^/Md.).* iUo tompore ftiisse versatam, depneceptolegisoon- tendeates, et alata hoc, aliis iilud prsienentibus. Alii «mm circameisioncm meliorcm esse dicebant, aKi safotwti obsen^aUonem magis vaiore arbitrali sont, alii hostiarum et victimarnmoblationemprs- ferebant, alii Galondas et feetivHatea preeponore vo^ lebant. InterrogavitergoPhari8aueDominum,quod sit magnum mandatum in lege, ut dum anumma- gnum dioeret, ««tera maadmta infamare videretur, ao per hoc illorumodiumincttrrcret, qui aliud man- datum legis laatevvoIelMLQt.SedDominusitasuam respoiiBtonem tempenavit, ut quod esset raagnum mMd«t«m ostenderot, etipseirreprehensibilisper- maneret. Aitenimin DiiiigesDominom Deumtuum Sicut enim avis ad «Ita se sustaUerenonpotesisme duaims alis, sic nosadperfectionemveriechBritaiii venire non possumus, ftisi geminam dileetiooeffi, Dei videlicct et proximi, servemus.Oiide etittortia- mento pontifieis coecus bistinotusponiprscipitar, nt vldelicet in nostro bbuo opere diMio Dei et proximi eonjaogatur, Sixsut per ptiophetaadidtQr: « Abbreviatamaermonemfliciet Diomtnus sapor ta^ ram (Jsa.x).» Daoergosantergadilectionemproximi observanda. Primo, ne qaen:Miuel«las:eecondo,ni bona quflB valesimpeadas,qniaqaidiiit: «Qaodtibi 705 H0MiLL4i: m: tfjmpouk. 706 Don vis (leri,!^! n» facias (ToIk iv), » ipse aUbi ait : u Quod vaUia ut faeiant vobia homine», et vos fa- cite illis (MaUh, vii);. » Vl enim multi arboris rami e.x ima radiee pro^lettnt, sio et cstersB virtutes est dileotione Dei et proximi procreantur.Sed^ineoausa ^oriatur habere ramos boni operis, qvi non habet rodicem charitati». Qnod Dominus ostendit, oum ait : «Omni habenti dabitup,et abundabit : ei autem qui non babet,ei quod videtur babere, auferetarab co (Emc. xix); »qui» qui habet charitatem, adjieien- tur ei csler» virtutes : qui autem eam non habet, frustra de ekemo3yna,abstinentia et vigilia gloria- tur, teste Apostolo: «Si linguis hominttm loquaret angelorumy charitatem autem non habeam, factus sniii sicut »s sonans,aut cymbalum tinniens. &t si bubuero prophetiam (/ Cor. xui), et reliqua. Quam Dominus in Evangelio collaudans^ ait discipulis : u f o hoc oognosceut omnee quia inei disoipuli ^is, si dileetionem habueritis ad invicem (Joan, xui). » Bt itevum : « Mandatum novum do vobis, ut diliga- tisinvicem (Ibid.). » Vultis eciro quid sit hoc ? Audite Joannem apostoium dioentem : Deus charitus est, at qui manet in charitate, in Oeo maHet,et Deusin eo (/ Jooii. rv). » « Cong:regatis autem Pharissis, Interregavit eos « Jesus dicens : Quid vobis videtur de Christo?cu* u jus Filius est? » Et reliqua. Cum Dominus alibi att : Nolite sancium dare oanibus, neque miitatis mapgaritas vestras ante porcos(lfa/M. vu), »quidest quod ipse Jud^os, qui suis interrogationibus euni dilaniabantyilia qwB justa etsaneta sunt,docet?Ad quod dicendum, quia non dedit sanotum canibus, neque misit margaritas suas anta poreos, sed ideo pr«dic)tioiiem suam omnibus patelbcit, quia tates erant in turba, qui per ejus prsedicationem credituri^: et utilli, qui credituri erant, haberent quod crede- rent:quivero credere nollent, inexcusabiles essent: sed Phariseis pervariasinterrogationeserrantibus, Dominus quod ad credulitatem et saiutempertiaety intcrrogavit eos, dicens : <« Quid vobie videtur de Christo?cujus Filius est?»AtiUiquodlegerantnec negarepoterantyresponderuntydicentes: « David.» Sic enim ad eumdem David dictum noverant:c< Et erit postquam dormieris tu cum patribus Uiis> susei- tabo nomen tuum post te, quod erit de filiis tuis^ et- stobiliam regnum ejus (/ Pap. xvii). » Et iterum> : « £cce dies veniunt, dicit Domintts, et suscitabo David germen jastum, et regnabit rex et sapiens- crit (Jer. xxiii, xmii). » Interrogatio Salvatoris multam nobis bodie profieit contra Judoes, eos soi« lioet qui eum tantum hominem, et non Deum cra- dunt. Nos autem ab ilk> docti, interrogemos eos : Si Cbristus tantum homo est,et non Deus. « Quomodo • David ia sptritii vocat eom Doimnum, dicens : • Dixit Dominus Domino meo,sede a dextris meis» ^ doaec pomm iniinicos tuos scabellum pedvm tuo- « rum (P4aLax)^ Si ergo David vocat eiim Domi- « num, quomodo filius eju» est ? » Bt cum non ha- boeriat quod respondeanti nos flducialiter re«>poQ« A deamus, hunc et Dominum David, et fllium David, Dominum Davidin Divinttate, flUum David* in hunia- nitato; Dominum David, per hoc quod iu priooipio erat» Verbum, et VerbHm orat apud Dettiu^et Deus erat V^rbum (Joan* i) ; filiQm David per hoc qood Verbumcaro faotumest,ethabitav»t ip nobis (Ilid,). Nec mirum si uous idemque McdiatorDei et homi- nuiB Uominus Jeeus Qhristus, et Dominvs dicitup David, et fllius David,cum- hodie in piurimis eon- tingere 8oIeat,ut aliquis episcopue ordinatus patris 8ui dicatur pater, non nasoendi ordine, sed honore. Sed illud non est prsetermittendnm quod Judffii de Scripturis multa mentientes^ hunc psalmum in per- sona Abrahmtraduntfuissedecantatuma puero ojus Damasco Eiiezery xjJl sit sensus : Dixit Dominus, id » est. Ueus omnipotens, domino meo, id est Abrah«, sede a dextris meis, quando eum a osde quinquo regum revertentem triumpho victoriagloriflcaverit, quoniaiB sessio viotori paratur. Interrogemus ergo eosquomodo Abrabcconveniat, quodin eodem psal-* mo{PsaLcix) sequitur : u Ex utero ante Lucii!^uai genui te. » Et iterum : u Tu es sacerdosia «ternum secundum ordinem Melchisedech. » Dicant ergo« quomodo Abraham ex utero Dei ante Luciferum sit genitus,cum ejusortum et notivitatom lrgamGs:el quomodo fuit sacerdos secundum ordinem Melehir seduchf cum ipse potiusprodam eidem Melchisedecb- obtulerit, et ab eo benodictionem postulaverit (Gen, xiv)«£t cum reepondere non potuerint^ nosflrmitec credamuSy huno psalmum in per^ona Cbristi esse decantatum.Et est sensus: « Dixit Domiaus. • Ldest C Deus Pater;« Domino meo, »id est Dea Fiiio. Qnod autem ait : « Dixit Dorainus Domino meo, » gemi- natip unius nominis,non divisionem ostendit sub- stantiiB, sed proprietatem uniusoujusque persone: quia ia natura qui est Pater, hoo est Filius, sed tamen alia est personaPatriStaliaFilit.Dixit auLem quod nec ille ore protulit, nec iste aure inientus. audit, sed quod vult Puter, novit Fiiius : ei quod vult Filius, novit Pater, quorum dicere, velie esL Quod vero ait : a Domino data speciaiiter populo per Moysen est administrata. Super cathddram ergo Moysi sede- runt Scribae et Pharissei,quia in doctrinalegisquie- verunt, Et ideo Dominus ad eorum doctrinem au- diendam turbas hortatur, quia quamvis male vivc- rent,tamenbonadicebant. Quiaquamvulgarispopu- lusintelligerenonpoterat,illispecia]iteraDominoad dooendum populum acceperant. In eo enim^ quod Al hcne ^ocebant audicndl era:nt:ine6qu6dmalevive- bant, nec audiendt, nec imitandierant.Uodeetbene dicitur : « Omnia ergo quxcunquc dixerint vobis, servate ct facite. » Quiaonimnonsuam doctHnam, sed Dei pra^icationem docebant, ideo ad eorum doctrinam audiendam vel observandam popuhm invitabat; et quod ad eorum praedicationero obser- vandam populum provocaverat, nuncab eorumimi- tatione observandarevocat,cumsubjungit: ffSecnn- dum vero opera eorum nolite facere. » Qaicunque eniip hodie in Ecclesia benc docet, et male vivit,8cn- ba est et PbarisflBUS.Sedc^juavitade^icitnr.rcstat ut ejus praedicatio contemnatur, taraen propterniala cpera, bona proedi^tio non est relinquenda. Onde Paulus apostolus dlcit: u Bive ex occasioDe,8ivee!L |. veritate Ghristus annuntietur, in hocgaudeo,sedet gaudebo (Pkilip, i). u^liigant enim onera gravia et importabilia, et u imponunt in humeroehomiQum,digitoautero8uo « nolunt ca movere. »Oneragravia etimportabiiia, praecepta legis f\ierunt, quaepropterduritiamlsrae- litici populi, dura et aspera sunt data,iDtanturout nulluseajuxtalitteram implere potuisset,sicutPetnifl apostolus testatur: u Quid vultis imponere jugtim super ccrvic^s discipulorum, quod nequeDoaneque patres nosiri portare poluimu3?Sed pergratiamDo- mini Jesu credimus salvari, quemadmodum et illi '{Act, xv). » Sed onera graviaet importabilia Scrib» et Pharisasi graviora fecerant, quasdam observatio- nes et superstitiones addentcs in lege, ut per hsc simplicem turbam ad suamvenerationem inclinarent G sicut eis Dominus alibi exprobat, dicens: « Hypo- critflB, quare transgredimini mandatum Dei propter traditiones vestras? NamDeusdixit:Honorapatrem tuum et matrem. Vos autem dicitis: Mnnus quod- cunque est ex me, tibi ppoderit, et non honorincatis patrem, et irritum fecistis mandatum Dei propter traditiones vestras {Malth. xv). » Digito autem sao nolunt ea movere, quianonsolum majoralegispr»- cepta non observabant, verum eliam minoradigito operationis tangere nolebant. De quibus alibi ait: u Vae vobis, Scribae et Pharisaei hypocritae, qui tuli- stis clavem scientifle {Luc, xi). » Sed quia haec non amore Dei« sedcupiditatelaudishumanaefaciebant, recte subjungitur : u Omnia vero opera sua faciunt, ut videanturab Q u hominibus. » Erantenimtales, utilludaudireme- rerentur, quod Dominus alibi ait: « Vos estis qui justificatis vos cpram hominibus, Deus autemnovit corda vestra {Luc. xi). » De quibus alibi dicitur : 0 Amen dico vobis, receporuni roeroedem suam (Matth, vi). » Undealibifortitereosincrepat,diceos' « VflB vobis, Scriba^ et PharisaBihypocritflB,quisimi- les estis sepulcrls dealbatis {MaUh, xxiii), » et reli- qua. QuorumvitiaDominusdetegit.cum adhucsub- jungit, dicens: u Dilatant enim phylactcria suaet u magnificant (imbrias. • CumdedissetDominusle- gem per Moysen, ad extromum intulit: « Ligabis eam in digitis tuia, etcruntimraotaanteooulosluos 709 lIOMILlit; DE TEMPORE. 710 et meditaberia in eis die ac nocte {DetU. vi). >* Etest sensus : Ligabis eam in digitis tuia, id est opere ad- implebis. Et erunt immota ante'oculos tuos, hoc est jugiter meditaberis in eis. Scribac ergo et Pharissi vans gloriae amatore8,decem verba legis in membra- nulis scribebant, etea fhmtibus suis circumligabant, ut invicem se s«lutanles iHque obviantes.prsecepto- rum legis recordarentur,et ipsa pictatiola phylacte- riavocabant«Jus8eraiquoque Dominus in lege (iVum. xv), ut in quatuor angulos palliorum hyacinthinas (imbrias ponerent, ad Israeliticum popuium digno- scendum. Scrib» ergo et Pbarisaei, avaritifle secta- tores,lucrum de muliercuHscaptanteSylongissimas fimbrias faciebant,:n quarum summitatibus acutis- simas spinas Hgabant, ut in conviviis vel in synago- gis sedentes invicem se pungerent, et per hoc iegis recordarentur, et qui hoc habcret,religio8ior puta- retar. Juxta hanc similitudinem fuit illa fimbria Doraini, non superstitione pharisaica supcrflua.sed modica et parva secundum prsecepta legalia, quam malier,qu£ duodecim annis fluxum sanguinin passa eraty accedens retro tetigit (Luc. viii), et non est secnndumsuperstitionem Pharisnorum compuncta, sed Domini misericordia sanata. Ad quid autem has etbnjusmodi superstitiones inveni8set,manifestatur cum 8ubditur : u Amant autem primos recubitus in ccenis. » Quod pertinet ftd ventris ingluviem ; « et primas cathedras in synagogis: » quod pertinet ad inanem gloriam ; « et salutationes in foro, et vocari ab hominibus Rabbi : » quod pertinet ad indebitam reverentiam. Sed eorum vitiis patefactis, Dominus ab eorum imi- tatione suos compescuit, dicens : « Vo8 autem nolite vocari Rabbi. Unus est enim M magister vester. » Ac si diceret : Vos enim estis electi,quiunum et verum habetis magistrum,illum 8cilicet,aquoprocedit omnissapientia, et cum quo fuit semper,et est ante svum, quorum flducia Deus e8t, et qui terrena vobis tribuit, ut coelestia adipisci possitis. Nolite vocari Rabbi, id est magistri,ut ho- Dorem ei debitum ad vestram gloriam inflectatis. « Omnes autem vos fratres estis. » In quibus verbis ostenditur, non tantum carnalem, quantum spirita- lem nativitatem esse laudandam cum ait : « Omnes enim vos fratres estis. » « Et Patrem nolite vocare vobis super terram. « Unus est enim Pater vester, qui in coelis est. Nec « vocemini magistri, quia mi^ster vester unus est « Cbristus. » Quibus est enim unus Pater Deus, et Una Mater Ecclesia, et una est fldes catholicorum, consequenter^fratres esse debent, non came, sed Spiritli, ut unum eredant^ unum sapiant, unum desi- c5erent, et impleatnr in illis quod scriptum est : ^ Ecce quam bonum et quam jucundum, habitare Cratms in unum (Psal. cxzxii). » Quales erant,.de ^uibos altbi dicitur : « Multitudlnis credentium erat ^or unum et anima una. Nec quisquam eorum quae ^088idebat,aliqmd esse suum dicebat,8ed erant illis ^mnia communia {Acf, iv). • Uode Apostolus oiqnes \ credentes fratres appellat. Et Joannes : « Charis- simi,lilii Dei sumus (/ Joan, iii). » Quaeritur, quare aliqui eos qui sibi praesunt in doctrinavelreijimine, patres vel magistros andeant appellare, et maxime in monasteriis, cum Dominus dic.it : « Vos autem nolite vocari Rabbi,et patrem nolile vocare vobis su- per terram ; » et Paulus apostcfltls magistnim gen- tium se nuncupet, dicens ^uQuandfli snm magister gentium, ministerium meum honorificabo (Rom. xi). » Ad quod dicendum,quia aliud est essentialiter esse palrem et magistrum,et aliud nuncupative. Ve- ' rus namque ille magisteret Patprfest, qui omnia scit antequam fiafit, et cujus sapientia cnncta regit et ordinat.Cieterum sineculpa eos,qUi nobis praesunt, magistros vel patres a{tpellamu8,quia in hac appel- P latione reverentiam eorum sanctitati et aetati atque sapientiae deferimue^non tamen ductores nostrsecon- fitemur naturae.Sicut enim « nemo bonus nisisolus Deus (Matth. x), » et tamen ab ejus bonitate multi boni vocantur:ita unusest Paterqui omniacreavit, et unuB Magister qui omnia docuit, tamen ab ejue magisterio vel imitatione multi magistri et patres appellantur, Sed iste, ut diximus, essentiatiter, illi vero abusive. Sed quia ad hanc dignitalem,ut ma- gistri vcl patres vocentur, non per superbiam, sed per bumilitatem ascenditur, recte subditur. « Qui major est vestrum.erit minister vester. »Tn quibus verbis illorum superbia retunditur, qui non pervitffimeritum,sed propter temporalem honorem altiorem gradum ascendere cupiunt.Hoc quippe in- ter ssecularem potentiam et Ecclesise humilitatem C distat.quia in illis potentia,in istis humilitas eligi- tur.Et quanto quisquein illis fberit potentior,eo et reverentior : in istis autem qtianto humilior, tanto utique melior. Cum ergo ait : a Qui major est ve- strum, erit minister vester, » tale est ac si diceret Dominus :Sicut Filius hominis non venit ministrari, sed ministrare : et factus est inter vos, non quasi recumbens. sed sicut qui ministrat : quanto magis magistri discipulis viam humilitatis debent demon- strare ? scitfcet ut quo altiores sunt gradu.eo et hu- milioressintexempIo.Quod Dominusalibi ostendere voluit, cum discipuiis inter se conquirentibus, quia eorum major esset in regno coelorum, ait: « Reges gentiumdominantureorum,etquipotestatemhabent super eo8,benefici vocantur.In vobis autem non sic. n Sed qui voluerit esse major, sit omnium minimus : et qui prdecessor,tanquamquimini8trat(Lti^. xxii).» Et iterum : • Amen dico vobis,nisi conversi fueritis et efllciamini sicut parvuIi,non intrabitisin regnum ccelorum (Matth. xviii). » Quam virtutem prsebuit, * dicens :« Nam quis major est, qui recumbit,an qui ministrat ?nonne qui recumbit ?Ego autem in medio vestrum sum tanquam qui ministrat (Luc. xxii). » Sicutalibidlxisselegitur : « Vosvocatisme, magister etDomine, et bene dicitis : sumetenim. Siergo Do- minus et magister vobis lavf pedes, et vos debetis alter alterius lavare pedes (Joan. xiii). • Quod pro* prie iliorum est facere,qui magie «ternam gloriami 711 HAYMONIS HALBEUSTAT. EPISG. OPP. PARS II. — HOMIL. m [i-nru iemporttlemdUiguntvitam.lIndeetsubditur: A reth et Capharnauzu ia Guhlaea regione BilxsuiU. Siout enim tota Galilsa ejus patria est vocata, eo quod ibi sit concepiua vcl nutrituSi unde et Gaiilsua appellatur, sic non solum Nozaretb, sed etiam Ca- pbarnaumr quae in Galilea sita est, ejus civitas ia- teiiigi potesJL Nibil cnim Matlhsus etMarcusinter sc discordaotfCum unus ipsum noiopn posuit^r voro Jn civitaiem suam absolute dixit.Yel cerlc Ca- pbamaum ejus civitaA dici potest,non quod in ea na- tuavel uutritus sit, sed quod eam miraculis illustra- verii. Eursum qu^eritur, quare navim asceodcrit? Nunquid non poierat super undas macis ambulare, qui quondam Petro praBsiitit, ut super undaa Qiaris ambuiaret {Malih, xiv) ? Aut non poterat coram suia vcsiigiis marc siccare^ qui coram flliis Israci egre- n dientibus ex ^l^ypio mare Rubrum siccavit, ct eos transire per siccum fecit [Exod, xiv) ? Poteratutique ; sod idoo navem ascendit, ut omnia quas bominis sunt ttgens, verum bominem pro nostra salutc sc venissc demonstrorei. « Et ecce ofTerebaniei paralyticnminlectojaceo- u tem. » ParoJysisnon solum gravissima^sedetiam acuiissima est pa8sio,qus subito utbominematti- gerity ad omne opus inutilem efiicii. Fit autem dum calor naiurm vel sanguinis in frigus versus,naturaled meatus venaruni proscludit, in tantum ui si toluui bominem aiiigerity invalldu m reddat; si autem quod- libet membrum arripuerit,inflexibile et inutiie faciat. Ergo pcr poralyiicum quilibet peccaior desigoatur, qui a calore divini amoris recedensy in teporc vel irigorc iniquiiatis convertitur, in tantum ut si ali- i< Qui auiem se exaliaverit, bumiliabiiur : et qui u se bumiliaverit, exaliabitur:» Quieritur quare di- cat : ^ui se exaliaverit, bumiliabitur, cum multos videamus in prasenti ssculo exaltatos,et usque in flncm ipsorum in ipsa exaitaiione permanere : rur- sum videmus alios in paupertate ei egesiaie, et in ipse paupertaie. usque ad exitum animse consistere. Ad quod dicandum, quia qui se in prsssenii saeculo superbe exaIiavQrit,in fuiuip bumiliobitur^etquise inboc S2&culo vcraciterpropierDominum Cbristum bumiliaveritf in fuiuro exaltabitur. Sicut ergo inter superbossemperjurgiasunty sicinierbumilespax et concordia inviuluta conservatur. Quoniam qui se bumiliani in pp(esenti,exaliabuntur in futuro,quan- do illam desiderabilem vocemaudire merebuniur: « Euge, serve bone et fldelis,quiasuper pauca fuisti fldelis, super multa te consiituam, intra in gau- dium Domini tui (BtaUh, xxv). » HOMILIA CXXXIV. UOMINICA VIGESIMA POST PENTECOSTEN. (Matth. jx.) « In illo tempore : Asoendens Jcsus u in naviculam, transfretavii, et venit in civitaicm c( suam. » £t reliqua. Seepius contingere solei, ut una eademque resin Scripturis dupliccm veltripli- cem babeat sigiuflcaiionem,sicut est navis.quxali- quando vexillum sanotm crucis, aliquando sanciam Ecclesiam, aliquando uierum iniemeratiB Virginis signiflcat.VexlUum soncim crucis, sicut in alio loco legimus : « Ascendente Jesu in navlculam, secuti suni eum discipuli cyus {Matlh. viii) :»sanctam Ec* G quundo gravissima mala perpetret, nec ea velut mi- closiam, sicut in psalmo legitur : « Qui descendunt mare in navibus, facienies operationem in aquis muliisyipsi vidcrunt opora Domini,et mirabilia ejus in pro£undo(Pia/. cvi). » Uierum intemeratffl Virgi- nis> sicut in boc loco :« Ascendcns Jcsus in navicu- lam.^Quasi enim Dominus2>piriialiter navem ascen- dii, quando ex intemorais Virginis iitero comem assumpsii* Transrretavit,quia natus docuii,mirabi- lia focit,pas8us est» ct rcsurrexit, sicut per Peirum apostolum dicilur :« Qui periranaivit benefaciendo, et sanando omnes oppressos a diaboio (Act. x). » Venit in civiiutcm suam,id est sanciam Ecclesiam, non quod ad cam venienssuam invenerii,sed quud subveniendo eam suam fecerii. In cujus typo ejus nima pertimescai, qualibus per propbeiam dicitur: u Sicui trigidam facit cisterna aquam suois^c fci- gidam facit siuHus malitiam suam [Jer. vi). » Leclus in quo paralyticus portabaiur, vel corpus homioiJ pcccaiis assuetum, vel conscientiam desperatam si- gniflcai. Hi auiem qui paralyticum Domino ad cu' randum obtulerunt, doctores et magisiros EcclesiiB signiflcant. Ofljerunt enim paralylicum Domiao ad sanandum ecclesiasiici viri, quando peccantem ve^ bis corrigunt,et orationibusjuvani, utabipsispec- catis resipiscat. Qui bene, Marco narraniey quatuor fuisse referuniur, quia quatuor sunt libri saocli Evangelii, in quibus omnis predicantium doctriaa non solum instruitur, sed etiom roboratur.Sed quia civiias Nazareth dicia est, qu: « Tollefl- lium iuum quem dlligis Isojoic, et oilBres eum mihi , in holocausium super unum moniium quem mon- stravero tibi. At ille de nocie oonsurgens» stravit asinum suum,etc. » Et iterum:«CuDQque sequatur. c< Quid estfaciliusdicere:Dimittunturtibipeccata « tua, an dicere: Surge et ambula? Inter dicere et facerc apud homines magna distantia est, apud Deum autem nulla, cui dixisse, fecisse est. « Dixit enim, et facta sunt; mandavit, et creata8UQt[P»ii. xxxii].»Quod autem ei peccata dimissa esseQt,ipse noverat qui dimittebat. Quod vero surgeret et am- bularet,tam ille qui surgebat, quamilli quisurgen- tem videbant, noverant. Sed valde caci erant Scri- bae et Pharisaei, qui por corporale miraculum spiri- tale non intelligebant:etcumvidi3sentparalyticam mundatum, peccata dimissa cssenoncredebant.Fit ergo signum corporale^ ut probetur spiritale, qoia secundum Apostolum linguse in signum sant, qoq fidelibus, sed infidelibus : et ne invisibiliter peccata C animae dimissa dubitarcnt, visibilis sanitas para- lytico restituta est. Unde subjungens diut: « Ut autem sciatis quoniam filius homims habet « potestatem in terra dimittendi peccata, tunc ait <( paralytico: Surge, toilelectum tuum.Mldemenim est Filius Dei et filius bominis; et idem est (ilius hominis qui cst FiliusDet, ex substantiis duabus et una persona. Et quia filius hominis a Filio Dei as- sumptus est, potestatem habet in terra dimitleDdi peccata, juxta quod ipsealibi ait: « Potestatem de- dit ei Pater judicium facere, quia filius hominisest {Joan. v). » Et iterum : « Pater non judicat quem- quam, sed omnejudicium dedit Filio {Ibid).»^' quentius tamen filium hominisquamFiliumDeise maluit appcllare, proptervirtutemhumilitatis insi* n nuandam. Gurato ergo paralytico recte dicitur: « Surge, tolle lectum tuum, etc. » « Et surrexit^ ct abiit in domumsuam.»Jamsu- perius per paralyticum peccatricem animamdiximus figurari, cujus lectum T^arnem peccatis assuet&m diximus esse. Recte namque dicitur: « Surge, » qaia omnis poenitens, siveniamvultconsequi,primumab iniquitate, in qua jacuit, resurgere debct, ut est illud Apostoli : « Surge. qui dormis et exsurge a mortuis, et illuminabit te Christus (Eph. v). » Non solum autem paralyticus surgere^sed etiamJectum portarejubclur, quia non solum anima a pecc^itis quiescere debet| sedetiamcaroqusvitiismancipata i 717 HOMlLIiE m TEMPORE. 718 fuit, virtutibus servire debet. juxta Apostolum : «Ut A « vitatos ad nuplius, et nolebantveuire. » Et reliqua. sicut exhibuit mcmbra sua servire immunditiae et iniquitati ad iniquitatem, ita eadem exhibcat ser- vire juslitiffi in sanotificationem (Rom, vi). » Quasi enim paralyticus lectum poKat, quando peccator post conversionem carnem suam crucifigit, mortifi- cando membra sua, quae sunt super terram, et se- cundum Apostolum : « Crucifigit carnem suam cum vitiis et concupiscentiis (GaL v). » Cujus enim anima Deum perfecte videre desiderat, dignum est ut etiam ejus caro virtutibus se subdat, illius exemplo qui ait : « Sitivit in te anima mea, quam mullipliciter et caro mea (Psal, lxii). » Et iterum : « In Deo speravit cor meum, et adjutus sum, et refloniit caro mea {PsaL xxvii).» Et rursum : « Cor meum et caro mea exsultaverunt in Deum vivum [PsaL Lxxxiii). » Domus ad quam post Qurationem ire jubemur, paradisns est. Ad hoc vero conditi fueramns,ut si primus homo non peccasset,absque uila incorruptione in eo permaneremus, sed quia peccando ab illa recessimus, aequum est ut poeni- tendo ad illam redeamus. Ad quam ardentissimo amore pervenire optabat ille, qui dicebat : « Unam petii a Domino, hanc requiram [PsaL xxvi). » Et iterum : i Introibo in domum tuam, Domine,adorabl) ad templum sanctum tuum (PsaL y), » Et rursus: « fngrediar in locum tabernaculi admirabilis usque ad domum Dei [PsaL xli). » In hac domo tanto quisque mansionem inveniet ampliorem, quanto in prassenti vita justius vixcrit, ipso Domino di- cente: « In domo Patris mei mansiones muitjs sunt [Joan. xiv). » « Videntes autem turbse timuerunt et glorifica- « vemnt Deum, qui dedit potestatcm talem homi- « nibus. » In hoc loco declaratur quantum inter doctam malitiam et sanctam simpHcitatem distet. Scribis enim Deum blasphemantibus, turbas, quse minus eruditae erant, ejus opera videntes, cum ti- more et admiratione glorificaverunt Deum. Sed et hoc quotidie fit in Ecclesia in conversione pecca- toram, quia dum quilibet facinorosus publice ad Dcum convertitur, et per pcenitentiam curatur, multi in ejus conversione immeusam Dei pietatem glorificant. Juxta superiorem sensum turbs quee timent, immundi spiritus intelligi possunt, qiii vi- dentes peccatores per Domini incarnationem de sua B Cum frequcnter regnum coclorum in Evangeiio no- minatur, non incongrue semper unam eamdemque habet significationcm, sed aliquando coeiestem Do- minum Jesum Christum, aliquandodoctrinamsancti Evangelii, aliquando coelestem patriam, aliquando prsesentem significat Ecclesiam. Dominum Jesum Ghristum, sicut ipse ait : « Regnum Dei intra vos est (Afk;. xvii). » Doctrinam sancti Evangelii, sicut ipse Judaeis hanc recipere nolentibus dixit : « Au- feretur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus (Matth. xxi). » Goelestem patriam, ut est illud : «Beati qui persecutionem patiunturpro- pter justitiam, quoniam ipsorum est regnum coe- lorum {MalUi. v). » Sanctam Ecclesiam, sicut alibi ait : « Qui solverit unum de mandatis istis mini- mis, et docuerit sic homincs, minimus vocabitar lA regno cuslorum [IbUL). » Ergo in hoc loco re- gnum ccelorum praesentem significat Ecclesiam, id est congregationem justorum, in quaDominus non solum regnat, sed etiam quiescit, sicut scriptum est in Salomone : « Anima justi, sedes sapieiitia;. » Sunt nonnulli, qui hanc eamdem lectionem esse putant, quam Lucas sub appellatione ccense descri- psit,sed quaedam inlersediversacontinere videntur: quia ibi coena, hic prandium nominatur: ibi nullus qui intravit, egressus legitur : hic qui cum veste nuptiali non intraverat, cum magno dedecore ex- pulsus narratur. Nam quamvis consuetudo antiquis fuerit, semel in die prandcre, dt hoc convivium et prandium et coena vocaretur, apud nos tamen C usitatius post prandium coena restat, post coenam vero nullum convivium remanet. Unde per illam coenam Ecclesia figuratur, qualis erit in futuro : per hoc vero prandium, qualis est in prsesenti.Homo iste rex spiritaliterDeus omnipotens est, Filius ejus DominusJesusChristuSjde quo per Psalmistam dici- tur : «Deusjudicium tuum regi da (PsaL Lxxij,» etc. Qui fecit nuptias fiUo suo, quando per incarnationis mysterium ei sanctam Ecclesiam sociavit^ non ha- bentem maculam neque rugam, de qua per Apo- stolum dicitur : « Despondi enim vos uni viro vir- ginem castam exhibere Christo (// Cor. xi). » In nuptiis vero duo junguntur, sponsus et sponsa. Sponsus enim Christus est, de quo per Joannem dicitur: «Qui habet sponsam sponsusest^/oan.iii).» Potestateeripi,timore et admiratione concussi sunt. j) Amicus autem sponsi, qui stat et audit eum,gaudio Uade et per obsessum hominem loquebantur : «Quid '^obis et tibi, FiliDei ? venisti ante tempus torquere ''Os {Matth. \mh » Et ut evangelista ait : « Multum '^^abanteum demoniaut non eos mitteret in abys- ^^ m [Luc, /iii). » HOMILIA CXXXV. DOMIXICA VIOESIMA PRIMA POST PBNTECOSTEN. v\ (Matth. XXII.) « In illo tempore.Loquebatur Jesus ^^m discipulis suis in parabolis, dicens : Simile "* ^aclum estregnum coelorum homini regi qui fecit ** ^uptias niio f uo ct misit scrvos suos vocare in- gaudet propter vocem sponsi. Sponsa sancta Ec- clesia est, cui per prophetam dicitur: « Sponsabo te mihi in justitia et veritate (Ose, ii). » De his nuptiis Joanncsin Apocalypsi loquitur dicens :«Beati qui ad coenam nuptiarum agni vocati sunt {Apoc, xix). » Et ilerum : « Vidi civitatem sanctam Jeru- salem descendentem de coelo (Apoc. xii). » Thala- mus hujus sponsi, uterus genitricis fuit, de quo ad conjungendam sibi Ecolesiam, velut sponsusde thaiamo suo processit* Unde cum Apostolus expo- uorct testimonium, quod primohomini dictumfue- rat: « Propter boc rt^Iiuquet bomo patrem et ma* 719 HAYMONIS HALBKRSTAT. EPISC; OPP. PARS II. — HOMIL. m trcm,et adhsBrebit uxori 8u Sed in prsparatione nupUoLram Christi cum tauris altilia sunt occisa, quia PatresNovi Te* stamenti pro prdedicationeEvangeliicorporaliieria- terierunt. Alii cruciflxi sunt, ut Petrus; alii decoU lati, ut Paulus ; alii lapidati sunt ut Stephanus; alii igne cremati,ut Laurentius ; alii lacerati, et se- cundum Apostolum : « Circuierunt in meloiis, in pellibus eaprinis [Hehr. xi): » Omnem autem occa- sionem excusandi aufert rex, cum dicit : << 0miii4 parata. » Omnia enim paratasunt,q\iiaiUesingularift agnus occisus est, in ciigus flgura omnia pnecesse- runt. Sive certe omnia parata sunt, quia nulluia venire. » Quia plurimi per prophetas annuntiatum ^ exemplum virtutisestsauciorum, quodad aostiam audierunt,sed tamenventurum minimecrediderunt. OlTert Deus quod rogari debuerat, non rogatus dare paratus est, quod vix credi potuit, ut largiri digna- returctiam postulatus.Sed reprobiad nuptias venire nolunt, quia ejus jussionibus per multa opera con- tradicunt.Quia sunt nonnulli qui non solum ea que sibi conveniunt, a Deo non postulant, verum etiam oblata sibi accipere renuunt. Nec tamendivinapietas contemnentes se contemnit^ cum ad eos, qui venire nolebant, iterum misit alios servos. Servi, qui se- cundo mittuntur, apostoli sunt intelligendi, qui post Domini incarnationem ad praedicandum Evangelium sunt missi. Qui tanto securius adventum Christi an- nuntiaverunt» quanto ab ipso ore veritatis uberius Verbum divinum andierunt. Sed quia plerumque imitationem in operibus ecnun manifestatum jam non sit. Jam enim innocentiam Ah^I audiyiiDtta, obedientiam Abrahe, castimoniam Isaac^ toleran- tiam Jacob, mititiam Moysi, misericordiam David, patientiam Job audivimus,etfinem Domimvidimua» Sed reprobi omnes^ dum terrenis divitiia acqai- rtmdis studiose inhiant, non solum servorum Dei exempla imitari contemnunt, sed etiam ipaius Do* mini verba invitantis audire negligont. Uude et subditur : « llli autem neglexerunt,et abierunt« alius in vil- u lam suam. » Quid per viilam, nisi terreua sub- stantia designatur? Ad villam quippe vadit qoi terrena et superflua diligens, coelestem patriam non requirit. Gumque naturalem intellectum non in se^ apud auditorum mentes plus exempla quam verba C vitio Dei, sed in terrenis commodis occupat, noa proficiunt, recte in secunda invitatione dicitur: (( Dicite invitatis : Ecce prandium meum paravi, « tauri mei et altilia occisa sunt, et omnia parata, « venite ad nuptias.» In tauris et altilibus utriuaque Testamenti sanctos Patres accipimus, Veteris scili- cet ac Novi. Taurus enim erects cervicis est animal, cornua in capite gerens, quibus se defendat et mi- nora animaiia terreat. Unde et per tauros non in- congrue Patres Veteris Testamenti accipimus, qui dum ex promissione legis acceperant,utDei suosque inimicos corporaliter ferirent,quasi in capite cornua gestabant. Sed in prsparatione nuptiarum tauri oc- ciai sunt, quia cum incarnationem Christi Patres Veteris Testamenti prsedicerent, nonnulli interfecti solum ad villam, sed etiam ad negotiationem soam pergit. Unde bene subditur : « Alius vero ad nego- «tiationem suam. » Quid p^r AegotiatipQem,nisi cal- liditates et ingenia figurantur? In negotiaiione vero hocagitur, ut quodvilius emitur,cariufl venundetur. Quicunque ergoartevel ingenio injustalucraappe- tit, quasi ad negotiationem pergens, ad nuptiasDei venire contemnit. De talibus sine dubio ait Aposto- lus : u Qui volunt divites iiori, incidunt in tentatio- nem et laqueum diaboll, et desideri* multainutiiia) quae mergunt hominem ad interitum et perditionein (/ Tim, vi). » Et quisquis his deditusTuerit, neoesse est ut non solum mendacia, verum etiam perjuria incurrat. Qui autem eis deseruerit,ad nupiias Cfan- sunt: alii secti, ut Isaias; alii lapidati, ut Jeremias. r\ sti, ut diximus, venire contemnit. Unde Apostolus AixMf. .... j. . . i ,...1. , ait : « Nemo militans Deo implicat se negotiis «e- cularibus,ut placeat illi cui seprobavit (/ TinL u). " Et Jacobus : «QuivoIueritamicuaessessculiNi^^t inimicus Dei constituitur (Joc. iv). » « Reliqui vero tenuerunt servos ejus, etconlume^ « lia affectos occiderunt. » IntereosquiverbuniDei audire negligunt, et eos qui nuntios peraequuntur, magna distantia est. Suat nonnulii qui nec verbum Dei audire dignantur, et aunt alii qai verbum Ito audiunt, sed opere implere eontemDunt* Sunl alii etiam qui non solum verbum Dei despiciunt, sed etiam prfledicatores verbi odiia et gladiis persequufl- Altilia autem dicta sunt quasi alitilia, quee nos vul- gari locutione manu pasta, id est saginata appellare consuevimus. Ergo per altilia apostoli eorumque Buccessores flgurantur, qui dum terrenas divitias contemnere, et coeleste regnum amare didicerunt, quasi altilia penna contemplationis sese ad alta su- stollere noverunt, dicentes cum Apostolo : « Nostra autem conversatio in coelis est (Philip, iii). » Qui cum ab ipsius Domini ore doctrinaj pabulum acce- perunt, quasi manu pasti sunt, tantoque brevius spirituali pinguedine sunt saginati, quanto manife- etius et perfectius ejusdem Spiritus sancti dono sunt MI HOMILI^ DE TEMPORE, 7122 tur. lUi vero dietricte damnandi sunt qai verbutn D^i non audtunt : 8ed illi districtias qui auditum nnplere negligunt.Quia sicut Dominus ait in Evan- gelio : « Sennis nesciens voluntatem domini sui, et Don facieits, piagis vapuhibit pauds ; sciens autem 6i non facieffS digne, plagis vapulabit multis (Luc, xii). » Severius namque illi adhuo judicandi sunt qni mantts a persecutione priedicatorum continere non poasunt. Uude et subditur : « Rex autem cam audisset, iratus est, et missis (c exeroitibus suiSyperdidit bomicidas illos^et civita- tt tetn eonsm saccendit.» Quo) similitudo,8i specia- ]|ter ad populam JudcorumTeforatur,manife8tepa- ter quia servoe Dei eontumeliis atrecerunt, quando, sfout ait liber Aciaam apostolorum : « Ibant gau- denteB disoipuli aconspectu eoncilii,quoniam digni habiti dunt pro nomine Jesn oontumeliam pati(i4c^. y). yy Stepbanam qaoque lapidaverunt, et Jacobum Jaaium prAcipitantes de pinnaculo templi, occide- fdnt (^^l.vii).Qaod cum audisset rex,illis in malitia perseverantibas^ittens duos Romanorum principes cam exercitibae suis ^Vespasianum scilicet et Titum, patretn trtique et lilium,perdidit homicidas illos;civi- tatem qaoque illorum, id eet precipuam Jerusalem igne sticcenderant, ita ut Juxta Uomini vocem,«non sit relictUB in ea lapis super lapidem (itfarc.xxiii).» Si autem generaliter haec parabola ad omnes repro- bos referatur^datur intelligi quia non solum in ani- mabu8,8ed ettam in corporibusdamnandisunt,qui verbainvitantis Deiaudirenegligunt.Exercitus enim regis nostri angelici sunt spiritus, unde Dominus sabaothyid est Dominus exercituum dicitur.De qui- bns ait Datiiel : « Millia millium ministrabant ei (Dffff . vii), » et reIiqua.Mi8si8 ergo exercitibus suis, perdidit honflicidas illos^quiaomne judicium in ho- minibus perangelos suos impleturas est,sicut ipse ait in fivangelio : « Mittet filius hominis angclossuos, et conigent de regno ejus omnia scandala, et mittent ea in caminum ignis ardentis (Marc, xiii). » Givitas naiAqae r^proboram propria sunt illorum corpora: qnfa dcut ad tempus homo in civitate manet, ita anima inhabitat in corpore. Non solum ergo homi- cfdtt perduniur, sed etiam civitas succenditur^quia QBqueadjndicium reprobiin animabus.etpost Judi- dum etiam otm corporibus damnabuntur. Sed quia Boperius hunc regem Dei omnipotentis speciem tene- re diximti8»qu2eriturquomodo iratusdicatur, cum in natura Dei nulla ira, nulla mutabilitas cadat, teste P^mista, quiait: « Deusjudexjustus, fortiset pa- tieQB,nunquidirasciturpersingulosdies?»(PM/.vii.) AdqnoddioendUmquiamultis inlocis Scripturasa- cramorenostroloquitur,ut ooculta Deijudiciapervi- sibiles res intelligantur.Sicatenim rex terrenusira- tii8 dicitur, quando in subjectisvindictam exercet, sic Deus omnipotens illis iratus videtur, quos justo judicie propter peceata damnat et punit : caeterum in iua natara semper immutabilis^semperque tran- quillas permanet.Gui perquemdamsapientemdici- tur : « Tu autem, Domine sabaoth, cum Iranquilli- A tate judicas, et cum magna reverentia disponisnos Sdp, ii). » Et per prophetam : « Ego sum Deus, et non mutor {lifal. iii). » « Tunc ait servis suis : Nuptiffl quidem parata « sunt, sed qui invitati erant non fueruntdigni.Ite « ergoadexitusviarum, et quoscunque inveneritis, « vocate ad nuptias.»Ia his verbis Domini manifeste Judsorum repulsio, etgentium vocatio designatur. In via enim quondam JudsBi stabant^uando Deum coeli cognoscentes, legalia pracepta observabant. Sed Domino veniente in came, hi qui invitati erant non fuerunt digni,quia non credendo in eum,quem promissumhabebant, feccrunt se esse indignos. Sed nunquid quia Judiei venirenolunt,locusnuptiarum Dei vacuus remanebit?Absit.Nam protinus servi ad H gentium vocationem mittuntur, cum dicitur : « Ite ergo ad exitus viarum. » De exitibus ergo viarum gentilis populus vocatus est, quando, nulltfm Dei cognitionem habcns,ad idolorum cultura ad creduli- tatem Deiadductusest. Sed quia non ad solos Judsos banc parabolam» sed ad nos pertincro credimus, sicutviasactionesaccipimus, sic exitusviarumdefe- ctusdicimusactionum. Sunt enim nonnulH qui non facile ad Deum convertuntur, nisi prius prosperitas hujus ssculi eis deflciat, sicut scriptum est : • Et tantummodo vexatio intellectum dabit auditui {ha* xxviii). » Et Psalmista : « Gum occideret eos, quas- rebant eum (Psal, lxxvii), » et caetera. Frequenter enim nonnulli divinis fiagelHs percussi ad salutiem redeunt,qui si in prosperitatibus saeculi permansis- sent, utique perirent,quibusperprophetam'dicitur: C « Virga et flagello castigaberis, fllia Sion, ut non discedat zelus meusate(£z^/i.xxiii). » Tales signi- flcavit ille puer Amalechites^ de quo in Regum libris legitur (/ Reg. xxx) : quia Amalechitis fugien- tibus, inflrmus in via remansit, quem David perse- quens, Amalechitas reperit, eique cibum et potum tribuit, atque postea ducem sui itineris fecit. Ama- lechites autem, qui lambens populus interpretatur, mundi signiflcat amatores^qui alienis divitiis locu- pletari, et extraneis facultatibus cupiunt augeri. Gumque nonnulli electi cum talibus prsssentis vits cursum communem ducere desiderant,misericordis- sima Dei bonitate, aut flagellis atteruntur,aut pau- pertateattenuantur,aut aliqua necessitate constrin- guntur, ut etiam nolentes ad Deum convertantur. T\ Tales non de viis, sed de exitibus viarum ad Domini nuptias vocantur, quibus convenit, quod per Osee prophetam dicitur : « Ecce ego sepiam viam tuam spinis,et sepiam eam maceria:et sequeris amatores tuos,et non apprehendes eos : quaBres, et non inve- nies eos, et dices : Revertar ad virum meum p.rio- rem, quia bene mihi erat tunc magis quam nunc {Ose, ii). » « Et egressi servi ejus in vias, congregaverunt c omnes quos invenerunt, malos et bonos,et imple- « tsc suntnupti® discumbentium.»In quibus verbis manifeste ostenditur»quia, sicut superius diximus, per has regisnuptias praesens Ecclesia significatur; 723 HATMONIS ITALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS II. — HOMIL. m Ecce cnim dicitur:« Egressi servi ejiisin vias, con- A charilas figuratur, quia sicat veslis plurimis fil i& gregaverunt omnes quos invenerunt, malos et bo- no8.»Bom namque soli nusquam sunt^nisi in coelo: mali soli nusquam, nisi in inferno. Praesens autem Ecclcsia, quae inter coelum et infemum consistit, utriusque partis cives recipit : quia multi por fidem in Ecclesiam intrant, qui per vitae meritum in re- gnum coelorum minime intrare possunt, de quibus per Prophetamdicitur :((Annuntiavi etlocutus sum, multiplicati suut supcr numerum (PsaL xxxix). » Nec mirum si reprobisupernumerum multiplican- tur, cum inter muUiludinem palearumgranatritici 8alvantur,et rosa quoe redolet,inter spinas quspun- guDt, nasci soleai. « Intravit autem rex ut videret discumbentes. » contexitur,sic charitas diversis virtutibusadornatur, Ex ipsa enim nascitur prudentia, eleemosyQanim largitas, hospitalitas, inimici dilectio,et csterahis Bimilia. Si quis vult scire quibus filis veatis cbari- tatis conlexitur, legat Paulum apostokim.quicura dixisset :MSi linguis hominum loquar et angelorum, et si babuero prophetiam,et noverim mysteriaom- nia, et omnem scientiam,et habuero omnem fidem, ita ut montcs transferam, et si distribuero omnes facultates meas in cibos pauperum, et si tradidero corpus meum ita ut ardeam,charitatem autemnon babucro, nihil mihi prodost (/ Cor.xiii ; » continuo ejusdem charitatis membraenumeravit,dicens:«Ciia- ritas patiens est, benigna est, non emulatttr, non Oiscumbere in nuptiisest fideinEcclcsiaquiescere, n agit perperam, non inflatur.non est ambitiosa,Don eicut Dominus alibi dicit:« MuIU vcnientab orientc et occidente, et recumbent cum Abraham et Isaac et Jacob inregno CGclorum [Matth, viii). » Quotidie autem iste rex ad suas nuptias intrat, quia Dcus oinnipotens actus moresque hominum subtili exa- mine d\judicat, et qua intentione quisquc vivat, pensat : et si aliquem bonis operibus viderit esse adornatum,hunc quasi spiritalem convivam secum sedere et convivari gaudet. Solet autem contlngere, ut talis in Ecclesia inveniatur,quali8 et iste fuit,de quo adhuc subditur : « Et vidit hominem ibi, non aupores autem contomnimus, despicimus et negli- gimus. Eeontra Filius Dei^ qui dc coelo descendit in terra6,ad filium reguli rogatus ire noluit,ct ad ser- vum centurionis, etiam cum non rogaretur»ire pa- ratus fuit. Quia sicut Pctrus de eo veracissime te- statur : « Non est personarum acceptor Deus, sed in omni gente qui operatur justitiam, acceptus est ill^ (Aci. x). » Imitemur ei^ et noa caput nostrum, et quem plus Deum amare viderimue, ilium atudiosius diligamus. Et hsc dicentes, non prohibemus hono- rare potentes, maximc cum Petrus apostolus dicat : « Deum timete^ regem honorificate (/ Petr. ii). » -Sed sicut illorum veneramur potentiam^sic paupe- rum supplere debemus indigcntiam, ut in Ecclcsia Dei unicuique congruus honor cxhibcatur. 6ed quia aacrepatio piis mentibus multum prodesse solet, postquam regulus a Domino increpatus audivit : fi Vade, filius tuus vivit. Gredidit homo sermoni « quem dixit ei Jesus et ibat. » Undc fkies protinus elfectam consecuta eH. B Samaritana audisset a Domino Dmnia^uc feeit,abiit in civitatem,ct dizit illis omnibus : « VeDiteetvtdeie homincm ^i dixit mihi omnia qasGunqire feci. Nunquid ipse est Ghristus ? cum veDissent ergo ad illum Samaritani, rogaverunt eum nt ibi maoent. Et mansit ibi duos diea, et muHo plttrei credide- ront propter sermonora ejus. Et roulieri diGd>tDt: Quia jam non propier tuam loqueUm eredixnoa.ipsi enim audivimue,et scimus quia hic eatveraStiTsior mundi (Joan. iv). » Ibi enim sineostenfiioaemiivculi tota civilas credidit, hic cum mi|gn«m signumos- tensum esset, ipse pater tantum « credidii etdomufi cjus tota. » HOMILIA CXXXVIL OOMINICA XXIII POST PENTfiCOSTEN. (Matth. xviii.) « Inillo tempore diwt Jesoa diBo- c( pulis suis parabolam hanc : Simtle est repnm (( coolorum homini rogi qui voluit rationem ptmere ■ cum 8ervi3 suis. » Et reliqaa. Virtos et sapieDtia Dei Dominus Jesus Chrisius, humanas igDoraotis condesccndens, frequenter suis saooiis senBombuB simiiitudincs dignatus estad,iongsre,utqQodper6i- militudinem semionum audiiores ciqjerenonpotfr rant, saltem por parabolaset figuras teaersBiUnde sicutalibiMattheusaitrccLoqaebaturJesuscamdis- cipulis in parabolis, et sine parabolis noa ioquebatar ois, ut adimpleretur quod per Propbetam dicitnr : Aperiam iu parabolis o&meum (.VaX^. xm et Pjoi. Lxxvii), » loquar proposHiottes ab iniito. Quod iQ « Jam autem eo descendente, servi occurrerunt G hac lectione eum fecissc oognovimusysi diligentioi c( ei, et nuntiaverunt dicentes quia filius ejus vive- « rei. » Ex eo ergo, quod superius isto regulus Do- mino dixit: « Descende priusquam moriaturFilius meus, »et hic dicitur : (( Jam autem eo descendente,» datur intc]Ugi,quia Capharnaum in valle erat sita, qua vallis pinguis sive villa pulcherrima intorpreta* tur. Ai jlle volens scire utrum ea hora sanitas esset reddita fiUo, in qua audierat a Domino : Filius tuus vivit^ « interrogavit horam ab eis in qua melius «r habuerit. Et dixerunt ei : Quia heri hora septima t( reUqnit eum febris. » Pulchre autem hora septima filitts reguU sanatur, quia septem sunt dona Spiritus sancti, cujns gratia ct virtute, non solum remissio peccatorum, sed ctiam virtus ct sanitas tribuitur, superiora hujus Evangelii ooiimdererauB«€iim enim prasceptum dimittcndi fratribiisin nobis peccantibus dedisset, ne dura hcBC viderentur et aspen, adjcdl eimiUtudinem de rege qui debiiori saodeoem millia talentaad unam supplicationem dimisii.SpiritaUter homo isle rex Dominus Jesus Christus de qao scri- ptum est : »( Ecce veniet Deus ei homo de David qui est rex regum et Dominus dominaniiom (/ Tim.v)% et cujus regni non erit finis. Hujus regis servi homi- nes Bunt quos ad sibi scrviondum^eque Itndandum ad suam imaginem condidit, quibus etiam scnsum ot intclIigenUam priBbuit. Huic roi servifesutmnaest libertas.ab ejus servi Lio recedere turpissima servitos. HujusservumsegloriabaturPsaImista,oumdicebat: Apostolo ieste, qui ait : « Charitas Dei diffusa est in j) (( Ego scrvustuus et fiiiusanoiU» tu« (P*j/. cxviih. 1:1. *-i r,_._:i._ . ^ . , . g^ iterum : (( Servus tuus ego siMn, da mihi itttd- Jectum (Psal. cxvi), » Domino. PoBii autem rei ra- tionem cum servis suis, quia non solum opera,scd etiam cogitationes noetras ejus majesiatis octolua subUliier examinai atquedisoerait. 8ed ao ratiooem ponente, solet coniingere ut inveniaatur pluresqu» non solum in minoribus peocaiis^sed etiam in majo- ribuscriminibus sunt obligaii.Quorum speciemtenet iste, dc quo subditur : « Et cum ccepisset rationcm ponerc oblatus cst ei « unus qui debcbat ei decem milUa talenia. » Talen- tum in Scripturis aliquoUcs peccaium 8ignificat>vcl oordibuB nostris per Bpiritum sanctum qui datus QBt nobis (fiMM. v). » 8ive certe hora sepUma filius regult sanatus efit^ utinielUgamus quia in praesenti vitft qittB per septem dies volvitur, saluiem anim® nosirffi bene opcrando quajrere debemus. <« Cognovit ergo Pator quia illa hora esset in qua « dixit ei Jesus : Filius tuus vivit, ct credidit ipse, « et domus cjus tota. » In multis locis Evangelii promptior fides gentium ad credendum ostenditur quam Juda»orum, ipso Domiiio de centurione di- ccnle : (( Amen, dico vobis, non inveni tanlam fidcm in Israei (Matih. vui). » Lcgimus paulo superius, 729 HO^nU* B15 TEMPOnE. /30 pondus,sive TnaMtudinem peceatonrm, sicnt in Za- A. ebaria legitur : «Vidijet eccc lalctitum plumbi por- tabaliir (Zach. v), » ct projeoit iHum in medio am- T^or», ol #!*it: "w hftc c«t impietfts {Ibid.)^ » sicut enim tatentumtfivcrsis modis ponderatur,sic pecca- tomm spccies tii%'erss sunt. Qnienim homicidium, adttlterfum, saorilegium, et cetera his similia per- petrat, quaM deeem millia talcnta debefoat. ** €nm an4dm non habCrct un^o redderet, jnssit ei noltdt cav^re peeoatum. Unde et subditur* «c PHKndens aut^m servoe ille, rogabat eum di- cen*: Patitotiam hdbe in me, et omnia reddam t< tibf . n Prodidit antemscrvus ante Deum, cum pec- cater, suam f^agilttatem rccognoscens, humiliter veniam postulat, dieens cum Propheta : « Quoniam iniqnitatem meam ego coignosco et p^ccatum meum contra me esi eemper. Tibi soli peocavi, et malom D e(Mm te fidCi, tit Justificeris in sermcnibus tuis, et vineas cura judicaris {PsaL l). » Hogat quoque pa- tientiam, ut dtgnam possit exhibcre pcenitentiam, qontenus pr«sentis vHn dies ad itidBcias pGsnitendi aceipiat, et secundul!m Apostoluth, per l^atientiam Dei ad pcenitefliiam convertatur. Qnantum autem misericoris Daus erga peccaiores conversos existat, nHmifestatnf eum subditur. « Misertus autem dominus servi illltts, dimisit f< enm,et debittim dimisH ei. » Ecce enim non soliim paiientiam, quam rogaverat, invenit, sed etiam de- bfll absdlutionem accepit. Quia diviila ctementia semper majora consuevit prsstare, quam humana fhigilitas sciat rogare. Nemo ergo de magnitudine vel multitudine peccatomm diffldere debet, ac de ipsa desperare, cum ille qni decem miliia talenta debebat, et patientiam rogaret ut redderet omnia a Domino impetravit. Amat enim Deus peccatores postconversionem^ si dignam faciant satisfactionem. Quiasicut ipsedicitperprophetam, nonvult mortem peccatoris, « sed ut convertatur et vivat (Ezech. xviii et xxxur). • Et iteram : « Peccator, quocunque die conversusfuerit (fftiVf.),»etc. Etsicutpius Redemptor in Evangelio ait: Quia « non veni vocare justos, sed peocatores (iMthAx),n — ((Etgaudium est in coslo su* per uno peccatore pcBnitentiam agente quam supra nonagintanovemju8tis,qui non indigentpceliitentfa (Luc, vii). » Unum autem summopere necessarium est pcenitentibus, ut sicul sibi sua a Deo dimitti vo- Iimt peccata^ita fV-atribus in se peccantibus clementer ignoscant. Snnt enim nonnulli qui cum Deum erga se benignum esse desiderant, fratribus duri, asperi etamariefxistunt. Quorum si^ilitudinemvideturiste tenere, de quo subditur : « Et egressus servus ille, invenit unum de con- « servis suis, qui debebat ei centum denarios, et « tenenssuflTocabat eum,dieens : Redde quod debes.» Egreditur servus, quando iiber ablro permittitur. SufTocationem supradictam tribulationes et angus- tias^quas ei ingerebat^intelligere possumus. Spirita- liter, unusquisque nostrum exiens,invenit unum de conservissuis debentemsibicentiimdenarios, quan- do reminfscitur se ab alio esse Isesum. (( Procidens autem servus ille, rogabat eum, di- « cens: Patientiam habe in me, et omniareddam « tibi. » lisdem ergo verbis qnibus dominum sup- plicaverat a conservo rogatus est, sed non tal^m misericordiam conservo exfiibuit qualem a Domino acceperat. Unde et subditur : « Ille autem noluit, sed abiit ct misit eum in car- « cerem, donec redderet debitum. )> Mali autem re- tributio carceris conclusione vel sufTocatione desi- gnatur. Igitur carcer in hoc loco af!Iictio, qua eum eoarctabat^ intelHgitur.Debitum in Scrlpturis pec» catum vocari, ex eo intelligimus quod quotidle in oratione poscimus, dicenies : « Dimitte nobis debita nostra {Matlh. vi).» Undein liBgepraecipitur: Debi- tum debet tibi quispiam frater tuus, si abstuleris « pignus ab eo, ante solis occasum {Exod, xxii) » pignusrestitue.Omnis enimhomo debitorestetdebi- torem habet. Quis enim est qui non sit debitor Dei, cum ilmllus sit slne peocato ? Et quis est qui debito- rem non habeat fratrem suum, nisi iTle io ^uem nnllus peccavit ? Quantum autem inter decem millia talenta et centum denarios distat, tanto msQora sunt qu88 in Deum committimus, quam eaquaB fratres in nobis peccant.Ea ergo benignitate fi*atribus in nobis peccantibus minora dimittere debemus, qua majora nobis a Deo dimitti dptamus. Quod metlus agnosci- mus si supcriorem Domini admonitionem, ex qua haec similitudo orta est, consideremus. Gum enim 731 HAYMONIS UALBERSTAT. EPISG. OPP. PARS 11. — HOMIL. 73i superius praeciperet, dicens : « Si peccaverit in te frater tuus, vade et corripe eum inter te et ipsum solum {Matth. xviii), et cffitera quae sequuntur, in- terrogavit eum Petrus, dicens:.u Domine. quoties peccabit in me frater meus, et dimittam ei ? usque septies? Ait illi Jesus: Non dico tibi usque septies, sed usque septuagies septies {Ibid,), » £k qua inter- rogationeet responsione hocdiscimus, quia si toties peccaverit in nobis frater noster, .quoties humana fragilitas in die peccare nonsinit,semper parati esse debemusadignosccndum.SeddiGetaliquis:Peccavit in me fratcr meus.dimisieiusqueseptuagies septies, nunquid ampliub dimittere debeo quaip aChristo prditt eetote,quia «non eet poteefeas liieii Deo. Qua autem sunt, a Deo OHliiiat^ sunt.Et qtii poteatatiivBistityDef ordinationi re8i8tH(Am.xiii).« Bt iterum : « Reddite omnibus debitum: et oaf tri- butum,tributum:cui veetigal, vectiga!:et oei hond- rem, honorem : et oui tiilioiMi, tfmorem (f M.). » C Qood nOn solum Dominus ver1>ie, sed cfiemexem- pUefabiendum oetendit, quandoet Deo reddfdit, qne 8nntDei,Patrie faciens voIuntatemtetCssari, que Bunt Ga98ari8,quando pr« se et Petro tributum mi- dere jussit, sf cut seriptum eet in EvangeHe (tfalxA. xvit) : Quia cum aocetoissenihi « qui didracbmaac- cipiebant, ad Petrum, dixerunt ei : Magtster v^flter non solvit didrachma? Bt ait:Btfam.Bt cum»oon- tristatus Petrus « intraeset domum, prsvenit eum Jeeus, diceuB : Quid tibi vtdetur, Simon ? regestarrtt a quibue accipiunt tribtltum vel oeneum? ailliis suie, an ab alienis? » Btillo reepondente, « ab alieais.» ait : <( Ergo liberi sunt fllii. Ut autem non scanda- lizemus eos,vadead mare,et mitte hamum.Eteum piscem qut primus ascenderity iolle, et aperto ore 0 ejus, inveiUes staterem ; illum sumena, daeis prome et te. »Cvf]us etiam excmplum eeoutus fdezhP^rtis, discipulos suoB per epistolam admonetj dicend : « Deum timete. regem honoriiloate (/ Petr. i^.» Bt iterum : « Subjecti estiele omni humanae ereahirc propter Deum : dive regi qnasi preeoeilenti , sive duoi- bus tanquam ab eo missis ad vindictattl maleikcto- rum, laudem vero bonorum {Wid.), » HOMlLlA CXXXIX. DOMimGA XXV P08T PISNTKG08T8K. (MArra. IX). « Ih illo tempore. Loquente Jestt ad « turbas, ecoe princeps unus aceessit, et adoravlt « eum» dicens :Domitte, flIiamea.»Btreliqua.Iot0f 137 HOMILI^. Dfi TEMPORK. . 738 onmia oiiracula qnm Dominus Jesus Chrisius per J^ Moyses dum verba vitao alils miaisiralurus a Deo semetipsujDQi osteadit in teerifl,tr^ tantum mortuos resuflcilasse legitur^ Resuaciiavit (Uiam orcbisyDa- gD^ in domo ja«6Btem,de qua nunc sermoagitur; ^auBcitavit filium viduiie, e^^tra.pprtam ciyitatis ad 9epelien44iAdelattun.; resusciti^vit nibUominus et I^arum quatri^uanum mQrtaum, jam fetentem in lapnvmeat^. Qui oj^q oxnnea in se cre4entes vene- rat i9B«uscitam i^ aniipat noa siiie cauaa est, qujod tras tantum mortuoaraeuaciiassalegiturincorpore. Trina^ namque mortuocum. reau^scitatio varietatein significat pepciMitiumj atque poat peccatum digne pasi\i|enU«m. Moriiur enim aiuma per peccatumt quia, sicut ait Scriptura^ aniK^a quae peccaverit, ipaft morietur {Ezech.xyi\i), Ipaum auten^ peccatun^ accepit, et ipae illuminatufl est spiritoli gra^ia, et alios sua doctrina Uluminans^Filia ejus S^-nagogam 8ignificat,quaip dumprimus divinis prscaptis legss' libut observationibas erudivit»quaai spiritaU uti-rp genuit. Sed^ Domino loquente ad turba^, pri;icipis fiUa defuncta est, quia tempore quo Dominu;» io carne apparuit Synagoga a pater^a reiigione et legis observatione derecerat Unde etenizn^ tumulr tuantibus rebus prlatinam amlsit dignitatem.?qttia nec sacerdotaUs honor proprLuni decorem babe* bant, et temfli reverentia et hostiarum immolatiq non solum non spiritaliter^sed etiam nec bistoriali- ter obpervabantur. Bogavil ergo princeps pro fiUa» quia frequenter Moyses pro Synagoga liberatione tril^ modia ia mente, tribus perpetratur in cor- n divinam exoravit clementiam, quemadmodum in . a .1 •• 1 t t (• • Jw ll* i*rt*j *1 * * J* pof6 : in mente agitur auggestione» delectatione et CQOfionsu ^^ in corpore aliquando oeculte,aUquando palao^i aliquando eonsuetudine* Qui vero occulte peccat, quasi intca domum mortuus jacetised cun^ divina gratia ejus cor ad pGBaitentiam agendam in- flammat,quasi intra domum mortuus resuscilatur; talea signifioavitfiliaarcbisynagogj»qu» in pueUari ffitate resuscitata e#t. Qui autem manifeste peccat,, qua^iei^tra portam civitaUsadsepeUen^ummortuus expeUitur ; sed eum tales per divinao^ graUam et aUorum cortaptionem ad ptenitentiam compungua- tur, quasi antequam ad a^pulcrum perveniant, a Dominp reauscitantur : boa sigi&ificavit adolescens filius vidus« quem Dopunua extra portam oivitatis resuacitayit (Lmc* viijp Sunt etiam aUqui^ qui non multia locis Scripturae scriptum invenie, pr«sertiu) in eo loco, ubi Deum usque adeo pco popuio IsraeUtico deprecabatur, uteiiam exUbro vit» delericuperet, modo posset Dei irom deprecari. Et quia inteUexit, eam non aliter a morte animfle posse Uberari, nisi per incarnationem unigeniU filii Dei^recte ejusdem principis voce dicitur :« Veni,impone man|im tuani super eam, etvivet. » Manusenim Dominiin Scri* pturis,aIiquando inearnationem significat Filu,8icut pcr propbetam dicitur (Psa/. l2»iii) :«Utquid aver-r tis maoum tuam, et dextaraip tuam de medio sinH tuo ? » £t iterum : « Emittc manum. iuam de alto> aripeme,etUberamedeaquismultis {Psal. cxuij). » Ut ergo super defunctam filiam manum imponeret* rogare fuit, quatenus per incarnaUonis Domini my- solum pubUce peccara non erubescunt, sed eUam Vf sterium mundo visibiUter appareret. Quasi enim ipsum peooapimin loogam eonauetudinem vertu^t: qjliales sigiuficavit La,zarus quatriduanua mortuus, de quo bene scriptum eat : « Quia jrm fetet (/oai». xi\ »quia dum publice per conauetudinem peccare oou erubeacuat, piis mentibus fetorem maljs fame ingerunt :sed nec de talibua desperandum esi, quia DowAUS eUapi Lazarum; quatriduanum mortuum fetenteE&solojusaureauscitavit^ de quo lacrymasse legitur Jeaug,etvoce magna clamaaae :«yeni foras,» quift talea a doctoribus non aolum exbortaUonibi:^, verum etiam orationibus sunt instruendi, et oum magna instauti&pi^a^dicaUonis voco n: agna clomandi* Frequenter enimp^r divinam gratiam compuncU ab ipsis peccatis resipiscunt, aeque ipaoa assiduis fle- spiritaUter Moysesmanuxnsuper FiUam. defunctam imponere rogavit^quando incarnationisDominimy- sterium Judsis pradicabat^ dicens : « Propbetam vobis suscitabit Deus de fratribua vestris tanquam me, ipsum audietis {DeuL xviii), » juxta omnie, qU(B locutus fuerit vobis. Et quia adveniente ple- nitudine temporis, non solum de Synagoga car- nem ass^mere, sed etiam Deum inter homines visibiliter se dignatus est demonstrare^ recte sub- jungitur: « Et surgena Jesus sequebatur eum, et discipuU « ejus.Et eccemulier,qua&sanguinisLfluxumpatieba- « iur duodecim annis, accessit retro, et tetigit fim*' « briamveaUmentiejus. » Sicut archiaynagogi filia, Ubua at lopgiqribus jejuniis macerant, largiores a Synagogam significat,sic « mulier,quae fluxum sanr eleemoaynaatribuuntjgt « ubi abundavit peceatum« superabundavit gratia {IXom, v), » et sicut prompti fueruntad peccaadum,8iG prompUores sint ad pceni- tendum.Sed nunp quid princeps vel fiUa ejus, pro qi]a rofflliurnia yenerat|aUegoi:ice sigaificent, videa- mus. Ait enim {Ivangedista : tf Loqueig^te Jesu ad turbas, ecce princeps unu^ « aeceasit, et adoravit eum« dicenss Filia mea de- u fuBCtci modo est, » et reIiquii^*AUegorice princepa iate. Mpy8eaaignificat.Unde^ei)e juxtaLucam evan- getiatam Jairua est dictua,qui interpretatur illumi- Dans^ aiva Uluminatus ; quoniam idem legislator guinia patiebatur duodecim annis,» significat Eccle* siam ex genUbus,Fluxus enim sanguinis immundi* tiam aignificat peccatorum, sicut per prophetam di- citur:«Furium,homicidium, et adulterium inunda* verunt,et sanguis songuinem teUgit (fiu, iv).>»A quo flluxu sanguinia se liberari opiabat ille quj dicebat : « Ubera me de aanguinibus,Deus,Deus salutis me« (P^o/. l). » Non autem praatermittendum videtur quod h£c«mulier duodecim annis flu](um sanguinis paUebatur, » ut enim evangeiistss commemorant^ puellabsec archisynagogi fiUa duodecim annosbabe- bai etaU8,coneiderata ergo utraque Iaotione,oogn9* 7:9 HAYMONIS HALBEHSTAT. EPISC. OPP. PAKS II. — HOMIL. 740 scimus quia, quando puella nata est, tunc mulier A << At Jesus conversus, et videns eam, diiittCon- cGcpit infirmari. Quoniam et illa duodecim annos habebat atatis^ et ista duodecim inGrmitatis. Juxta vero spiritalem intelligentiam,quando6ynagoga nata estyEcciesiaexgentibuscospit infirmari : quiafaciie cognoscuntnr vitia in comparatione virtutum.Gen- tilis ergo populus ex eo vilior esse coQpity ex quo populusJudfiBorumeleotusest. Sienim, ut diximus, puella duodecimo anno eetatis defuncta est,tempore pubertatis appropinquante vitam finivit; quia,tem- pore liberationis vel redemptionis instante, Jud^a suum non cognovit liberatorem^magisque mortem elegit quam vitam.Juxta hunc 8ensum,non vacat a mysterio, quod arohisynagogus Qliam suam t>ctavo loco miraculorum a Domino resuscitari rogavit.Re^ « fide^ filia.» Gonversio Domini ad mulierem i^espe- ctum miserationis ejussignificatadEcclesiam.Quasi enim terga, et non faciem Dominf ^idebat, quando post fdola manuum Buarum currens,creatorem suum Deum ignorabat.Et postquam fide eum tangere cqb- pit, faciem ei ostendit, quando per suam graliam mentem Ecclcsias ad se videndum iHuminavit.Quod quia perfidem acciperemeruit, rectedicitar : « Con- « flde, fllia, fides tua te salVam fecit. Et salva facta « est mulier ex illa hora. »Nam si quis solam lilte- ram attendat, non parvam iidem mulierem istam habuisse cognosoit. Gujus perfectionem fldei Locas (cap. viii) Evangelista manifestius declaratf dicens eam«omnem substantiam suam in medicos erogasse, censita igitur evangeiica lectione,invenitur primum p nec ab ullo poteratcurari. »Sed cum vidissetDomi miraculum Dominus in Galileea fecisse, scilicet de aqua vinum : secuadum descendens de monte,lepro- sum curasse :t6rtium,puerumcenturionis a paralysi sanasse : quartum,80crum Petri febricitantem libe- rasse : qcrintum, mare turbatum sedasse : sextum, in regione Gerasenorum a legione daenionum horai- nem curasse :Bepttmum,in civitate sua Caphamaum paralyticum sanasse :octavolocosubintratarchisyn- agogus, pro fllia rogaturus, nolens a mysterio cir- cumcisionis excludi. Subintrat etiam et mulier a fluxu sanguinis curata. Retro autem accessit, quia nonDomino manentein carne^sed postojusasceusio- nemcrediditEcclesia ex gentibus. Velcerteacoessit retro,quia non solumincarnationis ejus mysterium cognovit,8ed etiam vestigia passionisillius imitatur. num inturba ambiilantem,8olo taotu vestimentiejas posse fleri credebat,quodmultismedicisimpo8sibiie fieri comprobaverat : « Unde et accessit retro, et tetigit fimbriam vestimenti ejus, et confestim stetit fluxussanguinisejus (Ibid,). » Cujus virtutem fidei, ut Dominus comprobaret,ait :«Qois est qui me teti- git ?»Negantibus autem omnibus,dixit Petru5,et qui cum illo erant : Praeceptor, tarbe te comprimunt et afQigunt, et tu dicis quis me tetigil ? Et dixit : Tetigit me aliquis. Nam et ego novi virtutem deme exisse.Videns autem mulier quia non latuit,tremeD3 venit, et procidit ante pedes illius, etobquam cau- sam tetigerit eum,indicavit coram omni populo, et quemadmodum confestim sanata sit. At ipse diiit illi : « Filia, fides tua te salvam fecit (/6«i.}. » Recle Retro enimpostDominum accedere, est ejus vesti- C ergofiliam vocavit,qu®tamperfectamhabuitfidem. giaimitari, sicutipsedicitinEvangelio (MaUh, xvi): « Si quis vnlt venire post me, » etc.Et iterum :uQui mihi ministrat, me sequatur {Joan. xii). » Unde in lege praecipitur : Post Dominum Deum tuum ambu- labis. Hinc Petrus Eccle8iam,qu(e ad Dominum ac- cessit, admonet dicens : « Ghristus passus est pro nobis, vobis relinquens exemplum, ut sequamini vestigia ejus(/ Petr, ii). »Et Joannes : « Qui dicit se in Christo manere,debet siciit ille ambulavit et ipse ambulare (/ Joan. ii). » AccessitergoEcolesia corde, non corpore Juxta illud propheticum : « Accedite ad eum et illuminamini (PsaLxxxm), » Fizhbriam au- temvestimenti tangere est incarnationis ejus myste- rium agnoscere,et secundum illud spiritalitervivere. Spiritualiter autem,ut diximus,8ignificatBeclesiam, qusefiliaestDeiper adoptionem, quia, sicut aitevan- gelista: «Quotquotautemreceperunteum, dediteis potestatem filios Dei fleri (Joan. i). » Gui per Pfo- phetam dicitur :«Audi,fiiia,et vide, et inclinaaurem tuam (PsaL lxvii). » Quae recte per fldem salvatur, quia, sicut scriptum est : « Justus ex flde vi\it (Ga^.iii),» et « sine fide fmpossibile est placere Deo (Hebr. xi). » Unde Dominus mulieri Chananaes ait: « 0 mulier, magna est fldes tua, fiat tibi sicutvis (MaUh.xy). » Notandum autem qula cum Uominus adfiliamarchisynanogi resuscitandam pergeret,mu- lier in itinere sanata est : quia cum Dominus ad Synagogam docendam ^niret, Ecclesiaexgentibus Quia enim Deus in divinitatetanginon potest,qua8i ]) credendo anticipavit salutem, Juxta illud propheti flmbriamvestimentitangendumesseexhibuit,quan- do se in humanitate visibilem demonstravit. « Dicebat enim intra se :Si tetigero tantum vesti- « mentum ejus,8alva ero. »Pulchrehaecmulierintra se dicebat, quia omnis Ecclesis fides vel operatio magis in corde est quam in corpore.Ut enim clarior in conspectu Dei appareat,sua bonaoperafrequen- ter ab humanis conspectibus abscondit.De qua per prophetam dicitur : « Omnis gloria ejus ab intus (P5a/.xLiv). »In tactu enim vestimenti salutem esse credidit, quia per incarnaliouis mysterium gcnus bumaaum salvari posse non dubitavit. cum : « ifithiopia praeveniet manus ejus Deo (Pftfi. Lxxvii) » yEthiopia enim, quae nigram gignit popu- lum,Ecclesiam significat ex gentibiis nigredine pec- catorum coopertam.yEthiopia ergo manus ejus pras- veniet,quando Ecclesiaexgentibus, anteSynagogam credidit. Oportet autem considerare quia muliernec in domo, nec in urbe, quoniam^ urbe longe excla- debatur,sed in viaei occurrit :quia gentilis popuius nullam cognitionem Dei,aec legis notiUam habebat, et ideo quasi nudus et discoopertus Domino occu^ rebat.Sicque cum Dominus ad pucllam tcndebal,mu- lier in via sanata est : quia dum Judseorum populo \ 741 HOMILIiE DB TEMPORE. 749 prfledicabat, fldem gentiam approbabat, sicut ipse ali- A bideceDturioneait:«Amendicovobis,non inveni tan- tam fidemin Israel(¥a//A.V)ii).»UDdeetapostoli Ju- dsisdixerunttccVobisquidemoportueratprimumlo- qui verbum Dei« sed quia repellitis inud,et indignos vos judicatis fletem» vitsB^ ecce convertimur ad gentes {Aci.xin), »Maniresteetiam miyor fides mulicriscom- probatur, quamarchisynagogi: quoniamcum arcbi- synagognsDominum ad domum suam venire rogas- set,etinitinereeundo vel redeundo eum laborare fe- cisset, mulierperfectecredens, nihil eumlatK>rare fe- cit, sed tantum fimbriam vestimentitetigit. Sed post- quam Dominus mulierem in itinere curavit, filiam ar- chisynagogi in domo resuscitavit :quia circa finem saeculi Synagoga creditura est,juxta illud Apostoli (Rofn. xi): Cura « pleniludo gentium subintraverit, p tunc omnis Israel salvua fiet. » Et iterum : «c Non prius quod splriluale est, sed quod camale delnde quod spirituale (/ Cor, xv), » id est, non priu^ Syn- agoga credidlt, qus spiritualis luit, sed gentilis p* >pu- lus, quffi erat anim&dis deinde Synagoga, quse fuit spiritualis. HOMILIA GXL. DOMlNIfU VIOC8IMA SEXTA POST PENTBC08TEN. f JoAN. VI.) c( In illo tempore : Gum sublevasset «< ocnlos Jesus, et vidisset maximam multitudinem « venientem ad se, dicitad Philippum: Undeeme- « muspanes?» Etreliqua. QuotiesleglmusDominum ex pftucis panibus multas turbas hominum pavisse, non tantum est mirandum quantum venerandum. Nonestenimmirum, quiapotuit: sedpoliusveneran- C dum, quiafacere voluit Qui enim ex nihilo cuncta creavit,non ^st mirum si ex paucispanibusmultas turbas pavit. Sed illud considerandum est, quod Da- minus refecturus turbas, prius sublevatis oculis in ccelum respexisse dicitur. Oculi enim Domini in Scripturis duplicem habent significationem, etc. Vide Dominicam L«tare in Qmdragesima. HOMiLfA CXLI. IN DED1CATIONB BGCLESIA. (Loc. VI .} « In illo tempore dixit Jesus discipulis « suis : Non est abor bona quae facit fructum ma- • lum. » Et reliqua. Dominus Jeaus Gbristussdifi- cator et conservator su«e Ecclesis, quales ad sdifi- eationem arbores qusrat, in exordio hujus lectionis j) delarat, dicens : « Non est enim arbor bona quas tacit fructum malum. » c< Neque arbor mala faciens fructum bonum. » •^rboresspiritaliterinScripturishominessignificanty ^icut ille osecus, qui a Domino illuminatus fuerat, ^iicebat : c< Yideo homines quasi arbores {Marc, viii) . » ^t Daniel in visioneNabuchodonosor regis, arborem ^agnam ipsum regem interpretatus est {Dan, iv). ^nictua autem arborisoperasunthominisvelbona, ^^1 mala, sicut Dominus ait in Evangelio : Aut fa- ^^te arborem bonam, et fructum ejus booum ; aut ftoite arborem malami et fructum ejus malum {Matth, xii). » Sed quaeritur quare ipse Dominus di* cat: « Non estarborbonaquflefacitfruclummalum, neque arbor mala faciene fructum bonum^ » cum - legimus Petrum Apostolum, arborcm ulique bonam malum fructum fecisse, quando Dcum negavit et magistrum:et,econtra,Judam arborem nialam fuisse ncmo dubitat, et tamen fructum bonum fecit quando cum csteris discipulis Dominum secutus est? Ad quod respondendum. quiatandiubona arbor, idest bonus homo, bonos fructus facit, quandiu in bona intentione perseveral: et mala arbor tandiu malos fructus facit, quandiu malaintentioperdurat.Sicut enim ex radicearborisproceditfrucius,itaexradice intentionis, fructus operationis, et ideo necesse est ut qualis fuerit inteDtio, talem proferat fructum, Domino dicente: Qualis fuerit inientiotua, taleerit et opus iuum. Csterum et isquivideturessebonus, si a bona intentione ce8saverit,malosfructu8facere potest: et is qui puiatur malus, si perpoenitentiam ' prasterita mala correxerit, bonos fructus facere po- test. Juxia quem sensum et David. arborem utique bonam malum fructum fecisse legimus, quando ho- micidiiim pariter etadulterium perpetravit: e contra Nabuchodonosor, cum esset arbor mala, fructum bonum fecit, quaudoDeumDanielisin universore- gno suoadorarijussit.SimiliteretJethro,cumprius mala esset arbor, bonum fructum fecit, quando Moysi utile consilium dedit. Paulus quoque cum bona essct arbor, malos fructu6fecit,quandoEccle- siam Dei est persecutus. Et quia ea, quae occulta sunt hominibus, Deo placent|quomodohominesin- ter bonas etmalasarboresdiscemerevaleant,Domi- nus manifestat, cum adjungit: « Unaquaeque enim arbor ex fruciu cognosci • (( tur. » Sicut enim visibiles arbores ex fructu dis- cernimus, cujus generis vel saporis sunt, itaspiri- tales arbores, idesthomines^exoperibusdiscemere possumus, cujus intentionis sint. Nam si quales mala arbor proferat fmctus, vel ex quibus cognoscipos- sit, Paulus apostolusdenuntiatcumait:« Manifesta autem sunt opera carnis, qu» sunt ibrnicatio, im- munditia, averitia, idolorum servitus, veneficia, inimicitioe, contentiones et eemulaiiones, iras, rixoe, dissensiones, sect®, invidi6e,ebrietaies,comessatio- nos, quffi praedico vobissicutpraedixi, quodquitalia ' agunt, regnum Dei non consequentur {Gat, v).»At vero quales bona arbor proferat fructus, idem ipse ostendil cum a^jungit: » Fructusenim spiritus est charitas, gaudium, pax, patientia, longanimitas, mansuetudo, fides, modestia, continentia, caslitas, adversus hujusmodi nonestlex(/&id.). »Hosfructus gratulabatur se protulisse Propheta, qum dicebat : « Ego autem sicut cdiva fmctifera in Domo Dei spe- ravi in misericordia Dei in ©ternumetin seculum sfficuli {PsaL Li). » Qualem arborcm etiam alibide- scripsit, dicens: « Beatus virqui nonabiiiinconsi- lio impiomm. et in via peccatorum non stetit {Psal, i). » Adjiciens:« Etcrittanquamlignumquod plantatum est secus deoursus aquarum quod fhictum u HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS 11. — HOMIL. 744 si^um dabit in tempore suo. Et foliumejus nonde- ^ ^gypto, praccepit eisutmutuaLrentaviciDissuisvaga iluct (PsaL i). »Etiterum:(( JustusutpalmaHorebit, ci sicut cedruQ Libani multiplicabitur {Psal. xci).» At vero mala arbor qualem nneni;habeat,Dominus in Evangelio ostendit, cum dicit: « Omnis arbor c|uae non facitfructumbonuip^excidetur etinignem mittetur {Matth. vii), » qualem arborem describit Jeremias propheta, cum dicit : « Maledictus homo qtli confldit in homioe, et ponit carnem brachium suum, et a Domino recedit cor ejus.Eritenimquasi myricaB in deserto, et non videbit cum venerit bo- num {Jer. xviiV »De quaadhucsubditur:((Nonenim « de spinis colligunt (Icus, neque de rubo vindemiant <( uvam. » Spina et rubus arbores sunt plens acu- leis^ ita ut vix aut nuilo modo absque Issione tra- aurea et argentea non pauca, et exspoliarent ^* ptum. Per aurum enim nitor eloquii designalur, Sulomone dicente : « Thesaurus dssiderabilis re- quiescit in ore aapientis (Prov. xvi).»PorargezituiD. quod sonat et lucet, subtilitos prse^icalionis expri- mitur, Psolmista teste : « Ejoquia Domiui, eloquia costa, argentum igne examinatum (Pjal. xO^^^Quasi enim vasaaureaet argenteaab/EgyptiismutuaipuB, quando ab haereti^is vel paganis, sententias utUes nostriB fid^i necessarias discimus : quod illi faoer debenty qui in Qde catholica ita radicati suut, ui BubtiKtas haeretics prayitatis nullo modo eis oocere possit. Unde Dominus alibi in lege figurate prscepit, dicens : (( Cum egressus fueris od pugnam coatraho* ctari possint: quibua contrarioB sunt vitis et ficus, n stes tuos, et tradiderit eos Dominus Deua tuusiu quffi et gu8tumduIcissaporis,etfragrantiamhabent suavis odoris. Ergo per spinam et rubum vitia et peccatasignincantur.dequibusprimobominidictum est, (( Tcrra tua spinas et tribulos germinabit tibl {Gen. iii). » Sunt enim nonnulli, inquibusitaaculei peccatorum obundant, ut eorum societas absque laesione haberi non possit, quoniam cum male in seipsis vivanty proximisamari, asperietinsuavesexi- stunt vcl male vivendo, vel injuriasirrogando.Sunt vero alii, qui velut vitisydulcemcoelestispatriasme- moriam in sui3operibusostendentes,etrragrantiam bona3 opinionis reddenies, ad amorem ccelestem alios pertrahunt| non soluminterrenisaubstantiis neces- sitatem indigentium sustentando, sed etiam inspi- ritualibus eruditionibus verbum vits suaviter mini- jnanus tuas, captivosque eos duxeris, si videris in numero feminarum puellam. qus oculis tuisplaceat, volueriaque eamhabere uxorem,introdQce9eamiii domum tuara, ita tomen, ut prius radas c^ariem capitis ejus.et prascidas. summitates unguium,iDa- neatque in domo tua lugens patrem suum et matrem uno mense. Postea vero ingredieris ad eam, et erit tibi uxor (Deul, xxi ; Jud. iit)' » Ooasi enim spirita- liter ad bdlum contra bostes noBtrof pogiisus, quando cum hsreticis de flde etreligioneCbristiaDa conflictum habemus, cumque diviiva auctoritate a nobis superati fuerint,sividerin;^usineoramdi£pu- tationibus scnteatias nostrx fldei utiles et nepessa- rias, debcmus eas accipere nobis in uxorem, quia uxor viri sapientia vocatur, ita tamen, ut priud ra- strando. Sed quia illi, in quibus compunctiones C damusCcBsariem capitisejus,etpr2ecidamussummi facinorum abundant, habere non possunt, Domini voce declaratur, cum dicitur: «Non enim de spinis colligunt flcus, neque de rubo vindemiant uvam, » possumusper spinam et rubum hsereticorum pravam doctrinam accipere, quseanimasaudientiumcruen- tat et laniat. Hi autem in tantum fugiendi sunt, ut, in quantum fieri potest, nulla participatio , nec collo- cutio cum eis habeatur: quia, sicut ait Scriptura, (( quitetigeritpiccm,inquinabiturabea {Ecdi.xiii),» et « qui dissipat sepem, mordebit eum coluber (Eccle. x). » Unde nos Apostolus admonet, dicens: « Hsereticum hominum poatunam etsecundamcor- reptionem devita, sciens quia perversus est hujus- modi {Tit. iii). » Sed quamvis spina botrum non gi- tates unguium, ide8tquidqaidli2ereticum,quidquid distortum et pravum in corum doctrina inveoitur, adjipidmus et respuamus. Sed et si aliqui ex h«re- ticis ad catholicam fidem converti voluerint, reci- piendi sunt, ita tttnen^ ut pristinum erroremana- thematizent. Exponens autem Dominusquiddixerit in eo quod ait : « Non enim de spinis coiliguntficas, « neque de rubo vindemiant uvam, » adjunxit di- cens : « Bonus homo de boao theaaiuro eoklis sui pro- « fert bonum, etmaius de malp profert malum* * Thesaurus dicitur locus ubi ponitur aurum, qua Oi(n< Graece, Latine positio dicitur. Thesaurus ergo in hoc locointentionem significatcordisjuxtailiud gnat, solet tamen vitem cumbotro8ustinere.Gerni- j) quod alibi ait : « Ubi est thesaurus tuuSyibi estcor musenimaliquoties in vineiscaricemexspini^vitem cum botro sustinere. Et cum ex alta radice botrus procedaty frequenter tamcn spina vitem cum botro susteutat. Quid ergo faciendum? Nunquid propter spinam rclinquenda estuva?Non.Sed,sicutaitqui- dam de sapientibus, sic colligendus est botrus, ut tamen caveatur spina. Juxta ergo hanc similitudi- nem, quia in suis assertionibus quaedam bona et utilia docent, abecclcsiasticisvirispriusdiscernendi sunt,etpostmodum bonacarpenda, etmalafugienda. Quod inScripturisVeterisTestamenti figurateosten- dit {Exoi* XI), quando egredientibus filiis Israel ex luum {Matth. vl/.»« Bonus ergo bomo de bonothe* sauro cordis sui profert bonum (Matth. xii), » quia de bono desiderio cordis procedit loquela boai m^ monis: similiter et « malus homode malo thesauro profert malum {thid.), » quia ex mala intentione cordis procedit fructus pravae operationis, juxtaillud quod Dominus ait : « Ex corde enim exeunt cogita- tiones malas, adulteria, ebrietates,homicidia,furtai blasphemiffi {Matth,xv)» ethis similia. Unde adbuc subjungit^dicens : « Ex abundantia cordis os loqui* tf tur. » Ubi forte queerit aliquis quare dicat, » Ex abundantia cordis os loquitur, »cum saepe bomioe3, 745 HOMILIi£ DE TEMPORE. 746 et maxime illi qui hypocritffi appeilantur, alia pro aliis mentientes, et fallant alio9,et fallantur ab aliis. Sed facilis ad hsc jfatet responsio, quia si hominibus haec occulta sunt, Deo tamon manifesta sunt, qui clarius videt ea quas sunt in corde, quam tu videre possis qus sunt in facie, dlcenie Scriptura : Quas sunt in corde hominis, oculi tui vident, Domine.llli ergo soli « ex abundantia cordis os loquitur, » cujus oculis nuda et aperta sunt omnia (Hebr. iv), et ante videt intentionem, quam lingua proferat sermonem. Sed non semper latere possunt homines hypocritfls, quoniam quse in corde ardenter diligunt, frequenter in sermone proferunt. Qui enim toto corde Deum Bciunt, etiam sermonibus suum desiderium osten- dunt, juxta illud sapientis : Meotibus instat amor, Bermonibus flestuat ardor. Sed quia sunt nonnulli, ut diximus, qui ut homi- nes fallere possint, judicium Dei non metuunt,recte increpatio subinfertur, cum dicitur : « Quid autem vocatis me, Domine, Domine,et non «< facitis qufle dico ? » Dicere enim Domine, Domine, ad fructum boufle arboris pertinere videtur, et ad boni thesaurum cordis ; sed non facere qune jubet| magis ad contumaciam pcrtinet, quam ad obedien- tiam, quoniam sicut Apostolus ait de falsis fidei pro- fessoribus : « Confitentur se nosse Deum,factis autem negant {Til. i). » Quales Dominus per prophetam reprobat, dicens : Populus autem hic labiis me hono- rat, cor « autem iJlorum longe est a me (ha. ixix). » ¥1 alibi in Evangelio : v Non omnis qui dicit mihi, Domine, Domine, intrabit in regnum coelorum (Maith. vii). » Unde fatuis virginibus ad januam sponsi clamitantibus : Domine, Domine, aperi no- bis, dicturum se esse testatur : « Amen dico vobis, nescio vos (Matth. xxy). » Suos enim confessores,prfle- ceptorum suorum vult esse operatores. Unde adbuc similitudinem adjungit, dicens : « Omnis qui venit ad me, et audit sermones meos, « et facit eos, ostendam vobis cui similis est. » Et pulchre postquam dixit, « et audit sermones meos, » adjunxit « et facit eos : » quia ut ait Apostolus : « Non auditores legis justi sunt apud Deum,sed fa- ctores justificabuntur (Rom. ii). » Et ipse in Evange- lio Salvator cum dixisset : « Beati qui audiunt ver- bnm Dei, » adjunxit, v et custodiunt illud {Luc. xi). » Unde alibi Dominus discipulos suos beatificat, di- cens : « Scitis hflec?beati eritis, si feceritis ea {Joan. xiii). » Hinc et Joannes in Apocalypsi sua cum^dixisset : « Beatus qui audit et legit verba libri hojus, » continuo ac^unxit : (c et servat ea quse in A oa scripta sunt (Ajyoc. i). » IIIos enim specialiter Dominus suos recognoscit, qui cum recta Ode bona opera adjungunt. Unde Psalmista cum in laude sanctorum diceret, « Invocabant Dominum, et ipse exaudiebat eos, » adjunxit : « CustodiBbant testimo- nia ejus et prsceptum quod dedit illis (Psal. xcviii). » Et alibi : « Beati qui custodiunt Judicium et faciunt justitiam in omni tempore (Psal. x). » Qui ergo talis est, inerito ipsius Domini imitator efTicitur^ sicut subjungitur : « Similis est homini flediGcanti domum^qui fodit « in altumj et posuit fundamenta supra petram. » HomoistepersimilitudinemDominusJesusChristus est : quia sdificat domum, videlicet sanctam Eccle- siam, non ex lapidibus et lignis visibilibus, sed j. ex pretiosis etimputribilibus animabus sanctorum. De qua per Prophetam dicitur : « Domum tuam decet sanctitudo, Don^iine, in longitudine dierum (PsaL xcii). » M Qui fodit in altum, » quia terrenam cupi- ditatem radicitus a cordibus fidelium suorum absci- dit.«Posuitautemfundamentumsuprapetram,»quia fidem Ecclesifle supcr seipsum constituit vel stabili- vit, sicut Petro, cui a firmitale petrae nomen impo- situm est, dicit : « Super hanc petram sedificabo Ecclesiam meam (Matth. xvi). » Petraenim Christum significat, sicut ait Apostolns : « Petra autem erat Christus (/ Cor. x). » Quod vero subjungit : « Inun- « datione autem facta,iilisum est flumen domui illi, « et non potuit ea moveri. » Manifeste patet, quia saepe persecutionibus concussa est Ecclesia, nonta- men a flde commota, aliquando paganorum infesta- C tionibus, aliquando falsorum fratrum perversis dog- matibus, aliquando impulsione dflemonum, velpro- priae fragilitatis, sed contra hflec omnia firma stat Ecclesia, quia non in se confidit, sed in Ghristo, di- cens cum propheta : « In petra exaltasti me, dedu- xisti me, quia factus cs spes mea,turris fortitudinis a facie inimici (PsaL lx). » Et itcrum : « Statuit supra petram pedes meos, et direxit gressus meos (PsaL xxxix). » Unde et subditur : « Fundata enim « erat supra petram, » id est supra Christum.De quo ait Apostolus : « Fundamentum aliud nemo potest ponere, prfleter id quod positum est, quod est Ghri* stus Jesus (lCor. iii). » Sicut enim in fledificationibua nihil fundamento prius ponitur, sic quicunque amorem Dei omnibus rebus prseponit, etsi pulsari ]) potest, tamen cadere nescit : quia superjecta titu- bare nesciunt, quando fixa stant ea quse continent. Unde flJibi de Ecclesia dicitur : « Et portfle inferi non prflevalebuut advcrsus eam (Matth. xvi). • PxTaoL. CXVIII. U 747 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS 11. — HOMIL. m HOMILIj; ALIQUOT DE SANCTIS Tum proprue iingulii^ tum communes omnibus. HOMILIA PRIMA. ^ IN DIE GELEBRI SANCTI ANDREiG APOSTOLI. (Matth. rv.) « In illo tempore : Ambulans Jesus « Juzta mare GaUlsae, vidit duos fratres, Simoncm, « qui vocatur Petrus, et Andream fratrom ejus. » Et reliqua. In omnibus operibus suis, quae Dominus Jedus Gbristus nobis ad imitandum ostendit, hoc declarare dignatus est, quia si virtutes animae volu- mus accipere, prius tentationum stimulos debemus superare. Denique praedicaturus mundo Evangelium prius a Joanne baptizatus, secessit in desertum^ibi- que quadraginta diebus et quadragintanoctibusje- junans, trinam tentationem diaboli superavit : ac inde egressus, ambulans juxta mare GalilfleiB,ut prae- sens lectio narrat, discipulos elegit : nos nimirum in hoc facto instruens, quiasi voiumus bonum accipe- " re, prius a malo debemus declinare. Est enim ordo recte vivendi, ut prius vitia superet, qui virtutes vult accipere : quia superato diabolo Dominus di- scipulos eligere voluit, ut ostenderet nobis tunc vir- tutum culmen posse ascendere, quando tentationes diaboli fortiter superaverimus, quoniam sicut ait Apostolus, « Tribulatio patientiam operatur, patien- tia vero probationem, probatio autem spem, spes vero non confundit. Quia cbaritas Dei difTusaestin cordibus nostris per Spiritum sanctum, qui datus est nobis (Rom. v). » Sed de vocatione apostolorum locuturi, primum de situ loci, in quo haec facta fuisse memoranlur, aliqua commemoranda sunt.Hoc enim mare,quod nunc Galileeae-dicitur, proptcr varietates a4jacentium locorum, variis censetur nominibus. G Dicitur enim mare Galilaeae, propter adjacentem provinciam Galilseam. Dicitur et mare Tiberiadis,a Tiberiade civitate. Dicitur et stagnum Genczareth, eo quod flantibus ventis, crispantibus undis, auram ex se generare videatur. Dicitur et lacus Geneza- reth, propter eamdem civitatem sibi adjacentem. Et a quibusdam mare asphaltum, propter inopportu- nitatem portus vocatur.Estenditurautem in longi- tudinc centum quadragintastadia,inlatitudine qua- draginta. Nec propterea mare dicitur,eo quod amarae sint aquce ojus, sirt enim dulces ad potandum, ha- bilcsque ad piscandum ; sed idioma linguae Hebraeae est omnes congregationes aquarum vocare mare, sicut in Genesi scriptum est (cap. i) : <( Gongrega- tiones aquarum appellavit maria. » Sed ut haec spi- •. ritaliter consideremus,non ab re putandum eBt,quod evangelista Dominum non s^disse, nec stetisse^sed deambulasse juxta mare Galilaeae descrlpsit. Ipsa enim motio Dominici corporis, a raysterio vacuanon est putanda. Mare ergo in hoc loco, mundum signlQ- cat. Et pulchre, quia sicut mare immobileessenon potest, sed semper accedit et recedit, sic mundus di- versis perturbationibus et fluctuationibuscommcve- tur. Hinc per Psalmistam dicitur : « Gommovisti, Domine, terram (Psal. lix). » Unde mare a meando dicitur, eo quod semper accedat et recedat, signi- flcat, utdictum est, mundum, qui crescit nascendo, decrcscit moriendo, elevatur in prosperis, dejicitar in adversis.Ad hoc ergo mare Dominus venit,quando per incarnatioois suae mysterium mundo visibilisap- paruit, quando, ut ait Apostolus,« semetipsum eiina- nivit, formam servi accipiens, in similitadinem ho- minum factus, et habitu inventus ut homo, hami- liavit semetipsum (PkiL ii). » Non autem stetisse vel sedisse, sed perambulasse dicitur,quia Qon^si^ ut caeteri mortales in mundo cum esset natus, ut caeteri homines permansit,sed postdoctrinamsancti EvangeIii,po8t ostensionem miraculorum,po6t8aam sacram passionem resurgens a mortuis, victor ad ccelum rediit, sicut ipse ait : « Exivi a Patre (Jm. xvi), » et reliqua, hoc significavit deambulatio ^'us. De cujus motione vel transitu per Petrum dicitur : « Qui pertransivit benefaciendo et sanandoomnesop- pressos a diabolo. » Neque illud absque considera- tione praetermittendum est, quod Dominus discipu- los electurus, juxtamare ambulavit, qui posteaco- ram illis super fluctus maris ambulasse narratur. Ut enim diximus, mare mundum significat. Disci- pulis ergo in mari piscantibus^ Dominus secus mare ambulavit, quia etsi venit in mundum per Daturam, alienus fuit tamen a mundo per culpam. Quoniam sicut Petrus veracissime testatur : « Peccatum ncn fecit,necinventus cst dolus in ore ejus (IPetr. n). ■ Sed forte quaerit aliquis, quare Dominus discipulos primum a Galilaea eligere voluit, et non a Judsa,vel caeteris regionibus, quae nobiliores putabantur. Ad quod,qui curiosus est,respondere potest.quiaquam- vis gloriosa Domini nativitas prius in Judsa sit ce- lebrata,tamen ejus sancta conceptio primum in Gali- laeaab angelo virgini est annuntiata,Luca evangelis- tatcste, qui ait : Eodem tempore « missusestGabriel angelus a Deo in civitatem Galilaeae,cui nomen Naza- reth, ad virginem desponsatam viro, cui nomen erat Joseph(L«c.i).»Et post pusillum adjecit:« Netimeas, Maria, invenistigratiamapud Dominum,ecce conci- pies et paries fllium (Ibid,), »Dignum enim erat, ut ubi caput nascendi sumpseratexordium, indemem- bra horum acciperent incrementum : et ubi ortum 749 HOMlLIifi DE SANCTIS. 750 primum 8oI Justitiffi dederat, inde stellaB fulgenfos A mundo apparerentietubi virgo audierat :«Ecceconci- pies(LtM:.i),»ibipificatore8auJirent:«Venitepo8tme.» Sive ideo a Galilsa Dominus discipulos eligere vo- Iuit,quiapervirtutemmiraculorum, per manifesta- tionem suam, primum in Galilsa mundo innotuit. Primum enim miraculum in Cana Galilffis fecisse legitur, quandoexaquavinum fecit«et manifestavit gloriam suam^ et crediderunt in eum discipuli ejus (Joan. ii). » Et Petrus : « Vos scitis verbum, quod factum est in universam Judffiam, post baptismum quod pnedicavit Joanne^, Jesum a Nazareth, inci- picna a Galilffia (Act, z). » Nos autem dicimus pri- mum discipuloB a Galilsa eligere voluisse, propter sacramentum ipsiusnomiuis.Galileeanamque trans' tnigratiofaeta Biyereuelatio perpetrcUa interpretatur, » et cum Dominus discipulos a Galilsa elegit, nos instruxit,ut si ejus discipulatui adhffirere volumus, primum divitiis ad virtutes transmigrare debemuSy et de mundi amore ad amorem Dei, dicentes cum Propheta : « Quoniam advena et peregrini sumus apud tevsicutomneapatres nostri {Psal, xxxviii), » ut in Galilaea, id est in revelatione sterna faciem Domini contemplantes, dicamus cum Apostolo: « Nos autem revelata facie gloriam Domini contero- plantes, transformamur a claritate in claritatem, tanquam a spiritu Dei (// Cor. iii). » ■ Vidit doos fratres,Simonem,qui vocatur Petrus. c< et Andream fratrem ejus, mittentes retia sua in ut non evacuetur crux Christi. « Quia non multi potentes non multi nobiles,sed qu» stulta sunt mundi elegit Deus, ut confundat fortia :et ignobiiioraet contem- ptibiliora mundi elegit, ut confundat sapientes : et ea quffi non sunt, ut ea quffi sunt destrueret (/ Cor. i). » Sed quid de talibus Dominus dicat,videamu8 : « Et ait illis : Venite post me. » Bene quidem Pe- trum et Andream vidisse dioitur,ac posimodum ad sequendum vocasse, quia omnes electos prius ex interna Dei prffisentia ad Bcquendum vooati dioi* turque eis ; 751 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS H. — HOMIL. 752 K Venite post me, » Quid est dicere,«Venitepo8t me, » nisi me sequimini, meis prsceptis et non vestris voluptatibus obedite? ire enim postOomi- num, est ejus vestigia imitari, sicut ipse ait : (c Si quisvultvenire post me,abnegetsemstipsum(.1/a/^. xvi), » etc. Et iterum : « Qui non oajulat crucem suam, et venit post me, non est me dignus [Luc, xiv). » Unde in lege prJEcipitur : Post Dominum Deum tuum ambulabis.Quid autem in promissione dicat, audiamus. Ait enim : « Faciam vos fieri pi- « scatores hominum.»Non dicit piscatores piscium, sed piscatores hominum : nomen mutavit,officium non abstuiit. Nam post resurrectionem legimus eos isse piscatum.Et congrue de piscatoribus piscium, piscatoreshominum facerevoluit :quiasicut ofHcium est piscatoris navem ascendere, retia manibus te- nere,et de profundis gurgitibus pisces ad littus tra- here : sic isti in gremio Ecclesis recepti, navem fi- dei ascendentes, retia prsBdicationis in verbo et opere habcntes,de amarissimis et tenebrosis mundi gurgitibus,multo8 homines ad veram lucem traxe- runt, qus ait : « Ego sum lux mundi, qui sequitur me, non ambulat in tenebris {Joan. viii), » impleta prophetia qus dicit : c< Populus qui ambulat in te- nebris (/w. ix), » etc. Vide Petrum Hierosolymis retia in manibus tenentem,et multos pisces spirita- liter de profundis gurgitibus capientem. l^egimus enim adejus proedicationem una die quinquemillia, altera tria millia hominum credidisse.Videbeatum Andream,cujus hodie festivitatemcolimuSyin Achaia retia in manibus tenentem, et multos pisccs spirita- liter capientem. Non solum enim ad ejus prsdica- tionem tota civitas, sed etiam tota regio credidisse legitur, sicut ipse ait : Gumquequodfu- turum erat prsdiceret, dicens : « Amen dico tibi, antequam galius cantet, ter roe negabis» n Petrua de seprssumens ait :«Etiam8i oportuerit me mori tecam, uon te negabo {MaUh. xzvi). » Et cum post resurrectionem stans.in littore,discipu)ispiscanti- bus apparuisset,audiens Petrus quod Dominusest, tunica succinxit se, et misit se in mare, et venit ad Jesum.Gcteri vero discipuli navigio venerunt. E^us- dem ergo amoris flamma Petrus succensus, omnibus discipulis interrogatis^ primus respondit, diccns : n t Tu es Christns Filius Dei vivi. » (n quibus verbis fandamentum vers fidei decentissime declaravit. Cbristus enim Greece ab unctione chrismatisnomen accepit. Et cum Christum confitetur, verum bomi- nem credere docet, qui non materiali oleo,8ed Spi- ritus saneti dono unctus est. Unde Psalmista ait : « Unxit te Deus tuus {PsaL xmvJ » etc. Gum vero adyunxit^i Filius Dei vivi»verum Deumillum esse insinuat^quia quod est Pater,hocgenuit,ide8t Deus Deum. Deum autem vivum appellat, ad compa- rationem falsorum deorum, qui ab hominibus dii putabantur, sed mortui erant, ut scilicet, Jupiter, Saturnus, Mars, Mercurius, Vcnus, et caetera idolo- rom portenta, de quibus per prophetam dicitur : « Dii qui coelum et terram non fecerunt, pereant {Jer, x), » et reliqua. Et Psalmista : « Omnes dii ^ gentlum dsmonia {PmL xcv). » «Respandens autem Jesus, dixit ei : Beatus^ es Si- «< mon Rarjona. » Mercedem recepit vera confessio. Ouia enim Petrus confessus estChristum Filium Dei vivi, merito beatincatur,et BarJona,quod in nostra lingua sonat filius columbie, a Domino cognomina- tar.Quod entm columba Spiritum sanctum signifl- cet, ipse manifestavit, quando Redemptore baptizato, in specie columb» apparuit.Barjonaergo,riIiusco- lumbc, id est Spiritus sancti, dicitur: quia Spiritu sancto revelante, Filium Dei vivi confessus est. Non- nuUi autem Barjona, pro bar Joanna scribendum putant,eoquodjuxtaaIiiEvangeliilocum,flliusJoan- nia 8itappeIlatu8,Domino dicente: «Simon Joannis, diligis me?»(/oan. xii).Joanna vero (/rofta D«t,8ive*D ia quo eU gratia, interpretatur. Merito ergo primus apostolorum Joannisfilius dicitur,quia nonpropria virtute, sed Patris gratia revelante Filium Dei cog- novit. Unde et subditur:«Quia caro et sanguisnon « revelavit tibi, sed Pater meus qui in coelis est. » Garo et sanguis in hoc loco carnalem doctrinam Scribarum et Pharissorum signiflcant, juxta illud quod apostolus Paulus protestatur, dicens : « Gon- tinuo non acquievi carni et sanguini (Go/.i).» Non ergo perdoctrinam Pharisscirum et Scribarum prin- oeps apostolorum Ghristum FiliumDeicognovit.sed Patre revelante, sicut idem Filius alibi Patrem glori- ilcat, dicens : « Gonflteor tibi, Pater, Domine coeli et terrffi {Matth, xi). » «Etego dico tib1,quiatues Petru8,et superbano (tpetram sdificabo Ecclesiam meam. » Acsi diceret: Quia tu me confessus es Gbristum Filium Dei vivi, et ego dico tibi, non casso vel transitorio serraone, quoniam meum dixisse, fecisse est, dico, inquam tibi, quia tu es Petrus, etc. Ubi non est putandum, quod nunceiprimumPetricognomenimposuerit, sed quandoevangelizanteAndreaad eumvenit,cum intui- tu8eum,dixit : « Tu es Simonfilius Joanna, tu vocabe- risGephas^quod interpretaturPetru8(Joani), »quod enim Cyriace Cephas, Latine Petrus dicitur. Utrum- que autem nomen abillapetraderivatur.dequaait Apostolus; « Petra autem erat Ghristus {I Cor.Ti) ;» quod autem ait, «Et superhanc pAtram aedificaboEc- clcsiam meam, « tale est ao si diceret, super hano fldem,id est super me,quem tu confessus es, «difl- cabo Ecclesiam meam.«Fundamentum enimaliud, ait Apostolus, nemo potest qonerc, praeter id quod positum est, quod est Ghristus Jesus (/ Cor. m). » Ea ergo qus continentur,cadere non po8sunt,quia flxa sunt ea qua; continent. Unde et subinfertur : « Et portffi infcri non praevalebunt adversus eam. » Per portas inferiinhocloco doctrinam h«reticorum accipere possumus,qua8uosauditores in infernum ruere facit. Portffi ergo inferi contra Eccle8iam,quffi super Christum fundata est, non prffivaient,quiali- cet frequenter pulsata sit persccutionibus hffiretico- rum,tamen a flde catholica evelli non potuit. Aliter portas inferi,vitia et peccata intelligere possumus, qualia Apostolua commemorat, dicens : « Manifesta sunt opera carnis.quffi suntfornicatio,ethi8simiIia {GaL v): »quffi recte portffi inferi nominantur,qnia in se perseverantes ad infernum dimergunt, sicut idem Apostolusconcludit, dicens: « Quoniam qui talia agunt, regnum Dei non consequentur.»Portffienim inferi non prffivalebunt adversusEccIesiam^qualiter his vitiis et peccatis electi tentari possint^ tamen in his usque ad flnem peraeverare nesciunt. Aut enim antequam vincantur vincunt, aut post lapsum cito per pffinitentiam surgunt,juxtaquodDominuBalibi ait : « Omnis qui venit ad me, et audit sermones meos, et facit eos, dicam vobis cui similis est : si- milis est homini sediflcanti domum^ qui fodit in al- tum {Matth. vii), » etc. « Et tibi dabo claves regni coelorum. » Glaves regni coelorum nihil aliud, nisi ligandi et solvendi potestatem signiflcam. Sicut enim clavis ad hoc in ostio ponttur, ut amici recipiantur, extranei autem excludantur : sic ligandi atque solvendi potestas jus- tos recipit,inju8to8 vero excIudit.De qua 8ul>ditur: « Etquodcunque ligaveris super terram, » etc.Uhi considerandum,viriste quia tanjta humilitate voca- tur, ad quantam gloriam sit perductus, quia enim relictis omnibns C hristum ardentissimo amore secutus est, ad tantam celsitudinem pervenit, ut vice Dei quonimdam peccata relaxare, quorum- dam etiam retinere posset. Nec tamen putan- 763 HAYM0NI8 HALBEIISTAT. EPISC. OPP. PARS II.— HOMIL. 764 dom e8t>quod solum beato Petro hscpotestaadata est» sed sicut unus pro omaibus responditrtTues Christus Filius Dei vivi» » ita in uno omnesaudie- runt: « Quodcunque ligaveris 8uperterram,»etre- liqua. Unde cum post rcsurrectionem Oominus dis- cipulisBuis Spiritum 8anctumdedis8et,omnibu8ge- neraliter ait : « Quorum remiseritis peccata, remit- tuntur eis.»Nec solum apostolis h«c potestas data est, sed etiam cpiscopis et sacerdotibus, qui nunc eorum ordinem in Ecclesia retinent, et ligandisol- vendiquepotestafem habent. Undeinlegedeleprosis figuraliter prfficipitur,ut siquis lepra percussus es- sety ostcnderet se sacerdoti, et adejus judiciumaut ejioeretur cxtra castra, aut reciperetur : non quod ipseleprosum mundare, autmundatumleproaumfa- cere posset^sed quia ad ministerium ipsius sacerdo- tis pertinet, ut discernat inter lepram et lepram, id cst, inter peccatum mflyus et minus. Huac sensum require in Evangelio in octava Pasch». HOMH.IA IV, DK SANCTO LAURENTIO MARTYE^ (JoAN. XII.) « In illo tempore, loquebatur Jesus ■ cum discipulis 8uisinparaboIis:Amen,amendico « vobis, nisi granum frumenti cadens in terramor- « tuum fuerit.» Et reliqua. HortaturusDominusdisci- pulos ad martyrium.sus passionis exempium prc- misit,ut tanto minns proejus nomine mortempati timerent, quanto in hoc opere ccelestis magistri imitatores exsisterent. Ait enim : « Amen, amen dico vobis, »etreliqua.In quibus verbisintelligimus, quia Dominus in similitudine grani frumenti seipsum dicit mortificandum et multiplicandum : mortiH- oandum, in infidelitate Judsorum : muitiplican- dum, in flde omnium populorum.Quod non solum facilius, eed etiam apertius intelligere possumus, si superiora h^jus Evangelii parumper attendamus. Supra enim retulit Evangelista, quia predicante Domino Hierosolymis in die festo, erant quidam gentiles, qui venerant adorare in Jerusalem : hi ac- cesserunt ad Philippum,qui erata Bethsaida Gali- laes, et dixerunt ei : « Domine, volumus videre Je- sum. » Venit Philippus et dixit Andreae. Andreas rursumet Philippus dixerunt Jesu.Jesus autemre- spondens dixit eis: «VenithorautclariflceturFilius hominis. » Ac deinde subjunxil^MAmen^amendico vobis,» et reliqua.Qui ergo ex gentibus se videre de- siderantibus dixit : « Venit hora ut clariflceturFilius hominitf,» acdeindesubjunxit: « Amen, amendicovo- bisrnisi granum frumenti cadens in terram,»etc., ordinem suae passionis profecto insinuavit, quia prius mortificandus erat a Judsis, et postea prsdi- candusgentibus.Nam ejus nomen tanto magiscre- scit in fide credentium, quahto per mortem inper- fldia Judffiorum estexstinctum.Necindignumdebet Redemptore nostro videri,siinassumpta humanite grano frumenti comparetur, in qua etiam vilibus vermibus assimilatur, sicut i pse per prophetam dicit : « Ego sum vermis et non homo {PsaL xxi). » Et A pulchreDominusgranotritici comparatur,qmasicttt in omnibus annonia nihil frumeato palchriu8,nihil est delectabilius :ita ipse omnes creaturas excellit, quia nihil eo suaviuB, nihil dulcius invenitur. Sive certe grano frumenti comparatur, quia alimentocor- poris et sanguinis sui fldelium animas reficit.lpge enim ait in Evangelio : « Ego sum panis yvm qui de coelo descendi {Joan. vi). -» Et iterum : « Panifl quem ego dedero, caro mea est, pro scculi vita. » Et alibi : « Garo mea vere eat cibus,etsaDgui8meufl vere est potus {Ibid.). » Priemisso autem mysterio sus passionis, mox ad constantiam martyrii disci- pulos snos hortatur, dicens : « Qui amat animam suam, perdet eam, et qui « odit animam suam in hoc mundo,in vitam cte^ n « nam custodit eam. » Anima in Seripturis, ili- quando interiorem hominem» idestvitalemspiritum, significaty aliquando prtesentem vilam. Interiorem hominem,8icutDominu8dicit : « Quidprodesthomini si totum mundum lucretur, anims autemsaedetrl- mentum patiatur(lfa^. xvij? • Presentom vilam, sicut alibi ait : ■ Nonne anima plus est quam esa, et corpus plus quam vestimentum?»(i6td.)Ergoin hoc loco anims nomine presentem vitam designat, oum dicitur:Qui amat animam 8uam,perdeteam.» Mira autem res est, ut amando onima pereat, et odiendo in hoo mundo, in vitam tttemam custodia- tur. Tunc enim nostram animam bene odimus, et odiendo custodimus, quando eju8 camalibas desi- deriis contradicimus» ejus appetitum frangimus. ejus passionibus reluctamur, et in comparatione ftitarc C vitffi prsBsentem \itamp.onihi]oducimu8:illudBol- licite considerantes, quod Dominus ait:«Siquisve- nit ad me, et non odit patrem suum et matrem et uxorem, iilios et fratres, et sorores,» adhuc autem et animam suam, « non potest esse meus discipulus {Luc, xiv). » Taliter Paulus aniniam suam oderat. cum dicebat : « Ego autem non solum alligari,8ed etiam mori paratus sum in Jerusalem pro nomine Domini nostri Jesu Ghristi (Act. xxi). » Non enim facio animam meam pretisiorem quam me. Et ut hoc quoddicimus etiam simplicioresintelligerepos- sint, libet aliquos ad medium deducere, qui odientes animam suam amaverunt,etalios qui amante8,odio habuerunt. Verbi gratia, dictum est quibuBdam : Adorate idola, alioquin interficiemini. At illo odientee D animam suam, id est prmentem vitam pro nihilo ducentes, in mortem oorporis inciderunt, sed ad vi- tam animas pervenerunt Dictum est etiam aliis : Adorate idola, alioquin interficiemini.lJli veromale amantes animam suam, id est praBsentem vitam adoraverunt,et mortem perpetaam inveneruntTa- liter beatus Laurentius levita,cuju8 hodie festivita- tem colimus, animam suam oderat, et odiendo m vitam eternam custodiebat, quando expensisfacul- tatibus Ecclesis propter nomen Domini nostri Jesu Christi in craticula positus, crudelisaimo tyranno dicebat : » Assatum est, jam versa et manduca, » nam tacultates Ecclesis, quas requiris, in ccslestea 765 HOMILIiE DE SANCTIS. 766 thesauros manus paiiperuin deportaverunt. Cujue autem imitatores in passione sint martyres,Dominu8 manifestat cum dicit : « 8i quis mibi mini6trat,me « sequatur. » Sequi enim Dominum imitarieat,sicut ipse alibi dieit : « Qui vult venire post me, abneget Bemetipsum et toUat crucem suam, et sequatur me {Matih, zvi). » Et iterum : u Qui non bajulat crucem Buam, et venit post me, non est me dignus (Luc, zrv). » Variis enim modis fldeles CShristo ministrant. Alii bene dieendo, ut oonfeesores ; alii pro ejus no- mine moriendo, ut martjrres ; alii Juste eleemosynas tribuendo, ut fideles laici. 8ed qui Ghristo ministrat, Ghristum debet seqni. Quia siout Joannes apostolus ait : « Qui dicit se in Ghristo manere, debet sicut ille ambulavit.et ipse ambulare {fJoan. ii). »QuaIem aatem remnnerationem pro tali imitatione recipiat, ipse deolarat, cum subjungit : « Et ubi ego sum, ibi et mtnister meus crit. ■ Qaid amplius potest promitti fideli ministro, quam nt mereatur esse cum Domino suo, nec solum videre ejus humanitatem, sed etiam contemplari ipsius di- vinitatem. Unde et subditur : » Si quis mifai ministraverit, honorificabit eum « Pater meus qui est in ccBlis. » Honorificabit Paler ministrura Pilii, quoniam pro fideli ministerio vitam etemam retribuet, dicens : « Euge> serve bone et fiddis (Matih. xxv), » et reltqua. Et tunc implebitur oratio Salvatoris : « Pater^da ut sicut ego et tu unum 8umu8, ita et tsti in nobis unum sint (Jean. tvii) : » noQ squalitate natore, sed participatione gloris. Ad quam nos adducere dignetur, qui cum Patre et Spiritu sancto vivit et regnat in secula seculorum, Amen. HOMILIA V. m SOLEMNITATE PERPETUiG VIRGIXIS MARIiE. Uctio libri Ecclesiasticij omnibus festis diebus beatx Virgini dicatis communis. (EccLt. xxTv.) « Ab initio et ante seoula creata « 8um, et usque ad futurum saecalum non desinam. » Et reliqua. Lecttoiiis hujus capttulum, quod- ex libro Sapientie sumptum co^oseitur, speeialiter laudem etemie sapientie, per quem omnia oiiBata sunt, commendare videtur.Sed hsc particula a oatholicis eteruditis Patribus in solemnitate perpetue virginis Mariae,de qna eadem Dei sapieniia camem assum- p8it.ad legendum ordinata est. Potest pars qu»dam iUiua non inoongnie eidem Dei genitrioi aptari, qu« ftb ipsa Dei sapientia talis creata eet, ut per illam ad redimendam faumanam naturam Del Filius stne hu- mana coneupisoentia orearetur. Quid enim absur- dom, quodve contrarium est, si hoc quod ait : '< In omnibus requtem quaesivi et in h Quamvis enim non sit eligen- dum cui juxta Scriptur» vocem benefacere debea- mus, illis tamen qui propter Deum parvi et humiles esse eligunt, in cujus viUe moribus Christum esse cognoBcimuSy specialem benevolentiam impendere debemus. Unde cum pius pater (ilium instrueret^ ait [Tob, iv) : (( Panem tuum et vinum tuum super se- pulturam justi constitue, et ne communicaveris ex eo cum peccatoribus. » Et iterum : « Desudet elee- mosyna in manu tua, donec invenias justum cui tradas eam. » Hinc et Apostolus ait : « Dum tempus habemus» operemur bonum ad omnes, maxime au- tem ad domesticos fldei {Gal, vi). » Qui enim bona n temporaliaillis impendit,in quorum vitaet moribus Christum habitare cognoscit» profecto illi tribuit, pro cujus amore impendit.Unde beue dicitur, « in no. mine meo. » Multi enim bona temporalia non in no- mine Ghristi, sed ut laudem hominum captare pos- sint tribuunt, de quibus scriptum est : « Quiesierunt gloriam hominum magis quam Dei {Joan, xn). » Et Dominus alibi : « Omnia opera sua faciunt ut videan- tur ab hominibus (Matth, xxiii). » Et iterum : « Amen dico vobis, receperunt mercedem suam {Matth, vi). » Et ne ad suscipiendos hospites vel peregrinos pigri remaneremus, seipsum in his suscipi promisit cum ait : « Qui susceperit unum parvulum talem in no- mine meo, me suscipiL » Unde et ipse alibi dicit : « Qui suscipit prophetam in nomine prophetffi,mer- cedem prophets accipiet, et qui suscipit Justum in C nomine justi, mercedem justi accipiet {Maith, x). » Et iterum : € Qui vos recipit, me recipit : et qui vos spernit, me spernit {Luc. x). » Sicut autem susci- pientibus merces promittitur, ita duris et avaris pcena indicitur, cum subinfertur : « Qui autem scandalizaverit unum de pusillis istis « qui in me credunt, expedit ei ut suspendatur mola « asinaria in collo ejus,et demergatur in profundum « maris. • Ubi considcrandum est, quam grave pec- catum sit scandalizare fratrem, quando etiam scan- dalizantibus talis vindicta comminatur.Quod autem ait : « Expedit ei ut suspendatur mola asinana in collo ejus» et in profundo maris demergatur, • juxta morem provinciae loquitur, ubi apud veteres Judsos capitalia crimina hoc supplicio puniebantur. Non ]) ergo arbitreturleve peccatum esse scandaluro fratris, cum scandalizantibus talis pcena prsdicitur, quo- niam sicut alibi in Evaogeiio ait : « Qui dixerit fratri suo,fatueyreus erit gehenn» ignis {Matth,v\), »Quod se cavere omnino Apostolus ostendit, cum ait : « Me- lius enim mihi est non manducare carnem, neque bibere vinum, neqne aliquid in quo fratrem scanda- lizem {Rmn, xiv). » A quo peccato etiam discipulos suos compescit, dicens : « Quare tu scandalizas fra- trem tuum, aut quare spernis illum ? » {Ibid,) Igitur io quantum possutnus Juxta Apostoli admonitionem, acandalum firatrum vitare debemus ; si autem pro veritate scandalum oriatur, magis veritas eligenda est quam scandalum vitandum. Yel certeper molam asinariam qus pondus babet, sed nuIIumiterexpH- oat volubilisamorsasculiexprimitur. Cum ergoait: « Expedit ei ut suspendatur mola asinaria in collo ejus,et demergatur in profundum maris, » carnales quoque et mundi amatoresa regimine ecclesiastico prohibet, quoniam melius est, quod mundiamator in s4BCuIo vivens carnaliter, se solum perdat,quam in regimine ecclesiastico constitutusse et aliosper- verse vivendo ad interitum trahat : quia cujus vita despicitur, restat ut ejus praedicatio contemnatur, quoniam dum infirmi discipuli patroni sequuntur exemplum, et ipsi pereunt, et illorum perditio in ejus caput redundat, qui auctor est criminis. Sive certe per molam asinariam doctores intelliguntur, quia sicut mola granum tritici frangitur,utmedulla ejus : ad sustentationem vel refectioncm humanao naturae ostendatur, ita quoque et doctores occultas sententias Sceipturao sacr» aperientes, interiorem sensum eorum manifestant vel vitam siverofectionem animarum sanctarum. « Vae mundo ab scandalis. » Mundus cui vae dici- tur, non illeest quemvenitFilinshominisquaerereet salvare, sod illc qui in maligno positus est, id est mundi amatores^ de quo Dominus alibi ait: «Pater juste, mundus te non cognovit {Joan, xvii). » Qui enim mente et dcsiderio saeculum incolunt, recte mundus appellantur, dc quibus Joannesait:«Mun- dus transibit et concupiscentia ejus (/ Joan, ii). » Mundienim amatores dum propter cupiditates sae- culi alios non metuunt scandalizare, tamen ipsi scandalum sustinent, aliquando autem corpore, semperautem mente.Ftideo vaeillis,quia«ducunt in bonis dies suos, et in puncto ad inferna descen- dunt(J(7fr.xxT). » Quibusper Jacobum dicitur:«Qui voluerit esse amicus hujus saecuIi,inimicusDeicon- stituitur (Jac, iv), » ad quos pertinet quod adhuc subjungitur : « Necesse est enim ut veniant scan- «dala;verumtamen vae homini per quem scandalum « venit. » Quod autem ait, «necesse est, »taleest ac si diceret : Non potcst esse ut scandala non veniant. « Oportet enim et haereses esse, » sicut ait Aposto- Ius,«utqui probati sunt, manifestiflantdCor.xi).! Et alia Scriptura : « Vasa figuli probat fomax, et homines justos tentatio tribulationis {Eccli xxvii).» Pacis autem tempore non facileediscerni potest, quis bonus malusve sit. Sed cum scandalizatorum fla- verit ventus, faciles et tenues projiciet quasi paleas ante faciem venti,grana vero congregabitinhorrea Christi. Vae ergo hominiilli quitalem se exhibet,ut malum quod venturum estper ejusministeriumim- pleatur, de qnibus Dominus ait: «Mittet Filiusho- minis angelos 8uos,etcoIligentderegno ejusomnia scandala, et tradent ea in caminum ignis ardentis {Matth, xiii). » Quod facilius intelligimus, si unum ad mediumdeducamus,Jadam scilicet Dominipro- ditorem, de quo ipse tempore passionis suae ait : u Filius bominis vadit siout soriptum est de illoi 175 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS U. — HOMIL. TI6 v/r" homini illi per quein Iradetnr (MaUh. xxvi]. » A dulce est quod adhuc subinfertur, quare non aint Necease onim erat, ut Filius Dei pro nobiBpaPsionem contemnendi : sustineretysed vib Juda8,qui nostrum bonumySuum fecit malum. Et ne aliquia aub occasione proximo- rum vel ajnicorum a vla Dei sibi recedendum pu- taret, omnem magister veritatis errorem toUitcum subjungitur : « Si autem manus tua, vel pes tuus c. scandalizat i% abscinde eum et projice abs te. «Bonum esttibi ad vitamingredi debilem vel clau- udum,quam duas manus vel duos pedes habentem . « mitti in gehennam ignis. Et si oculus tuus scan- « dalizatte, erue illum et projiceabs te. Bonum est « tibi cum uno oculo intrare ad vitam, quam duos « oculos babonleiii, mitti io gehennam ignis. » Juxta Jitteram quantum abhorreat hoc, facile palet. Sed « Dico enim vobis, quia angeli eorum io ccelis « semper vident faciemPatris meiqui inccBli6est.n In hoc iocodiscimus, quiauna8qui8queridcliom,an- gelum ob sui custodiam deputatum habet, qui et eum a tentationibus defendit, etinvirtutibuBJovat, sicut Apostolus in epistola ad Hebreos ait: « An- geli sunt administratorii spiritus, in miniBterium missi propter eos, qui haereditatem capient salutis {Hebr, i). » Et Psalmista de justo quoUbet: « Ang^ lis suis mandavit de te,utcu8todiant tein omnibus viis tuis, et in manibua tollent te, ne fortejpffendas ad lapidem pedem tuum {Psal. xc). »Hincde Petro in Actibus apostolorum legimus, quia cum ab an- cum a littera excludimur, sptritualis sensus est re- g g«lo ^^ carcere eductus januam pulsare coBpiaset, quirendus. Per hoc quod manus, pes, oculos, nostris necessitatibus necessariora sunt, propinquorum et charissimorum affectus in hoc loco designatur. Ac si diceret Dorainus : Si quis tibi fuerit pretiosus ut oculus,propinquus ut pes,necessarius ut manus,et a via Dei te recedere persuaserit, hujus amorem abscinde et abs te projice. Melius cst te solum in- traread vitam,quam cum multaturbapropinquorum mitti in ignem nternum. « Quid proficit homini si totum lucretur mundum, animae autem suae detri- mentum patiatur? {Matth. xvi.) Verbi gratia : Blan- ditur uxor, minatur pater, persuadet mater, lacry- matur frater et soror, ut autem in via Domini sta firmud, ne illos inutiliter amando a Dei amorerece- das. sed juxta illud quod alibi ait :« Sine mortuos, p ^""■' >^^"» "-». ^^ '^K" ^«"» P™P«'«' mortuos suos sepelire,tu autem sequereme {Matth. ^ (^''^- ^)' '* ^" *"*®™ Comme, etc. fldeles qui convenerant dicebant: « Non est Petrus, sed angelus ejus (Ae^. xii). » Angeli ergoparvulorum semper vident faciem Patris, quia si propter nofl foras exeunt, ut ab ejus visionenunquamrecedant, sicut ipse angelus Raphael ad Tobiam ait: «c Ego sum unus de septem spiritibus,quiassistimusante Deum {Tob, xii). »Et Daniel: «Milliamillium mini- strabant ei, et decies milies centena millia assiste- bant ei {Dan, vii). » Angeli enim quicustodessunt vitae nostree, orationes et opera nostraDeonuntiare creduntur, sicut angelus ait Tobis: « Gum orares, cgo obtuli orationes tuas ante Deum (706. xii). » Et Daniel: « Ex die qua posuisti cor tuumadintel- ligendum, ui te afQigeresincon8pectuDei,exaudita sunt verba tua, et ego veni propter sermones iuo8 vni).» Neque hoc diximus,quod parentibus etami- cisingratietinobedientesessedebeamus,sedquando a via Dei removere voluerint, tunc eorum araorem abscindamus a nobis. Gfleterura cum eos Deum amare cognoverimus, dupliciter a nobis honorandi sunt. Primum, quiajusti sunt deinde, quia propinqui, Domino dicente in lege : « Honora patrcm tuum et matrem, ut bene sit tibi, et longo vivas tempore {Exod, xx). Hinc Apostolus ait : « Si quis suorum curam non habet, et maxime ndelium,ndem nega- vit, et est rtifideli detcrior (/ Tim, v). » Quantam autem sollicitudinem et curam Dominus de his ha- bcat, qui totam spem in eo ponunt,manifestatcum subjungit : « Videte ne contemnatis unum ex his pusillis. » Qui cnim pusilli et humiles in praesenti vita propter Deum sunt, nequaquam contemnendi sunt. Pusilli namque sunt, ut diximus, qui coram oculis suis humiles suntet despecti,de quibusSal* vator ait in Evangelio : « Nolite timere, pusillus grex, quia complacuit Patri vestro dare vobis re- gnum (Luc. xii). » Quisquis ergo tales scandalizare non metuit,oirendit Deum qui habitat in illiSySicut ipse per prophetam dicit : « Qui tangit vos, qaaai qui tangit pupillam oculi mel {Zach, ii). » Et iterum: « Nolite tangere christos meo^, etinprophetismeis nolite malignari {Psal. civ). » De quibus valde HOMILIA VIII. DE MARTYRIBUS. (Lnc. vi). « In illo tempore : Descendens Jesusde « monte, stetit in loco campeatri, et turisa discipa- « lorum ejus, et multitudo copiosa plebis ab omui « Judaea et Jerusalem. » Et reliqua. Nonsoluni per mysterium incarnationis de coelo in terram descen- dens Dominus Jesus Christus, humane infirmitati condescendero dignatus est, sed etiam insanctissuis sermonibus ad humanamignorantiaminstroendam ita doctrinam suam temperavit, ut non solum pe^ fecti, sed etiam minus perfecti cibum vit» iQvenirs possent. Denique ut supra evangetista retulit, cum ascendissent in montem, secutisunteum^jusdisci- {) puli (Matth, v), ubi cum pcrfectiora mandataquasi capere valentibus dedisset, nolens propter eos sim* pliciores turbas relinquere, iterum deseendens de monte, stetit in loco campestri. In quo suo faeto ostendit, in preedicatione juxta capaeitatemaudito- rum temperandum esse sermonem doctoram. Mons enim in hocloco perfectiorem significatdoctrinam. loca vero campestria, humiliorem prsdicationem; atque communiorem. Qui enim tales sunt, ut cum apostolis audire possint: « Vobis datum est nosw mysterium regni Dei(¥ari;.iv),» sabtimiosinstraeDdi sunt. Gui vero propter mentis infirmitatem, ^ ar.iorem non posiunt ascendere doctrinam, mininui 777 lIOMILIiE DE SANCTIS. 778 prasceptid mdnl «rirdiendi, ut q-ai idoneinequaqtiain existimt ad facienda bona, salteinnonsiiitproclives ad perpeiranda nfmla.QuodaiibiOominus siioexeni- pto osteR4it,eiimom4aiiiqvsereoti(iira//A. xv), «Ma- gieter, q«id faciende vitam ^ternam possidebo, » quaei in oonvaHibuis aioranti respondit: u Mandata ooeti? NoQ occidos, noa roGsohaberis, non Ikisum teBtimonium dices« non eoncupisces rem proximi tui, honora patrem etmatrem.» Sedilloreeponden- te, » Hffic emiHa cuatodivi ajuventutemea, »osten- dit ei fxioniem perfeotioris doctrinae, dicens: « Ad- h»c UB«m tibi deest. Si vis pcrfoctus esse, vade et vende omnia qo« habes, etdapauperibus, ethabe- bis thesaiif um in eoeio, et veni, sequere me. » Sed quia faoBC mentemdifXlcilequisscuiidivitiis oneraii sufit ascendere possuBt, subjunctum est iilico: « llle au tem abiii tristis, quia muitas habebat posses- sienee. » Hujus quoqae exemplum Paulus apoatolus secutue est, quando oum diacipulismontem ascen- derat» quibue dioebat; «SapienUamloquimurinter perfectos (/ Cor. u). * Quasi cum quibusdam in con- vaiiibus morabatar, quando dicebat : « Ego, fra- tres, non potui vobis loqui quaai spiritalibus, sod quasi carnalibus; tanquam parvulis in Ghrislo lac vobie potum dedi, non escam (/(lor. iii). • Nonenim omnesonmiaaapiuni. nequeenim omnes aiqualiter iDStmuntur. Aiiterquippeadmonendi suatsupcrbi, aliterhumiie8,aiiierfmsii,aliteraduHori,aliterebrie- si,aiiter8olHni,«liier viri, aliterieminffi, aiiier conju- gati,aHterviFgiQes, aliierpiitaliterimpii, cditercon- temptopes muadi, «liter amatoree, aiiter pacifioi, aliter discordes^ aliter sua danies, aliter aliena ra- pientes, ut ei isti audiaai de promissione cBierneB viie quod amcot, ei illi de supplicio aaterno quod Umeftut. Sspe etenim quod uni morbo prodest, al- ieri nocet: et venenum eum sit mors faominis, viia esi serpentis: et levis sibilus equosmitigat, catulos iosiigat. Juxta hoc ergo exemplum doctores suam praedicationem debent temperare, ui et perfecii in- veniani quod semper discani: infirmi taliaaudiant in quibus non refugiani. Quod suo nobis exemplo beaius patriarcfaa iacob ostendlt {Gen. xxx), qui cum oves avunculi 8uiLabanpasceret,etvariaqu«- que pro mercede recepturus esset, tulit virgas po- pnleae et amygdalinas, quas ex parte decorticavit, et ex parte cum cortioibusreliquit, posuitque eas in canalibus tempore quo ducebantur ad aquandum ovesy ui in earum aBpeciu coaciperentvarios fetus. Jacofa enim pasiorovium, pastoressigniScat anima- rum. Quorum piimo dictum est : « Si diligis me, pasce oves meas {Joan, xxi). » Aqua autem Scri- ptaram saoctaro sigaificat, juxta illud Salomonis : « Aqua profunda verba exoreviri,ettorrensredun- daas fons eapientia [Rrov, xvii). » Virg» autem varie, seoteniis sunt Scripturum. Ducuniur ad aquaBdum ovee cum ad audiendum verbum Dei eonveniuni fideles. Cumque ex eloquiis divinis di- versA senientie ad medium proferuntu r, quasi vi rg« in oauaiibus ponuaiur. Quae ex parte dccQrticand« Patrol. CXYIII. A sunt, et ex parte cum corticibus reiinquendee.Ouia, ut diximos, perfcctioresallegoriooaensuinstruendi, simplicesvero etroinusinieliigentesjuxta veritatem historis sunt pascendi.UadeetDomious euindisoi- pulos in monte docuit, et turi^as in coBvallifaua cu- rare voluit, ostendti ut illiqviexdoctrinaverborum credere non poierant, saltem ex virtutStuswirtai- lorum credereat. Quod, ut diximus, su^ Dominus exemplo deelaravit, quando, « deeGeodeiksde aiODte, stetit in loco campcslri, et turbadiBcipuloruin cgus, et multitudo copiosa piebis afo omni Judsaei Jeru- salem, et maritima, ctTyri,etSidonis,qoiveaeraat ut audirent eum. » Maritima enim hic Uaug^i inaris loca intelligere debemua, maxime cum de Tyi^ ^^ Sidone, quie in corde maris siis sunt^ affutseeme- j. morantur.In quolococogno8ciaiufl,quia virtuieseifiis noo solum adJ udffiorum regnum,sedetiainad Ticiats et exteras regiones perveocrant,.q]umdo omaiesooa- currebant, non aolum ui audireai verbum Daiy eed utsanarentur a languoribussuis^undaetsufadititr: « Et omnis turba quflBrebat eumtangere,quiavtr- « tus de iUo exibat, et sanabaiomnes. »Muliieni9i eum tangere Clipiebant,aquoomaisviriu8proGedii, et qui BSt Dci virtus et Dei sapientia, inqnofaiabiiat omnis plenitudo Divinitatis corporaliter. £t ideo, quia de illo omnis virtus exihat, omnes vulBbant eum tangere. Nam et supra tangendoleprosum ou- raverat, et nunc oronis turba quaerefaat eiun tange- re, ut inteiUgamus quia tactue sanitas est. Quod experia est illa mulier quffisanguinis fluxum patie- batur duodeoim anois, et cum tetigiseet fimbiiam C vestimenti ^U3siatim,8anataest afaiufirmiiatesua. Ad cujus tactum virtus de illo exibat in ianium ui quasi nescius Dominusquffirerei,«Quismetoiigii?M Et discipuli ^ue ad eum: «Eabfai^iurbffitecompri- munt et affliguni, et dicis, Quis me teiigit?9Eiille: « Teligit me oliquis, nam ego uovi viriutem de me exisee {Lmh, viii). » Spiritualiter vero Ghristiun taogit, qui eum verum Deum credit, ei recta Me coniiietur. At vero pagaui, Jud»i et hasretici Cfari- stum minime tangunt, quia eum verum Deumore- dere contemnunt, et (ide recta hunc conflteri uo* lunt. Unde et Mariee quae Dominum surrexisse non credebat^ sed eum mortnum inter mortuos quvre*- bat, volenti illum tangere dictum est : « Noli me tangere, nondum enim ascendi ad Patrem meusa jj {Joan. xx). » Ac si diceretur : Qaia manu fidei me tangere noluisti, manu oorporis me tangere noli. Curatio vero dsemoaum non solum per ejus pr.fi* sentiam (lebat, sed eliam invocatione ipsius no- minis insuiabsentia, sicutdiscipuliquoqueDomino gaudentes dicunt: « Domine, in tuo nomine etiam dsmonia nobis subjiciuntur {Luc. x). » Sequitur: « Et ipse elevatis oculis in discipulos dicebat : «Beati pauperes, quia vestrum est r^aum Dei. » Etsi generaliter Dominus loquebatur, specialiter lo discipulos oculos levavit, quos miyort graiia di- gniores fecit. ElevatioquippeoculorumJesuChrisiiy amplioris miserieordi» munera eignificat. £t ia 33 779 HAYMONIS IIALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS 11. — HOMIL. •JW .discipuloa oculos levavit, quosspecialiusvirtulibus ditavit, juxta quod alibi legimus : Quia cum dixisset ei quidam : « Ecce matertuaet fratrestuiforisstant qusrentes loqui tecum, » ipse elevatis oculis in discipulos suos, dicebat:«Ecce matermeaet fratres mei {Matth. xiii). » Quid autem elevatis oculis di- cat, audiamus : « Beati pauperes, quia vestrum est regnum Dei. » Et qu^B virtus talem inter rcliquas beatitudines tenere debet principatum, nisi sponta- nea paupertas? Ex ipsaenim cffiterae virtutes exor- dium quoddam et originem sumunt. Sicutdenique ex una radice arboris multi rami et foliaprodeunt, sic ex spontanea paupertate multffi virtutes generan- tur. Qui enim spontaneam amat paupertatem, erit misericors perlargitatem.etnontenaxpcravaritiam. Erit consequenter et mitis» quia divitias non quicrit per jactantiam, qui paupertatem diligit cum humi- litate. Erit et pacificus, quia non erit occasio rixan- di, ubi non estvoluntasacquirendi.Habcbitetiamet cordis munditiam, quia sicut ilii qui divitias dili- gunt, turbulenti sunt animo, ita qui spontaneam paupertatem amant, solliciti sunt qus Dei snnt, quomodo placeant Deo. Sed illud diligenter consi- derandum, quia illa paupertas laudabilis est, qus aut habero non cupit, aut si forte habet, propter Oeum distribuenda relinquit. UndeMatthaeusevan- gelista, ut hancpaupertatemadbeatitudinemperti- nere ostenderet, cum additamento ait:» Bealipau- peres spiritu, quoniam ipsorum est regnum ccolo- rum {Matth, v). Alii enim sunt paupercs spiritu et rebus, alii nec rebus nec spiritu, alii rebus et non . spiritu, alii spiritu et nonr6bus. Rebus suntpaupe- res et non spiritu, qui nihilhabentes, multahabere concupiscunt. Spiritu sunt paupercs et non rebus, sicut illi qui secundum Apostolum, tanquam nihil habentes^ et omnia possidentes sunt^qualesfuerunt Abraham, Jacob et David : qui regalisoliosnblima- tus erat, pauperem scostendit spiritu,dicens:«Ego autem mendicus sum et pauper {Psal. xxxix). » Et iterum: « Egcns sum, ct in laboribus a juventute mea {Psal, lxxxvii). » Nec rebus nec spiritu snnt pauperes, divites superbi, qui facultatibus locuple- tati, nihilominus mente sunt turgidi.De quibus di- citur in Psalmo : « Ecce ipsi peccatores et abun- dantes in sasculo obtinuerunt divitias {Psal. lxxii), » Rebus et spiritu sunt pauperes perfecti monachi, qui propter Deum omnia relinquentes, nec corporis proprii potestatem in suo arbitrio relinquunt, et ideo quanto hic propter Deum sunt pauperiores, tanto in futura gloria erunt ditiores, juxta promis- sioncm Domini dicentis: « Omnis quireliqueritdo- mum, agros, patrem et matrcm, fratres etsorores, uxorem et Giios proptor me, centuplum accipiet,et vitam eeternam possidebit {Matth. xix). » « Beatiqui nuncesuntis,quiasaturabimini.»Quid esurire vel sitire debeant qui ad beatitudinem per- venire desiderant, alius evangelistamanifestiusdc- clarat, dicens: « Boati qui esuriunt ct sitiuntjusti- sam. quoniam ipsi saturabuntur (Ifa/M. Y}.»Ju3ti- A. tiam quippe esurire et sitire, est praecepta bei libenler audire, et libentius opere implere. Tales enim saturabuntur, quandoad videDdumDeumcu- jus hic mandata cum magua mentis esurie susce- perunt, perducentur, dicentes cum Psalmtsta: « Ego autem in justitia apparebo, et in conspectu tao .satiabor dum manifestabitur gloria tua (Piat. xvi].» Unde et Salomon ait:«Diligitejustitiam quijudica- tis terram (Sap. i). » « Beati qui nunc fletis, quia ridebitis. » Beati di- cuntur flentes, nonilliquiflentproptertemporalium damna commodorum, propter amissionem charo- rum, sed qui flent propter remissionem peccatorum, vel pro exspectatione rcgni coelorum, qui veraciter cumPsalmistadicerepos8unt:«Deus,vitammeaman- P nuntiavi tibi posuisti lacrymas meas in conspcctu tuo {Psal. Lv). » Et iterum: « Fuerunt mihi la- crymx meos panes die ac noctc, dum dicitur mihi quotidie: Ubi est Deus tuus? » {Psat. xli.) Tales enim ridcbunt, quandoimpIebiturilludquodDomi- nus ait: « Nunc quidem tristitiam habetia, iterum autem videbo vos, et gaudebitcor vestrum;etgau- dium vestrum nemo tollet a vobis {Joan, xvi). » Risum autem hic noa puoriliter acciperedebemus, sed mentis exsultationem et gaudium.UndeetSara ex repromissione prolis Isetabunda ait: « Hisum mihi fecit Deus ^Gen. xxi). » De quoperbeatumJob dicitur: « Et os veracium implebitur risu (M. viii), M De quo etiam risu inlaudibusEcclesiffidici- tur: « Accinxit fortitudine lumbos suos, et ridebit in die novissimo {Prov. xxxi).*» Quia vero per hff- C militatis moritum pervenitur ad martyrii pnemia, recte post alias beatitudines subinfertur: t Beati eritis cum vos oderint homines, et cum « separaverint vos et exprobraverint, et ejecerint « nomen vestrum tanquam malum propter Filium « hominis. »Ubi ostenditur quiapersecutiopravorum non est timenda,8edpotiuscumadfuerit, toleranda, quia, sicut dixit Jacobus apostolus, «Beatusvirqui suffert tentationem, quoniam cumprobatus fuerit, accipiet coronam vit®, quam repromisit Deusdili* gentibus se (/ac. !), »Verum subtiliusdiscutiendum est, quia non nos ad nostram perseculionem pravos homines commovere debemus, sed potius cum ju- stitia etrectitudine quantum possumus, cumfuerint commoti, mitigare. Quod si quiescere noluerint, n magis persecutionem tolerandam, quam justiliam relinquendam. Quod alius cvangelista manifeslius declarat, dicens : « Beati qui persecutioiiem patiun- tur propter justitiam,quoniam ipsorum eslregnum coelorum {Matth. x). » Sustinent enim multas tri- bulationes homicidaj, adulteri, fures.alienarumre- rum invasores. Nec tamen talispcrsecutioadbeaU- ^udinem perducit, quaepropterjustitiamsustinetur. Unde nos admonet beatus Petrus, dicens: « Nemo vestrum patiatur quasi homicida, autfur,autadul- ter, aut rapax. Si autem ut Ghristianus, non eru- bescat, sed glorificet Deum in isto nomine [IP^- iv). » Et quis est qui vobis noceat, 9i boni •oaula 781 HOMILIiE DE SANCTIS. /8^ tores fueritis?Sedetsi quid patimini propterjusti- tiam, beati. Unde recte Salvator cuncludit, dicens : « Gaudete in iliadie et exsultate, ecce er.im per- «ces vestra multa est in CGelo.»Non enimdolendum est in persecutionibus, sed potius gaudf^ndum, ut quantohicquisquepropterjustitiamduriusaniigitur tanto dulcius in ccelo remunerabitur. Unde Jacobus admonet, dicens: » Omnegaudium existimate^fra- tres, cum in tcntationes varias incideritis, scientes quod prohatio fidei vestrs multo pretiosior est auro, quod perignem probatur(7ac.i).>>EtaIia scriptura: « Vasa figuli prpbat fornax, et homines justosten- tatio tribulationis {Eccli, xxvii). » Hinc ct Salvator cum discipulos ad persecutionem tolerandam horta- rctur, sui exemplum posuit, dicensrtf Si me perse- cuti sunt, et vos persequentur.Si sermonemmeum servaverunt, et vestrum servabunt {Joan. xv). » Et iterum : « Si de roundo fuissetis, mundusquod suum crat diligeret, quia vcro de mundo non estis, sed ogo elogi vos de mundo,.proptereaodit vosmundus (Ibid.), » Quapropter studeamus juxta Domini pras- ceptum velexemplumsfficuli hujuscunctasadversi- tatesacquanimiterferre,scientesquia si clectisumus ab eo, non ad gaudium mundi,sed (sicutipscmis- sus est a Patre, quem pro humani generis redcm- ptioneincarnari constituit)adpassiones mittimurin mundum.Inter scandala igitur persecutorum tole- rantiasitpassiouum, terrenadesidoriaquae separant a Deo fugientes, ut ccelestia mereamur consequi praemia. Amen. HOMILIA IX. DE CONFESSORIBUS. (Mattr. XXV.) c( In illo tempore^dixit Jesusdisci- rte ad judicium accipiat, quod fidelibue datum est ad remedium,timens illud quod terribi- nicr clamat Apostolus dicens : « Quicunque man- D ducavcrit pancin, vel biberit calicem Oomini indi- gne, reus erit corporis et sanguinis Domini. Probet autem seipsum homo, et sic de pane illo edat etde calice bibat. Qui enim manducat et bibit indigne, judicium sibi manducat et bibit, non dyudicans corpus Domini (/ Cor. xi). » Vel certe aliter lumboa prsecingimus, cum omnia impedimenta mundi post* ponimus, ut in via mandatorum Dei gressum mentis flrmiter flgere valeamus. Qui enim discinctus est, ipsis suis vestimentis impeditur ne libere ambulet. Qui vcro praecinctus est, quaquaversus liber discup* rere potest. Praecingitur ad praelium miles, et circa renes gladium portat, quo adversarium suum percu- 787 HAYMONIS HALBBRSTAT* EPISC. OPP. PARS IT. -^ HOMIL. m tiat. Et tu ergo qui cupis esse miles Dei, prscinge lumbos tuos, id est omnia fluxa et impedimenta mundi postpone, ut pugnare valeas non « adversus carnem et sanguinem, sed advereus mundi rectores tenebrarum harum, contra spiritualia nequitite in coclestibusi » ut implcalur in te quod idem Apostolus Bubjungit : « State ergo succincti lumbos vestros in veritate, et induti lorioa justitia, et calccati pedes in prsparatione Evangelii pacis (Eph. vi). »> Talilor miles castrorum lumbos praecinxerat, quando audi- vit : « Accinge sicut vir lumbos tuos {Job xxxviii). » Undo et in laude Ecclesiae dicitur : « Accinxit forti- tudine lumbos suos, et roboravit brachium suum {Job, xl) » Quisquis autcm talis est, aliis ad exem- plum imitationis proponendus est, quia sicut ait Dominus : « Nemo accendit lucernam et poniteam sub modio, scd super candelabrum, ut luceat om- nibus qui in domo sunt (Lu^. xi). » Unde postquam dixit : « Sint lumbi vestri praecincti et lucernaB ar- dentesy » quid pcr lucernas, nisi opera bona desi- gnantur? Lucernas ardentes habere, est bona opera aliis ad imitandum ostendere, juxta illud quod Do- minus alibi ait : « Luceat lux vestra coram homini- bus, ut \ddeant opera vestra bona, et glorificent Pa- trem vestrum qui in coelis est {Matth, v). » Conside- randum autem illud est, quo duo sunt quaa praeci- piuntur, lumbos scilicet praecingere,etlucernasar- dentes habere, quia nec castitas prodest sine bono opere, nec bonum opus aliquid valet sine castitate. Primum enim prajcipimur lumbos restringere, et post lucernas tenere : quiaille ad aliorum exempla promovendus est, in cujus pectore salutana dcsi- deria vigent, et cujus mentcm carnalis voluptas non occupat. Quod in lege preefiguratum est, cum per Moysen prfficipitur, ut levita usque ad quinquage- simum annum ministrent, post annum vero quin- quagesimum custodes vasorum fiant,1egitimum tem- pus attendentes, sive ad regendum, sive ad officium praedicationis suscipiendum {Num. viii). Sed qua3- ritur quare pr«cipiat lucernas tcnere, cum alibi dicat : « Tu autem cum oraveris, intra in cubicu- lum tuum,et clauso ostio ora Patrem tuum {Maith. vi). » Ad quod dicendum, quia illis praecipitur bo- num opus ad exemplum aliorum ostendere, qui tam perfecti sunt, ut ab hominibus laudati non extollan- tur. III is autem qui imperfecti sunt, aut quos favor humanus extollit, prfficipitur : « Tu autem cum ora- veris, intra in cubiculum tuum. Et cum facis elee- mosynam, nesciat sinistra tua quid faciat dextera tua {Ibid.). » Et quia juxla Joannis vocem : « Si cor nostrum non reprehenderit nos, fiduciam habemus jn die judicii (/ Jonn. iii), » quicunque lumbos ha- bent prfficinctos et lucernas ardentes, adventum Domini non tam timeredebentquamdiligere.Unde et subditur : « Et vos similes hominibus exspcctantibus domi- « num suum, quando reverlatur a nuptiis, ut cum « venerit et pulsaverit, confestim aperiant ci. n Ad nuptias quippe Dfuinus noster abiit,quando asccn- A dousia coelum,multitudinemangelorumiiovQ6honio sibi sociavit. Tuncautemreverteturadservossuos. quando per judicium manifestari coeperit. Sive ali- ter: Gerte Dominus nobis quotidie venit, cum con- scientias nostras per suam gratiam visitat, p.t cor nostrum suo amore inflammat.Pulsatvero,quando perffigritudinis molestiam,vicinam mortein denun- tiat. Cui ille statim aperit, qui Istus de corporeexit, et ejus speciem, quem scmper desideravit, videre concupiscit. Pulsanti judici aperire timet, qui ejus prfficeptis se minime obtemperasse cognoacit : et videre eum exiens de corpore trepidat, quem con- tempsisse se meminit: et quasi judicemvidereme- tuit, cujus jussis se obtemperasse non cognoscit. Sicut enim judicis adventum in civitate ejusjusti n diligunt, fures et latrones timent : ita ct adventum Domini illi timent,qui ejus prsceptis se miaimeob- temperasse sciunt. Soli autem illi diIigaDt,quire- cte se vivere recolunt : quod illorum est facere.qQi vitam suam quantum humanafragilitaspatitur.iQ- culpabilem custodiuut, et cor suum de terreno amore in coelestis patriffi gaudio ponunt.Ta]i9 crat Paulus apostolus, qui de bonis actibus securasdi- cebat : « Ego autem jam deIibor,et tempus mesreso^ lutionis instat. Bonum certameii certavi, cursum consummavi, fidem servavi, de reliquo repositaest mihi corona justitiffi (// Tim. iv). » Et iterum : « Gupio di3soIvi,et esse cum Ghristo muUo melios est {Phitip. i). » Et rursus : « Vivo autem jam non ego, vivit vero in me Cbristus {GaL ii). » Taliter pulsanti judici beatus Martinus aperire parati» C erat, quando inter ffigritudinis molestiam coustitu- tus^ discipulorum fletibus commotus, dicebat: Gra- vis est, Domine, pugna laboris, qua hucusque cer- tavi,sed si adhuc populo tuo sum necessarius, doq recuso propter eos laborem : fiat voluntastua Ta- libus qualis remuneratio prsparata sit, Dominus manifestat cum subdit : « Beati servi illi, quos cum veneritdominusinvC' « nerit vigilantcs. » Vigilare enim est, in bonoopere unumquemque sollicitum esse. Ille vero bene vigi- lat, qui recte credit et recte vivit. Vigilat, quiad aspectum veri luminis apertos tenet oculos mentis. Vel certe vigilat, qui torporem et negligcntiam a se excutit,et divinis mandatis ardentianimoinbs- ret. Taliter Paulus opostolus vlgilare monebat,qui- 0 bus dicebat : « Evigilate, justi, et nolite peccare (/ Cor. XV). » Et iterum : « Hora est jim nos de somno surgere {Rom. xm). » Et rursus : • VigiUtc et orate, et state in fide (/ Cor. xvi). » Adhuc etiam ipsius remunerationis qualitas insinuaturcumsub- ditur : « Amen dico vobis quod prfficinget se et fa- « ciet illos discumbere et transiena ministrabit ilbs.» Prfficingi vero Dei, est ad retributionem se prapa- rare. Nostrum autem discumberej est in «terna beatitudine quiescere, juxta quod ipse alibiait: « Multi venient ab orientcet occidente,et recumbent cum Abraham, et Isaac,et Jacob in rcgno ccelorani (Matlh. viii). ■ Transire vero dicitur, cumpostju- 7S9 IIOMILI^ DE TEMPORE. 790 diciurn ad regnum properat. Vel certe Dominus transiens nobis ministrabit, cum dcformahumani- tatisusqueadcontemplandam charitatem Divinitatis nos per^ucet. Omnibus enim in judicio in forma bumanitatis apparebit, justis scilicet el injustis, sicut scriptum est: «Etvidebitomniscaro salutare Dei noatri (Isa. xl). » Sed reprobis justo judicio damnatis, juxtaillud quod scriptumest: « Tollatur impius, ne videat gloriam Dei {Isa. xxvi), » solis eloctis transiet, quos de visione humanitatis usque ad contemplandam charitatemDivinitatis sublima- bit,ntquimodointuenturtantumhominem,tuncfacie ad faciem mereantur videre Deum, qualiter Pater in Filio, et Filius manet inPatre.Sedquiaomnibus prffisentis vitae terminus incertusest, recte subjun- gitur: « Et si venerit in secunda vigilia, et si in tertia « vigilia venerit et ita invenerit, beati sunt servi « illi. » Anliqui enim noctemin quatuorvigiliasdi- videbant, ita ut unaquaeque vigilia trinas haberet horas. Varietates namque horarum, diversitatera significant humanae vocationis. Primaenim vigilia, primaevum cst tempus nostraea5tatis,idcstpueritia. Secunda vigilia,adolescentia veljuventus,quaepene idem sunt, Salomone dicente: « La;tare,juvenis,in adolesccentia tua (Eccle. xi). » Tertia vigilia sene* ftus est. Cum vero Dominus nonnullos in pueritia bene operantes ab hac vita vocat, quasi ad servos \igilantes in prima vigilia venit. Cum vero alios in adolescentia vel juventute abhacvitaducit, quasi in secunda^igilia venit. Si quis ergo inprimavigi- lia vigilare moluerit, saltem hic in secunda vigilet, id cst, 8iquisinpueritiaabonooperetorpiiit,8altem in adolescentia vel juventute somnum torporis a se eicutiat, et dum virtuscorpori6viget,inbonobpere se exerceat. Si quis autem tam negligenset desidio- 8us fuerit inventus, utnec inprima, nec insecunda vigilia vigilaverit, saltem in tertia, id est in sene- clute jam resipiscat, ettunc vigilarenontimeatcum parum vigilaturus est. Neque enim sero conversos divina pietas despicit, qui perprophetam ait {Ezech, xvTu): t Vivo ego, dicitDominus; nolo mortem pec- catoris, sed ut convertatur et vivat. » Et iterum: « Peccator quacunque die conversus fuerit etinge- muerit, salvus erit. » Sed quia solet antiquus ho- stis in hac parte tepidos decipere Christianos, ut quibus suadet culpam, longam promittat vitam, adbnc Dominus admonendo similitudinem incerti finis subdit, dicens: « Hoc autem scitote, quoniam si sciretpaterfami- • lias qua hora fur veniret, vigilaret utique et non « sineret perfodi domum suam. » Juxtalitteram ita est, quia paterfamilias thesaurum reconditum ha- bens in domo, si furis adventum sciret, vigiliasin- slrueret, custodias adhiberet, infirmioralocamuni- pct, et ne sua domus aliqua fraude perfodi posset, sollicitus praBcaveret, Spiritualiter autem patorfa- milias iate, nosterestanimus, quituncmalesecurus dormit, quando diem mortis obliviscens, a bono A. opere torpet, etbrevissimumtempusvitadprassentis, quasi longum sibi promittit. Furis autem adventu» mors est, quae improvisa subito dum non speratur veniens, thesaurum animae nostrs ad pcenas rapit. Hujus ergo furis adventum, utpraecaverepossimus, neccsse est ut diem mortis semper ante oculos habeamus. Multum enim nos adversus peccatuin juvat, si finis vit«e a memoria non recedat, monente Scriptura: « In omnibus operibus tuis memorare novissima tua, et in aeternum non peccabis {Eccli. vii). » Unde et Dominus admonendo subjungit, dicens : « Et vos estote parati, quia quahora non putatis, « Filius hominis veniet. » Si autem terminumvitae nostrae sciremus, aliud tempus pajnitentiae deputa- Ti remus. Cum vero omnibus incerta sit hora mortis, non debet esse conscientia secura a bono opere, quia Dominus omnipotens,quineminemvultperire, sed omnes ad cognitionem veritatis venire, ideo voluit nos latere ultimum diem, ut dnm ignoratur unus, observentur omnes. Quod autem ait, « quia qua hora non putatis Filius hominis veniet, » si ad diem judicii referamus.manifestumest, quiaincer- tus est omnibus et incognitus, sicnt ipse dicit in Evangelio: « De die autem illa et hora nemo scit, neque amgeli in coelo, neque Filius hominis, nisi Pater solus (Mar^. xiii). » Et iterum: « Sicut fuit in disbus Noe, siceritadventusFiliihominis(ilfaW^. XXIV). » Et rursum: « Sicut fulgur egreditur ab oriente, et penetrat in occidentem,siceritadventus Filii hominis (Ibid.) »Etpostsuamresurrectionem, C quaerentibus discipulis ait: t Nonestvestrumnosse tempora vel momcnta quae Pater posuit in sua potestate (Act. i). » Hinc Petrus apostolus dicit : « Dies Domini sicut fur in nocte, itaveniet {//Pe^r. iii). » Sed quod tunc generaliter futurumestomni- bus in resurrectioneanimarum etcorporum, quoti- die fit si ngulis in animabus. Du m cnim non putamus, Filius hominis venit. quandosubitamortepraeventi, ipsurahabemusterminumpeccandi,qucmetvivendi. Et dum mala nondeserimus^sedamalisdeserimur, seram agimus pGcnitentiam, non attendentes illud quod scriptum est: «Ne tardes converti ad Deum, ncque differas de die in diem, ne subito veniat ira ejus, etin tcrapore vindictae disperdat ie{Eccli.y).n D HOMILIA XI. DE VIRGINIBDS. (Mattii. xiH.)«In illotenrpore,dixitJesusdiscipuli8 M suis parabolam hanc : Siraile est regnum coelorum «thesauro abscondito in agro,quem qui invenit homo, « abscondit. » Et reliqua.VirtusetsapientiaDeiDo- minus Jesus Christus non solum ad suscipiendam humanamnaturarahorainibuscorapatidignatuseBt, sed etiam humanae ignorantiae condescendens, suis sanctis sermonibus rerura tcraporaliura sirailitudi- QesFrcquenteradhibuit,utexcollationereruravisibi- lium, ad invisibilium amorem aniraos audientium ^incitaret. Undo cum coelestem gloriam studiose 701 HAYMONIS HALBEHSTAT. EPISC. OPP. PAHS 11. — HOMIL. 111 ataaadam docet, iUaret-am similitudinem adhibuit, A qoas homines plurimam dlligere solont, dieens : « Sitnileestregnumcoelorum thesauroabsconditoin agro, quem qui invcnit homo, abscondit. > Ubithe- sanri nomine spiritualitcr c(PlestiB patrise amorem isteUigere debemus, ubi sunt divitiffi quaa non defi- ciifnt, thesanrus qui nunquam marcescit, ubi nos Dotninus thesaurizare admonet, juxtaquod alibi lo- qaitnr, dicens: « Thusaurizate vobis thesauros in CGslo, ubt neque aerugo, neque tinea d^molitur, et ubi fures non eifodiunt, nec furantur ; » et, c( Ubi thesaurus tuus, ibi et cor tuum (MaUh, w), • Qui proftsOta thesaurus tanto magis cumulatur, quanto raagis temporalis thesaurus atque facultas stu- diosius pro Deo expenditur. Unde de eo qui the- saurum invenit, dicitur: « Et pr» gaudio iilius n « vadit, ot vendituniversaqum habet etemit agrum « illum. t Ager inquo thesaurusp absconditus inve- nitur nod siamtrs, si tamen in nobis manet cgb- leste desiderium. Quem ille venditis omnibus com- parat, qui corpus saam percoelesfispatrifficKscipli- naml affligit in jejuniis, vigiliis et orationibus. Sed et ilk agrum cum thesauroinvanto, datisomnibus eolit, qui cruciflgens membra suacnmvitiisetcon- cupiscentiis, Chnstum sequitur, et quodammodo spirituali venundationo seipsum mutat declinando a mBlo et faciendo bonum. Hunc enim thesaurum absoonditum in agro, cuidam Dominus emere per- saadebat oum dioebat: » Si vis perfectusessc, vade et vende omnia qu« habes, et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelo; et veni, sequere me {Hatlh. xis). >» lilud aatem notandum, quodthesau- C ru8 inventus custoditurutservetur, quatenus intel- ligamxis quam studioseinbonooperevanamgloriam cavere dobeamus.. Sic est cnim prsesens vitaquasi via, latrones autem juxta viam, immundi sunt spi- ' ritus, qui iUis maximeinvident,quo8cumspirituali tbesauro ad coekstem patriam tendere cognoscunt, siout perProphetam deeorumcapitedicitur: «Sedot in insidiis cum divitibns in occultis, ut interficiat iivnoeentem (Pja/. x). » Illorum ergo divitias isti latrones Vapiunt; qui per inanom jactantiam bona sua opera coramhominibusdenudant.Undenecesse eat, ttt cum opus bonum exterius agimus, intentio- nem Deoplaeendisemperin occultoteneamu3,jiixta quod ipse nos admonct, dicens: « Cum facis clee- mosynam, ncsciat sinistra tua quid faciat dextera n tua (Mallh, vi). » Et iterum: « Ta autem cum ora- vet4s, intra incubicalum, ct oldusoostio, oraPatrem ttium, et Pater tuua qni vidot in abscondito, rcddet tibi {Ikid,), » Ad accendendum autem mentem in amorem ooelestisdesiderH^aliasimiHtudodaturcum miblnfet-tur: « Iterum simile est regnum CGclorum homini ne- a gotiatofi qusrenli bonas margaritas: inventa u autem una pretiosa margarita, abiit et vcndidit M onmta qu® habnit et erait eam. » Ubi pretiosio marparitaB nominedulcedovolclarilasa.»terna».patriiB intelligitur.qttee pretiosiorest cunctis pretiosis rebus, et suav ioromnibu sdelectatteaibus. NegeiiaiorMaQ- tem spiritualiter nos sumQSv quidetentoisfacQlU- tibus cceieBtom gloriam moreari juboBur. Notaa4um autem quod ait, a vendidit omnia qua babuit ei emit eam, » quia illo pretiosam margaritamaoam, id est ccelestem patriam, datis omnibus eoit, qui non sotum terrenis facultatibus, sed etiampropriis renuntiat facultatibus. Qui vero suapauperibasiri- buit, sed adhuc propriiBvoluntaiibu8secvit,pretlo- sam margaritam nondum emit: quia quod carioa Doo poterat ofTerre, vetinuit. Nonenim.DeusQo&trav sed nos quaerit, qui terrenam substantiam noD msi propter lucrum animarum darepra;cepit.Quiae?go negotiatori bonas margaritaa qusreaU, bonifi^e margaritis sumus comparati, servaro debeams in opere quod accepimus in nomine. Et sicutterreaos negotiatores non maris periculaab oQicio negotiaodi prohibent, non lalronuminaidiaeterrent^nonasperi casus itineris vetant, nonhyemi»frigus,Q0DS8iali8 calor reiinet, tantum ut terrenumlucrum-acquirere possint: ita et nos, qui spirituales sumus aegotia- tores, ab amore ooilestis patridenullamuadlblaodi^ menta retineant, nulla qjus adversitas terreat, nec aliqua tribulatio probibeat, ut pretiosammargaritam amantes, cum Apostolo dicere valeamus : v Quis ergo nos scparabit a charitatc Ghristi? Tribalaiio? an angustia? ao persecuiio? aafames?aanudiias? au periculum? an gladius? Certuasumautem qaia ncque mors, neque vita,nequeangeH, nequeprioci- patus, neque potestates, ncque instantia, neqae futura, neque fortitudo, neque altitudo, neqae pro- fundum, nequc creatara aliapoteritnos separarea charifatc Dei, quae estinChristoJesuDominonostro (Hom. viii). » Imitemur etaliudnegotiatorumopus. Hahent cnimhoc proprium hi,quinegutiandioperi- bus insistunt, ut si in uno negotio damna incurre- rint,8tudiosiu8negotiandioperibusinsistaat,quoad- usque quod in unaroperdiderunt,inaIiaacquiraJit Ita ergo et nos, si in aliquo casu damnum animc inciderimuSjStudiosiusinceptobonooperlinstamus, ut quod per negligeniiamamisimus, perbonumopus recuperemus, qualcnus ad prffitios® margariis lu- crumpervenirepossimus^etvocemDominiaudireme- reaniur, dicentis : « Euge,serve bone et fidelis, quia in pauca fuisti fldelis,. supra multa te constiiuam, intra in gaudium Domini tui (Hom. viii). » Hascautom margarita tam cara est, ut nullis terrenis diviiiis possit comparari: tam vilis, ut aola bona voluntate possit acquiri. Haoc margarltam pretiosam multis facultatibus Zachseus comparare studuit, qui cum hujus margarita! largitoremin domo suasuscepisset, prs nimio gaudio dixit: «Domine, dimidiumboDO- rum meorum do pauperibus, et si cui aliquid iuli, in quadruplumreslituo(Ltu;.xix).»Hancquoqucmar- garitam viduailladuobusaerisminutis, ingazophy- lacio jactatis comparavit. Cujus prctium ipse tcstis conscientiae, Dominus sciHcet, collaudavit, dicens: « Amcndicovobis, quiaviduahaBcpauperplusOmfli" bus misit, qui miserunt in gazophylacium. Oitmes m EOmUM BE aANGTIS. 701 eiuBiexdoquodabttadavitiltis, miBeruDt: haeveroitEvaftgelio dieit: «MrttetFiliaB faominis aageloe do penaria sua ctuod habnit, niisit totum victam suum {Marc. xii). HtJiJQB margantsB pulobritudinem beatissima N. cujusbodie festivam celebramus feeti- vitatem, multia divitiis datie comparavit, qnando pro ejus amore regni potontiam derelinquens, et thorum regaliematrimoniispernens, adsponianeam paupertatem se eontulit.Unde sine dubto, quia regis terroiki conjugium 6ontemp9it,epon8aeireotae8tregis ccelestia : et qu» notuit eum terreno rege regnare in mundo, regnat cum Gbristo in c(b)o« Et quia sa* Itttationes et oHfioift refug^*t regalrum ministromm^ miatstrat nunc cum CdiristOy conjnncta cooftibus an- geiorum. £t ideo digntim est, ut qui iemporalem roginam honomdBbito veneramur, hano Deo accep- snos, et colligent de regno ejos omDia scandala {MaWi. xrii). >» Et item de ztzaniia quv inimicus homo superseminavit trttico, interrogatu» ait : «iSA- nite utraque crescere osque ad messem, ek in tem- pore messis dicam mossoribus : Colligite primnm z]sania,altigateeain fascieulosad comburendum,tEi- ticum autem congregate in horreum meum (fbid.),n Idipeum est quod aHbi dicitur a Domino: » Cum se- derit Filius hominis in sede mi^estatis sam, eongre- gttbuntur ante eum omnes gentee, et separabit eos ob invicem, sioot paator segregat oves ab hiedis {lifatA, xjsv)y )) eie. In eo autem quod sabdltar : c( Ibi erit fletus etstridor d»ntium,»BMmfcBtoqtii^i- tas po^naram deicfibTtirr.Ocali enim prier nimio&smo tam reginam devotis pi?ecib«s supplicemue: ut quia „ floerelaerymas soient,(ieiitesveheflientiflRgimstri- nossuoexemploin nomineChrieti congregavlt, suis nos merittaet orationibu» in preBsenti vitajuoundos efficiat, et ia futuro acceptos reddat. K Iterumsimile estregDumccelorumsagefiffimiS' u sffi in mari etexomni generepisoium congregantK» Pulehre sagen» asairailatur Eeclesia, quia et pisca- t^iesl commissa, etintra rete lldei ^uotidie bomiDee csaptt. Sicut enim piscatorum eBt, cum s^eiNt de profundis gurgitibus piiees ad littuB trahere, sic q^uotidie Ecciesia» per docirinam prttdieaterum, da t wbulentis' ei amaris gurgitibus mundi, mentes ho* mrnum advaram luoem trahere studet. Et qjuDniam qjiandiu in preseati vita Eeolesia em boais eolligit et malos, recie de eadem sagena subditur: Quam, cum impleta esseti educentee, et seous deiscere. Cum vero a»t, • Ibi erit fteios ol stridor dbntiuD», » ostendit quia^ ropi^bi itt gehenna, et frigas intolerabi)e, et eatorem iaestnnabclm sosti- nebunt, ^uzta iilod quod per beatum M> dkiAar (cap.xxiv): « Ad calorem nimium transibuot ab aquis nivium, et usque ad inferos pecoatum illius, obliviscatur ejus mjserieordia, dulcedo illius ver- mis. » Finita auteni:similitudtoe, de ejiiointelleeiu Salvator diseipulos requirit, asteDdeiis piis magi- stris, ut alios possint erudire, aliquando interrogare debere. Ait enim : « Intoliexistis hso omnia? » mia^pae dieenti- hus, « Etianoi, » de protcctu iilotum glon&balmr, dieeno : « Ideo omniasoriba doctue in rcgiK» ooBlbrusn, si*> <* littua sedenteselegerunt bonos in vasa Stt&,malo8 C « miHs est bomim patrifamiliasvqui pitifbrt de the- « aulem foraa miserunt* » Ubi cun» boni etmali no" miDantur, prcsenUs temporis EQolesia dessig&sttur. Boai enim soli nusquam sunt nisi in cqqIo, mali' M- tem nusquam soli suat niai ia inDerno. H«g autem Ecclesia qu» m medio ponsistit^ utriusque patri» cives recipit, sicut per Psalmistam dicitur : « A»- nantiavt et locutus sum,muitipiicati suntsuper nu- nierum {PeaL ixxix), » Ubi coDsideraadum est quia super numerum eloctorum modo in Eeciesia multi repLrobi iiitrare-possunt,sed in regnum ccakirum noa pofisunt. Unde et bene diciiur : « Elegerunt boaoai» vasa sua^ maios autem foras. misecunt. « Va quibua verbis manifesto discretio electorum et reproborura in iiBe ssculi futura esse ostendttur. Siaat enifla « sauro Buo nova et vetera. » Quod speoialiter ad a^stolos pertinere ex eo ma»ife8tiii& eet qmod ho- ninipatrlfamilaas oomparaatur, « profbrenti de tiie- aauro suo nova et vetera. » Si eniim per novaetve- tera Vetus et Novum TestameniumaeoipimuB, Al^ rc^am et Moysen caateooaque PatMs qmaiite Domini adventum fuertmi, nova cam veterii>as non protu- lisee «ognosoimus: qnia eiai nova narravenntt, Do- raini tamen inearnationem noram oorporalihu&ocu* Ita BOfi viderunt, sioot ipse discipulis mzia ait : « Multi regee et prophetn volverant vfdsre qu» vos vf daMs, et non videmnt : et audire qun audttia, et non audieriisit {Luc, x). • Apostoli autem nova et vetena spiriUialiter inAellexerunt, et iio>vii eorpotfaii- mare saBCuium, sic littus maris ftnem signiiioat so- n bus oei^tB viderimt. Quibua ipae ait : <« Mtodatom culi. In littore enim scdentes, « ekgerunt b3noa in vasa.Bua, malos autom fbras miaerAmt, » quia* in fioe easeuli electi assomentur ad gloriam» et reprohi so- parabuntucad poBna!mij.uxta quod aiibi ftominue ait in £vangelio; « In illa «oote ernnt duo in leotouno : uiiua asaumetuE, et unua reiinquetur {Lucm xvii). » Unde et exfonens Domiiitts aimiiiUidinem, ad^ junxit: Sic erit ia consummatione a»culi. Esiibuxift an- u geli et separabunt malos de medio justortim, et eimoperBsitibus gloria est repromissa.GumiergoDoaainusdiecipuIoacolIaiidat, dAcefi9:«< QmnisBOiribadootus In regxiO€o ordinem do<« ctoribus in prssdioatione servaodum, ut vetera pro< feraBt de terrore suppHcii, et nova de promissione prqemii. Quod et in h^jf»i leatioQia aerie auo exem* 796 HAYMONIS HALBERSTAT. BPISC. §PP. PARS H- — HOMIL, 7% pio Dominus ostendit, cum in prioribus simiiitudi- A sicut legimus de Nabuchodonosor, qui dam deam- nibus incitavit ad praemium, et in sequentibus com- minatursuppliciumjOstendens, utdictum est,docto- ribus quia sic bene operantibus debent promittere gloriam, ut non cessent peccantlbus comminari pce- nam. Quod etiam in lege flgurate ostcndit, quando per Moyscn tale prscceptum dedit, dicens : « Non accipies ioco pignoris supcriorem et inferiorem mo- Jam, quia apposuit tibi animam suam (D^/..xxiv).» Superior enira et inferior mola spes et timor acci- pitur. Quasi enim a debitoribus pignus accipimus, rum confessionem peccatoris accipimus. Gui si poe- nitenti spem non repromittimus, veniam negamus, superiorem molam tollimus. Si autem peccatori se- curitatemdamusinferiorem abstrahimus.Sed utrum- bularet dominus in aula regni sui in. Babylonia tu- mens superbia, respondit : «c Nonne h»c est Baby- lon illa, quam ego sdificavi in robore et in brachio fortitudinis mes? » (Dan. iv.) Sed Dominusnon ta- litcr respondit sicutNabuchodonosorised respondit humanitas Divinitati,imo Filius ad Patrem. Videbat enim simulacra dsemoniorum destrui, principem mundi ejici foras, et suum numerum crescere, et ideo exsultavit et dixit : « ConOteor. >» Tribue enim modis confessio dicitur. Est confessio in fide, et confessio in peccatis, est et confessio in laude. In fide, sicut confiictur universalis Ecclesia cum dicit: « Gredo in Deum. » Est confessio in peccatis, de qua apostolus dicit : « Gonfitemini alterutrum pe^ que observandum est, ut sic pcsnitentibus pro- n cata vestra [Jac. v}. » Elst et in laude, de qua Pro- mittamus veniam, quatenus in pecoato perseveran- tibus comminemurpoBnam, ut quos non provocant ad beae agendum praemia promissa, saitem denun- tiata terreant supplicia. Tu autem, Domine, miserere nostri. HOMILIA XII. SERMO DE CONFESSIONE JESU AD PATRBM, ET DE JUGI EJUS SUAVITATE ET ONERIS LEVITATE. (Matth. xi). « In illo tempore, respondcns Jesus « dJxit: Confiteor tibi, Pater, Domine cceli et terrae, « quia ab ^ Et alibi : « Qui manet in eeternum,creavitomaiasi- mul {Eccli.xyui). »Unde et nos quotidie in oratione dicimus :«Pater noster {Luc. xi). » Et ipse alibi ait: « UnusestenimPater vester (Ifal^fc.xxiii).» — « 0"^ 797 HOMlLTiE DE SANCTIS. 79S mne9(MttUh.xi), »Becunda : « Ve- nite,benedicti Patris mei (MaUh. xxv), » et reliqua. Sicut enim synagoga admonebatfiIio8 8ti08,utveni- rent atqoe tiniorem discerent, dicens : « Venite, filii, audite me, » et o»tera.Postea vero hortabatur adorare, inquiens : « Venite, adoremus :• itaetiam sancta Ecrksia hortatur, cum ait : « Venito ad me omnes. » Quod enim synagoga dicebat : « Venite, fllii, andite me,» hoc Ecclesia dicit : « Venite ad me omnes. » Et quod illi. dicebant : « Venite, adore- esse. Jam enim mitifoas terram promrserat^dfeef»: « Beati mites, quoniam ipsi posstdebirnt terraiB. » Et ne grave videretur qaod Dominuspereipiebatfa- cere, ipso superius exemplis monstrabat, ef recta dicitur « hamilis corde,»qaiasemetip8amkBmi}is- vit, sicut ait ApoartoliMr : « Qui- cum in fbrma Def esset, non rapinam arbitratus est esse se equalem Deo,8ed semetipsum 6xinattivit (P^l.ii), i» ete. Multi videntur bumiles exterius, sed interios tumidi, 8unt. Bona conseientta, quas talem fert fructmB, quflB semper intas servat humilitatem.« El inveue- « tis requiem animabus vestris. » Bt aKbi dieif : « Nolite timere eos qui ocoidunf corpes, anmm autem non possunt occidere (Slfittk. x).»SaBeti pofil mu8, » ita et Ghristus dicturus erat sanctis : « Ve- ^ tribulationom requiem perceptnri sairf nite, benedicti Patris met. » Tres vocationes jam hnpletm sunt,ef adimplenturquotidie. Reslat quarta, qum in die Jadicii adimplebitur, quam qui ao^ro meruerint sine flne gaadebuot. « Qui laboratis et « onerati estis.» Laborabat enim plebs gentilium in calturis dmmonioram et in delubris idolorum, sive etiam in desideriis carnis, de quibue scriptum est Cfsa. LTx) : « Telas aranes texuerunt. » Et Aposto- lus dicit (/ Cor. xn) : « Scitis, quoniam cum gentes essetts^ad simulacra muta, » et reliqua.«Et ego re- (t ficiam vos. » Quid promislt: Aefectionem non so- fum in cibo carnali,8edin spiritall.De quarefectione in ApoeaYypsi scrrptum est (cap. xix) : « Beati qui ad ooemam noptiarum Agni vocati sunt. »Qttam san- cti accipientes, dicent : « Quam magna multitudo « Jugum enim meum suave est, et obqs meun « leve. » Jugum ipsiussuave est ; qaare8uave?aa1 quare Ieve?Qaia quod docuit ipse, prhis rmpIeTit, sicut Lucas dfcit(Xcf. i) : Quia « eoepit Jeeus fneere et docere.nPraeoepit nobis humiiesesfle^ipsinspriQS in semetipso humilttatem exhibuit,nullara rem Jee- sH quam ipse non demonstraret. Solent e(l&m Aon- nulli magistri « gravia et impoKabilia » diseipnlis ii^ngere, quod ipsi fbcere non valent. Loqauntur ore,et opere destraunt, idoo discipulis gravia vJden- tur :8e4 Dominus taKa non feoit. « JagQffl ^iw \m esC. ivSancti Mihque qoidqaid ifl hoCBiMalopafrun- tur,leve Bustin^nt, quod jugom perfidi Joil»iportare noiuerunt, dicentes : 9flUOs.>»BtreMqfra.LiiCM evangelistftrefbrtq«iiacum Dominoffab omtioaeeQ^ rexisset, accessit^ ao eum Muo er dlseipalie ejut, dicens: « Domine, doee nos orare, 8i«at el JoaDiies « doouit discfpulos suos. » Quibus eum dixiesei : « Orantes autem nolite multtim loqui, sicut elhnicl faciunt, qui putrnnt iit multiloquio so extndhi {MaM. v), » brevem quidem verbrff, sed plenam eoim Ghristi ejus doctrinam intelligere possumus, quam omnes sancti,qai eum sequi voluerant, por- tabunt, sicut ipse dicit : « Qui vult venire post me {Matih. xvi), » et catera. Notandum autem quia ho- mines qui alios ad se venire Faciunt et eos erudire cupiunt^dicunt eis : Discitea nobis ; ita et Dominus suam doctrinam nos erudire cupit^cum dicit : c Di* scite a me quia mitis sum et humilis corde. n Non dixit vlrtutes facere,inflrmos sanare, mortuos susci- tare,ct caetcra talia. Jam enim supra dederat illis potestatcmad hoc faciendum.Hicnihil tale reperi- tur, sed tantuin (Kxit : « Discite a me. » Quid nisi Sic ergo orabRis, diccntes : Patcr nosCer,qTii » « in Coelis, » ete. In qua oratione septem speciditw petitiones oommendantur, quarum irespriorc*»'! futuram vitam pertiijent, reliqu® qtratner «I p»** sentem pertinere videntur, proptcr futuram tanwn aocipiendam. Qaod enim ait, « Sanotifieetar mJifleii tf tuum,f)at volantas tuff,Bicut in co^to et in tflrr»,» ad futur© vit« beatitudinem portioefr. Onod vcro subjungitnr: « Panem nostrum quotidianum da nobishodie,» etiam usque in Rnem, ad preeseniis vite ncecssarw pertinere videtur. Sed canota per ordinam ritlea- m mmUM DE SANCTIS, 802 mu8. Ait ejiim : « Pater noster qui es in coolis. » A i^is (G^m. iii). » £t hoc petimus, ut sicut angeli ejua Ubi coDsiderandum est,quiacum singulis hanc ora- tioii£indicfindam docuijb^ non dicimus, Pater meus aijjgulariter, seduPaternoster upluraliter, utintcUi- gamusbaQcpaternitateju nonadnaturam pertinere, sed ad grfttiam.H3cenim dicit imperator^boc etiam miles, boc doroinus, hoc servus, hoc dives, hoc pauper. Onuies ssqualiter dicunt, Pater noster, « (]uia non ast personarum acceptor Deus^ sed in omni gepte qui operatur justitiam^acceptus estilli {AeL x]. n Uhi revera magna dignatio hominibua datur, ut Dominum et Creatorem suum patremau- deant appellare. Sive, certeeumcommuniterpatrem invocanduni essedocuit,spirIlaliternos fratresesse debere insinuat, juxta illud quod ipse alibi ait : voluntatem faciunt in coelo, ita et nos faciamus |n terris. Sive aliter ca)li nomine, justos accipimus, de quibus scriptum est : « GGeli enarrant gloriam Da (Psal. zviu) : > terres nomine, peccatores. Et cua;i dicimus : « Fiat voluntas tua sicut in ccelo et in terra^» hocpetimus^ut sicut justi ejus faciunt volun- tatem, ita ad ejus voluntatem sequendam conver- tantur etiam peccatores^Yel certe, coeli nomine Eo- closiam, terrae vero incrcdulos et paganos possumus accipere.Et cum dicimus : « Fiat voluntas tua, » clo., lioc petimus, ut etiam increduli ct pagani conver- tantur ad ildem. (( Panem nostrum quotidianum da nobis hodie. » Panis quotidianus ad victum pertinet et vestitum, c Omnesenimvos fratres estis {Mallk. xxiii). » Qui «v quibussecundumApostoIumcontentiessedebemus enlm unum invoc^nt patrem, unanimem debent ha- bere fraternitatem,secundumillud quod per Psalmi- stam dicitur ; » Ecce quam bonum et quamjucun- dumhabitare fratres in unum (PsaL cxxxii).» Cum vero Deus ubique sit totus, ubique praesens,8pecia- liter in co3lisessedicitur,ubi angelorum agmiuibus vicinus appnret^et sublimius collaudatur:ubi nobis innuit, quia qui Patrem nos habere gloriamur in eoeIis,juste debemus vivcre in terris,ut quandoque terrenopulvere exuti, ascendere mereamur in coelos, ubi Patrem quotidie invocamus. Quod vero subdi- tur: « SanctiQceiurnomentuum, »cum nomen Dei in sesemper sanctum sit, in nobis sanctificaripeti- inus,ut«6ilicet nos in quibus nomen ejusinvocatum est, sancte et juste vivamus. Unde diligentissime in quibusverbis spontanea paupertas poscitur.Quo- niam sicut Dominus ait : « Beati pauperes spiriui, quoniam ipsorum est regnum coelorum {Matth. v)« » Qui enim panem quotidianum petit, superfluitatem divitiarum non qusBrit. « Hodie » vero cum dicitur, omne tempus vita^ prsesentis significat. Qui ergo di- cunt : « Panem nostrum quotidianum da nobis ho* die, » jubentur de crastino non cogitare : vel certe, quia juxta Domini vocem, i ■ Adveniat regnum tuum. »HegnumDeiiIludhic commeniorat specialiter,quod venturumestper uni- versale judicium^ubi regnabunt sancti.cumDomino in gloria, qui non permittunt modo regnare in suo mortali corporepeccata.Quales erant apostoli, qui- bus a Damino dictum est : « Vos estis qui perman- sistis mecum in tentationTbus meis, et ego dispoiu) Yobis, sicut disposuit mihi Paier meus regnum. ut sedeatis super thronos duodecimgudicantesduode- ipsi saLurabuntur {Mallh. v). » Sive aliter : Cum dicimus « panem nostruin quotidianum da nobis hodie, » possumus de perceptione eucharistia acci- pere, do acceptione corporis et sanguinis Domini. Et hoc oramus, ut quia sine peecato esse non pos- sumus, sic nobis vitam preesentem tribuat sizije cri- mine transire, ut ab eucbaristias perceptione jioq separemur. « Et dimitte nobis debita nostra. » Quod debitum in Scripturis ad peccatum pertineat, illa parabola Evangelii indicat, ubi servus qui decem millia ta- lenta debebat^ ad unam petitionem impetravit abso- lutionem. Cum ergo dicimus : « Dimitte nobis.debita nostra, » hoc precamur, ut dimittat nobis peccata rim Iribus Israel (Luc. xxii). » Hoc ergo regnuni, jj nostra; quod sine dubio non negabit,si nos feceri- velimus nolimus, venturum est : tamen si ad illud nos pertinere confidimus, totis viribus^ ut veniat optare debemus. Cum vero subjungimus : « Fiat voluntas tua. »Cognoscimu8 quia non nostris volu- ptatibus obtemperare,sed voluntatem Dei in omnibus debemusguaerere, ut juxtaadmonitionem Apostoli, probantes qua; sit vduntas Dei bona, et bene pla- cens et perfecta^hoc impleamus in opere,quod illius voluntati .placere fuerit comprobatum. Quod autexn dicimus :« Siout in coelo et in terra, » coeli nomine angelicaax creaturam possumus accipere: terraB, humanam, cui dlctum est: « Terra 08, et in terram mus quod subditur : « Sicut et nos dimittimus de- « bitoribus nostris. » Regulam enim dimittendipec- cata nostra in nobisipsis habemus, ut slcut volumus nostra a Deo dimitti nobis peccata, sic dimittamus et proximis quiccunque in nobis peccaverint. Et sicut volumus post peccatum benignum invenire Deum.sic nos his qui in nobis peccaverint, clemen* tes simus et benigni, propter illud quod Dominus ait : « Cum stabitis ad orandum, dimittite si quid habetis adversus aliquem, ut et Pater vester qui in coeiis estydimittat vobis peccata vestra {Marc. xi). » Dbi et discretio necesearia est, ut discernamus quia m^ HAYMONIS HALBEHSTAT. EPJSC. OPP. PARS IL — HOMlt, 804 alia suni peccata quao in nobis fratres committuut, et alia quas in Deum : ut scilicet cum in nobis pec- caverint, facilo dimittamus : cum vero in Deum,non sine castigatione vel correptione, vel si necessitas fuerit, districtiorem adhibeamus disciplinam. Per- verso enim itinere graditur, qui in se peccantibus vindictam, et his qui in ^Deum peccant, exhibent patientiam. Notandum autem quia non solum per baptismum, sed etiam post baptismum aliis modis in Ecclesia remissio tribuitur peccatorum. Septem enim modis remissio peccatorum dari crcditur. Primo per baptismum,sicut Dominus ait : « Qui cre- didcritetbaptizatus fucrit, salvuserit {Marc, xvi). » Secundo per poenitentiam, do qua Dominus alibi ait : « Pccnitentiam agite, appropinquabit onim re- gnum coclorum {Matth, iv), »> etc. Tertio fit pcr elcemosynamjuxta quod Uominus alibi ait:« Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis (Luc, xi). » Quarto fit per indulgentiam proximo- rum, de qua Dominus dicit : « Si dimiseritishomini- bus peccata eorum, ct Patcr vester coelestis (Marc. xi), » etc. Quinto per correptionem verae charitatiSy de qua per Jacobum apostolum dicitur : « Qui con- verti fecerit peccatorem ab errore vi(B suffi, salvabit animam ejus a morte {Jac, v), » etc. Sexto fit per assumptionem corporis et sanguinis Domini, sicut Dbminus, cum ejusdem sacramentum discipulis ira- deret, ait : « Hic calix Novum Testamentum esi in A nieo sanguino, qui pro vobis et pro multis effunde- tur in remissionempeccatorum.Haecfacitequoties- cunquc feceritis,in meam (Itu;.xxii), • etc. Septimo vero fit per sanguinis effusionem in martyrio,9icQt angelt voce in Apocalypsi dicitur : « Isti sunt qui venerunt ex magna tribulatiohe, et laverunt dtolu suas in sanguine Agni {Apoc. xxii). » la eo qood subditur: «Et ne nos inducas in tentationem, » hoc petimus, ne nos permittat incidere in tcntationem. Quasienim Deus nosin tentationem induoero dici- tur,quando a tentatione non liberat, sicut de Pba» raone dictum est : « Ego^indurabd cor Pharaonis (Exod. rv), » cum nihil aliud sitDeoindurare, nisi a duritia non liberare. Quapropter considerantes fragilitatem nostram cordis vocibus supplicemus,ne H nos inducat intentationem, sed, juxtaApostoli sen- tentiam, faciat cqm tentationo etiam proveatum,ut possimus sustinere (/ Cor, x). Quod vero subdimus, « Sed liberanos amaIo,»velgeneraIiterab omaiquod malum est, nos liberari petimus, vel specialitera diaboIo,qui esi inventor omnium malorura.Dequo alibi Dominus ait :«Omnis qui audit verbam regni, et non inielligii,venit maluset rapit {Matth, xiii). » Ab hujusergomalitianequaquam possimusliberari, nisi per ejus adjutoriiim, qui aii : « Nemo bonus, nisi solus Deus {Marc, x), » qui esi benedictus in saecula ssculorum. Amen. HOMILIiE IN ALIQUOT EPISTOLAS PAULI IIOMILIA PRIMA. C DOMINIGA DECIMA NONA POST TRINITATIS. (Ephes. IV.) « Fratres : Renovamini spirilu men- « tis vestrs, et induite novum hominem,qui secun- M dum Deum creatus est, in Justitia ei sanciitaie « veritatis. » IIsc verbu Aposioli ex superioribus pendcnt. Sic namque loquitur Ephesiis : « Deponite vos socundum pristinam convcrsaiio- «nemveteremhomincm,quicorrumpitursecundum « desideria erroris. » Ac deindc subdit : « Renova- mini autcai spiritu mentis vesirt^e. » Prisiina con- versatio, est pcccatorca> in peccaiis manere, veius autem homo, veteris conversatio hominis Adffi.Qui- cunque enim in peccato manet, conversationem ve- teris horoinis hnbet, qui bomo, id est conversatio ^ illa, corrUmpitur ei depravatur secundum desideria errorum et vitiorum. « Renovamini, » inquit, « spi- ritu mentis vestr». t Spiriium ei mentem^pro bono debemus accipere, secundum beaium Augustinum, Id esi, pro raiionabilitate mcntis. Duae autem sunt renovationes. Una est subitanea ac momentanea, quflB fii in baptismate, in qua renovamur ab omni- bus pcccatis originalibus ei actualibus. Altera qu88 flt per spalium temporis, et per aBsiduiialem lcclio- nis,et per operationem honorumoperum,de quahic dicit. Dum enim ea animus quotidie perstudium leciionis de Deo intelligit, que ante ignorabat, et dum pr^ficitquotidiedevirtuteinvirtutem,quotidie innovatur. Tale esiergo ac si diceret : Estis reno- vati in baptismate,quotidierGnovamini perstudium lectionis,ea de Deo intelligendo, quee ante nos late- bant,et crescendo de virtule in virtutem. » Ei in- duiie, » inquit, « novum hominem, » id est, DO\i hominisconversationem,veIipsuniDominumJesum. Videamus quomodositipsenovushomo, etquoroodo secundum Deum creaiusesi. Gonceptus estin utero virginali opere sancii Spiritus, ex semine molieris sine semine viri ;hoc novum fuit. Fecitmiracalaqus nemo aliusfecii, conversaius estsinepeccatoinboc mundo verus Deusei verus homo, resurrexii a mor- iuis, et hsec nova omnia fuerunt et sunt. « SecuD' dum Deum creatus estin justiiia, » quia justus est, « in sanctiiate et veritate, » quia sanctus et verus est.Ei non solum sanctus Justus, et verus,8ed insu- per ipsa justitia,ipsa sanctitas et veritas.Quod ergo dicit : « Induiie novum hominem, » tale est ac si diceret : Induite Dominum Jesum Ghristam, idest, conversaiionem novi hominis,elomnesvirtutes quas iuttlligitis in GhrisiQ esse. Quicuoque eniffl assu- 805 IlpMILIifi DE SANCTIS. 806 muiitjQStitiam, sanctitatem, veritatem, sapicntiam, A ^ Q^s ftirabatur » bona aliorum, « jam non fu- cbaritatem, omnesque virtutes quas ii> Ghristo co- gBOscit esse, Ghristum utique induit. ffPropter quod deponentes mendacium, loquimini u veritatem unusquisque cum proximo suo. » Quia omne mendacium a diabolo est, qui est mendax et pater mendacii (Joan, vii^), Quicunque filii veritatis sunt, debent deponere et abjicere mendaciumydolo- sitatemetduplicitatem,et loqui veritatem de animo puro,cum omni homin6,non9olum cum Christiano, verum etiam cum bseretico et pagano, quia omnes 8unt nostri proximi [Eph, v). Et quare debemus lo- qui vcritatem cum proximo?» Quoniam sumus invi- cem membra. » Est Cbristus caput, membra illius sunt electi.Etsicutmembranostri corporissuntsibi invicem necessaria, et sibi ministrant invicem que «^ necessaria sunt : verbi gratia (/ Cor, xii ; Rofn. xii): Oculusestnecessarius manui et pedi^et manus, pes, oculo, ideoque ministrat oculus manui et pedi lu- men, manus autem abstergit illum etlavat a sordi- bus; sic in eancta Ecclesia prsdicator quilibet qui est oculus, debet ministrare lumenscientiffictprse- dicationis aliis qui sunt manuset pedes, id est,qui Bunt eleemosynarii, et qui curruntad sepeliendum mortuum, et qui activae vit® sunt dediti. Econtra illidebent de substantiasustentareoculum praedica- torem, prflebendo ei cibum et potum, et ministrando csteraquffi necessaria sunt illi. Haec faciendo, erunt sibi invicexn membra. Sequitur : c Irascimini, et nolite peccare {PsaLiy). » Dupli- citerpossumusbocintelligere.Si quando peccatis et a via rectitudinis diabolo suadente receditis^irasci- C tanta distantia est inter insipientem et sapientem. retur. » Vel,quifurabaturverbaet doctrinamEvan- gelii, per hereticam pravitatem,8icut prophetae filii, de quibus dicitur : « Vident vana et divinant men- dacium, dicentes : Hscdicit DominusDeus, cum Do- minus non miserit eos (E%ech.Tim ; hr. iii); » jam^ non furetur, sed recedat ab errore suo. » Magis au- « tem laboret, operando manibus suis quod bonum « est, ut tabeat unde tribuat necessitatem patien- ti. » Ille qui anta furabatur, non solum debct a furto cessare, sed debet operari manibus suis, ut habeat unde sustentet alios inopiain paticntes. ' HOMILIA II. DOMIMCA VfGESlMA POST TRINITATIS. (Ephes- V.) « Fratres, videte quomodo caute am- « buletis, non quasi insipientes, sed ut sapientes^ LoquiturApostolusEphesiis, in illis oroneshomines hortatur, ut caute et considerate vivant sicut sa- pientes, et non sicut insipientes.Fratres autem illos vocat in f]de,in societatedilectionis,quiaunum Pa- trem Deum omnipotentem omnes habemus, non per naturam, sed per adoptionem (Ma/f/t.xxiii).« Videte, fratres, » id est, considerate, « quomodo caute » et ordinate « ambuletis, » vivatis et conversemini in mcdio nationis pravs et perversae, et « non quasi insipientes, » id est infldeles qui non habent sapien- tiam veram, id est Christuminse habitantem,«sed ut sapientes », id est fideles qui sapientiam substan- tialem in vobis habetis. Quanta enim distantia est inter tenebras et lumen, inter fldelem et infidelem. mini vobisipsis^etindignemini, ne amplius taliafa- ciatis, castigando corpusveslrum vigiliis et jejuniis; aliter : Et si, inquit, irascimini, nolite iram perfi- cere. Permittit quidem Apostolus irasci quod huma- Dumest, sed prohibetvindictam expetere, quod jam non est humanum, quia ira viri justitiam Dei non operatur. « Sol non occidat super iracundiam ve- « stram. • SJmiliter et duplici modo potest intelligi, dicamus siaipliciter. Sol non occidat super iracun- diam vestram, id est^ si commoti fueritis ad tempus adversus proximum, ante solis occasum reconcilia- miui, et recedat ira a vobis ; aliter : Sol appellatur Christus in Scripturis sacris, ut ibi : « Vobis timen- tibus nomen meum, orietur sol JustitisB (MaL iv, quia lumen et sapientia non potest esse in eo, nisi fldem omnipotentis Dei habeat. « Redimentes tem- « pus, quoniam dies maii sunt. » Quomodo est tem- pus malum, quod secundum dispositionem Deisem- per volvitur, mensibus, diebus, et noctibus, horis, momentisque currcntibus. Sicut ergo dicitur mala esse domus, qus malos babitatoreshabet, ita dicun- turmalidies^inquibusmalafluntamalishominibus. Quod est quod dicit, « rcdimentestempus?»id est, vestrum illud facite. Verbi gratia : Alii vendunt, illud, malaoperando ad malum suum : vos redimite illud, talia opera faciendo, pro quibus remunerationem capiatis. Quicumque cnim hoc facit quod sibi est utile, tempus sibi redimit, et acquirit, quia suum (Luc. i). » Qui sol plerumque propter iram, qu® vin- J) illud facit, et ad suam salutem illud occupat. dictam expetit, et propterdiscordiam,occiditvobis, id est, recedit a vobis, sicut occidit filiis prophetis, de quibus dicitnr : « Occidit eis sol, cum adbuc dies esset media {Jer, xv). » Sol non occidat super ira- cundiain vestram, id est, cavete ne propter iram ve- stram, at propter vestrum peccatum recedat sol jus- titiffi Christus a vobis. « Et nolitelocum darediaboIo,»id est, nolite vin- dictam expetere, neque ultra modum irasci (Ephes, vi;, ne recedat sol a vobis Christus, et veniat diabo- lus princeps tenebrarum. Quandocunque enim pec- camus^ locum dic^bolo in nobis damus. « Propterea;,»subaudis,quiadies mali,« tunc nolite « fieri imprudentcs; sed intelligentes, quffi sit volun- « tas Dei. » Prudens homo dicitur quasi providens, quialongeconsideratquem fmem suaopera babilura sint, et qui scit quid debeat petere, et quid vitare, qui considerant etiam que placeant aut quoe displi- ceant Deo. Econtra ille qui considerate et impro- vide omnia agit, et qui non considerate ad quem flnem opera sua deducat, et quod placeat voluntati Dei, appellatur imprudens et stultus. Unde dicit Apostolus : « Propterea, » inquiens, quia dies mali sunt, in quibus multa mala fiunt : « Nolite fleri im- mi HAYMONIS HALBERSTAT. EMSC. OPP. PARS IF. — HOMIL. m ff\i4miSB9 sive ineofifiideFaH, Msed « eetote » iirtel- Itgen tes q«iae sit voluntae Dei , uid est , qujd placeat Deo et in quitmfl operibue volunlas Dei inapleatur* « fit nolite ineMari viiio in quo eet luxuria. » Per luxtiriam debemue intelligere omnla 'v4tia qu» per ^3j*ietatem solent evenire, quia,iit quidam doctordi- oit, ebrietas nullum vitium exeueat. Sed hic notati- dum estyqaia stciil illt qui replentur vino, replenlnr invereoundia, impatientia, luxurta^impudicitia, su- perbia, csBterisqiie vitiis : ita illi quri raplentur Spi- ritueaneto, replentur castitate, humiiitate,maneue- tudine, ceterisque virtutibus. « Loquentes vobi^metipsis in psalmis et hymnis « et cantici8 9piritualibu8.»NobismetipaisIoquimur, quando alternatim canimus psalmos. Psalmi dicun- tur a psallendo, quia ia psaiterio inyeoi-untvr. Hym- nxis Grasoe, Lalitio eloquio sonai laus Dei, Hymnus antcni si componitur et cantatur in laudem Dei, tuac «st bymnus. Oymaos autem apud Latinos,pra>eipue Ambrosras et Hilarius,clari8simi viri composueruot. Unde igitur cum dixitcanticis,subjunxit spirftuali* bu8> quiasuntcanticaqnie non sunt spiritalia, ne- qae in iaudem Dei cantantur. Sicutsunt ca&ticase- cularium h(»Qinnm. Cantica autem spiritalia sunt, qiMB composuerunt prophetffi Spiritu saneto afflati et TOpleti^ut sunt cantica Moysi, canticutn Annse, can- ticum Deborc, cantipum laais, canticum Ezechia, ocieroruinque prophetarum. Hoo vero distat tater canticum etpaalmnm, quia canticum ne solummodo profertor, sed et decantatur : pealmusautemaddito quodam instromento musicie artis, id est p&alterio. « Gantantee -et psallentes in cordibus veetris Domi- ao. • Ideo dixit eantantes in cordibus vestris, quia multi Bitnt qui cantaat solummodo ore, quorum mens non concordat vod , et qui magis attendunt ad sonoritatem voeis ut anditoribus placeant, quam ooq- siderent mente quid dicant. llli vero cantant in oorde, quorum mens concordat voci, juxta illud beati Benedicti : Sic etemus ad psallendumy ut mens nostra ooncordet voci ooetrs. « Gratiae agentes semper pro omnibns in nomine i< Domini nostri Jesn Ghristi Deo et Patri. » Pro om- nibus beneflciis nobis a Deo graXis datis, vel pro om- nibus prosperis et aiiversis debemus semper gratias referre Deo Patri, id est, Deo omnipotenti Patri, qui oranibuB creaturis est Deus Pater, id est^ creator et factor.Et qnomodo? In nomine Domini nostri Jesu Chdsti, dicentes ei : Gratias tibi referimus, Domine sanote Pater, qui nos per Filium tuumfecistietre- deniisti et viam patriae ccBlestis aperuisti. Etideo in nomine Domini nostri Jesu Christi gratias referre debemus Deo Patri, qoia per illum qui mediator no- ster est, preceset saorilicia nostra offerimus et trans- mittimus'ad Deum Patrem, dicentes : Suspice, Do- mine, preoee populitui, per Dominum nostrum Je- som Cftiristum Filiom luum, qut iecum, etc. «( Subjeoli invicem in timoce Chiieti. » Sicut au- ditores et sut]jecti sbis pralatiB.subditi snnt causa obedi^ati» et G^verontia : tio 4^ent etiam preiati ii, hwmiliare se erga eiibjecAos,^ ^sftBtam videat ifios equalee sibi in vijrtatibue et vitie meriils, inquaB- tum autem videatilloserigiinsuperbiam oontnse •etvttia sectari, debent ofSeivm sus pNBpositor» ostendere et fonlfter redargiiere et iacrepare. Quod probari potest ex factia a^toli Petri, qoi csm^- disset €orneiiam centurionera eooi omaidemo lua humiliter velie se adorare,ecoBtra ille Itnmiliirritte ilii, dicens: « Surge, iutn& et ego homo Wfn {Ads.) » Ufai autem vidit Aiuuiiaai et Sapphtram a via veritii- tis recedepe, et vitiis aubjacere, poteatiam sui ofiieii et prspositorffi ostondit solo verbo iUes ioterficieu {Aot. v). Sed ista omaia in tiinope Cfaristi si^t ageoda, id est, per amorem Dei, non eausa adok- tionis neque fMfetrooinatioais, quod qaidam ftcioat, -Q ut possint invenire gratiam praslati^et iiberiuBquod eoa delectat operentur. HOMIUA III. DOMINICA VlfiflSIMA PniMA POST TRlNrrATIS. (Ephbs. VI. )« Fratres, coiifortamiDiiaDomiDO,«t V. in potentia virtutis ejus. Induite vos armaturftm « Dei. » Etreliqua. PostBpirita1iaprffioepta,^ttibus admonuit Apoetolusviroset mulieresypatresetfiiios, dominos et servos, subjunxit ista generaiia, non m- lum ad Ephesios qpoibus mittebat baoc epistolaoi, sed ad omnem sexum, et ad onmem condiiioDe8i,et dixit : u De eaatero, »> id^t, deinceps et pneterilla qus superius diximus,« Fratres » mei in lide et di- lectiORe, et qui unum Deum Patrem .omuipotentem habemus {Matth. xxv), « confortamioi in Uominoet G inpotentia virtutis «jus. >»Kolite confidmiBvestra fortitudiae, nequein meritis vestris, neque in potet- Ua principum hi^jus secali^ sed in Domino et poteD- iia virtutis ejus confortamini. « Induite annata- ram Dei. » « Ui possitis stare adversus insidias diaboli. * to hoc nomine quod est armatura comprehenduntnr omnia vasa beliioa, ut iorica,galea,scutum,itncea, tela, ceeteraque instrumenta armorum. Specialiter autem debemus intelligere per armaturam Dei, Do- minum Jesum Ghristum, cujus protectione defen- dunti&r omnes electi, et quem induunt, jaxta qitod idem Apostdus alias dicit : « Quotquot in Ghrlslo baptizati eetia, Ghristum induistis (/kmt. vi; GM- ui). A Tuncinduunt electiGhristum, qaandovirt<- Vk tes quffi in Ghrieto sunt, per adjutorium iUitts assu- munt. Quod ergo dicit : Indutte armaturaBi Dei,ta2e est ac si dioeret : Induite Dominum Jesum Cbristum, id est, omnes virtates quas soitis in illo esse in ves assumite. Verbi gratia : «t ille juslus, verus, pa* tiens,castu8, mansuetus. Appellaturagnusetleoet vitulus. Indulte vos justitiam, veri tatem» paUeDti«iBt charitatem, castitatem, mansiieUidinefB> ^^^ agnus, id est, mites; leo, fortes in lide, ia bono ope- re oontra diaboluoai. Estote et vitulii8,m&rtifiotiil^ vosmetipsos cum vitiis«t ooXkcu^iscentiiSyVt pessitis stare adversus insidias diaboli. Multis eoiffi >Q^|^ iuaidiutur nobis dit^oias. Deuique insidiaturnoU* 809 HOMIUiE IN EPP. PAUU. 810 per malas snggestiooes. Insidiatur per vitia camis A nostrae, et incentiva malaram delectationum. Insi- diator per ramisbx)3 soos ut per hsreticos et fialsos fratres atque paganos. Sed contra hos omnes debe- mus nos viriliter pugnare,. ut possimus superare. Poterat. aliquis dicere : 0 Pauie, quare pnecipis oijanem armaturam Dei induere ? Ad hsc ille sub- jungit : u Quia non est nobis, » inquien8,c< colluctatio ad- u versus camem et sanguinem, sed adversus prin- « cipesetpotestates, » etc. Camem et sanguinem ap* pellatApostoIus isto loco omnes homi nes^quiconstant ex came etsanguine, aquibus plemmque, suadente diabolo, impugnamur : et dicit, quia non est nobis colluctatio, id est pugna, adversus illos solummodo, 8edadversusdffimones,qui principanturmalis homi- ^ nibus. et potestatem exercendo super illos, regunt illos potius ad malum quam ad bonum. Ipsique ap- pellantur spiritalia, subaudls dsmonia, nequitia, id est malitia, qui morantur in hoc aere {Luc, xii). Coelum denique appelLatur aer in Scripturis sacris. Unde et avescoeli dicuntur. Qui» ut philosophi dixe- rant, et doctores ndstri opinantur,ita plenus estds- monibus et malignis 8piritibus,sicuti radius solis mi- nutissimis atomia. Gontra hos ergotam pugnandum est nobis, quam etiam contra homines constantes ez came et sanguine, quia quidquid mali contra nos homines machinantur, ab illis suggeritur. Et si su- peraverimus illos qui sunt principesmalitiffi, et quo- ram instinctu vitia carnis nostrs contra nos ssviunt, tunc facila superare potenmus omnes ministros il- lius ; verbi gratia : Sicut, superato principe, exer- C citus facile fugatur. Quod probari potest ex libro Judith, quo narrante discimus, quia Holoferno priucipe militis interempto, muUitudo exercituum in fngam versa, et a Judseis est facillime superata {Judith, xiii). Sed qusrendum est quomodo pugnare possimus contra dsmones qui spiritus sunt ? Nam omnibus patet, contra spiritum armis materialibus non possepugnari (II Cor, x). Quapropter quia spi- riluB sunt et invisibiles, necesse est ut arina spiri- tualia assumantur, virtutes videlicet supra memo- nkUe, et detractemus eo modo, quomodo legimus Jacob luctatum esse cum angelo orando, jejunando, vigilando, csterisque bonis operibus insistendo, ut sicut merait ab angelo sancto benedici cum qro lu- ctabatur orando (Gen, xxxii), ita et nos superando n 4iaboIum a Domino benedici mereamur. Gtneterum qnaeri potest, ubi acceperit Apostolus ut dsmones et malignos spiritus, principes et potestates et recto- res tenebraram haram appellaret, id est hominum infidelium, Deum ignorantium et peccatorum, de quoram ministerio fuerant iili quondam, quibus di- i^bat : « Fuistis aliquando tenebrae fEph. v), » id est, infideles Deum ignorantes ei peccatores. Ad quod diicendum, quod ex Hhro Danielis illud accepit, ubi iegitur : « Princeps Grscorum, et princeps, Persa- rum {Dan. x). » Ex lihro quoque Ezechielis, ubi dicitur ad principem Tyri :u Tu signaculum simili- Patboi. GXYIII. tudinis in paradiso Dei fuisti {Ezech, xxviii), >» et c«- iera qn» ibi dicuntur de hocetde principibus ali%- rumgentiumi£gyptioram,As8yriorum,Idumeonim Nam per principes illi dsmones inteUignntur ilHs gentibus praepositi. Sicutenim unusquisque fldeMum habet bonum angelum delegatum ad custodfam sni| ita et pagani habent malos angelos, qui eis princi-i panturpermissione Dei. Et sicut Michael pmpositus est genti Judsorum, de quo dicitur : « Et nemoest mihi adjutor, nisi Michael princeps no8ter(Dan. x), » ita habent et gentes in inBdelitate manentea msdoa principes. Dicamus altius : ApostoIus,repletu8gratta Dei, cognovit perSpiritumsanctum,quiasicuthoni reges Israelitaram signincahant Dominum Jesum Ghristum, et principes qui sunt in Ecclesia, verbi gratia : qualis fuit David qui interpretaturnumii/(E>r- tis, sivo desiderabilis, aliique quamplurimi ; et sic- ut populus Israel significabat populum credentinm qui sunt veri Israelits, sic mali reges et prinoipes cum suis gentibus qui contra populum Dei pugna^ bant, et fuerunt reges Ismaelitarum et Idumsorum atque Philisthinoram signifieabant daemones, qui principantur paganis et hsrettcis, qui Ecclesiam Dei semper impugnant. »Re- cte justitia loricsa comparatur, quia siout lorica multis circulis contexitur, ita justitia multis virtuti- bus consiat. Aliter : Justiiia enim bene lorica poiest comparari, quia sicut lorica peotus munit, ventrem stringit, femora protegit, ita justitia superfluas co- giiationes, quse in peciore versari soleni, repellit, ingluviom ventris restringii, luxuriam quoque com- primit. « Et calceati pedes, »8ubaudis sintvobis,« in prn- « paralione Evangelii pacis. » Et esi sensus : Sicut ille qui calceatos habet pedes, serpentes sperait, spinas, omnemque asperitatem vies pro nihilo duoii: ita ei vos diabolum serpentem antiquum, spinas quoque^ id est passiones punciionum, omnem aspe- riiatem hujus vii® coniemnite, et liberi ad praedica- tionem Evangelii incedite. Aliier : Per calceamenta, qu9 ex moriuis animantibus flunt, debemas intet« S6 811 HAYMONIS HALBEUSTAT. EPISC. OPP. PAHS II. — HOMIL. 812 ligere dicta otexempla praccedentium patrum. Gal- A ceatos ergo pedes habe^us, cum dictis et exemplis pra)cedentium patrum muniti, securi ad prediccm- damEvangelium pacis» quiaibi continetur pax quam Ghristus apostolis commendavit (Joan. xiv), et in apoBtolis omnibus fidelibus, vel etiam quia per ob- servantiam Evangelii, meremur reconciliari Dco. « In omnibus » prseliiset certaminibus« sumentes « scutum Adei, in quo possitis omnia tela nequissimi « ignea exstinguere. »Quidquid missile est et jaci- tur^ telum potestappelIari,proprie tamenillud quod in longum protenditur, \it lancea. Nam telou dicunt Gr^ci iongum. Unde mustela dicitur mus longus. Sicut scutum se tenentem protegit, ct tela repellit, ita fides hominem munit, et a dlabolo jaculis etin- HOMILIA IV. DOMINICA VIOESIMA 6ECUNDA POST TBINITATIS. (Philip. i.)« Fratres, confidimusin Domino Jesu, « quia qui coepit in nobis opus bonum, perGciet cc usque in diem Jesu Ghristi. » Christus, qui dedit nobis inilium fidei et bonse conversationis,dabitet perseverantiam usque in diem mortis nostrs, vel usque ad diem judicii per successionem. (c Sicut justum estmihi hoc sentire proomnibaa c( vobis, » id est, justum est mihi hocintelligerede vobisy quia permanebilis in fide Christi, et ideo de- beo gaudere. • Eo quod habeam vos in corde el in cc vinculis meis, » id est vestri reminiscor, « et in c( defensione et in confirmatione Evangelii, socios festationibus defendit, iila tamen qus fueril bonis j^ « gaudii mei, » id est promissionis ffiterns vits. operibus adornata. Telaautem diaboli ignca appel- lat suggestionem pravam, qua nos incendunt ad mala opera agenda, quae exstinguuntur, id est superan- tur, per virtutem fldei. cc Et galeam salutis assumite. ■ Galea in capite ponitur quae omnes sensus corporis munit, id est protegit : visum videlicet in oculis, auditum in auri- basj gustum in ore, olfactum in naribus, tactum in toto capite. Quid ergo debemus intelligere per ga- leam, quse, ut diximus, omnes sensus corporis prote- git?Dominum nostrum JesumGhristum et protectio- nem illius. Per caput vero mentem, quia sicut capite reguntur membra, itacogitationes mente disponun- tur. Ponamus igiturin capite, id estmentc, protectio- nem Ghristi, recordemur ipsius in secreto mcntis nos- Multis modisautemdefendebatet confirmabat Evan- gelium, videlicet rectemedendo,justeviveDdo,bene docendo. Defendebatquoque etconfirmabatsanctam esse doctrinam Evangelii, dum dicebant ei : Nega Ghristum et abjice doctrinam istam, erisque florens magno honore in palatio meo, et ilie magis eligebat ab illo flagellari, et in vinculis astringi, quam ei conserilire, tunc defendebat Evangelium. Et videnles alii hoc, dicebant : Vere nisi essetdoctrinaistavera, et nisi esset Christus Dei Filius verus, nequaquam Paulus talia pro ejus nomine sustineret. Omnes vos, subaudis volo esse, id est o-^to, ut sicut estis socii in laborc praedicationiSy ita sitis etin rcmuneratio- ne. Poterat enim aliquis dicere. Vere circuitor Pau- lus mundi, verbosus, neque diligit nos. Unde dicit trse^habentesinillofiduciam non in nosipsos,et ipse C ad haec ille :» Testis enim mihi est Deus, quomodo tuebitur omnes sensus nostros, ne a diabolo hoste antiquo possint vulnerari. « Et gladium spiritus « quod est vorbum Deiy • subaudis assumite. Gla- dius sancti Spiritus intelligitur verbum Dei, ut Apostolus ait {Hebr. iv), id est, doctrina et scientia divinarum ScripturarumquaepcrSpiritum nobis tri- buuntur.IdcircoautemgladiusappeIlatur,quiasicut gladiofugantur hostes, ita per cogitationem divina- rumScripturarum^qusper Spiritum sanctum nobis tribuitur, possumus fugare omncs insidias et omnia machinamenta diaboli, appetendo quse Scriptura sa- cra docet, et vitando qua3 probibet. Et non solum daemones per ejus cognitionem et adjutorium possu- mus superare, sed etiam auctoritate illius baereticos convincere, et errorem illorum destruere. cc Gratia, » id est fides et remissio peccatorum, cc sit in incorruptione, » id est integritate fidei, cc cum omnibus qui diligunt Dominum Jesum Chri- c stum. » Vel aliter : Gratia, id est fides, remissio peccatorum, societas, aiterna, sint cum omnibus sanctis in incorruptioue, hoc est in resurrectione generali,ubi omnes accipient electi incorruptionem et immortalitatem in corpore, ct incommutabilita- tem in anima (/ Cor, xv), fulgenlos sicut sol in regno patris sui {Matth. xui) : cum quo feliccs in ^aecula saeculorum maoebunt. cc cupiam omnes vos m visceribus Christi Jcsu. » Viscera dicuntur filii, et viscus dicitur, quanquam inter carnem est, ideo duobus modis intelligitur. Cupio, inquit, vos omnes filios esse Dei, vel cupio ut ipse sit templum vestrum, et vos communican* tes corpori et sanguini illius, maneatis in illo. c< Et hoc oro, ut charitas vestra magis ac magis cc abundet. » Sicut fides habct initium, habetincre- mentum et pcrfectum : ita et charitas. Oro, inquit, ut non solum ad Dcum et proximum, sed ad inimi- cos extendatur vestra charitas. cc Justitia, » subau- dis legis, cc et omni sensu, » id est doclrina Evan- gelii. « Ut probetis potiora, » id est intelligatis maijora j) de « Deo, ut sitis sinceri, » id est perfecti in fide ct in omni bonitate. Sinceris materia est integra, soiida et firma, quae nullius rei varietate maculatur, ita debet et fidcs esse solida « et sine offensa in dic c( Christi,» id est sine offensionein die mortisvestr», vel die judicii. Repleti fructu justitiae. » id est, et sitis repleti omnibus virtutibus, de quibus dicit Apostolus: id est fide cceterisque C quando omnis luctus auferetur a fldelibus, et perpe- virtutibus ornatam. Unde meretur dici sponsa. « Sicut sponsam ornatam viro suo. » Duo dicit, sponsam et vimm^ in quo subintelligitur uxor, quia consue- tudo est sacrae Scripturae, ut sponsos appellet viros, et sponsas uxores. Unde Joel :« Egrediatur sponsus de cubili suo, e^ sponsa de thalamo suo {Joel. ii) . » Et Sephora ad Moysen : « Sponsus sanguinum tu mihi cs (Exod. iv). »In Evangelio ab angelo dicitur : « Joseph autem vir ejus {Matth. ii). » Et in lege : « Si in\enerit vir puellam desponsatam in agro, et dormierit cum ea, morte morietur, quia humiliavit uxorem proximi sui {deut. xxii). » Sponsa itaque nunc est sanctaEccIesia per fidem, spem et charita- tem, sed tunc erit uxor, quando ad amplexus viri, tuum gaudium possidebitur. Juxta illud :« Beati qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur {Matth. v). » In- tuendum autem, quare omnem lacrymam ab oculis sanctorum dicatauferendam, cum sufQcere potuis- set dicere : Absterget lacrymam ab oculis eorum ? Sedsciendum quod diversae snntqualitateslacryma- rum,quibus in hacvita aflligunturelecti: Aliquando scilicet propter timorem tormentorum, ne ob deme- rita iniquitatis suae poenis tradantur ultricibus; ali- quando propter amorem et consortium supernorum civium. Postquam enim veniam peccatorum conse- quuntur, itemm flere incipiunt, non jam quia timent damnari, sed quia differuntur aregno. Aliquando quoque deplorant aliorum peccata, sicut Samuel id est ad contemplationcm Dei omnipotentis, perve- j^ flebat Saul, eo quod poenituissct Dominum, quod nerit.Quod tota die quidemin singulisagitur electis, generaliter autem in fine complcbitur : tunc omnes in commune audient : « Venite, benedicti Patris (Matth. xxv), » etc. « Ornatam » dicit, id est in omni- bus virtutibus compositam. Juxta illud Psamlist® : « Astitit regina a dextris tuis {Psal. xliv), » etc. « Et audivi vocem magnam de tbrono. » Tbronus hic intelligitur homines et angeli sancti in quibus habitat Deus, ideoque hsc vox magna, vox intelligi- tur omnipotentis Dei. Qus idcirco magna dicitur, quia de magnis loquitur Deus.« Ecce tabernaculum « Dei cum hominibus. ^MagnaestenimDeigratia, constituerat eum regem super Israel (I Reg. xv). Et sicut PauIusdeflebatCorinthios, qui propter forni- cationem et idololatriam non egerunt poenitentiam {IlCor. XII.) Omnem ergo lacrymam ab oculis electo-. rum Dominus absterget, quia neque timore arcta- buntur pcenarum, neque jam differentur a regno quod praesentialiter possidebunt, neque etiam alio- rum peccatadefiebunt, quia justo Dei judiciodamna- tis reprobis, nuilus deinceps peccare poterit. « Et « mors ultra non erit. » Postquam enim omnes a mortuis resurreximus, in electis jam ultra non erit mors neque corporis neque animae. Primusnamque m HAYMONIS HALBERSTAT. EPISG. OPP. PAR» m. — MISCELLANEA. 816 homo ea lege conditus est in paradiso, ut ni»i peo* A cassetimmortalismansisset. Et completo electorum numero. ab illo paradiso terreno absque mortis in- terventu transiret ad patriam coBlcstem. Sic autem edt conditus, ut si peccaret mori posset. Quae mors, quia per peceatum eam incurrit, destructa est per Domini mortem. Ideoque locumin electis non habe- bunt. Postquam omnes ad vitam resurgemus. lales effecti ut deinceps neque mori neque peccare possi- mus, « neqUB luctus ■ erit in iila Ecclesia, qui' ut superius dictum est, multis modis fit in pracsenti. « Neque clamor, noque dolor erit ultra. » Clamor \n hoc loco intelligiturquerela pravs suggestionis. Prius enim quam peecaret homo, in magna quiete erat^ omniaque membra sibi subjecta, et nullo modo in aliqu^ repugnantia possidebat. Sed postquam ^ peccHvit, statim clamorem pravse suggestioais oontra se exsurgentem sensit, vidensque mulierem concu- pivit, ftictumque esi Dei judieio, ut qui noluit esse i^ubjectus Deo, non posset habere membra slbi sub- Jecta. Hunc clamorem deinceps snstinemus, quo et Paulus se fatigatura oeteUdKii dicens : « 0 iDfelix ego homo, quis meliberabitde carporemortishujus? Video enim aliam legem in membris meis (Hm. vii), » etc. Semper enim fitbic olaimor, qiiia.8em^r caro spiritui resiertit. Sed eum cormptibile hot \i> duerit incorruptionem, et mortatekoo indttent im- mortalitatem, cessabit clamor tumuUaaTicontra^d&- ctos, qui eos in bae vita quiescere non sinebat. Ibi enim cessabit omnis prava suggestia, ubi nuliteiit carnis delectatio. Sed et dotor posi h«c non eni^ quia videlicet caro electorum, ultra spinas et paa* ctiones peccatorum pro quibus d^Iere debeant, non generabit. « QuQBprim^abierunt, »quiaut prasesli saeculo haec omnia sustinent.^ Sed cum i]iiKmi& coelum et terra fuerint, tunc et ipsi decti iiDaova^ buntur, ct nequaquam prateritas passioDee suflti^ nebunt. u Et dixit qni sedebat in throao, n id est ^us omnipotens, qui priesidet Ecclesi» fsntt : « Ecce aon facio omnia, » ea scilicet qua supericis dicta sant, inter qus etiam coelum et terra innovabnnUir. HAYNOr^lS HALBBRSTATENSIS EPISCOPI OPERDN TERTIA PARS. - NISGELLANEA DE CORPORE ET SANGUINE DOMINI ^^\ (Apud Acherium, Spioileg.) Sed quoniam btg^us Epistolae opportunitas aifert, C ut aliquid de tanto sacramento latius dicatur, profe- ratur in medium quod gratla illius contulit, qui hoc cracramentum corporis sui et sanguinis ad salutem ftdeiium animarum in terris relinquere voluit, ut fldei integritas propensius roboretur, et credentium merita cumulatius augeantur. Substantiam ergo pa- nis et vini, qus super altare ponuntur, fleri corpus Ghristi et sanguinem per mysterium sacerdotis et gratiarum actionem, Deo hoc operaute divina gratia, secreta potestate, nefandissimae dementiae est fideli- bus mentibus dubitare. Gredimus itaque et fideliter confitemur et tenemus, quod substantia illa, panis scilieet et vini, per operationem divinse virtutis, ut j&m dictum est, id est, natura panis et vini substan- iialHer coDvertatur in aliam substantiam, id est in D (a)Tractatus Aimonis sive Haymonis,episcopi Hal- berstatensis, de Corpore et San^uine Domini ejus sermonlbus subjiciebatur in codioe ms. Sanoti Ger- carnem et Banguioem. Nonenimimposdibileestapod omnipotentiam divina rationis in qnidquid voluent institutas mntare naturas^cum non fuit ei impossi- bile easdem naturas,cumnonfuit,exnibHQqu«ndo voluit instituere. Nam si de nihilo aliqnid faoerepo- test, tunc aliquid facere ex aliqao noa impoesibile est. Gommutat ergo invisibilis sacerdossuas visihiles ereaturas in substantiam susb carnis etsanguiniss^ creta poiestate. In quo quidem Christi corpore st sanguine propter sumentinm horrorem saporp&nis et vini remanet et figura, subsiantiarum natura in corpus Ghristi et sanguinem omnino conver8a;sed aliud renuntiantsensus carnis,aliud renuntiiti^^ mentis, Sensuscarnis nihil aliud renuDti«re possont quamsentiunt : intellecius aiztem meatis,etiidQ8ve- ram Ghristi carnem et sangQinem renunliat ef cod- mani Parisiensis, ubi nomen Aimonis erat inscn- ptum.Quarefidesnon dubia estilludipsi tribaeo- dum esse, cum titulofl id asserat. 813 BISTORIiE SACRiE EPITOME. — PRiEPATIO. m fttetar : ut tanto ma^s coronam susb fiictei recipiat et meritum« quanto magis oredit ex integro, quod omnino remotum est a eensibus carnis. Et notaadum quod panis ille sacratus et calix si- gna dicuntur. Non autem hoc quantum ad carnem Ghristi et sanguinem accipiendum est: quod tamen qttidam errore seni^hus carnis omnino dediti,mente cceati stolidis8imeputant;jam enim corpus Ghristi ^tAanguis non essent.NuUumsignum est illudcu- jus est aignuai»nec res aliqua sui ipsius dicitursi- gnum^ sed alteriufi. Et omnino omne signum, in guantum esse signum deprehenditur ,di versum est ab 60 quod signiflcat. Corpus ergo Christi et sanguis sacramentum dicuntur, id est sacrum signum,non •Qi-ip8tu8,*ut^femi99um eet et probatum, sed ad similitudinem sumentium reverasigna dicuntur: sic- ut enim panis, qui sacratus fit corpus Ghristi, ex multis granis flt unus panis, et potus ilie qui san- ctificatus efQcitur sanguis Ghristi, ex multis acinis fit 1II1U8 potus : sio omnies digne sumentes hoc sa- eramentum ex mnltis unum corpus in Ghristo effi- duntiKr. PosBunt et aiiter corpus Ghristi et sanguis Bigna nominaii, quod manducamus et in corpus Ghriati noetrum trajicimus, quodam modo nobis iocorporari videtur et uniri. Bignifioat ergo hoc cor- poralisetrtemporalis camis Ghristi et sanguinis co* mestio et incorporatio, illam i2mim?jaam(pimtfi% j. et flagellamur corpore per illos, ut ipsi timore per- territi, nan.damnemur aeternaliter cum hoc mundo (i Cor. XI, 31), id est cum infidelibus et amatoribus mundi : nihil enim distat ab infideli, qui irreveren- ter^cum sit omnibus peccaiis criminalibus comma- culatus,ad mensam Domini praeaumitaGaedeie^:8ed potius deterior eet illo,etm^ori pa3nadignus;quia melius est viamveritatis non^ognoscere^guampast cognitionemrclrorsum abire (II Petr. ii, 21). Itaque, fratres mei, convenientesad manducandum corpuset sanguinem Ghristi in ecclesia, invicem ex^pectate, ut multorum oblatio simul celebretur, et omnes com- muniter ex uno pane communicate ; quiailla oblatio unus panis est,et communis debet esse omnibus.fi quis esurit domi manducet, id est qui impatiens est, nec vult jejunare cum cffiteris, domi terreno pape C vcscatur. Ut non in judicium conveniatis, id est, ne corpus Ghristi reprehensibiliter percipiatis addam* nationem vestram. Caetera autemf subauditur qu» restant inordinata, ctim venero, disponam {l Cor. 33). XI, =;= > T*"« «=f¥: UAYIUONIS HALBERSTATENSIS EPISGOPI HlSTORIiE SACRiE EPITOME SIVB DE CHRISTIANARUM UERUM MEMORIA LIBRI DEGEM (Ex editione data Golonite anno 1600 apud Ant. Hierat.) HAYMONIS PR JIFATIO Quanium ervdiiionis, quantum divinarum et hu- D mus fidem. Ut enim eam breviter commendemus, manarum renmnatitisB pie legentibus ecciesiastica rerum abinitio gestarum edocet veritatem.piospri- conferathistoria, nostrm fuit experientisr cognoscere, mitivsn Ecclesiae actusedisserit,virorumfortium gesta qui smpe eam^ ac ttudiose legendo, vobis ipsis feci- describit, martyrum sudat ag.ones,confessorummt- 819 HAYMONIS HALBBRSTAT. EPISC. OPP. PARS IH. — MISCBLLANEA. no rUa (UloUitydoctorum,qui et Palres vocantur,dicia A etscripia commemorat.Sed quoniam proptermuiti- piicitatetnfet immensitate^n voluminis, fatigat intei- lectum,onerat audientiam^memoriam invoivit,cogi- tavimus efficere^ si Dominus voiuerit, ut iiber iiie immensus ad iibeiium redigatur. Manuaie hocigitur fieri voiumus, hac utiiitate considerata, ut^ cum Eusebium iegeris, facundum quidem eioquio, fecun- dum eruditionet sed propter GrxciB iinguse copiosi- tatem, de qua transiatus est, sermone muitipiicem, utque proiixum Meoque a memoria faciie recedentem, hunp te iibeal videre, nostrumque de eo excerptum inspicere ad integritatem memorix reformandam. Ignosce, beate Eusebi, ignosce : nequc enim hoc ad tuammoiiorsuggiiiationem.Parce, quseso^tt aUende, iiium enim sermonem repiico, amice, non facto libi injuriam : sicut ante nos ecclesiastici viri feeerml; deiibris eruditorum fioscuios coiiigendo obscuradi' iuddaveruntfprolixa breviaverunt.Uaque divtnoope- ri tuo meum non confero^ sed leipsum refero, te in- spiciens, te adorans, quem pene penitus e vesligio sequor, sed via brevioi*e. Sit igitur iiber iile tuus exempiar, hic cxempium.Sit iiieforma exprcssior^ hic reprxsentatio et imago. Sit iiie rerum notitia^ iste memoria : nam quod iiie ducit ad notitiam, iste reducit ad memoriam. LIBER PRIMUS. CAPUT PRIMUM De tempore nalivUatis Christi secundum camem. {Euseb. , iib. i, c. 2» Hist. eccles.; Niceph . , iib. i, c. 9, Hist. eccies.) Jesus Ghrihtus, Dominus ac Salvator noster, sexta mundi a3tate,in Bethlehem, Judae op- pido, nascitur, imperante apud Romanos Augusto Gffisare, apud Judaeos vero regnante Herode, alieni- gena et externi generis viro. Hic autem Herodes, subquonatus est Dominus,ad difTerentiam minoris, subquo passus est, majorHerodesfuisseintelligitur, secundum Joaephum ex parte patris Idumsus, se- cundum Africanum vero filius cujusdam Antipatri, quondam ab Idumsais latronibus capti, et eorum latronum vita et moribus insLituti : de quo natus hic Herodes Judsaorum regnum sic obtinuit. GAPUT II. Quatiter ad regnum venerit. (Idem in Chron.) Gum oppugnasset Pompeius Hie- rosolymam, ac cepisset, et Aristobulum, regem et pontificem Judsorum^cum liberis vinctum Romam misisset, Hyrcano fratre ejus pontifice constituto,in quem ultimus Judseorum pontificatus devenit,mox, eodem Hyroano a Parthis oapto, per senatusconsul- tum priefatus Herodes JudseeB regnum, Augusto im- perante, adeptus est, faventibus forsitan aliquibus Judffiis. Nam pater hujus Herodis prsfato Hyrcano pontifici valde familiaris exstiterat. CAPUT III. De facinorosis actibus Herodis. Itaque regnum adeptus Herodes, delere volens B generis successione, ignobilibus quibusque sacer- dotia promittens, omnem ordinem confudit,et, ad cumulum suse nequitiaB,8acram vestem qua summas pontifexutebatur,sub signaculo clausam abscondit, nec unquam pontifioibus in vita sua uti permtsit. Hoc idem Archelaus flliusejus fecit.HuncetRomani post ipsos morem pontificalis ii^uriae tenuere. CAPUT IV. De crudeiitate Herodis in infuntes. Ghristo igitur nato(a),et,secundumMatthaeievan- gelistiB testimonium (Afa(//i.n),adventantibtt8tnbu9 Magis (6) ad eum stella duce(£;),conturbatur,incredi* biliter veritus status sui et regn! periculum, investi- gato a Magis (d), et manifestato ex Micheae oracalis, loco nativitatis ejus,interimi jubet omnes puerosa p bimatu etanfra (e), secundum tempus a Magis exqui* situm, ut cum illis Dominum posset exstinguere.Sed praemonitus ab angeIo(/) Joseph,puerum transfertiD ^gyptum. CAPUT v. Quomodo geneaiogiam Judsorum deletU. {Niceph., ibid.) Per idem vero tempus summam Herodes tenens potestatem, cum ignobilis esset^in- videns generositati Judaeorum, libros generationis eorum, qui descripti habebantur,in archivis templi secretioribus, cum quibusdam genealogiis alienige- narum, ut Achior ex Ammonitis,et Ruth ex Moabi- tis, incendi jubet. Quos aliqui studiosi viri divino munere recolligentes, partim quia jam faabebant domi descriptos, partim quia prosapiae sus ordinem memoriter tenebant, ad nos usque perduxerunt; Judffiorum generositatem, spreta nobili et legitima D interquos fueruntquidamheriles,vel Dominiciapo (a) Christo igitur nato. Herodis anno regni 33, ut nos supra diximus, et Epiphanius contra Alogo. (6) Adventantibus Magis. Ejusdem anno 35. (c) Sleita duce.Dequaitem Ghalcidius Platonicus. Ilffic stcUa duobus ante annis apparuit, quam Ghn- stus nasceretur. Niceph. Et alii historiee ecclesia- sticae scriptores. (d) Magi. Dequibus David Psalmistes tot ante sce- culorum conversionibus dixerat. (Psat. lxxii.) (e) Interimi jubet omnes puerosabimatuetinfra. Gaedishorum infantum meminisse videturJosephos. Lib. XVII, cap. 3, Jud. Antiq. (f) Joseph puerum transfert in jEgyptuin. Quo in loco triennium,vel biennium mansit, ut placetEpi- phanio : Herode autem mortuo, in patriam soam rediit, anno fere sexto aetatis Jesu Christi. Ni- ceph. 8SI HISTORIiE SACR.E EPITOME. — LIB. I. 823 Btolati, propter propinquilatem gencris Gbristi,qul et generationem ejus docuerunt, secundum quod Evangcliorum veritas habet. CAPOT VI. De vindicta Dei in eo, {Euseb., lib, I, c, 8, FlisL eccles, ; Niceph., lib. i, c, 1 i .) Igitur pro sacrilegio quod in Salvatorem ejusque coaevos commiserat, Herodem ultio divina mox per- urget (Josephus in 18, Antiquilaium lib.). Incipit torqueri mirabili et miserabili dolore, interius et exterius aduritur incendio, nimietate gulsB et avidi- tate cibi distenditur, pube tenus inflatus circa ve- renda scatet vermibus (Jdem in ii lib.). Visum est autem medicis ut oleo calido fomentaretur, cumque ia ipso fomento depositus esset, ita resolutus est omnibus membris, ut oculi etiam ipsi e suis sedi- bus Bolverentur. CAPUT VIT. De famosa nequUia, quam in morte sua perpetravit. {Joseph., lib. XVII, c. 3.) Ex hinc fertur jam despe- rans in facinus exsecrabile. Nam accersitos ad se ex omni Judsa nobiles, et in loco qui dicitur Hippo- dromus reclusos, in hora mortis suae interfici jubet, in boc ipsum militibus prasparatis ct pretio con- ductis, ut sic saltem lugubres haberet exsequias : BCiebat enim Judaeos de sua morte gavisuros. CAPUT VIII. Quod tres filios suos occidit. {Macrob., lib. ii Satum., c. 4.) Qui, p'iulo ante- qnam moreretur, post duos jam nocatos filios, ter- tium filium jugulari praecepit Impius, parricida, cum jam exitum vit® adesse scnsisset, malo ac- cepto, cultrum poposcit (solebat enim sic per se- metipsum purgatum pomum, atqueincisum edere). Tunc circumspectans ne quis esset qui eum prohi- beret^ elevavit dexteram, et in semetipsum vibravit ictum. Hic autem Herodis exstitit finis. CAPUT IX. De Archeiao. {Euseb.^ c. 10 ^usd. lib,) Post hunc regnavit Archelaus, patre suo Herode, et Gffisare Augusto adjudicantibus, qui post decem annos propter inso- lentiam devolutus, regnum dividitur in tetrar- Hic Eerodes minor Joannem Baptistam capite punit. n Hic minor Herodes Antinas dictus est^ Herodis As- calonitae filius, e Maltacne uxpre susceptus. Nam ■lii multi Herodes fuerunt, de quibus Josepbus lib. V Hist. Jud. (6) Joannem Baptistam virum bo7ium. Talo etiam testimonium huic dat Josephus Hebraeus, q^ui et bujus nefaris csdis,et Baptismi meminit.Additquc prsterea ob eam ipsam causam multa Herodi ^ra- vissima incommoaa evenisse ; illa duo priesertim : unum scilicet, quod ejus copiae ab Areta Arabiae Petre® rege fuss sunt ac victffi ; alterum, quod ex- sUio multatus est, lib. xi\, cap. 7. Exsulasse enim dicitur Viennae in Gallia. Niceph. {c) Omne autem tempus prxdicationis sux peregit intra quadriennii tempus. Haec quadriennii obser- A chia», Hcrodi juuiori fratri, cum Philippo, et cum Lysania. CAPUT x. De HerodCf filio Herodis. {Idem, c. 13 ejusd. lib.) (a) Hic autem Herodes mi« nor, brevi interjecto tempore, Joannem Baptistam capite punit, virum valde bonum (6),qui praecipiebat Jud(Eis virtuti opera dare, justitiam inter se custo- dire, et in Deum servare pietatem, per baptisma in unum convenirc, tam ad abluenda peccata, quam ad castimoniam corporis et animae servandam. CAPUT XI. Cur Joannem punierit. Hunc^ inquam, capite punit, pro eo quod objur- n gabatur ab eo de Herodiade, quam abstulerat fratri suo Philippo, legitima uxorc depulsa ; et quia vere- batur, proptcr doctrinam ejusjplurimos a suo regno discedere. Sola hac igitur suspicione Herodis, et objurgatione,vinctus in castellum Machaeronta Joan- nes abducitur, ibique capite obtruncatur {Matth. xiv, Luc. w, Marc. vi.) CAPUT XII. De Domino Jesu Salvatore nostro. Per idem tempus Evangelicam late seininatprae- dicationem Dominus Jesus, et duodccim ex omnibus elegit, quos praeferens sectatoribus suis specialiter apostolos nominat. Post hos septuaginta duo elegit d iscipulos {c), Omne autem tempus praedicationis sus peregitintraquadrienniitemporisspatium,subAnna (] et Caipha pontincibus,ita ut AnniB pontificatus tem- pore incipiente praedicare inceperit, et usque ad initium Caiphse protenderit (Josephus). Nam ab^nna usque ad Caipham quatuor pontifices per ordinem fuerunt : post Annani sedit Ismael, post Ismaelem Elcazar, post Elcazar Simon, post Simonem Jose- phus, cui et Caiphas nomen fuit. Testatur autem Hcbraeorum scriptor de Domino Jesu Ghristo quis fuerit ; de quo his verbis scripsit ita : CAPUT xiu. {d) Testimonium Josephi de Christo. {Jos,y lib. xviii, c. 6, Antiq.) Fuit autem iisdem temporibus Jesus vir sapiens, si tamen eum virum nominare fas est. Erat enim mirabilium operum ef* vatio est itcm apud Eusebium, lib. i, cap. 1. Et apud Nirephorum, cap. 19, lib. i. Hique hujus tem- poris auctorcm alTcrunt Josephum, hb. xviii, cap. 7 Sed hac in re fides habenda Lucae evangelistae est, ex quo animadvertimus Jesu Christi pnedicationis tempus tricnnium fuisse ; id quod et wicephorus af- firmat lib. i, cap. 10, ct lib. ii, cap. 4. Et Josephi verba, qu® illi afferunt, de alio tempore plane m- telligenda sunt. {d) Testimonium Josephi de Jesu Christo. Lib. xviii, cap. 6, Antiq. Jud. in codice scilicet Graeco et La- lino. Nam in Hobrapo non exstat, idque impia He- braporum iniquitate. Non enim verisimile fat Jose- phum,virum plane bonum,Hebraice tacuisse quod uriTco piuribus dixerat. m HATMONIS HAIBBRSTAT. EPISC. OPP. PARS m.— MISCELLANEA. sn fector, doctorque hominum eorum qui libenter quae A vera sunt audiunt ; et multos etiam ex gentibus sibi adjunxit. Christus hic erat. Hunc accusatione pri- morum gentis nostr» virorum, oum Pilatus agen- 4«Hn !n crucem deorevisset, non deseruerunt qui ab , initio eum dilexerant. Apparuit enim tertia die vivus Becundum quod divinitus inspirati prophets?, vel hflDO, v6l alia invicem miracula esse prsedixerant.Sed «t in hodiernum diem Christianorum nomen per- fleverat et genus. CAPOT XIV. De discipulis. {Euseb,, lib, i, c. 13, Hisl, eccles, ; Epiph,, lib. i, /. /, c. 20,contr. hoer.) Apostolorum nomina ex Evangeliis manifesta sunt Septuaginta vero nusquam scripta esse reperimus ; dicitur tamen ex ipsis unus fuisse Barnabas. Glemens vero, in quarto Di^posUienum libro Cephfle mentionem facit, de qcio Paufus dkit': Cum autem venisset Cephas Aniiethiam, ei resiiU m faciem {GaL u, 11). Et dicit unum esse ex septua- ginta, cognomine Petriapostoli. Sed et Matthiam unum ex his fuisse dicit, et qui cum ipso ^tatutua est ad sortem : de his etiam fuisse Tatth&um. Sed alios fuisse complures discipulos invenies, si obser- ves ea qus Paulus indicat, dicens : Post resurrec- tionem quidem Dominum apparuisse Oephs, postea aliis undeclm, et post hos amplius quam quingentis fratribus simul (f Cor. xv, 5, 6). (Haymo.) Cum his itaque conversatur Dominus per omne tempus assumpt® mortalitatis,et instituil in (ide, et instruit scientia, donec peracto suscepts dispensationis officio,patitur et resurgit,et ascendit in coclum, secundum Evangeliorum fidem. LIBER SECUNDUS. GAPUT PRIMUM. De electione Matthix aposloli, et ordinalione septem diaconorum. (Euseb.t. II, c. 1, Hist eccl.) Restat ut de iis quae post ascensionem Domini proxime consecuta sunt, dica- mus. Mittunt apostoli sortem, et pro Juda traditore eligunt Matthiam {Act. \). Ordinant etiam septem diaconofl, ministerii viduarum gratia : e quibus unus statim post ordinationem suam lapidatur ; propter quod et nomine suo coronatur a Domino : 2>rarisius. JudfBO patre ortu8,et tamen pontifex RomanuSi ut Theodorus. Item de ejus pontificatus annis hoo non oonvenlt inter omnes. 889 HAYMONIS HAiBERSTAT. KPISC. OPP. PARS UI.^imsCBLLANEA. 810 Bcente Ecc1e8ia,Jud®i8editionemmovente8 Alexan- X Hic Basilides comparat sibidiscipuloB^qoosfi&citad driffi et per iEgyptum et per diversas terras, digna et innumera c«de stemuntur sub Trfljano. CAPUT X. Tra^anus viginti annis^ sex mensilm minuSj regnat. (Idem, e. 3 ejusd. lib,) Quo viginti annis, s&x mensibus minus, principatu perfuncto, huic Adria- nus in sceptra auecedii. CAPDT XI Regnum Adriani. {Ibidem.). Tiwo Quadratus, discipulu» apostolo- rum, de cfuo supra memmimua, et antistites Athe- menaes acribuDi libros de Ghristiana religlone ad Adriaaum ; qui libri habentur insignes, ut apostoli- c«e doetrine et magnoruoi ingeniorum indicia. CAPUT xw. Alexander papa seditdecem mnis, Tunc alexander papa tertio Adriani anno marty- rio eoTonatur, et septimo ab urbe milliario, ubi de- ooUattts est,^ sepelitur, sicut ejusgestanarrant(£ii- seb. lib. IV, o. 4). CAPUT XIII. (Haymo.) In.venimus autem iu retractatione Ghro- nioorum En8ebii,quam Beda breviandi gratiaordi- nat prudenter et succinote, quod praBfatus ponti- fex non sub Adriano passus est, sed sub Triyano ; quod ex hoc facile potest probari, quod Adrianus, perQuadratum libris denostrareligionecompositis instructuSfpraecepit per epistolam Ghristianos sine objectione criminum non puniri. CAPUT XIV. Ultimum excidium Judaorum. (Beda.) Hic denique Adrianus Judsos secundo re- beliee ultiraa c»de donat, etiam eis ablala licentia introeundi Hieroeolymam, quam ipse in optimam murorum ceperat exstructioneoi^ et iEliam vocari de suo nomine instituit. Hic Antinoo, amasio auo, annuoaagones instituit, celebrari,et coepit appeLiare Antinoioa, etcivitatem condidU ejusnominia Anti- noon, et templum ei dicavit, sacerdotes et proph&- tas instituit. Interea, Alexandro finito per mariy- rium, Xistus subrogatur Rome ; Alexandrias vero Primo defuncto, Justus episcopus eligituri CAPUT XV. Episcopi HiercsotymsB ex Judssis. {Idem, c. 5 ejusd. lib.) Hierosolym» vero primus *' d^gentibuscreaturMarcusepiscopuSyCessantibusiis qui fuerant cx J udseis, qui sunt numero quindecim,id est.Jacobus frater Domini,Simon,Justus,Zachaeu9, Tobias, Bei\jamin, Joannes, Matthias, Philippus, iteiu Justus, Levi, EiTren, Josph. Judas. CAPUT XVI. De Basilide et Satumino hwresiarchis. Per idem tempus,humanl generis bostis antiquus quasi binoore 8ibiIat,perBasiIidemhffiresiarcham, orhun Alexandris» et Satuminum genitum Antio- ohiSi conturbans Eoolesias. {Idem, c. 6 ejusd. tib.) morem Pythagoricum quinquennio sitere. Hocdocet immolata absque conscientiffi respectu degustare, et sine aorupuk) §t Indifferenter debere in persecutioni- bus fldem negare. CiPUT XVII. Blasphemia Satumini et Carpocraiis. Saturnimus autem eadem quae Menander supra- dictus commentatur. Garpocratesautem quidamSi- monis Magi,non ut ille clam,sed palam acpublice, prsstigia depromit. Per hos imponuntur opprobria, incestus et stupra promiscue habita inter fratres, et sorores, et matres ; sed hos facile, per Domini gra> tiam,tunc in nostris probabilis vita et eniditiocon- vinpit et exsuperat : quos maxime Hegesippus, disci- H pulus apostolorum Ghristi contemporaneus, cujus insignes libri habentur, disputationibus et acriptis confutat, adeo ut, cito evane^centibus predictornm haereticorum figmentis, felix efflciatur fama Ghri- atianorum ; ita ut omne genus hominum,patrii8le* gibuset superstitionibusderelictis, et adiis ad Uomi- num Jesum concurreret, et discere ab eo^qui mitis est et humilis corde, festinaret. CAPQT xviu. Adrianus regnat anuis viginti uno. Tetesphorus sedk annis unaecim^ Hyginus sedit quatuor annis. Pins sedit annis duodedm. {Idem, c. 10 ejusd. lib.) Interea moritur Adrianus, et imperat Antoninus, cognomento, Pius. Teiespho- ru8 martyrio resoh^tus decedit. Hyginus euccedit n apostolatui, sub quo Valentinus Gerdo, et quidam Marcion figmenta haeretica dogmatixaixt. Hjgiao aulem decedeute, Roipano Pius fungitur sac^rdotio. Marcus substituitur Alexandri», Eumenide defun- cto. Sed et Mapco post decem annos mortuo, Cda^ dion ejus gubernat Eoclesiam. Pius vero in urise Roma, expleto sacerdotio, Aniceto sedem reliquit, sub quo Hegesippos Romam venit, ifaidem perma- ncns usque adepiscopatumEleutherii^qui fuitpost Anicetum. Tunc et Justinus phiIosophu8,Gbristiet (idei nostrffi contra Marciooem tam viva voce quam libris defensor, scribitad Antoninumlibrum de Ghri- stiana ReHgione, §t obtinet gratiam pro nostris. CAPUT XIX. De Polycarpo, insigni martyre. Bo tempore Polycarpus, ordinatus et eruditas ab apostolis, Smynasorum episcopus,longevaet inno- centi vita venerabilis pergit Romam, et corraptud per Valentinianum et Gerdonem ab hfiretica labe castigat. {Niceph., tib. m, cap. 14, ffisi. EccI.^Tt^" ditur hunc eleganter narrasse de Joanne apostolo, quod, cum apud Ephesum,Iavandi gratia, balneum esset ingressus, et vidisset ibi Cerinthum, exivit continuo non lotus,^ dioens : Fugiamus binc, ne et balneae ips« corruaut,.iuquibu8 lavatqr CerrDthus, veritatis inimicus. Exstant hujus prfficlara qosdam opu8cuIa,et epistolahi^usad Philippenses pnffvali- da, continens fldei moAiia ei 8ali;rtvft«Q^ au^P^ 841 HISTORIiE SACRiE EPITOME. — LIB. IV. Antoninttin Piunk, imperante M. Aurelio Vero, et A 819 Antonino filio ejus^ cum Lucio fratre vitam finivit martyrio. CAPUT XX. Anlonitu Pius sedit annis duodecim. (Haymo.) Oignus est autem hic perpetua Ecclesiffi commemoratione donari,celeberrima passione reso- lutus, quem huic nostro compendio, licet curtatis sermonibus, ob insigne ejus meritum, ob ipsius pa- trocinii suffragium, curavimus annotari. Hic ergo^ ante triduum qnam comprehenderetur,videt noctur- na visione capitis sui cervical igne consumi, evigi- lansque fratribus sic interpretatusvisionem, se pro Christo esse arsurum.Nec multo post insiliunt ejus comprehensores ; ad quos placido vultu progrediens, GAPUT xxti. Anicetus papa Bomanus sedtt amis undecifn. (Euseb, lib, rv, cap. 19, Hist. Eccles.} Interea Ahi- ceto obeunti Soter succedit, et Celadion Alexan- drino. Aggripinus tunc episcopus supra commemo- ratus, et Dionysius, Gorinthiorum episcopus, et Ire- riffius insignes habentur (/(fem,c.21, 23, 24 ejusd, lib,) Hi scribunt libros et epistolas, erudiunt Eo- clesiam et confirmant. Quorum ingenii exstant adhuc monumenta. Exstat hujus prsfati Dionysi epistola ad Athenienses perlocida, invitans ad mar- tyrium, prolapsos arguens; in qua et illud dew- gnat, quomodo Dionysius Areopa^ted a Pitulo iti- structus, primus Athenis episcopns fuerit ordim^ tus (Ntceph. lib. iv, c. 8, », 10, Hiet. Bcctes.). Swl et apponi mensam hobtibu8,quasiho8pitibus,jubet,et g Theophilus, quem supra diximus, Antioohi» com- large ^pulas ministrari,impetrata per horae spa- tium oratione. Deinde asino sedens ducitur ad tribu- nal ; cmnque ingressus fuissct, audit vocem de codIo : Fortis e6to, Pol^Tarpe. Commonitus ei^o a procon- snle multis sermonibns, ut, habens aetatis sus reve- rentiam, juret per fortunam Cajsaris, et dipat in ChriBtlim convicia, eleganti voce, et vere digna di- scipulo Joannis respondit : Octoginta, inquit^ et sex annis servio ei, et nunquam me Issit; quo modo pOssutn maledicerc et blasphemare regem mcum, qui dedit mihi 8aIuten?Non fkcio. Comminante ju- dice be'dtiarum immissiones, constanter ait : Adhi- beantur. Comminante quoque ignes : Secure, in- quit, adfaibe. Tunc, populis Smyriiffi civitatis, tam Jndaeorum quam gentilium, conclamantibus : Vivus ardeat, destinatur ad ignem,quo exstructo, deposi- tis senior indumentis, ac zona resoluta, calceamen- ta quoque pcdibns lentat educcre, quse nunquam nisi a religiosis, a quibus (a) semetipsum praevenien- tibus, resolvi consueverant (sic namque ab omnibus venerabiliter colebatur). Exinde, remissis manibus post tergum, traditur igni. Sed cum, facto divinitus miraculo, non posset igne consumi, tandem a licto- ribtis mucrone transfoditur : oblatus est Deo, tam victima quam holocaustum in odorem suavitatis. CAPUT XXI. De Justino, doctore et martyre. (Euseb. lib. iii, c. 3, 12 et 16; lib. rv, Hist. Ec- cles.) Per idem tempus supradictus philosophus Christi Justinus secundum jam iibrum, pro nostrae mentarios scribit, et bffireticos qui tnnc sarrexe- rant, disputationibus prfficlaris oonfutat, et praci- pue Marcionem, cum quo Irenffius et Modestus magnifice laborant. Scd et Melito Sardicensis an- tistes, ct Apollinaris llieropolitanus, celeberrimi habentur, et scribunt libros pro nostra interces- sipne Antonino imperatori romano. Exstant au- tem Melitonis multa ct prsclara opuscula, in qiii- bus Ecclcsiae fidei regulam mira depingit ratione. Hic, ia libello quem de explatione Scripturarum scribit, quasi in prffitatione, enumerat quae sint Veteris Testamenti volumina, quae in canone de- beant observari. GAPUT XXIII. Irenxus de hxresi Bncratitarum, Euseb. lib. iv, c. 28, 29, Iren. lib. i, cap. 30, Hist. Eccles.; Epiph. lib. iii, Tob. i, Encrat.) Tunc surgit hsresis Encratitarum, a Saturnino et Marcione descendens, damnantium cibos animalium, quos Deus cum gratiarum actione humanis usibus per- cipiendos instituit, nuptias qnoque et fornicationem et corruptionem pari lcge judicantium. Quorum au- ctorem quemdam fuisseaiunt Vatianum,qui primo auditor fuit Justini, et in ^ta ejus nihil tale quidem prodidit, sed postquam ille martyrio resolutus est, abscidit se ab EccIesiis,doctoris arrogantia tumidus; et ut major cffiteris sstimaretur, proprium docendi instituit siylum. (Niceph. lib. iv, c. 11, Hist. Eccles.) Verum hic Vatianus, coUationem faciens quamdam evangeliorum, nescio quomodo componit unum ex religionis defensione conscriptum, ofTert judicibus. »^ quatuor, quod diatessaron nominant : nam etiam Remunerationem lingus fidelis et eruditae martyrii recepit munus, accusante eum quodam philosopho^ Crcscente nomine, doloso proditorej et tendente ei insidias, pro eo maxime quod saepe eum prsfatus Justinus suis disputationibus publice confudisset. Hic, antequam proprium funderet agonem, etiam eorum qiii ante eum martyres exstiterant, ceria- mina describit. Exstant et alia ejus opuscula prs- clara, et magns eruditionis indicia, qus enumerare longum est. Ift) DMendam videtur a guibus. Patboi.. CXVIII. nunc habetur a multis. Exstat unus hujus ex multis libellus, quem adversus gentes 8cribit,qui ex omni- bus scriptis ejus praecipuus et valde utilis compro- batur. Per idem tempus puUulant innumerae baere- ses ct prscipue apud Mcsopotamiam, quibus forti- ter obstat, dissertissimis disputationibus suis Bar- .desanes quidam, potens in verbo et doctrina, et ve- hemens dialecticus : et libros scribit maxime adver- sus Marcionem,quos propria lingua, hoc est Syra, compositosydiscipuli ejus in Grcecum vertere sermo- S7 843 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS Hl. — MISCELLANEA. 8U nem. Soter sedit annisseptem; quo temporc etiam A ralis usus expetebat large impartiens, vivendi fi- romancB EcclesiaB Soter episcopus pius et clemens nem facit. Et nos hic quarti voluminis Gnem fa- circa fratres, et sanctus, indigentibus quas corpo- ciamus. LIBER QUINTUS CAPUT PRIMUM. (Eus, lib. V, in princ,) Igitur Soteri episc. duo- decimus ab apostolis, succedit Eleutherius, vige- simo secundo anno imperii M. Antonini Veri. Quo tempore per multas romani orbis provincias, ex acclamatione vulgi et seditione adversum nostros, durissimffi persecutiones concitantur, ita ut marly- rum multa millia per singula loca fiant.- CAPUT II. De Epistola Lugdunensis Ecclesix. {Idem, ca. 3 ejusd. lib, Nice. 1, 16, 17, 18. lib. iv, Hist. Eccles.) Tunc servi Christi habitantes Lugdu- num,Viennam, nobilissimas Galliae urbes, gravissi- mis tribulationibusaffliguntur; quibus,ut breviter et raptim per omnia persecutionum genera concJu- damus, totis viribus congressus cst inimicus. Et primo quidem, domorum ei? prohibetur habitatio; tum deinde usus balnearum, post etiam processus ad publicum ; ad ultimum vero tam publicus quam privatus locus. Sic denique injuria affecti claudun- tur, verberantur, lapidantur, et excruciantur, adeo ut singulas cruciatus species nemo possit exponere. Sed sustinent esquanimiter sancti, uti stabiles Chri- sti columnse, nec solum jam ferunt impetus, sed ul- tro etiam expetunt. Quidam autem infirmiores,sub- eundis invalidi, peccitis suis forsan exigentibus, labuntur, ferme decem ; qui lapsu suo luctum ingen- tem relinquuntEccle8iae,quaDde lapsibusnostrorum magis quam de tormentis#tristatur. Tunc adversus nostros,diabolo instigante, nova et capitalia menda- cia plebs infidelium commentatur,et, comprehensis quibusdam servis paganisChristianorum,extorquet ab eis, tormentorum metu,quod etChristiani fllios suos comedant, et matribus et sororibus abutantur. Hinc apud omnes Ghristiani exsecralioni habentur, prsesertim apud eos qui clementius adversus eos agebant. Inter quos sanctus quidam diaconus, no- mine Viennensis, et Blandina, nobilis femina, et Photinus, venerabilis Lugdunensis episcopus, cum jam nonagenaria esset aetate, et prae languore et se- nio,magis deferrKur ad tribunaliaquam duceretur, solvuntur martyrio, sicut gestaeorum habent. Pati- tur et cum eis Attalus quidam, cujus inter tormenta nobilis vox illa fuit, cum assarentur carnes ejus, et nidor adusUe carnis persentiretur, Hoc cst, inquit, homines comedere, quod vos facitis; nam nos ho- mines non comedimus, neque aliud quid mali agi- jnus. Interrogatus quod nomen habet Deus eleganter respondit : Qui plures sunt, nominibus distinguun- tur; qui unus est, non indiget. CAPUT III. hem ex episiola Lugdunensi. Tanta autem beatorum martyrum humanitas erat B et humilitas, ut frequenter martyres facti, post be- stias, post ignes et laminas, nullatenus paterentur se a martyrio appellari, vel in sermone vel in epi- stolafratrum; et si quis hsc fecisset, durius incre- pabant, dicentes quod hsc appellatio soli Christo debeatur,vel certe his qui post bonam confessiouem discedere de hac vita et pergere ad Deum merue- ruot : hos autem humiles, et egeni, aiebant, opta- mus ut ipsa saltem in nobis confessio tuta perma- neat. Tanta ergo erat in eis humilitas, ut, cum re. bus ipsis martyres essent, nominis tamen jactan- tiam fugerent, inter fratres humiles, inter perse- cutores elati. Accusabant neminem, solvebant cun- ctos, litigabant erga nullum, orabant pro persecu- toribus suis, utentes verbis S. Stephani martyris, p dicentis : Domine, ne statuas illis hoc peccatum. Et per nimiam charitatem quam habebant in Gbri- sto Jesu, et iis qui lapsi fuerant totis miscraUonum visceribus inh(Brebant,omnipotenti Deo efTundeQtes pro eis flumina lacrymarum ; nec sibi gratum iter dicebant eundi ad Dominum, si pars membrorum suorum de Ecclesiis rapta a diabolo diriperetur. Uffic ergo, qu(e ex tanlorum auctoritate virorum descendunty dicta sunt propter eos et contra eos qui tumidi et elati adversum fratres feruntur; etsi qui forte titubaverint, viscera miserationum Christi pu- tant ab eis penitus excludenda. C\PUT IV. De Irenxo, viro illustri. {Euseb. lib. v, c. 20.) Igitur Photino, Lugduncnsi episcopOjCum cjeteris martyribus coronato,IreQeus, D Polycarpi auditor in pueritia, sacerdotio ejus suc- cedit. Hic multos scribit libros, et prsclara ingenii sui monumenta reliquit. Inter multa et innumera sua opuscula quoddam de septuaginta interprettbus elegans miraculum narrat. CAPUT V. De septuaginta interpretibus. {Identy c. 8, ejusd. lib.) Ptolemaeus, inquit, Lagi fl- liusvolens bibliothecas sude,quam apud Alexandriam ex omniumOraccorumvoluminibus construebat, ma- joremgloriamqua3rere,petitetiam ab Hierosolymis ut corum Hebraeas scripturas, in Grscam lioguam interpretatas, acciperet. At illi,quippesubjecti erant 845 HISTORIiE SACRiE EPITOME. — LIB. V. 846 Macedonibus,electos,et iu Scripturis sanctis in utra- qaelingoa peritissimos viros septuaginta presbyteros miseruntad Ptolemseum.ln quo tamen voluntasDei et consilium gerebatur.Tunc ille singulorumvolens accipere documenta, et verens ne forte per interpre- tRtionem occultarent insertam divinis voluminibus veritatem, singulos a se invicem separat, et eadem seorsum positos interpretarijubet.eumdemque inter- pretandiordinemin singulis voluminibus observare. Ouos in unum cursum coram se revocare, et con- ferre ad invicem qus singuli interpretati fuerunt, jubet. Et nunc vere Deus glorificatur, et Scriptura sancta quod vere divina sit agnoscitur.Omnes enim de eadem iisdem verbis,iisdemque nominibus inter- pretati sunt, ab initio usque ad finem, ita ut et ipsi qui aderant, gentiles agnoscerent quod Dei nutu tunc Scripturae interpretat» sunt. Nec mirum,cum Hesdram sacerdotem inspiraverit Deus ad reparatio- nem Hebraeorum voluminum, sub captivitate Na- buchodonosor regis corruptorum. CAPUT VI. * (a) (Hatmo.) Hoc Irensei testimonium ac reveren- tiam divinarum Scripturarum posuimus, licet qui- busdam ecclesiasticis viris videatur apocrypbum,pro eo maxime quod Josephus, scriptor Hebraeorum, nihil tale afQrmat, sed in una eademque basilica scribit eos pariter*bontulisse ;quod et B.Hieronymus in prcfatione Pentateuchi oontestatur. Sed jam ad narrationis ordinem revertamur. CAPUT VII. De miraculo facto a ChrUtianis in exercitu Christia- norum, {Ifice, lih, IV, cap. 12 ; Eutropius. Oros, lib, c. xv ; M.Capitol.in Macrophil.) Igi tur Antonini temporibus, quibus tot mala illata esse referuntur, M. Aurelius, frater eju8,beUa infert Sarmatis ac Germanis;cuju8 exercitus dum siti periclitatur,quidam milites Chri- stiani qui aderant,supplicant :quorum supplicatio- nibus et pluvia large de ccelo perfusareficitexerci- tum, et fulmina crcbro coruscantia fugant eminus hostes.Narrant et hocgentilium historiffi ;sed,quod bocanoslrisimpctratumest,subticendodissimulant. CAPUT VIII. Antaninus regnavit novemdecim annis, Euseb. lib.y, cap. 10.) Interea moritur Antoninus; Co.mmodussucceditimperio.TuncJulianusapudAle- (aj Hoc Irenaei testimonium. De septuaginta Inter- pretibus hi8toria,ac testimonia multasuntqufflpai^ lim cum Irenceo conveniunt,partim vero non omni- no.Sed Justinus plane cum eo assentitur, cellulas- que illorum distinctas narrat, seque oculis vidisse testatur. Sed Aristaeus, gui ab Ptolemaeo ad Elea- zarum Hebraeorum pontificem eo nomine missus est, nistoriamque lotam complexus est, nihil tale com- memorat, neque Josephus, neque Philo item, quo- rum auctoritate Justinus utitur. De cellulis igitur eorum res controversa.in Latinis ctiam Hieronymo et Augustino. Sed totam de hac ipsa narrationera recte explicat Epiphanius in libello quem de men- »une scripsit . A xandriam suscepitsacerdotium.TuncPantfflnusstoi- cus, ibidem ecclesiastic® schol» rector,in disputa- tione dogmatis nostri disertissimus habetur ;qui Gdei calore succensus, usque ad Indiam citeriorem prao- dicat verbum Dei ;in cujus divlnae eruditionisschola Glemens Alexandrinus raaxime effloruit. TuncNar- cissus praesidens Ecclesiafe Hierosolymorum celebris habetur, prsclarus fide et opere signorum. De quo fertur, inter universa ejus miracula, quod miro et inaudito genere virtutis aquam in oleum convertit, quando fortein solemnidievigiliarumPaschffioleum deesset luminaribus. (Idem, c. 16 ejusd, lib.) Per idem tempus hostis generis humani,nihil unquam otii gerens, diversas et varias hffireses per singula quffique loca suscitat;in quibus maximum sui gene- l^ ris serpentem apud Asiam Phrygiamque producit, > Montanum, qui se Paracletum nominat,et mulieres quasdam secum Maxiihillam scilicet et Priscam, prophetissas esse velut exsuainspiratione confingit. Hic impie docet nuptias solvi, et jejuniorum leges primus imponit.Hic Pepusam et Thymium, oppida Phrygiffi, Hierusalem appellat,atque in hffic omnes congregandos decernit. Hic exactores pecuniffi sta- tuit,et,sub nomine obIationum,munera artificiosus. accipit. Hic salaria prffistat prffidicantibus verbum suum, ut, per hoc vincti,enixiusejusdoctrinffiprffi- beant operam. Sed traditur quod tandem ipse et mulieressuffiyipso dffimone,quo inspirabantur,ageQ- te, diversis temporibus laqueo vitam finierunt, exemplo Jud» proditoris.Sub hoc tempore etiam in urbe Roma regula ecclesiasticffi traditionis vexatur C por Bastum et FJorinum schis^paticos.Sed fuere tunc pcr Dei gratiam viri fidci et virtutis,qui tam pradi- clas hffireses quamschismaticosde8truxere,scriben^ tes adversus hffic libros vel epistolas, ut Irenffius, Melitides, Serapio, Apollonius, et Apoliinaris, et multi alii. CAPUT IX. (b) Quasstio oborta de paschali tempore. Interea,prffisidentibus Ecclesiffiegregiis sacerdoti- bus,subprincipeGommodo,VictorcapudRomam,De- metrio apud Alexandriam, Serapione apud Antio- chiam,apudCffl8areamPalestinffi Theophilo, etNar- cisso Hierosolymis, apud Ephesum vero Polycrate, quffistio non minima exoritur in provinciis Asiffi,veluti ex antiqu«i eorum observatione descendens, quod j) quartadecima luna putarent omni tempore Pascha (b) QudBstio oborta de pascfiali tempore. Explicata postea ac definita Ecclesiffi Romanffi synodo scilicet Romffl a Victore pontiflce habita, cujus sententiam reliquiffl synodi secutw sunt. Nam Hierosolymis a Narcisso,Cffi8areffl in Palffistina a Theophilo, in Gal- lia Lugdunensi ab Irenaeo, Gorinthi a Bacchilide,in Asia a Plasma, itcm Edessffi ab octo et decem epi- scopis, in Mesopotamia ab aliis, Commodo impe- < rante, synodus habita est ; idque contra Polycratia synodum, quam Ephesi habuit.Nicfflffi deniquefre- qucnti Patrum consensu canon edltus est, Epi- phanius tamen Theodoritus, quem etsi Socrates negat, Ambrosius et Gregorius Cappadoi; memine» runt. U1 HAYMONIS HALBtBSTAT. EPISC. OPP. PARS IIl. — MISCELLANBA. m observandum, quando scilicet Judieis pmcipitur A agnus immolapiyVelut necessarium conflrmantes^in quaounque die septimanie quartadecima lana venis- S6t,80lvi debere jejunium, oum talis consuetudo in aliis provinciis nunquam observata fui8set,vel Eccle- siis. Ob quam oausam conventus episcoporum et concilia convocantur^tam apud GsQsaream Palestine quam apud Romam, altercantibus Victore, romano pontiflcecffiterisque occidentalibus episcopiscontra Asiano8;et dicentibusquod non liceat aliquando,niBi in die Dominica,in qua Dominus surrexit, Domini- cum Paschffi celebrare mysterium, et in hac sola solvendum esse jejunium. B CAPUT X. Ratio PolyeraUSy cur velit Pascha qmrtadecima luna observari. AfHrmantibus econtra Asianis, et maxime Poly- crate, Epbesiorum episcopo^qui inter eos primatum agere videbatur, quodab illointemeratodie Paschm, in quOf secundum Evangelium,etiam ipse Dominus Buum Pascha eelebravit, nihil licet addere vel sub- trahere ut ultra quartumdeeimum diem vel infra ce- lebraretur ;praetendeniibus etiam antiquum morem etmflJorumtpaditionemyetdicentibusquiaPhilippus evangelista^qui cum suis (lliabus dormit in Asia,et Joannes Apostolus^qui supra pectus Domini in coena reoubuitynecnon et Polycarpus, discipulus ejus, ob- servaverunt;tandem autem,inspiratione dlvina plu- rimis in unum concordantibus et sanioris fldei et scientiffi episcopis ;promulgatum estsolemne decre- tum a Victore, romano pontince^de Paschfle concor- C (a) Delendum videtur et. dia, et (a} subacribenUbus veaerabitibq* ^h^co]^) Narcisso Hierosolymitano, TheophilK) Css&rieDBi, Irenso Lugdunensi^cum cffiteriaepiBeopi^Galliar^m, et conilrmantibus quod -in Dominica die fesuif^ tionis Christi mysterium Paseb* Mmi woiiBede celebrari. CAPOT XJ. (HAYMO.)Mihi autem videtur Rofi^ftaam GecleBliim prudenti consiiio et saniore sentenUa hoe pptii^ole* gisae, ne judaizare videremnr^ et Mosuoum^dhue vel flgurativum Pascha observare, si Buper (^w^ decimaluna solemnitatemPasehaQ oelebfem^e.Ud^io quia, finito veteri et typico.novum Pa9oha(3ir0tus instituit, et pro esu agni typioi tradidit ipua«cidati sui eorporis et sanguinis mysterium» eecie, no\)t agnum typicum non8umimus,sicjam Ognramn^* gimus, oum rem tenemus. Itaque ^t ittam quartide- cimi diei observantiam cum Jud$i8nojafaeia^us,99 quoque adversus Ecclesiam saevienle, martyres (a) Delendum videtur et. multi efHciuntur, praecipue tamei) apnd Aleian- driam, quoex omni iEgyptoac Tbebaid^, velDtin quoddam stadium pietatis, athlotsi duc6bajitvir> li^ quibus et Leonides, pater Origenis, pro Gde Gbristj capite plexus est ; qui tencrse adhuc «tatis supra- D dictum puerum dereliquit. GAPUT II. (HaymoJ Hujus scilicet Origenis vitam, et aetv, et dogmatasi quis vultpIeniusnQ6se,legatfiusebiuni (Lib. VI, cap. 13), de quo b«c iraBsfenmus ; qui de eo tanta et talia scribit^quanta et qualianon estdi- gnum huic caempendio inserere :maxime cum novQ- rimus prjcdictum Eusebiumaquibufldamecclesias- ticis viris aliquantulum notatum Ailsse, quod ui- mius fuerit in laude Origenis.Illud vere de eo bre- viter enarramus quod etiam orthodoxi quo<{ua et religioBi viri diilQtcri non poasuat. r HISTORliE SkCWM EPITOMB. -- LIB. VI. m GAPirr III. De Origene, (Efiseb. Hb. VI, cap. 23, 4, 5, 6, Hist, EccL Niceph. Hb. V, eap. 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 11, 12, 13, 14, 15, 16, f7, 18, 19, 29, 32, 33, HisL EccL) Origenes, Leonidis martyrifl filiud,et ipse fbre a pueritia voluntate mar- fyf, et forsitnn actn, nisi quia a matre surripiente fioete vestes ejii8,pia fraude prffipedituseat^magnam « Deo et manifestam gratiam scientifleconsequitur, potens ingrammafeia et ccsteris communibus litteris, t\ in omui philosophica eruditione apprime institu- Uis,maxime autemin lectione et doctrina divinorum tbluminum potentissimusillinstemporis et famosis- ^imus indagator.Hle ergo,pro magna et incredibili seientl» prsrogativa, doctor ecclesiffi apud Alexan- tfriam a Demetrio,ip8ius loci episcopo,constituitur, eatfae nitus inspirata, multis laboribus, multis qaoque expensis in opus notariorum sibi coacervarent, ai profectum universalis EcclesiaB.Hascergo mercimo- nia pretiosaihic vivus ex8tititthesauru3,comparare sibi scripta majorum et condere bibliothecam,ag- gregare libros in archivis templorum, magis quam nummos in arca. Audiant hujus temporis ecclesia- frivolas et pene inutiles scientiolasquibusoccupan- p sticae persona!,et rubore confundantar, qui a vesti- tur. Sed ecce, dum nimis Origeni intendimus, et ejus occasione hunc facimus excursum,contra legem compendii, pene caeterorum qui per idem tempus fucrunt, et verbo et exemplo juverunt Ecclesiam, obliti sumus : unde nunc ad narrationis ordinem revertamur. CAPUT IV. Severm regnat annis xviii. {Euseb, lib, vi, cap, 7, Hisi, Eccl.) Itaque Severo imperatore octodecim annis functo imperio,et tunc tradito filio ejus,AIexander quidem,dl}quo ante me- moravimus,confessionis titulo satis clarus,Hieroso- lymorum Ecclesiae subrogatur episcopu8,cum forte ex gente Gappadocum ubi orat prffiolars urbis epi- scopus^ Hierosolymam orandi gratia venisset, et omnibus divino oraculo innotuisset^talivoce coeJitus emissa : Suscipe episcopum qui vobis a Deo desti- natus est.Gaptus ergo non siniturad proprium epi- Bcopatum reverti, sed ibidem residere cogitur,cum tamen adhuc superessetpracdictusejusdemlociepi- scopus Narcissus,sed fessus senio,pontiricali mini- sterio sufficere nonpotens.IntereaScrapion quoque, Antiochiae episcopus, vir magnas eruditionis, cujus multa habentur opuscula, defungitur; cui succedit Asclepiades^et ipse unus ex praeclaro numero con- fessorum. CAPUT v. Antoninus regnal sepiem annis et sex mensibus, SedetAntoninus]mperatordiemobiit;cuisuccedit Macrinus.Quo in brevi consummato,id est post an- . num, successit imperator Antoninus ; cujus primo ^ imperii anno Zephyrinus romanus pontifex dicm obiit, Galisto succedente.Zcphyrinus Papascditan- nis octo ; quo etiam flnem faciente, prsesidet Urba- nus, qui et ipse post octo annos sedem reliquit Pontiano (Euseb. lib, vi, cap, 16, Hist, EccL), Sed et Antonino, quatuor annis functo imperio, succedit Alexander. CAPUT VI. (Haymo). Per idem tempus florent inEcclesiadi- sertissimi viri;quorum epistoias^quas ad se invicem dabant, tam facundas quam fecundas, Alexander, giis patrum tam impudenter etimprudenterrecesse- runt,quod servi facti sunt ancillarum,ambitioni8 et pecuni8e;et,qui potuerunt sublimesscripturasinda- gare fortassis facilius, quam msgores nostri (cum, illorum, diligeotia, exemplaribus copiosius abun- dent), proh pudorlnunc ad infima rerum etcontemp- tibilia,ad civiles causas.et loculos convertuntur.Sed haec hactenus.In iilis diebus Hippolytus cpiscopus, multorum conditor opusculorum, inter «Btera sua libellum de Pascha edidit, in quo etiam temporum canonemetdescriptionem quamdam pulchraratiooe depingit. [Beda :) Hic, decennovenalem circulum Paschae reperien8,primu8deditoccasionem Eusebio, qui de eodem decennovenali circulo tractatum c^ra- posuit. CAPUT VII. Alexander regnal xix. Interea,Alexandro imperatore defuncto, Maximi- nus Gffisar succedit.Iste primus ex militari corpore, absque decreto senatus, imperator efficitur. (Wem, ibid,) Qui dum odio adversus praBcessoris sui Ale- xandri domum, et matrem ejos, Mamm«am, pro eo maxime quod Ghristiana erat^et Origenem pres- byterum, quem, Romae accitum, et honorifice ha- bitum, ipse audierat, qui tunc non solum Aleiao- driae, sed toto orbe clarus habebatur, infestat; hac, inquam, occasione persecutionem commovet per Ecclesias, maxime adversus doctores ecclesia- rum. CAPUT VIII. Maximinus regnat tribus annis, Sed per Dei providentiam in brevi consommatus, simul fmem vit® et persecutionis facit. CAPUT IX. Post quem imperat Gordianus, Pontiano vero, Romano Pontifice, tunc fincm fa- ciente, succedit Antherus ; qui cum non amplins quam mense uno ministrasset, sacerdotium reli- quit Fabiano. CAPUT X. (Beda), Hic, testimonio Spiritus sancti in specie columbffi super caput ejus descendente, episcopus 853 BISTOBIiE SACKM EPITOME. -^ LIB. VII. 854 ordinatar; quod alii de eo, alii de Zephirino epi- A scopo factum fuisse trodunt {Euseb, lib. vi, c. 21 ; Niceph. Ub, \, c. 26, HisL EccL), Per idem tempus Africanus inter scriptores ecclesiasticos nobilis habetur. Hic multos scribit libros et epistolas, inter quos Matthei et Lucs in generatione Ghristi evi- dentissime ostendit consonantiam ; et Ghronicam ipse componit. CAPUT XI. Gordianus itnperat sex annis. Interea, Gordiano imperatore fmem faciente, Philippus cum Philippo illio suo succedit; hic pri- mus omnium imperatorum Ghristianus fuit {Euseb. e, 25, ejus. /t^.).Gui volenti interesse vigiliis Paschse, et communicare mysteriis, restitit Fabianus Papa, nec permisit, donec conflteretur peccata sua, et sta- -n ret inter pcenitentes. Hic post tortium sui imperii annum, cum millesimus a conditione Roms annus esset expletus, magnificis ludis celebrat Urbis na- talem. CAPUT XII. PhiUppus regnat annis septem, (Idemy 29.) Post hunc Decius succedit. Hic cum Philippum patrem, et filium interfecissct, et ob odium eorum infestus esset Ghristianis, persecutio- nem movet Ecclesiis : in qua Fabianus in urbe Roma martyrio coronatur; Gornelio succedente, qui et ipse resolvitur martyrio. In Hierosolymis quoque Alexander, vir eruditissimus, episcopus preclarus, e numero confessorum, post longsevas vit® veneran- dam canitiem, post multos cruciatus et vincula, inter ipsa vicissim sibi succcdentia tormenta dc- C ficit. {Beda.) : Tunc sanctus Antonius monachus iEgypto dicitur exortus. Interea sub Decio perse- cutio Ghristianis illata vehementer exarsit, et innu- merabiles sancti de utroque sexu, maxime apud Alexandriam, agones desudant; ita ut crederes prima persecutionum tempora renovari, de quibus Dionysius, Alexandrinus episcopus, in epistolis suis ad Fabianum episcopum plenissime, refert; qui et ipse Dionysius postmodum capitis plectitur sententia. Sed quia in area Domini etiam palese erant cum tritico, aliquanti . tunc ad primam judicis faciem Ghristum negant,ad arasprosiliuntytimentes magis bonorum temporalium direptionem,quam summum bonum amantes. De quibus praedixerat Dominus : quoniam qui pecuniam amant,haud difflcile labun- tur.Quo tempore Novatus, Gypriani episcopi pres- byter, exsurgit. (Cornel in epist. ad Fabianum AniiO' chix episcopum.) Hic, a juventute spiritu immundo vexatus, cum tempus a Domino apud exorcistas consumpsisset^ ccgritudinem incurrit gravem, ita ut desperaret : unde et jacens in lecto pro neces- sitatc aqua porfusus est, nec reliqua in eo, quas bap- tizati consequi solent, solemnitcr adimpleta suntj unde et Spiritum sanctum nunquam potuit pro- roereri. Hic Romam vcniens elatione tumidus^ spem salutis penitus, ctiam si digne pocnituissent, novo dogmate conatur lapsis adimere,ex quo et princeps efficitur haereticorum Novatianorum; qui, ab Ecclesia separati, novo nomine catharos, id est mundos, seappellavcrunt; ob quam rem concilium sacerdotale celebcrrimum in urbe Roma congre- gatur, cujus acta concilii sequens libellus expli- cabit. LIBER SEPTIMUS. GAPUT PRIMUM. {Erneb. lib. vi, c. 33, Hist. Eccl.) Sedentc itaque Gomelio Pontifice cum episcopis sexaginta nume- ro, totidemque presbyteris et piurimis diaconibus, contra Novatianorum hsresim disseritur vigilan- ter, statuiturque, suffragantibus utriusque paginas testimoniis, eos qui lapsi fuerant curandos esse ct D fomentis poenitentiffi medicandos, et Novatum, nihil habentem Gharitatis fraternas, cum reliquis sequacibus ejus ab ecclesia sequestrari. Exstat de bis epistola Cornelii ad Fabianum Antiochenum episcopum, et libellus Gypriani magnificentissime editas, quo et lapsos confirtat, et conlradicentes anathematizat. CAPUT n. Decius regnat annis duobu^ et iribus mensibus. {Idem, lib. vii, c. 1, 2, 3.) Interea Decius, duobus nec integris annis functus imperio, cum filiis pariter occiditur; quo tempore fertur etiam obiisse Origi- nem, cum plenus esset dierum,et pene septuagena- rius. Tunc Gallus cum Volusiano filio suo obtinet imperiura; cujus cum regnum florcret in initio, et cuncta ei ex sententia coderent, ad exemplum Decii sanctos viros, qui pro parte regni ejus Deo suppli- cabant, pc^sccutus est, cum quibus et prosperita- tem suam, et pacem fugavit. Per idem tcmpus quacstio oritur in AfricaB partibus, de heereticis re- baptizandis vel non; sed Gornolio caBterisque occi- dentalibus cpiscopis manet potius h»c sententia : post abjectionem dogmatis, sola eos manus impo- sitione purgandos. CAPUT III. Comelius sedii annis circiter tribus. Igitur,CorneIio per martyrium consummato, Lu- cius succedit; quo solis mcnsibus octo functoapo- stolatu, Stephanus lcvatur in antistitem,qui denon rcbaptizandis haBreticis similem Gornelio fert sen- tentiam. 885 JIAYMONIS HALBERSTAT. BPISC. OPP. PARS III. — MISCELLANBArf 886 GAPUT IV. A De Dimym, Alexandriae episcopo. Eo tempore Dionysius, Alexandrias itntistes, fa* ID08U8 habetur; qui multa et varia scribens, in- Sttructionum nobis et doctrin» copiosam materiam reiiquii. Exstat hujus ad Stephanum Papam epi- stola, de muiiis ecclesiasticis disserens causis. Gxstant et ejus litters quas contra Sabelliaoam hsrcsim prosecutus est, quse suo tempore exorta «9t, plena blasphemiis in Deum Patrem, et Domi- num nostrum Jesum Christum nogans esso ve- rum FiHum, nec primogenitum omnis creaturs, simul et Spiritus sancti auferens intellectum. CAPUT V. Gallus ImpercUor regnat duobus annUf nec integris, {Idem, c. 9, ejusd, lib,) Interea Gallus imperator " moritur, Valeriano succedente cum filio Galieno. Stephanus diem obiit. CAPUT VI. Xystw episcopus eligitur, Valeriauue maxime persequiturChrisUanoSyCum tamen primum benignus fuerit et humanus, post- modum vero seductus per quemdam magtc® artis mAgistrum^et principem magorum ^gyptiorum.De higus persecutione Dionysius scribit in diversis operibua suis (m epistoL ad Hennammonem), in quibus narrat prvclara gesta martyrum, et suam ipsius persecuUonom meminit, etcujusdam Asterii inter sanctos martyres clarissimi viri, et url^is Roms9 senatoris. Accidit hunc aliquando apud G£gyptum,et Phrygiam, et Syriam, et Cappadociam, et catera undique loca turbo persecutionis tam immensus et intolerabilis fuit, ut ex ipsa nimietate et atrocitate gestis marty- rum deroget Mem.(Niceph. lib. vu .c. 17. Hist EccL) Alii flagris discerpuntur, alii fodiuntur ungulis, alii flammis ignitis uruntur, alii gladio obtruncautur, alii patibulis afOguntur, alii praecipitantur in mare, alii post tergum vinctis manibus appenduntur, «t trochleis distenti membratim divelluntur, aliitestis flctilium vasculorum lacerantur, donec tota eorum eradatur cutis, alii dantur ad bestias, leones, ursos, pardos, tauros, apros, et ad omnes ferarum genus. Ipsi sacerdotes ecclesiarum nudantur inverecunde, huc atque illuc ab impiis trahuntur. Pro nefas! qus homicidis,aduIteris, venenariis,acsepulcrorum vio- latoribus fuerant fabricata,nunc episcoporum, pre- sbyterorum, diaconorum, csterorumque reiigioso- rum, colla constringunt ; ita ut criminosis nec vin- cula superessent, nec locus ergastuU. Tanta ergo sceleratiprincipissatellitibusineratlibidotorquendi ut vacarent per otium ad excogitandos novos crucia- tus. Quibusdam sub unguibus acutas infigunt arun- dines : quibusdam plumbum igne liquefactum dorso diffundunt, usque ad ioca pudenda quibus egestio naturalis procreari solet; feminisque candentis fcrri et exusti plumbi massffi, absque ullo humani- tatis respectu^per pudenda visceribus merguntur.Et si torlores alicubi duas vicinas arbords sibi invenie- bant, ramos ad se inflectebant, eisque singulis sin- gulos martyrum pedes ligabant ; qui rami cum ad situm suum naturali impetu referrentur, discerptis divulsisque visceribus, avulsa secum memlura rapie- A, bant. Tunc apud Antiochiam, inter ceteros agones, quoddam nobile factum est quod silere noQ deb^. Duo juvenes comprehen8iimmoIarecoguntur.AiaQt: Ducite nos ad aras. Qui cum abducti fuissent,manus suas supponentes igni : Si subtraxerimu8,inquiaDt, sacriflcasse nos credite. Et quoadusque caro omnis in ignem deflueret, immobiliter perdurant. Itaqoe, cumjam crudelitat^ satiatus imperator aliquantulum resipisceret proponi t edictum ut jam Chrbtiaai morti non tradantur, sed, dextris oculis ferro efTossis, et sinistrae pollice sauciato, sic permaneant. Sed cum statura EccIesiaB crudeli animadversione vastari, illum ffiternum ac pervigilem non lateret oculum, castigatainpaucis familiasua, adest continuo ultrix Dei dextera in imperatores Diocletianum ct Maxi* -. minum,quorum alter in Occidentc, alter in Orieote vastaverat Ecclesiam, ita ut, nutu divino subito pe^ mutati, deposita purpura cstarisqne imperialibus ornamentis, plebeii fiant ac privati post imperium. Tunc ergojam pervim etcontentionem Romaaoim- perio in duas procurationes diviso, Maximinus in Orientis partibus regnat, vi rapiens nomen Augustl, Gonstantius in Occidente. Hic Constantius erga no- stros clemenler agit. Sed et Maxentius, Mazimini fierculei filius, collegs Diocletiani, in urbe Roma dominium occupat, et exercet tyrannidem. Hic ma- gicana secutus artem, totam Roraam scelerum flagi- tiis et faece impuritatis replet, gloriam nobilinmob- scurat, senatores proscribit, matronis nobilibus abutitur. CAPUT III. ^ Regnum CanstarUii et Maximini. In Orienti vero atque iEgypti partibus similis esi ei per omnia Maximinus, exutus principeni,rabidum induit tyrannum, simulacra colit, auguria sectatur, impurus conviva et ebriosus^ omnique genere disso* lutionum fluctuans,hostis maximeGhri8tianorum,et persecutor ; quibus ignes, laminas, cruces, et sin- gulis membris specialia infert supplicia.lgitar de- cem annis hujus persecutionis devolutis, adest ite- rum divina providentia nostris, et quos per ignem probaverat, educilad refrigerium. Nam divina cor- reptus ultione idem Maximinus, subitoinflatus,» 6ceribus,distenditur,putrefactisquepostmodumvul- neribus, vermes ebullit, fetoremque intolerabilem exhalat. D CAPUT II. (Haymo.) Redivivum quodam modo per similcm morbum habemus nuno Herodem. Ille, quia Chn- stum persequitur, pube tenus inflatus scatetvermi- bus : et iste probroso eodem laborat exitu, quia P^'' sequiturChristianos.Actum siquidem pulchrodivin» 861 HISTORIiE SACRiE EPITOME. — LIB. VIIl. 86t oonsideraiionis intuitu, ut daretur iatelHgi quanta A sit capitis et membrorum connexio, quanta et quam indivisa sit Ghristi charitas, zelus ad Ecclesiam, dum eamdem iufert vindictam persecutoribus suo- rum, quam sui ipsius persecutori. {Euseb. lib.X3i,c. 9, Rist. EccL) Itaque, cum jam desperaretura medi- cis.sera ductus pGBnitentia, Maximinuslegem scribit ut cesset per8ecutioGhristianorum,etre«dificentur ecclesis. Tunc, velut sole terris reddito, relaxantur omnes vincti : et qui damnati erant per metalia, re- vehunlur, instaurantur ecclesiffl, sacerdotia repa- rantur, stupentibus gentitibus turmis de tanta et tamsubita rerum mutatione. Sed hano pacem red- ditam nostris Severus Maximinus, praefatiMaximini collega,in Orientis partibus atque^flgypto tyranni- dem exercenSy statim post sex menses perturbat. n Rursum adversus nostros perseculio instauratur, concitantur simulacrorum pontiflces in odia et ne- cem Ghristianorum. Quod ut aliqua justa ralione videatur fieriyConfinguntur acta qusdam vclutapud Pilatum de Salvatore nostro habita, in quibus adver- susCbristum omnis blasphemia conscribitur. (Idem, c. 6, 7, 8, e)md. lib.) Tunc rursum apud Tyrum et Phoenicen multi martyres agonizant, et per multa alia loca.Additquoque praBfatusSeverus Maximinus impietati sus, quod ad versum nostras leges sreis ta- bulis scribit, tanquam in (cternum mansuras, in quibus impie et superbe commemoratquodexGhri- stianorum persecutione esset temperies et terrae fe- cunditas abundantior. {Niceph, lib, vii, c. 21, 22 23, cum seq.) Sed his superbis legibus statim con- tradicitur a Deo, et res vertuntur in contrarium, et C pro ipsa nostrorum persecutione mox restricto im- bribus coelo, et facta intolerabili ariditate, fames ibi dira grassatur; aeris quoque temperies in tantam vertitur corruptionem, ut humana corpora pessimis ulceribus intumescant ; que ignis sacerappellantur. Igiturdus validissims pestes et lues populumdeva- stant, cum tamen, quod mirabile8,nec famesinali- quo, nec lues nostrisdominaretur. Unde postmodum ab omnibus Christiana religio vera et perfecta esse inclamatur, petiturque anostris subsidium alimoniffl et orationis. Addit quoque Deus Maximino hancjusta retributione confusionem : rebellant Armenii prius amici Bomanorum, propter nefaria cy us edicta ; quo- rum in bello et ipse turpiter fugatur, et exercitus interiit ense (Idem, c. 31 , 39, ejusd. lib.) Tunc sacer- n dotcs deorum 8Uorum,etdivinos,quorumresponsis bella mpverat, interflci jubet tanquam fallaces.Qui et demum vehementi «gritudine, etdoloribus inter- norum viscerum correptus, amissis quoque morbo luminibus, et tunc magis quid adversus Christum commiserit videns, vivendi finem facit, lata prius lege pro liberatione Ghristianorum. CAPUT IV. De Canstanlino imperatore. Per idem tempusexoritur Gonstantinus religiosis- simus imperator, Gonstantii «que moderatissimi principis,de quo paulo ante memoravimu8,filius et hsres, Romanum obtinet imperium. Hic in obser- vantia religionisomnes ante se imperatores exsupe- rat. Hic, ultimis persecutionum temporibus fere, cum vcllet Deus repropitiari sanctis suis, et Eccle* siam suam tranquilla pacis soliditatestabilire,Ghri- stianus efTectus, lieentiam dat Ghristianis concilia libere congregare,*et sdiflcare ecclesias,quasetipse plurimascon8tituerat,etplurimalargitur,divinocom monitus Spiritu, et hoc coclestl miracuIo.Gumesset pugnaturus contra Maxentium urbis Romffl tyran- num, etinde divinum auxilium deprecaretur, vidit nocte per soporem signum igneum in ccbIo, et astare angelum dicentem : Gonstantino, in hoc signo vinces. Itaque cum hoc signo in militaria vexilla transfor- mato procedit ad bcllum,idemque signum exauro fabrefactumdextera manusua gestans, et deprecans Deum, ut si tieri posset, illam dexteram suam non sineret Romano sangnine maculari ; prasstatque ei Deus, Maxentiu mque tyrannum , congredi parantem, cum universisnavibusquibus fluvium straverat, de- mergitin profundum.Tunc senatuspopulusqueRo- manus, tyrannica peste liberati, Constantinum ut suo; libertatis restitutorem excipiunt, faciuntqueei imaginem ob honorem triumphi. In cujus dextra idcm imperator signum crucis depingi jubet, et subter ascribi hujusvirtute Urbem restitutam esse libertati. Tunc legem scribit, conspirante etiamse- cum in hoc Liciuio, sororis su^b Constantis viro, et consorte regni, utab universiscolatur DeusGhristia- norum, qui sibi victoriam dedit et Urbi libertatem; quam legem et usqueadOrientispartesemittit,ubi adhucferbueratpersecutio.Tunc apertius indulgen- tia legitimi principis manifeste status EcclesiaMim reperari incipit, verbum et doctrina Ghristi libere propagatur, celebrantur festivitates, conveniunt episcopi, ecclesiflB dedicantur,persecutores quoque, per quos Maximinus impietatisfomentaconceperat^ jubenteprincipe, suppliciisexcruciantur; ipsius vero tyranni imagines sculptae vel pict® praecipitari ju- hentur, vel atro fuscari, aut coloribus oblitterari. Dum ergo sic proflcit Ecclesia apud Deum et homi- nes, et quasi qusdam imago coelestium habetur in terris,praefatus Licinius^ Augustoinvidens Gonstan- tino, quod ob maximam religionem in veneratione esset omnibus, et maxime Ghristianis,occuItasinsi- dias molitur. Sed,carens effectu^mox apertumbei- lum indicit, Ghristianos versa vioe persequitur, et, nova et inaudita crudelitate, missis in oarcerem ci- bum et potum interdicit : nolentesque sacriflcare novis ac monstruosis excrucians suppliciis, tradit lanionibus, ut porcorum more suspensos, et caudi- cibus superpositos, cffldant in frustra,etin maread pabulumpiscibus projiciant. Missos veroinexsiIi6m legitimis uxoribus spoliat, ac suis(a)satellitibusjun- git.Jam vero ecclesias fldelium,quas prius exstrui (a) Subaudi eas. aes HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS IH. — MI8CELLANEA. m proceperail^8ubvertH.Deftk|i]e,taivtaeJu8 tyrannide A Biaran statu iaovecHiiili ^ligevtiaiiMtiMo : qw metttB, GoDetantinue ire obviam parat, nee diffioul- deinceps eiimptibiis, privilegiie, hoftoriNsampliAre tas fit vtetoriffi, obl et causa ju8tior, et virtus emi- et eublimare proonfant. Hooueque^ Bweblm Cm- aeotior esBlot. Dejectoque tyranno Licinio, solidita* riensie. Reliqna Ruiinoe pereeifaitur. lem Romajii imperii eohie obtinet enm Filiis^ Dcole- ' fc. — LIBER NONUS. CAPOT PRIMUM. Sed his temporlbus, commoda pace et quieteEc- clesiis reddita, alius persecutionis turbo invehitur. Etenim Arias quidam^ Alexandris preshjrter, prava qusedam dogmatizat, et ab illa seterna et inefrabili Dei Patris subslantia vel natura Filium conatur ab- V scindere, dicens : Non semper Deus Pater fuit, non semper fuit Dci Verbum : sed fuit, quaodo Deus Pater non fbit, Dei autem Verbum ex non existenti- bus factum est. [Socrat. lib. i, cap. 14. Trip. Hist.) B&istens enim existentcm ex non existente fecit, quapropter fuit aliquando, quando non fuit. Creatura tantum et factura est Filius,neque similis estPatri secundumsubstantiam ; neque verus est, neque vera sapientia ejus est, neque verum naturaliter ejus Ver- bum est, eed unus quidem creaturarum et factura- tum est; abustveautem dlciturVerbum etsapientiay fkctus et ipse exlstens in^ proprio Dei verbo, et in Dei sapientia, in qua omnia et ipsum fecit Dejis. Unde convertibilis est, et mutabilis pcr naturam, sicut et universa rationalia. Peregrimum enim, et q extraneum, et remotum est verbum a paterna sub- 8tantia,et invisibilis Filio Pater. Non enim perfecte et integre novit Filius Patrem : neque enimperfecte videre potest ; nam nec suam substantiam novitFi- lius sicut est. Propter nos enim fiactus est, ut nos per eum,tanquam per mysterium, crearetDeu8,et Qequaquamsubstitisset,ni8i nosDeus facerevoluis- 8et.Nonergo naturaliter est Dei Filiu8,nec aliquam habet ad Deum proprietatem,quando non ipsumna- tur» mutabilis existentem propter moderationem di- tigenjs est, etvirtutemnon mutatam ad deteriusele- git ; cum,et8i Paulus et Petrus ad hoc pervenissent, nihil possent ah eorum filiatione differre. Hic ergo Arii blasphemus error Ecclesiam conturbat, quaeslio latius innotescit; quemAlexanderAIexandriuusepi- Bcopus persequens^Arium zelofidei innotescere fa- *^ cit. Sermo pervenit usque ad principem Constanti- num.Tunc illisx sententiasacerdotum apudurbem INicffiam convocat episcopale concilium : ibique tre- oentis decem et octo episcopis residentibus, caBteris- que honorabilibns per8oni8,phiIo80phis,acdiaIectI- cis, et opinatissimis quibuscunque scholasticis, Arium adesse jubet,.ac de ejus propositionibus et quaestionibus judicari. CAPOT II. Ex utraque historia pennutatum. Tune de fide ibidem subtiliterdisseritur ; errorque Arii condemnaturmanifestis Scnptorarura dietwm* bus : quia et Deo Filins naturaliter nnigeiiiius ^, Verbum, virtus, sapiontia sollus Patris,et Beasve* rus, sicut Joannes ait, 8plendorglori«5,ct ^pJrtttb* slanti» PatriB.Vemm, post dfntttmuto nmUwflqiw tractatum, placet omnibus 6iit»tJ(«ov «efrfM 4ebefe, id est ejusdem cum Patre sufjstatrfi» Ff Hutt coirff- tcri.Deferturad Constantinuin saoerdotarrt eoBCffl Bcntentia ; quam ille, ot a Deo prolatam, veuefatttr, el oontradicentibuecomminatnr exsilkrtn.Exempkni antem sententi», vel Nrc«n« fldfei ^t hBjWffiodi : GAPVT ni. (Rufin. lib. X, cap. 6, Hist. Ecdes. : Soena. h^. n, eap. 9. Hist. Trip.). CredimTis in nsmta Defom P«- trcm omnipotentem, omniumviBibiKumctinvisib^ lium, et in unum Dominutn Jesttin Christwn.riliBtt Dei, natum ex Patrc, unigenttum, Boo est,ei se^ Btantia Patris, Deum ex Deo, lumen ex lamine, De«m verum ex Deo vero, natum non factmn, 6|wo«mi hoc cBt ejusdcm cnm Patre 8ubsl«nti«, per 4««» omnia fticta snnt qttae in ccnlo et qo» iu tferrie, «pi propter nos homrnes, et propter nostram sefetem^i coelis dcscendit, et incamatus est, hoe est fac^^t Passus est, et resurrerft tertia die, et ascen^lf i< cobIos, inde venturuB judicare vivoset inortoofr,Di- centes antem : Erat aliquando, non erat anteqaM^ nascerctnr, vel non erat anteqnam fieret, ef!il:Qttit ex non cxstantibus factus est, aut ex alia «mbstanlii, vel ex Bubsistentla : dicentes etiem aut eofltttfibi- lem aut mutabilem Filinm Dei, bos an««ihetfi«li«^ catholica Ecclesia apostoHca. (Tkeod. lih. Hi^ «P*' lib. v, cap.i&. Hist. Tnp.) Hanc vettcrabilfter Weift trecenfi decem et octo episcopi amplcxisUBt, intef quoB magor adbuc crat numerus confcssorom CBrf- sti, et martyrum.Nam et JacobusquidfcmAfltloeWft Mygdoniffi, qui moTtuos resnscitavit, vivos cuiw**» et alia multa operatus est oitracura,PwIe9 qtwqw Neocasariee, castri positl juxta Eophraiiem,qtiiam- bas manus habuerat ligHtas, ignitoque feffo eom* bustas rabie Licinii,Papbnticiust}Uoque ^CjjJptlw, ex eorom numero quos Misaimianus, deXtWfroeew efPoseiB et siffistro pdliceBUcciso^,permefcriI«quipa9torovfum inepiscopatn permansit; cnjus hoc fertur facttnainslg«^,e*<^'°" nibus saeoulis admirandum : Filiam habuit, qu» com ei bene administrasset, virgo defftncl^ **M*^^ 866 HISTORIiE SACRiE EPITOME. — LIB. IX. 866 obituKQ ^Q9 veoit quidam dicena, se ei depositum cofBineadiisse ; rem gestam ignoraverat pater :per- qui^itnm iu tota domo quod poscebatur, nusquam inveaium e«t. Persistebat ille qui commendaveratt et Qetu et lacrynie perurgebat, eomminans etiam Bibi mortem} nisi depoeitom reoiperet.Permotu8 la* ciymi» ^UA «enes» ad sepulcrum Q\m properal, atq«e iUam namineclamitatsuo.Tunc illa desepul- cpo : Quid via ? ait» pater, Gommeadatum, inquit, illiue ubi po9ui8ti ?At illa,locum deaignans :illic in- vcnieedefosaum. R^ressus domum suam, deposi* tiim» ubi (iiia de sepulcro respooderat, repertum, tradit F«po3^nti. Sed et multa ejus referuntur alia ge8ta*Hi»et bujusmodi reverendissimi viri sederunt apud Nic«Baia« (Haymo.) Unde Indubitanter credi- nuie. pr«diQtam ibidem SYnodum a Spiritu sancto quadamdivini tus consideratione congregatam fuisse, ut 8Gilioet nobis poeterioribue, ac diumis, vel mo- derais. daretjur inteUigi fipmum esse ac catbolicum qvAdquid ibi de mysteno tldei promulgatum est. Ouod quidem tam divini, tamque spirituales viri lo- cuti 8unt, qui non erant similes nobis indignis et peccatoribos, qui propter injustitiam nostram in Scriptoris sanctis fallere possumus, et falli. Neque enim potuit Spiritussanctusfallaciamproferre, per qaos tanta et talia operabatur miracula.Igitur, Do- mino cooperante, et sermonem confirmante eorum seqnentibuB signis, quidam episcopi, etiam in ipsa synodo, et circa synodum, virtutes aliqua8,et signa fecerunt. {Bu/in, lib. x, eap. 3, Hist. Eceles.) Nam cum ibi phllosopbus qnidam.in arte dialectica insi- gnis, objectis qusstionibns fldei nostne occurreret, nec ab aliquoposset eoncIudi,quidamexconfe88ori- bus, simplicissims natur® vir^et nibi) aliud soiens nisi GhriBtum Jesum^* et hunc crueifhcara, pauds pbilosopho insultanti congreditur,expo8itaque sim* plicitate fldei quadam, eum ineffabili pietate mox permutat» et efTicit Christianum. Et tonc ostensura est phflosopho quia regnum Dei non in sermone, sed in virtute consiBtit. Ex Triparlita ki$kpria, jctum CansttMtinopoli. {Sozom, lib. I, cap, 4, Trip. ffistor.) Sed et Alexander Gonstantinopolitanus,vir admirandaecon* versationiSyCum quidam philosophi causarentur ad- versus imperatorem,quod novam in repnblicaintro. duceretcuhuram, et ipsi Alexandro opponere vel- lent de dogmate^ in nomine Gbristi operatur viriu- tem, imperalque mazkno eorum philosopbo, tanta spiritus yirtuie^ ne loquatur» ut una cum ejus ser- mone os illis penitus obstructum sit. Sed jam ad hfstortam revertamur. Dietata Nie»na flde, et tam ab ipso imperAtore,quamabepiscopiscommunioata, Eusebiue, Ni^omodi» prffisul« cum reliquis quatuor epifleopis, magia laventes Ario, nolunt subscribere YorbQm eepsqbatantialitatla, reprehendi8nte8,dioeii- tesque consubstantiale es8e,quod ex aliquo e8t,aut fx partitione, aut decisione, aut plantatione : ex A plantatione quidem,sicut ex radice germen : ex do- cisione vero, ut ex patre filLus :ex partitione autem, sicut ex massa aurea annuli aurei duo vel tre8 ;8ed secundum nullum horum, inquiunt, eet Filius Dei conBubstantialiaPatri, proptercaergo in fldeconsub- stantialitatiB consentiendum non est. Hos igitur damnat universalis synodus cum imperatore, etre- legatexsiliocumArio, etsectatoribusqjus. {Rufin. c, 7, 8, ejusd, lib.) Per idem tempus crux Domini ab Helena Constantini matre, religiosa femina, reperi- tur, ubi quondam antiqui persecutores in loco se- pulcri simulacrum Veneris coUocaverant; ut si quis ibi Gbristum vellet adorare,Venerem potiua adorare videretur. Invenitur et illo titulus a Pilato consori- ptusysed et ali» duas cruces.Tribus igitur crucibus n repertis, Macarius cyusdem loci episcopus, defixisin terra genibus, cum regina Deum suppliciter depre- catur, ut, qu2B illarum erux ad Dominicam gbriam fuerit innotescat. Tunc, adhibitis duabus semined cujusdam matrons corpori, nibil operator,adhibet tertiam,et mox exsurgena mulier,magnincatDeum. Percepto itaque evidenti indicio, regina templum mirilicum in eo loco «bi crucem repererat, statuit. Glavos quoque, quiboa corpua Dominicum fuerat aflixum, portat ad fllium. Ex quibus illo frenos et galeam aptat ad usum belli, adimplens Zacharie prophetiam, dicentis : £t erit quod in freno est sanctum Domino omnipotcnti. LJgni vero salutaria partexn defert filio, partem sibi reponit. CAPVT V. f% {Sozotn. lib, II, cap. 18, Trip. Histor.) De hoc ligno Sibylla dixit apud paganos: 0 ter beatumli- gnum, in quo Deus afHxus estl Pneterea prsdicti imperatoris mater oetogeaimo «Btatls su» anno de- cedit,multa filio pietatis mandataderelinquen8.QuB mox ille postponens, seduotus a sorore Gonstantia, et mnltis precibos ab eainterpeIlatu8,Ariumde exdi- lio revocari Jubet, et mitti ad episcopos, qui tuno forte Hierosolymis ad dedicationem ecclestae conve* neranl, fklemque ejus probari.Tuno ilie fidem seri- * p8it,qntt quidem sensum no8trum,etverba nostra, professionemque nostram oontinere videretur. CAPUT VI. {Soc. lib, lUy c^ 10, Trip. Bist.) Imperator au- tem^ adhuc de Ario exporiri volens, eum revooat Tv ad palatium ; qui, percunctatus de fide Nieasna, fl- cte subscribit,et prsstat Juramentum,quodam modo jusjjurandum arte deludens.Ferturque scriptam se- ctamsuam habuisse in charta quam sub ala ferebat. Unde vere Jurare se credidit, dicens se sic sapere eicut scripsisset. Grodens ergo imperator, suscipi enm ab Alexandro, Gonstantinc^Htano episcopo, in communionem Jubet.Quorenuente adhuc propter infamiam» et suspicionem hsresis devitante, jubet Gonstaatinopolim synodum eongregari. Ante vero unum coaeilii diem eonsUtutum, proBternens se Alexander sub altare, tota nocte clamat ad Domi- num» dicens : Judica» Domine, inter Saaebii minaa 867 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISG. OPP. PjVRS. ni.— MlSGELLANEA. 868 ct Arii jurnmcntum. Quo valde supplicante, prae- A pioetmalofino. Nam primo clericuset pbiloBophus suroptionem Arii et juramentum mendax mos vin- dicta Dei persequitur. Etenim. cum in crastinum matutinum ad ecclesiam properaret, episcoporum etpopulorum frequentiaconstipatus,human8e neces- sitatis causa ad secessum declinat ; ibique cum se- deret, intestina ejus atque omnia viscera in seces- sum cuniculorum defluxere. Tunc Eusebius Nico- mediffi cum csteris Arianis confunditur,nec propter causam Arianum dogma confunditur, sed ad tcm- pus occultatur. CAPUT \ii. (fl) Interea Constantinus iroperator, cum inNico- media degeretjanguore gravatus^in extremis bapti- zatus ; distulerat enim usque ad illud tempus, in insignisypostmodum ad idola convertitur. Et primo quidem pacificus relaxat episcopos de ezBiliis, et benigne agit adversus nostros;deinde persequitur, et infert 8upplicia.Hic,in odium Christi, Judsis per- mittit reparare lemplum Hierosolymis ; qui ex om- nibus provinciis collecti, nova templi fuadamenta jaciunt,qus subito terras motu corruunt divinitus, saxis ingentibus longe lateque dispersis. Et ne hoc casu crederetur factum^sequenti nocte in vestimen- tis cunctorum crucis apparuit signum.Quoattoniti miracuIo,pIuriroiChristo crediderunt.Hic etiam Ju- lianus ad cumulum nequitiffi summfficontraDeum, insigne Christi simulacrum, quod apud Gffisarcam mulier a sanguinis liberata profluvio collocaverat. Jordane hoc promereri desiderans. Qui, conditote- n satis impudenter deponitySuamque eodem lococol- a fl aa"V 01**1 1*1 ■*««* • ^^ 1<** * VI 1A A 8tamento,et tribus filiis hffiredibus constitutis,pri- mo, scilicet Constantino,in Hesperia ;secundo vero, scilicet Constantio, in Oriente ; juniore, scilicot Constante,Cffisare ordinato ;et in partibus Occiden- tis post quinquagesimuro quintum ffitatis suffi an- nuro, vivendi fincm facit, revocato prius Magno Athanasio in Alexandriam, proptor persecutionem Arianorum exsulante. Igitur Christianissimo impe- ratore defuncto, Arianum iterum dogma repullulat. Constantius imperator, seductus ab hffireticis, in eumderoerrorerodevoIvitur,etMagnumAthanasium veritatcm edocentem condemnat.In cujus persecu- tionepostmodum graviter conspirantibus hffireticis, et multa criroina intendentibus, universus orbis conjuravit,et comrooti sunt principes terrffi,gente8, locat imaginem,quffi igne de cobIo cadente postmo- dum fulminataest ;caputcum cervice una in terram est dejectum, reliqua pars hactenus ad jndicium fulroinis rcservatur. Tunc vero Pagani imaginem Christi confregerunt, quam postmodum Christiani recolligentes recondiderunt in ecclesiam. CAPUT IX. Ex conctlio apud Alexandriam. (Sozam. c. 19, Socr. c. 20, Trip. Hist.) Interea, congregatis apud Alexandriam paucis numero con- fessoribus, licct fidei merito multis, ad sedandas hereticorum procellas tractatur,quibusdam eorum, ad rigorem Ecclesiffi, dieentibus non debereeosre- cipi in sacerdotium qui se utcunque contagiene hae- •* .. . . K ^ T • r retica maculaverunt, ahis vero, ad compassionem, regna, exercitus, coierunt adversus cum. In cuius L , ^., ' , . j-. i . ^ ° ^* promulgantibusnon deberenegariaditumabjurato damnatione cum apud Mediolanum congregati sub- scribere cogerentur episcopi, quibusdam eorum de- ceptis, Pictaviensis minime consentit Hilarius. Unde et curo quibusdam aliis episcopis traditur exsilio. Inde apud Ariminuro synodus ab hffireticis congregatur. Ibi 6iioou responso numinis, sua) libidini placenies feminas di« ris) obliquis se rQBpexere vuitibus, ei ^ermonibuB notavere ; unde forsiian a beaio Hieronymo hunc sermonem hisioricum obliquavii. Sive auiem pro- pter hoc^ sive propier illud omiserit, nespio, Deus scii : unum scio, quia praeiermiitendus non erat* Unde nunc idoneum duxi vicem supplere Rufini, ei tanium hunc virum inserere narrationi, ut, quasi quodam cornu aureo mutilata hisioria, hiy us inser- tione reformeiur. liaque ea quos sparsim do eo di- ctata reperi, sufTragantibus ejus meritis in unum colligere breviler dispono. Sed jam ad hisioriam re- vertamur. Interea Theodosius pius imperaior com- munem seprsbens sacerdoiibus Dei, cxsiinciisjam hsreticis, in^pace ei quiete magna regii Ecclesias. {Idem, 33, 34 ejusd, lib.) Tnnc idola peniins de- gnftB 9800 Saturoo DeoeicjusToeatione, faciensque in iemplo pernociare, clausis januis, et iradiiis da- vibus, cum videretur discedere, per subierraneoB adiius simulacrum ingrediebaiur a tergo exesum, et parieii diligenier annexum, et mox supplicaniem et inieniam mulierem, quasi voce Saiumi advoca- bat.Sed ei aliae muJis paganorum fraudes tunc deiO' guniur. liaque dejecio apud Alexandriam ipso oa- piie idololatris, reliqoa idola conculcantuf, et veri Dei consirunntur ecclesiae. Inierea Valeniinianus in occiduis partibus, laqueo viiam flnlvit, dolc, nt ^lci- tnr, ducis sui Arbogasii. Posi quem Eugettius tyran- nus lialiam occupai. Theodosius inflammaiur td uliionem, et, consulto Joanne Anachoreta monacho, qui prophetico spiritu pollebat, Eugenium exduperai struuniur, templa geniilium subveriuntur. Tunc ^ tyrannom. tam armis confisus quam j^untis et ord- iionibus. Tunc de inimicis ad orieniem reveriitur, ibique Arcadium filium augustum cre&i, Honorium quoque facium imperatorem occiduis partibus dele« gai ; ipse vero jam subj ugatis hosUbus Jam eliminaiis idolis^ Jam sedaia Eccledia, posi decem et sepiem annos Romani imperii migrat ad Dominum, cuni piissimis principibus percepiurus premia meriio- rum.Hic Ruflnus ecclesiasticas historiffi finem fticit. Et nosquoque,finiiis persecutionibus^haeresibus con- sopitis, fundaia ei exsirucia Ecclesia, quia post enu- meraiionem ianiorum mariyrum,co jfessorum, doc- iorum, sive Pairum,nihiJ dignius resiat vel iilusirius, hic cum eo suscepii operis compendium ierminemus» apudAYexandriamingensiemplumSerapisdejiciiur, in quo tam vastum erat ipsius Serapis simulacrum, ut dextera unum parieiem,alterum lasva persiringe- ret ; quod monstrum ex omni gencre meiallorum, signorumque composiium feiebaiur. IIoc idolum dicebant siatutis diebus saluiari a sole, quoniam arte erat compo8iium,ui per fenesiram exiguam radius solisdirectus,08eilaLiaejuspopuloin8pcctanteiIlus- trarei. Sed ei in eodem iemplo signum solis ex subti- lissimo ferro fabricaium, magncie laplde dcsuper laquearibus infixo, ipsumquetrahontibus movebatur deorsum,ei ianquam ad saluiandum Serapim aliius elevabatur. Sed cum ad subveriendum hoc slmula- crum nostri insurgereni, paululum terriii reiardan- D Pathoi.,CXYIIL 88 87S HAYMONIS HALBERSTAT. EPISG. 01>P. PABS 111. — MISCELLANEA. 876 :■ f ; r ■BPB < ■ . ' s HAYMONIS HALBERSTATENSIS EPISCOPI DE VARIETATE LIBKORUM SITB DE AMORE GOELESTIS PATRIifi LIBRI TRE8 Nunc prtmum, ex editione Colmienti anni 1531 , ad prelutn revoeati. PROLOGUS HAYMONIS Cum sis unicum et sanctissimum vers humilitatis A et compunctionis exemplar, et huic mundo cruoi- ilxus, tibique mundus sit crucifixus, petiisti crebro, mi dominereverendissimePater Guiihelme, ut prata sacrarum Scripturarum omni cum velocitate percur- rerem,et ex tibi his flosculos perpetuos ad animas tuae salutem proficuos, tam de amore coelestis patrise, et quibus ad eam bonorum operum passibus pervenia- tur, quam etiam de timoro et quaiitate supplicii perquirerem : quatenus mortificationem carnaJiium desideriorum fontesque lacrymarum, compunctio- nemquecontinuam,largiente bonorum omnium lar- gitore, divinis excitatus admonitusque sententiis habere possis assidue. Scimus enimomnes qui cru- cilixam vitam tuam non incognitam habemus, quia postquam amundanisetpalatinis vinculis absolutus n es^ et terrena et peritura reliquisti, et ad pauperta* tem feliciter advolasti^ omnem vitam tuam huic mundo esse mortiflcatam, et a cunctis exterius in- teriusque vitiis expurgatam, necnon et ab omnibos sscularibus curis desideriisque carnalibns divino ab igne pleniter excoctam, et sine aliqua intermis- sione cum continuib gemitibus et lacrymis te ad pa- triam cursu velocissimo festinare porpetaam.Igitur, beatissime sancte, jussioni tuae inobediens non ausns f ui existere : nec volui omnino nec debui, licet elio- guis omnique ex parte vita et sermone ineruditus, tamen luculentissimae Sanctitati TuflB,proutauctor et fons luminis donare dignatus e8t,parere non dis- tuli, sed in tres libros nonnullaa sententias ex san- c*.orum Patrum opusculis excerptas distinxi. Primni namque continet libellus de Qualitate coDlestis pa- trise ; secundus vero, quibus sanctis h^ec vita beata acquiratur Operibus ; tertius, de Qualitate supplioii poenisque perpetuis. LIBER PRIMUS CAPUT PRIMUM. 0 De qualilale futurx ac peiyclux vitae, De fulura enim vita plus credendum est quam scri- bitur. Quia necpotest tanlura indc proferri sermone, quantum potest mente complccti. (Prosp.) Et minus concipitmentisquamlibetprofundacomplexio^quam C se habet rei ipsius magnitudo. Ergo futura vita cre- ditur beate sempiterna, et scmpiterne bcata,ubi est certa securitaS; secura tranquillitas, tranquilla ju- cunditas, felix a^temitas, leterna felicitas ; ibi amor perfcctus, timor nullus, dies seternus, alacer motas, et unus omnium spiritus de contemplatione Dei sui, ac de sua cum illo permansione secunis. Ubi ipsa civitas, quas est angelorum, sanctorum eihominnm congregatio beata, meritis fulgentibus micat eterna salus exuberat, veritas regnat. Ubi nec fallit qois* quam nec fallitur : unde nullus beatus eJicitur,quo niamnuIlusmiscradmittitur.Adquamquibononun operum consummatione pervenerint beatis aogelis 877 DE VARIBTATE LIBRORDM. — LIB. L 878 similes eruat,et simul cum Deo suo sine flne regna- bunt. Quod hic crediderunt, ibi videbunt, sui Grea- toris substantiam mundis cordibus contemplantes» stema ezsultatione gaudebunt. Dilectione divina ac mutua delectatione possessi Deo suo in ffiternum» et invicem sibi feliciter adhffirebunt, et in illa aetema vita omnes sancti Deum videbunt, ubi sine fine gau- debunt. Ibi gaudebunt, ubi prasmium reportabunt : ibirecepturi sunt prsemium, ubi non solum devictis, sed etiam finitis hostibus triumphabunt : ibi trium- phabunt ubi ulterius adversarium non timebunt.Ibi humanomm peccatorum tanla et tam perfecta erit munditia, ut habeant unde mundatori suo Deo gra- tias agant, non unde offensi aliquibus peccatorum sordibus erubescant. (Greg,) Quia ibi nec ulla pec- cata, nec peccatores erunt, et qui ibi fuerint jam peccare non poterunt. Ibi enim gaudent, et sine flne gaudebunt. Ibi hymnidici angelorum chori, ibi et societas supemorum civium, ibi dulcis solemnitas a peregrinationis higus tristi labore redeuntium.Ibi providi prophetamm chori, ibi judex apostolorum numerus, ibi innumerabilium martyrum victor exer- citus^ tanto illic Istior, quanto hic durius afflictus. Ibi confessorum constantia prsemli sui perceptione consolata. Ibi fideles viri quos a viriditatis suo ro- bore voluptas ssculi emoUire non potuit. Ibi sancta mulieres qu® cum sesculo sexum vicerunt (Pmp.)Ibi pueri,qui hic annos suosmoribus transcenderunt.Ibi senes, quoa hic setas debiles reddidit, et virtus ope- ris non reliquit. Ibi quicunque erant, etsi difTeren- tibuB meritis ab invicem distabant, omnes tamen una perfectione beati erunt. Quia singulis prflemia 8ua snflicentia erunt, et capere amplius praemiis Buis jam perfecti non potemnt : et in illa tanta bea- titudinis regione nec mcjora merita sibi aliquis ar- rogabit, quia arrogantia ibi nulla erit: nec superiori inferior invidebit, quia invidia ibi esse non poterit Et ideo si ibi erit distantia mansionum, summa in illis erit unius perfeclionis equalitas, quibus erit regni ccelestis una felicitas. Denarius quidem ille sequalis est illis omnibus quem paterfamilias eis qui operati suntin vinea jubet donari omnibu8,non ideo discemens qui minus et qui amplius laboraverunt {Matth. XX). [Aug,] Quo utique denario vita significa- tur sterna, ubi amplius alio nemo vivit, quoniam vi- vendi non est distantia, nec in ffiternitate mansura, sed mults mansiones diversas meritorum in unitate aeterna significat dignitates. Alia enim gloria soliSf alia gloria lunss^ alia gloria stellarvm .- stella enim a stella differt in gloria ; sic et resurrectio morluO' rum (/ Cor. xv). Tanquam stellae sancti diversas mansiones diverse claritatis^tanquam in ccelosor- tiuntur in rcgno, sed propter unum denarium nullus separatur a regno : atque ita erit Deus omnia In omnibus : ut quoniam Deus charitas est, per chari- tatem facit, ut quod habent singuli, commune sit omnibus. Sic enim quisque etiam ipse habet, cum amat in altero, quod ipse non babet. Xon erit itaque invidia imparia claritatis, cum regnaverit in omni* A bus unitas charitatis. (Greg.) Quamvis in illa retri- butione perpetua ea dignitas omnibus non sit, una tamen erit omnibus vita beatitudinis.Unde et per se- metipsum Dominus dicit : In domo Patris mei mansuh nes muttss sunt {Joan. xiv), sed tamen qui in eam con- ducti sunt,quamvis diversis horis venerint, unum ta- men denarium perceperunt.Qua itaque ratione conve- niant mansiones mults cum uno denario ? nisi quia diversas quidem beatori.m civium dignitates erunt, sed tamen unarequies sterns retributionis.Nam etsi dispar erit meritum singulomm, non erit diversitas gaudiorum.QuiaetsiaIterminu8,atquealiusamplius exaItatur,omnes tamen unum gaudium deConditoris sui visione Istificat : et semel illius beat® vitae facti participes, inexplebiliter auctorem beatitudinis su» P conspiciunt. Et merito suoe stabilitatis in fietemum felices efTecti, de sua permansione securi sunt, qui summum solidumque gaudium, quo inexplebiliter perfruuntur, de divina contemplatione percipiunt» ac Deo suo infatigabiliter et amanter inserviunt. Ita perfecte beati, ut nec cupiant beatiores fleri ultra nec valeant. Erit enim illis in illa beata patria, in- tellectus sine terrore, memoria sine oblivione, cogU tatio sine pervagatione, charitas sine simulatione^ sensus sine ofTensione, incolumitas sine debilitatei salus sine dolore,vita sine morte, facilitas sine im- pedimento, saturitas sine fastidio, et tota sanitaa sine morbo.' Ibi nec fletus ullus potest esse, nec ge- mitus. Habebunt ibi omnes sancti amorem perfe- ctum, timorem nullum, gaudium sempiternum. Ibi erit voluntas recta,cupidita8 nulla. Quoniam f^uendo C coelestibus bonis, ad quas pervenire cupiebant,nihii eis deerit quod ulterius concupiscant, et iUi perpetua regione securitatis ac pacis perfecte beati, nec timo- ris stimulos passuri sunt, nec doloris. Ibi erit om- nium Gdelium catholicorum salus plena, corrupti- bilitas nulla, et immortalitas beata. Ibi erit pruden- tiffi ac sapientie perfectio vera, remm omnium co* gnitio tota. Ibi quicunque salvus fuerit,perire ultrai non poterit, sed animus Deo subjectuSi cum came sibi subjectaregnabit in pace sempitema.Quffi autem lingua dicere, vel quis intellectus capere sufQcit illa supernae civitatis quanta sint gaudia^angelorum oho- risinteresse,(Grtf9.)cumbeatissimis spiritibus gloriae Gonditoris sui assistere, prffisentem vultum Dei cer- nere, incircumscriptum lumen videre, nullo mortii n metu afQci, incorruptionis perpetuffi munerelffitari? Nemo namque mortalium dicereautcogitare potest, quanta in illa perpetua regione sint gaudiajustorum, dicente Scriptura : Oculus non vidit, nec auris audi* vit, nec in cor hominis ascendit qux prseparavit Deut diligentilms se (/ Cor. ii). Diligamus ergo Deum, fratres charissimi, ejus videlicet mandata custo- diendo. Diligere enim Deum, mandata ejus custodire est. Ipse enim ait : Si quis diligit me, sermones meos ser* vahit (Joan, xiv). Et Joannes in Epistola sua ait : Qui dicit : Quia diligit Deum, et mandata ejus nan custoditf mendax est (/ Joan. ii). Curemus per omniji §7^ HAYMONIS HALpEESTAT. JSPISC mandata Dei, In quantuin Ipsc dederit cu^todire, el.oemosynas faciendO; orationibus.lacr^^mis, vigiliis jejuniisqueinsistendo.Bonaquibuscunquepossimus operandO; ea quas mala sunt declinando, et quse sanctk et Deo placita sunt, ipso adjqvante totis viri- bus operando, ut pervenire mereamur ad sanctam societatem angelorumcivium,aBternam Hierusalem : in qua est electorum omnium societas sancta^ so* lemnitas certa, requies secura, pax vera, vita per- petua. Ad quam illorum omnium qui in ea sunt meritis et precibus adjuli mereamur ascendere, eo donante qui per inflnita vivit saecula. Amcn. CAPUT 11. QnmU^ ekcU>rum sit gloria^ videre Deuin, (Beda.) Nullus sermo explicare, nullus valet sen- 8U8 comprehendere, quanta sint gaudia justorum cupQ accesserint ad Sion montem, et civitatem Dei viventis Hierusalem coBlestem^ et multorum millium angelorum frequentiam, ipsumque civitatis cjusdem artificem et conditorem Deum, non per speculum et in aanigmate, sicut nunc, sed facie ad faciem con- spexerint. De qua visione dicit beatus Petrus lo- quens de Domino fideiibus : /n guem nunc quoque non videntes creditis : quem cum vtderitis exallabitis ^titia inenarrahili et glori/icata (/ Petr. i). (Joan. Chrys,) Explicari non potest iilius laptitie magnitudo, ubi anima ad propriam generositatem regressa, cum iiducia cceperit jam videre Deum suum, cui congre- gaiio aancta ex angelis atque archangelis, thronis et dominatio^ibus, principatibus ac potestatibus as- sistet : qualie gloria sternum regem videre placatum nuUa voz dicere sufficit, nulla cogitatio comprehen- dere potest. Effugit enim omnem sermonem, atque omnem sensum humanae mentis excedit decus illud, illa pulchritudo, illa virtus, illa gloria, illa magnifi- oentia, illa majestas. 0 quam inefFabiliter felix ni- miumque beaius, qui Deum in illa perpetua regione videre meruerit, ubi sine flne cum angelis et ar- changelis feliciter gaudebit. CAPUT ni. Quod antequam sancti ad futuram perveniant beatitu- dinem, perfecte Deum videre non possint, (Prosp,) In illa beata vita quae futura est, Deum Bicuti est perfecte videbunt sancti, ubi et ipsi eruni yitae aeternae ac regni ccelestis consecutione perfecti. Caeterum si hic perfecte potuisset substaniiara Dei humana fragilitas contemplari, nunquam sanctus evangelisia dixisset : Deum nemo vidit unqttam (Joan. vi) ; non dixit : Nemo vidcbit. Denique ut evidenterostendcret vieioncmDei non negatam san- ctis hominibus, sed dilatam, quod in praesenti tem- porenegavit, in futuro promisit, dicens : Beatimundo corde quoniam ipsi Deum videbunt (Matth, v). Nec hic dixit, Quoniam ipsi Dcum vident. Igitur Deus, qui in hac vita sine alicujus alimenti assumptione nec potuit videri nec potest, in futura vita videndus est. Ibi est contemplationis divinaj spcranda perfc- cUo, ubi erii bonorum omnium plenitudo. £t ideo . OPP. PARS III. — MISGBLLANEA. m ^ contemplativa vita,in qua Creatorenj siium crealura intellectualis ab omni peccato purgata, atque ex omni parte sanata visura est, a contemplando, id est videndo nomen accepit. Quod si ita est illa vit^, ubi Deus videri potesi, ipsa contemplativa vita cre- denda est. In praesenti autem vita mi^eriis erroribus- que plenissima, Deum videri sicuti est non poss^, dubium non est. Nec moveat quod hic quoque ^ jusiis antiquis visum legimus Deup, quia non esi in hac humiliatione nostra sic visus^sicui in illa cla- ritate videnduscst. Quandoquidem in form^visibi- lis creaiuroi in qua pro dispensatione iemporum, ubi voluit,et quibus voluit, justis appamit, nec potuit nec potest videri,sed poterit cum ad supemam pa- triam peregrinatio nostra pervenerit, ei mortale no- T» strum immorialitas beata vestierit, atque ad coii- templationem divinam vel perceptionem CGelesiium praemiorum, omnes vere fldelee, fides ipsa, quae hic fuiura credebantur, impleta perduxerit. CAPUT IV. Quod hic per fidem potest, in futuro auUm pcierit Deus videri per speciem. (Prosper,) Aii enim sancius Apostolus : Petfidem ambulamuSf non per speciem (IJ Cor. v). Fides ergo esi per quam ambulatur, ei specieB que videiur. Quia in hac vita ubi per fidem bene vivendo profioi- mus, bonorum operum quodammodo passibusam- bulamus ; in fuiuro autem pervenientes ad ^eciem jam non erit quo velut proficiendo ulterius ambule- mus, sed ipsam speciem, ad quam per Qdem Bpiri* p talem ambulamus, pervenimus, insaiiabili dalecta- tione videbimus. In quantum auiem valet humana mens, quam suus Creator ad suam fecii imaginem, studeat etiam hic intelligibiliter Deum yidere per fidem, uteum plenius videat cum pervenerit munere ipsius Conditoris sui ad spectem. CAPUT V. In quaiita claritate ab electis suis videbitur Deus m regno suq, (Beda,) In ea claritate qua discipuli videruB^t Dq- minum fulgentem in monte {Matth* xvii), in e^ pet- raclo judicio ab omnibus sanctis in regno ano vi^e- bitur. Sed quod mortales adhuc, corruptibil$s digci- pulorum oculi sufferre nequiverunt, iuno per resu^ rectioncm jam facta incorruptibilis, potenter intoeri jj sufficit oranis Ecclcsia sanctoruro, de quas(iriptum est : Begem in decore suo videbunt oculi ejus (/*a. xxxiii). Deoorem illum, gloriam illam, pulchritudi- nem illam, magnificeniiam illam, virtutem illamB claritatem illam, mojcstatem illam, qgalis per om- nia sit, nulla vox hominum dicere potuit auipotesU [Joan. Chrys,) Conferamus oculos ad illum mooteiu in quo iransformatus est Chrigtus, ei videamu^ splendorem ejus, illum quo tunc transformationQ resplenduit, nec sic quidem inveniemus cunctam nobis illius clariiaiem futurique sa^culi gloriam pa- tcractam. Illa enira iransformatio facta est non in quantum bonorum futurorum veriias habeti aed ool DB TARIETATB LlBftOHUM. — LIB. 1. ^i quantum ferre oculi potoranl intuituni. Si enini in Etangelio dicit, quia resplenduit sicul sol {MattL xvii). iDcortmptorum autem gloria corporum, non hoc tantum Bplendoris emittit, quantum ex ista cor- ruptibifi luce procedit, nec talem lucem, qualem nunc mortales ocnli capere possunt, sed tantus erit fQtorffi lucis splendor,quantum corporeus ferre non possit aspectus^ cum tamen illum tulerit qui in montis transformatione resplenduit. Unde ostendi- tur, qnia tantura revelatum sityquantum ferre mor- talium oeuli potuerunt. Nec tamen tulerunt ex in- tegro, sed ceeiderunt, inquit^in faciem suam super t«rram, GAPUT VI. De rtsurrectione et vita sanctorum, Resargent igitur sanotorum corpora sine ullo vi- tiOySiiieuIla deformitate,8icut sine ulia corruptione, onere, difScoltate. In quibus tanta facilitas quanta felioitas erit. Recepti^ cum incorruptione atque im- mortaiitate corpo^ibu8,municipatum patri» ccslestis aecipient, atque ejus in ffiternum cives effecti, pro- missa prsmra reportabunt. Ibi eis exuberabit tanta Istitia, tanta eoBlestium gratia gaudiorum,ut remu- Aeratori suo pro tantis muneribus gratias agant,et nuUum fastidium ex ipsa afQuentia bononim perce- ptione sudtineant.Ibi non latebit perfecte beatos ali- quid secretorum, qui quod est longe prsestantius, ipsrtim visuri sunt mundis cordibus Deum.Quando- qaidem humana creatura ita perfecta erit,ut in me- Hud aut deterius nltra mutari non possit.Quidquid bie ham^nnis corponbusvitiandi8,autferarummor- sus ademerit, aut improviso casus abstulerit, aut malarum valetudinum genera diversa decerpserint^ aut humana crudelitas amputaverit, aut si ignis vel <|uflBlibei alia res aliquid debilitatis intulerit, aut ipda' senectus etiam sanis onerosa negaverit, hasc atque his similia corporum damna,una ibi resurre- ctio reparabit, atque ea corpora membris omnibus instaurata incorruptibilis sanitas obtinebit. Statum eticun iliius sanctsB resurrectionis ac perpetuee vitad CODsideremus, in quantum nobis considerare possi- bile est, et ut etiam vere est, comprehendere nul- his s^rmo sufnciet, sed quantum possimus ex his qnm legimus, et per «nigmata accipimus tenuem qtiamdamn opinionem de ea capiamus. Dicitur de ea qaodam loco : quod aufugiet ibi dolor, et tristitia, et gemitus. Quid hac vita beatius, ubi non est pau- pertatis metus,non «gritudinis leedit injuria? (Aug,) Nemo irascitur, nemo invidet, nulla cupiditas exar- descit, nullum ibi de8iderium,nullahonoris pulsat ex potestate ambitio, sed omnis vitiorum labes so- pita et penltus exstincta est, pax cuncta continet et Istitia. Trariquilla sunt omnia et quietajugis splen- dor et lux ; non ista quas nunc est,sed tanto splen- didiorytanto cIarior,quanto splendidior nunc sol est lucerna. NuIIa ibi nox, nulla? tencbrae, concursus nulltis nubium, nulla f^igoris, nulla ardoris asperi- ta0* Nonf eftt ibi seneotus nec senectutis miseria, A Bod oninc quidquid corruptionia est exsulat^et glo- ria incorruptionis cuncta circumdat. Unde per Paulum dicitur ; Ipsa crealura liberabitur a servitule corruptianis, in libertatem glorise filiormi Dei (Bam. VIII.) (Greg.) Electos enim nunc pcfena corru- ptionis aggravat, sed tunc incorruptionis gloria exaltat et quantum ad prsesentis necessitatis pon- «dera nunc in Dei niiis de libertate nihil ostendif. Quantum vero ad subsequentis libertatis gloriam, tunc in Dei famulis de servitute nihil apparebit. Greatura ergo servitute corruptionis exuta et digni- tate libertatis accepta, in (lliorum Dei glbriam ver- titur, quia unita Deo per spiritum^ quasi hoo ip- samquod creatura est, transisse ac subegisde de- olaratur. B CAPUT VII. Quod detrimenta angelicx ruinse ex sanctis reparan- tur hominibus, {Aug.) Ex redemptione homioum ruinae illius an- gelica3 dctrimenta reparantur. Et utique noverunt angeli sancti docti de Deo, cujus veritatis asterno contemplatione beati sunt, quanti numeri supple- mentum de genere humano integritas illius civita- tis exspectet. Propter hoc ait Apostolus : Instaurari omnia in Christo quas in cmlis sunl et quee in terris (Ephes. i). In ipso instaurantur quippe qus in ccelis sunt, cum id quod in angelis lapsum est, ex homi- nibus redditur. Instaurantur autem qu« in terris sunt, cum ipsi homines qui praedestinati sunt in mtemam vitam, a oorruptionis vetustate innovan- p tur. Illa enim superna civitas ex angdlis et hODii- nibus constat, ad quam tantum credimus huma- num genus ascendere, quantos illic contingit elec- tos angel08 remansisse, sicut scriptum est : Staitalt terminos gentium secundum in numOrum ange^o- rum Dei. CAPUT VIII. Quod electi in xteima patria cunctos recognoscunl bonos. (Greg.) Electi autcm in seterna pairia non solum eos agnoscunt bonos, quos in hoc mundo noverunt, sed velut viros visos ac cognitos recognoscunt bo- nos, quos nunquam viderunt. Nam cum antiquos patres in illa seterna hsereditate viderint,eis incogniti per visionem non erunt, quos in opere semper no- j) verunt. Quia enim illic omnes communi claritate Deum conspiciunt, quid est quod ibi nesciant, ubi scientem omnia sciunt?Nam quidam noster religio- sus vir,et vita valde Iaudabilis,cum ante hoc trien. nium moreretur (sicut religiosi alii, qui pr«eseateff fuere testati sunt) in hora sui exitus Jonam prophe- tam,Ezechielem quoque et Danielem eoepit aspicere- quos dum ad se venisse diceret, et depreseis lumi- nibus eis reverentiffi obs«quium praeberet, ex carne ductus est. Qua in re aperte datur intelligi, quae erit in illa incoruptibili vita notitia, si vir iste ad^ huc in carne corruptibili positus,prophetas Banctos, quos niihirum nmiquam viderat, ag&ovit. 883 HAYMONIS HALBERSTAT. BPISC. OPP. PARS III. — MISCELLANEA. m CAPUT IX. Quod beatorum animx moz ut corpore exeunt ad Chrutum pergunt, {Greg.) Quod nunc ante restitutionem corporum in ccbIo recipi valeant anim® justorum,neque de omni- bus justis fateri possumus, neque de omnibus ne- gare. Nam sunt quorumdam justorum anims quaB in coslesti regno quibusdam adhuc mansionibus diireruntur,in quo dilationis damno quid aliud in- nuitur^nisi quod de perfecta justitia aliquid minus habuerunt.Et tamen luce clarius constat, quia per- fectorum Justorum animo;, mox cum hugus carnis claustra exeunt, in ccelestibus sedibus recipiuntur. Quod et ipsam per se Veritas attestatur : Ubicunque fuerit corpus, illuc congregabuntur et aquilas {Maith. A nade pcrficitur. Sex quippe diebus in lege populus operari, septima quiescere : sex annis arare et me- tere, septimo jussus est cessare, quia et DomiDus sex diebus mundi ornatum perfecerit, septimo ab opere suo cessaverit. Quibus omnibus myBtice ad- monemur,quod hi qui inhoc8aeculo(quodsexsla- tibus constat) bonis operibus pro DomiDO instantf in sabbatum in futuro,id est^in requiem aDomino ineluduntur sternam. Quod autem septem diesdi- cuntur, multiplicem ejusdem requieiabundautiam designat, in qua prsmium illud sublime datur ele- ctis de quo Apostolus ait : Quod oculus wm mdit^ nec auris audivit, nec in cor hominis ascendil, qux prieparavit Deus diligentibus se (I Cor. n.) Porro ipse dies quinquagesimus, qui septem septiroanis xxiv). Quia ubi ipse Redemptor noster est corpore, n superest, et majori praB cseteris erat solemnitate iliucprocul dubio colliguntur et anims justorum.Et Paulus dissolvi desiderat et esse cum Christo {Phi- lip, i). Qui ergo Christum esse in coslo non dubitat, nec Pauli animam esse in ccelo negat. Qui etiam dissolutionem sui corporis atque habitationem pa- tris CQBlestis, dicit : Scimus quoniam terrestris do- mus hujus habitationibus dissolvatur, quod xdificatio- nem habemus ex Deo, domum non manufactam, sed (Btemam in caslis {II Cor. v). CAPUT X. Quodnunc animarum sola beaiitudine perfruuntur electi, post resurrectionem vero animarum simul et corporum. venerabilis^tempus futurae resurrectionis iQdicat,iD quo illa requies, qua nunc animae fruuntur electo- rnm, corporum quoque receptorum gtoria cumula- bitur. Quinquagesimus etenim annus in lege [Ut. xxv) Jubilaeus^ id est dimittens sive mutatus, appel* lari jussus est, in quo populus ab omni operatione quiesceret, omnium debila laxarentur, servi liberi redirent. Annus ipse majoribussolemniis.aclaudi- bus divinis eminentior ac ceeteris existeret. Merito per hunc numerum illa summaB pacis tranquillitas indicatur, quando (sicut Apoatolus ait) canente no- vissima tuba mortui resurgent,et nos immutabimur in gloria. Ubi cessantibus higus s«$culi iaboribuset /n»^>. \ i?i^««: »..«^ 1 1 ©rumnis,dimi8si8ommumculparumdebitis,msola {Qreg.) Electi autem nunc animarum sola, post- ,. . .* . . , w ^ i . w^^An,^ ,r^«« «♦:-•« ^^^^^ u^ *•* j. r divinaB visionis contemplatione cunctus electorum modum vero etiam corporum beatitudine perfruun- p i • * j i-.a • w n j j «»«. „» ;- ;..-« «„«^ \^ ^ « j * • j I L populus m ©ternum gaudebit, impleto illo deside- tur, ut m ipsa quoque carne gaudeant,in qua dolo- *^ *^ o * r res pro Domino cruciatusque pertulerunt. Pro qua quippe geminata eorum gloria scriptum est : In terra tua dupUda possidebunt (Isai.un). Hinc etiam ante resurrectionis diem de sanctorum animabus scrip- tum est : Datx sunt illis singulx stolse albas et dictum illis ut requiescerent ad modicum tempus {Apoc. vi), donec impleatur numerus conservorum et fratrum eorum. Qui itaque nuno singulas acceperunt,bina8 in judicio stolas habituri sunt. Quia modo anima* rum tantummodo,tunc autem binse stolae albae,ani- marum simul et corporum glorla laatabunfcnr. hAPUT XI. Quod per quinquagenarium perpetuitas fuiurx quietis nostras mysticc ostendatur. {Beda.) Non sine magno mysterio quinquagenarius numerus in datione vel gratiae vel legis observatus e0t.Nam quinquagesima die paschae,et lex in monte populo data est^et gratia Spiritus discipulis in coe- naculo missa est. Sed hoc nimirum numero perpe- tuitas futurae quietis ostenditur, in quo recte vel legis decalogus mandatur,vel Spiritus sancti gratia datur hominibus : ut aperte monstretur quia qui- cunque divinae legis jussa juvante Spiritus gratia perficiunt, ad veram profecto requiem tendunt.Ideo enim numerus quinquagenarius Bigniflcationi inter- nae quietia aptatur,quia ex septem septimanis et mo- rabili Domini ac Salvatoris nostri mandato : Yacate et videte quoniam ego sum Deus. CAPUT XU. Quod per sextam feriam prxsens vita, per sabbalum requies animarum, per Dominicam aietn gloria re- surrcctionis ostenditur. Septem etenim diebus universum tempus evolvi- tur.iSterna etenim dies^quae expleta septem dierom vicissitudine sequitur^scilicet octavaesthujusocto- narii numeri,causa est quod post sabbatum Domi* nus voluitamorte resurgere.Dies quippe Dominicus, qui tertius est a morte Dominica, a conditione die- rum numeratur octavus, quia sabbatum sequitur. Unde et ipsa Redemptoris nostri paBsio,et vera re- j) surrectio,figuravit aliquid de suo corpore in diebus passionis suae.Sexta enim feria passus est, sabbato requievit in sepulcro,Dominico autem die resurrexit a mortuis.Praesens etenim vita mibis adhuc sexta est feria, quia in doloribus ducitur,et in angustiis cni- ciatur, sed sabbato quasi in sepulcro quiescimus, quia requiem animae post corpus invenimus.Domi- nico vero die,videlicet a passione tertio,a conditione ut diximus octavo,jam corpore a morte resurgimus, et in gloria animae etiam cum came gaudemus. Quod ergo mire Salvator noster fecit in se,hocvera- citer signavit in nobis, ut nos et dolor in sexta, et requies in 8eptima,et gloria excipiat in octava. m DE VARIETATB LIBRORUM. -^ LIB. I. 88« CAPUT XIII. Qtue et quanla sit differentia inter duas vitas $ancUB Dei Ecclesias, (Aug,) Duas itaque vitas sibi diviniius prsedicatas commendatas novit Ecclesia : quanim una est in fide, altera in specie. Una in tempore perogrinatio- nis» altera in ffiternitate mansionis ; una in laborc, altera in requie ; una in via,altera in patria ; una in opere actionis, altera in mercede oontemplationis ; una declinat a malo et facit bonum, altera nullum habet a quo dieclinet ma1um,et magnum habet quo fruatur bonum. Una cum hoste pugnat, altera sine hoste regnat ; una fortis est in adversis^altera nibil sentit adversi ; una carnales libidines frenat^altera A CAPUT XV. Nemo perfecte heatus esse potestf antequam ad futu^ ram perveniat beatitudinem. (Prosp, In praBsenti autem vita quantalibet quis excellentia sanctitatis emineat, quantalibet quis eminentia perfectionis excellat, potest quidem fieri pro modulo hujus vit® perfectus,sed non est sicde Bua perfectione 8ecurus,ut non debeat de casu esse sollicitus : et utique ubi est solliciludo non est ab- soluta beatitudo,qua3 nequaquam perfecta credenda est,8i secura non fuerit,nec secura erit nisi omnem sollicitudinem securitas ffitema consumpserit.Qua- propter qui dicuntur in hac vita beati, spe beatitu- dinis futuri beati sunt ; ipsa autem re non hic, sed ..,,...,,,. .^ , , . in illa vita beati futuri, quia ibi omnium beatorum Bpirituahbus delectationibus vacat ; una est vmcen- beatitudo perfecta erit, ubi hnmana natura sui glo- di cura solhcita,altera victori(B pace secura ; una in « ^iam Conditoris et suam perfecte beatificaU visura est, atque ei sine ullo defectu bu» beatitudinis ad- tentationibus adjuvatur, altera sine ulla tentatione in ipso a^jutore Istatur; una subvenit indigenti, altera ibi est ubi nullum invenit indigentem ; una aliena peccata,ut sua sibi ]gno8cantur,ignoscit ; al- tera nec patitur quod ignoscat, nec facit quod sibi poscat ignosci. Una flagellatur malis ne extollatur in bonis,altera tanta plenitudine gratisQ caret omni malo,ut sine ulla tentatione superbias clareat sum- mo bono.Una bona et mala discernit,altera sola qus bona sunt cernit.Ergo una bona cst^sed adhuc mi- sera, altera mclior et beata. CAPUT XIV. Quod per quadragesimalem afflictionem vita prxsens, per qutnquagesimam aetema laetitia ostendatur, (Beda.) Sancta Dei Ecclesis in quibusdam suis membris adhuc pro seterna requie laborat in terris, in quibusdam vero omni finito labore cum Christo jvm regnat in coelis. In memoriam utriusque vitae consHtuere patres nostri gemina hsc congrua reli- gionis solemnia, quadragesimam videlicet afflictio- nis et jejuniorum,in8tante jam Dominic® resurrec- iionis tempore,gaudiisque paschalibus, ut per eam nobis BiepiuB ad memoriam revocarent,quia per la- bores et continentiam,per vigilias et orationeSy per cstera quae Apostolus commemorat {Rom.w) arma Jnstitiae, ad vit® immortalis prsmia debemus at- tingere. Porro quinquagesimam ab ipso Dominic® resurrectionis die inchoare, et gaudiis potius lau- haBrebit. CAPUT XVI. Tunc omnium electorum perfecte erit cor et anima una^ quando Deus erit omnia in cmnibus, (Beda,) Sicut in primordio nascentis Ecclesias in Hierosolymis quondam multitudinis credentium erat coret anima una, et erant illis omnia communia (Act, iv), ita in illa summffi pacis visione multitudini . credentium Deum erit cor et anima una, diligendi ac laudandi eum, cujus se gratia viderint esse salvatos : et ibi veraciter erunt omnibuB omnia communia, quia, sicut Apostolus ait, erit Deus om- nia in omnibus (I Cor. xv). [Prosp,] Ibi omnes qui- C cunque fuerint unum corpus erunt,et singuli de sua et de singulorum felicitate gaudebunt.Hsec est vera et beata unanimitas sanctorum angelorum et homi- num beatorum in illa perpetua regione, quibus est una voluntas gloriam regni Dei dicereyCt poteniiam virtutis ejus eloqui. CAPUT XVII. Quod sancta Hierusalem ccelestis ex parte xtema^ et ex parte captiva sit, (Aug.) Sancta Hierusal^m coelestis ex parte setcr- na ; et ex parte captiva est. In angelis seterna, in hominibus captiva. Non enim omnes illius civitatia cives captivi sunt, sed qui inde peregrinantur ipsi captivi sunt. Homo cujus estHierusalem,8ed vendi- tus sub peccato, factus peregrinus. Sicut enim po- dibusque divinis, quam jejuniis voluerunt esse ce- D P^^^^ i^^^ ^^ terra Hierusalem in captivitate ductus lebrem, quatenus annuis ejus fcstis dulcius admo- neremur desiderium nostrum ad obtinenda festa, qusB non sunt annua sed continua, non terrena sed csleBUa semper accedere fixumque tenere.Quia non in tempore mortalitatis hujus, Bed in (eternitate futurs incorruptionis vera nobis quffirenda felicitas, vera est invenienda solemnitas, ubi cessantibus eunctis angoribuB tota in Dei visione ac laude vita geritur. Juxta hoc quod Propheta, corde pariter et carne in Deum vivum exsultans, aiebat : Beaii qui habitant in domo tua, in sxculum saeculi laudabunt te (PssU. Lxxxin). est in Rabylonia,et post septuaginta annos rediit ad civitatcm suam : septuaginta anni significant omne tcmpus quod septem diebus evolvitur; ita cum transierit omne tempus tunc redimus et nos ad pa- triam nostram, aeternam Hiernsalem,ubi sunt cives nostri angeli, ab ipsis nostris peregrinamur in terra. In peregrinatione suspiramus, in civitate gaudcbimus. CAPUT XVHI. Quam ardenter desiderare dehet regionem suam coeles- iis patriae peregrini, (Aug.) Ccelestem ad patriam peregrinus ille ar- m HAYMONIS HALBEttSTAT. EPISC. OPP- PARS Tlt. — MISCELLANEA. denter redire deBidarabat, qui dolens gemensque dfoebdlt : SiU mihi! quia incolatus meus tonginquus facUu esi {PsaL cxix). Ac si diceret : Domine, mul- iiiin a te recessi, peregrinatio mea facta est longin- qva. Nondum veni in patriam illam ubi cum nullo malo victufus sum. Nondum veni ad illam socie- tatem angelo^um ubi scandala non timebo. Quare antem nondum sum ibi? quia incolatus meus lon- gfnquus faetus est.Incolatus pieregrinatio est. Incola dicitur qui habitat in terra aliena, non in civitate sua. Longinquus factus est inoolatus meus. Et ubi longinquusT Aliquando,fratres mei,cum pcregrina- tor homo inter meliores vivitque, in patria sua Ibrte viveretysed non sic est quando de Hierusalem illa coelesti peregrinamur. Mutat enim homo pa- triam, et aliquando illi in peregrinatione bene est. In^tenit amicos fldeles peregrinando quos in patria invenire non potuit ; inimicos habuit ut de patria pel- leretur et peregrinaretur,invenit quod non habebat in patria.Non sic est patria illa Hierusalem ubi om- nes boni, quicunque inde peregnnatur inter malos est. Nec recedere a malis potest iiisi cum redierit ad societatem angelorum^ut ibi sit inde peregrina- tur^ubi omnes justi et sancti qui fruuntur verbo Dci sine leotione, sine litteris.Quod enim nobis per pa- ginas scriptum est^per facicm Dci illi cernunt.Qua- lis patria? Magna patria,et miseri^peregrini ab illa patria.Sed quid ait iste ? Longinqua facta est pere- grinatio mea. lete jam volens redire coguoscit infe- hcitatem peregrinationis suae^ quia cognovit illam ; redit, et ad beatam desiderat asoendere patriam. CAPUT XIX. Qualiter plangere debent captivi patriam suam xter- nam Hierusalem, (i4ti9.)Gemamu8 omnes, gemamus singuli in hac captivitate, in hac mortalitate, suspiremus, desi- deremus patriam nostramHierusalem coclestem.Ten- damuB ad Conditorem nostrum, ejusdem civitatis flabricatorem,potamus ei bononim operum snmptus, ut mereamur pervenire ad eum, et in domo ejus habitare omnibus diebus vitse nostras, hoc est pe- A lenni vila.Uanc domum ffiternam,quam ex Deo ba- bemus in coDlis,diligebat iUe ({ui dicebat : Donaae, dilexi decorem (}omtis tuse^ et tocum habitatumit gUh riw tux (PsaL lxxxiii). Et iterum : Quam dUecta tabernacula fua, Domine virtutum ! Coucupiscit et deficit anima mea in atria Domini, Quia melior dia una in atriis tuis super millia {Ibid.) Nam et ipse ad Dominum sitienter pcrvenire desiderabat, cum dicebal : Silivit anima mea ad Deum fontem vivum. Qu^ndo venam et apparebo ante faciem Dominif (Psai. xLi.) In liac enim positi peregrlnatione plore- mus coram Domino qui fecit nos, quia ipse Domi- nus Dcus noster. {Aug,) In hac aerumnosa retenti mortalitate cum oninicontriiionecordisetcorporis redire desideremus ad illam supcmam Hierasalem, P quae est mater omnium nostrumAb illa peregrina- mur in hac miseranda vita, ad ejus reditum suspi- rcinus. Tandiu miseri et laborantes sumus, dooec ad illam redeamus,ubi videre. possimus Deum deo- rum in saucto monte Sion. GAPUT XX. Quod nenio morlalium dicere potest qtumla justmm sint gaudia in coelo. {Aug.) Humanus sermo nec expHcare potcst ncc cogitare quac et quania sint gaudia in CGelD,teslanto Paulo apostolo : Quod oculns non viditynec au.is au- divitfUCC in cor hominis asccndit^qux prxparoiiii Deus diligentibu^ se (I Cor. ii). Diligamus igitur ex toto corde omnibusque viribns Deu.m,ipsam quam electis suis proniisit beatitudinem desiderantes. Terrena omnia et transitoria nobis pro amore Cislefitifi pa- C triae vilescant, totis anims viribus tendamuB illuc, internis cordis aiTectibus suspiremus illtic.Petaisus omnes cum lacrymi8,petamus singuli Deum,ut in- habitemus in domo ejus omnibus diebus xite nos- traB,et mereamur vidercbona ejus in tcrra viventinm. Hsc de qualitate futurae beutitudinis,ex divinis san* ctorum Patrum libris pauca excerpta sufQciant.NuQC igitur quibus ad eam bonorum operum passibus currendum sit, adyuvante Domino carpendo florw ex catholieorum Patnim edictis demonstremQ9, LIBER SECUNDUS CAPUT PRIMUM. be taude charittUiSf et quod ipsa sit mater omnium virtutunu {Aug.) Gharitas est mater, fons et origo omnium Banctarum virtutum, et omnis prmcepii finis. De qua dicit Apostolus : Finis autem praecepti est cha- titas de puro corde et conscientia bona^ et fide non ficta (/ Tim, i). Ad charitatem autem refcrtur omne prfficeptum. Unde Dominus ait : Hoc est prxceptum meum ut diligatis invicem {Joan. xin). [Greg.] Omne enim mandatum de sola dilectione est, et omnia uBnn^ praeceptum sunt.Quia quidquid pren^epitur in D sola charitate solidatur.Ut enim multi arboris rami ex una radice prodeunt, sic multa virtotes ei una oharitate generantur. Noo habet aliqnid viriditatis ramuB boni operis, si non manet in radice ohartta- tis.Prfficepta ergo Dominica et muHa 8ttnt,ei onum. {Aug.) Multa per diversitatem operis,unum in radice dilectionis. Gharitas quippo Dei esty et proximi. Et utique in his duobus praeceptis tnta iex pendet et pro* pheta.Adde Bvangelium,adde apostoIoB; non enim abundo vox ista : Finis prxcepti esi charilas (/ Tim. i). Et : Deus charitas est, ei qui manet in (^ritate (dicente apostolo Joanne) in Deo maneli et DeMS m eo (/ Joan. iv), [Prosp.] Est autem- charifas recta m DE YARIETATE LIBRORUM. — IIB. D. m Yoluntasabomnibustcrrcnisacpraosentibusproraus A nc lu allcri farias. Etpcrsnmetipsam Verilasdicit: aTersaJunctaDeoinseparabiliterjet unita igni quo- dam sancti Spiritus a quo est, et ad quem refertur, incensa. Inquinamenti omnis cxtranea, corrumpi nescia) nullovitio mutabilitatis obnoxia, supra om- nia quae camaliter diliguntur excelsa^ alTectionum omniam potentissima, divina; contemplationis avi- da, in omnibus semper invicla. summa actionum bonarum^ salus morum^ finis coelestium prscepto- rum, mors criminum, vita virtutum, virtus pugnan- tium, palmajustorum^ anima sanctarum mentium, causa meritorum bonorum, prsemium perfectorum. In peccatis suis mortuos suacitat, languentes sanat, perditos instaurat, spem desperatis inspirat ; paci- ficas menles inhabitat, fructuosa in pcenitentibus, Quss vuHis ut facianl vobis h&mineSf ita et vos facUe illis {Matth. vii). Quibus duobus, sciiicet utriusque Testamenti mandatis per unum malitia compescU tur,per aliudbenignitas prsrogatur; ut malum quod pati non vult quisque, non faciens cessei a nocendi operc. Ut rursus bonum quod sibi fieri appetit im- pendens,erga utilitatem se proximi exerceat ex be- nignitate. Sed hs nimirum duo dum sollicita inten- tione cogitantur, corad innumeravirtutumministe- na tenditur ; ne vcl ad inferenda qus non debot> desideriis inquieta mens ferveat,vel erga exhibenda quae debet otio resoluta torpescat. Nam cum cavet alteri facere quod nequaquam vult ab altero tolcrare, solllcita se intentionc circumspicit, ne superbia ele- Ista in proflcientibns, gloriosa in perseverantibus, tk vet, et usque ad despectum proximi animum de- victoriosain martyribus, operosa inomnibusomnino fidelibus. Quam fides concipit, ad quam spes currit, cui profectus omnium servit. Bx qua quidquid est boni opcris vivit, sub qua obedientia crescit, pcr quam patientia vincit,propter quam carnalia blan- dimenta devotio reiigiosa oontemnit, sine qua nul- lus Deo placuit, cum qua necpotuitaliquis peccare nec poterit.Hsc estcharitasvera,germana, perfecta, (fuam excellentiorem viam nominat sanctus Apo- stolus (/ Cor. xii). £t vere ipsa est via qxms ducit per se ambulantes ad patriam. Quia sicut sine via nullns pervenit quo tendit, ita sine charitate, qua dicta est via, non ambulare possunt bomines sed errarc. GAPUT n. Qtuxi charitas. ad innumera bona muUiformiter ex* tendatur. Plenitudo legis, ut Paulus ait apostolus, dilectio esi {Rd sine charitate nulla bona prosunt. {Prosp )Paulusinquitapostolus:St/in^tttf Aommtfm loquar et angelorum, charitatem autem non halmero, factus sum velut ors sonans, aut cymbalum tinmens (/ Cor, xiTi).Hominum vel angelorum linguas inanem facundiam quorumdam significatam debemus acci* pere, qui docendi officium vanitate placendi magis quam consulendi charitate suscipiunt, etdictasua irascentis scBviret. Charitas Phinees brachium in C magis cupiunt laudari quam fieri; necdesanctitate ultione peccantinm erexit, ut arrepto gladio coeun- tes transflgerety et iram Domini iratus placa- ret. Charitas Jesu exploratorem docuit, ut et prius contra falsiloquos cives veritatem verbo defenderet, et hanc postmodum gledio contra hostes alligaret. Charitas Samuel et in principatu humilem praebuit, et integrum in dejectione servavit, qui cum perse- queiptem se plebem diligeret, ipse sibi testimonio exstitit, quia culmenex quodejectus est non amavit. Charitas Daviil ante iniquum regem, et humilitate commovit ad fugam, et humilitute replevit ad ve- niam, quia persecutorem suum et timendo fugit ut Dominum^ et tamen cum potestatem feriendi repe- rit, non agnovit inimicum. Charitas Natban etcon- operis,sed de sermonis elucubrati venustate aolliciti sunt. Merito hitales sramento sonanti,aut tinnienti cymbalo comparantur,qui in modum tinnientissra* menti vel cymbali praeclara quaeque magis appetunt sonare quam facere. Et si hahuerOy inquit Aposto- lus, prophetiam, et noverim omnia mysteria ei mnm scientiam: et sihabuero omnem fidem ita ut mnUs transferam, charitatem autem non habuero, nikU sum (Ibid.), Non ad hoo ista dicit, quasi aliqua bona sine charitate habere aliqui possint, sed quia nihil prosint habentibus ea, si a charitate defecerint. Et si distribuero in cibos pauperum omnes facultates measy et si tradidero corpus meum ita ut ardeamt cka- ritatem autem non habuero,nihH mihi prodesl [Ihi^)- trapeccantemregeminauctoritatemliberaeincrepa- n Gharitas ergo babenda est ipsa et sectanda, sme tionis sustulit, et cum regis culpa deesset, in peti- tione humiliter stravit. Charitas per Isaiam nudita- tem carnis in prsdicatione non erubuit, et subducto carnali velamine mysteria supema penetravit. Cha- ritas Heliam^ quia fervoris zelo vivere spiritaliter dociiit, ad vitam quoque et corporaliter abstraxit. Charitas Eliseum, quia magistrum diligere simpli- citer instituit, magistri spiritu dupliciter implevit. Per charitatem Jeremias ne in iEgyptum populus descenderet, restitit ; sed tamen et inobedientes di- ligens, quo descendere prohibuit,et ipse descendit. Charitas Ezechielem^quia prius a terrenis desideriis qua nec eleemosyns» nec occisio corporis, nec illa omnia superius dicta, vel alia qualibet bona perducunt aliquos ad salutem. Quia qusBlibet bona actio vel passio, nisi ex fide, quae per dilcctionem operatur, exstiterint, nobis prodesse non potejunt. Quapropter nihil eis peccati damnabilis remanere poterit, nec deerit aliquid boni, quibus charitas, omnis inquinamenti mundatio, et bonorum ommuni mater, adftierit. 8&a DE VARIETATE UBRORUM. — LIB. H. 8M CAPUT VI. Qualiter verba beaU Pauli apostoli de charitate intelligenda sint, (Greg.) Charitas patiens est, betiigna est : non 3mulaturf non inflatury non agit perperam^ non est ambitiosa, non quwrit qusR sua sunt, non irritaiur, non cogitat malum, non gaudet super iniquitate, con- gaudet autem veritati (/ Cor. xiii). Pa'iens quippe est charitaSy quia illata mala squanimiter tolerat. Benigna vero est^ quia pro malis bona largiter mi- nistrat. Non asmulatur : quia per hoc, quod in prae- senti mundo nihil appetit, invidere terrenis succes- sibus nescit. Non inflaturj quia cum praemium in- ternas retributionis anxie desiderat, de bonis se ex- tericribus non exaltat. Non agit perperam, quia A ligamus, nihil crit in nobis unde peccati deaideriis serviamus. Et quid est diligere Deum, nisi illo occu- pari animo, concipere fruendas visionis ejus elTectui peccati odium, mundi fastidium, diligere etiam pro- ximum quem in se censuit diligendum. Illi vero ex toto et plus quam se diligunt Deum, qui pro ejus amore, sus ad tempus saluti non parcunt, seipsos tribulationi acpericulistradunt.Nudari facuUatibus propriis, patri® sus extorres Oeri, parentibus et uxoribus et filiis renuntiare parati sunt, et ut in totum dicam, ipsam corporis mortemnonsolumnon refugiunt, sed etiam libenter excipiunt, ambientes a corporis sui vita magis quam a Deo vita vits su» discedere. Proximos nostros sicut nos diligere debe- mus : non illi tantum proximi nostri credendi sunt «rionuu» uuu «Aaiuau L^in. uyu /'«^'/'«-"-j 4"- quosnobis gradussanguinis jungit,8ed proximi no- quoseinsolum Dei et proximi amorem dilatat, B g^^j^j.^^^^ji3y^^^„j„^gj^^^.^^gj^^^„^^^^g^j.^p^^^ ticipes. Secundum nos proximos omnes diligimus quidquid a rectitudine di8crepat,ignorat. Quid sit au- tem,perperam agere,sanctusBasilius inter caetera ita definiens ait : Quidquid non propter usus necessa- rios, sed vel ornatus causo, vel decoris alicujus fit, hoc est perperam agere. (Greg.) Non est ambitiosa charitas ; quia quo ardenter intus ad sua satagit, foras nullatenus aliena concupiscit. Non querit qux sua sunt, quia cuncta qus hic transitoria possidet, velut aliena negligit, cum nihil sibi esse proprium, nisi quod secum permaneat agnoscit. Non irritatur, quiaetinjuriis lacessita ad nullosultionis susb motus excitat, dum magnis laboribus majora post prsemia exspectat. Non cogitat maltm, quia in amore mun- ditis mentem solidans, dum omne odium radicitus cum ad mores bonos et ad aetemam vitam conse- quendam sicut nobis eorum saluti consulimus,cum nos in eorum peccatis ac periculis cogita-rus^et.si- cut nobis subveniri optareraus, ita eis pro viribus subvenimus,aut si facultas defuerit,voluntatem sub- veniendi tenemus. Quapropter haec est proximi tota dilectio, ut bonum quod tibi conferri vis, velis et proximo. Etenim profectus tuos esse credas, et de peccatisaliorum tanquam de propriis misericorditer lugeas. {BasiL) Haec est enim charitas quam habere debemus invicem, sicut Dominus ostendit etdocuit, dicens : Diligite invicem sirut et ego dilexi vos. Ma~ jorem hac dilectionem nemo habet, quam ut animam emit, versare in animo quod inqainat neacit. Nm q ^^ ^^ ^^^ ^^ ^^^^ ^„.^ ^j^^ j„,j g. ^^^^ gaudet super iniquitate, quia quo sola dilectione erga omnes inhiat, nec de perditione adversantium exsultat. tongaudet autem veritati, quia ut caeteros diligens, per hoc, quod rectum in aliis conspicit, quasi de augmento proprii provectus hilarescit* (Prosp.) Omnia suffert, quia omnes inquietos vel inquietudines fundata animi tranquillitate suffert. Omnia credit, quia post hanc vitam, paenas divini- tus comminatas credit non meiuendo, Otnnia sperat, quia praemia preemissa sperat gaudendo. Omitta^u^- tinet, quia revelationem filiorum Dei desiderat for- titer sustinendo. (Pelag.) Charitas nunquam exd- dit : non excidit dicit, id est elapsa non est, vel non excessit. Ipsa enim soia permcmet in futurum, vel recie, quia vera est, non mutabitur. CAPUT VII. Qualiter eharitas erga Deum, et qualiter erga proxi- mum sit exhibenda. Ergo si charitatem Deo exhibeamus et proximo de cordepuroetconscientiabona et fide non ficta,faeile peccato resistimus, bonis omnibus abundamus, sae- culi blandimenta comtemnimus, et omnia quae difQ- cilia snnt humanae fragilitatis vel aspera etiam,cum diiectione perficimus, si tamen Deum charitate quae nobis ab illo,ex toto corde^ex tota anima et totis vi- ribus diligamus. Ex ea enim parte quis peccat^ ex qua minus diligit Deum. Quem si ex toto corde di- et animam poni oportet, quanto magis in aliis vo- tum et studium debet intelligi, sine dubio non se- cundum humanas voluntates, sed secundum illum prospectum in quo est commune omnium propo- tum placandi Dominum. CAPUT VIII. Quod ne tantse virtutis sit charitas, ut omnem legem et universa mandata Dei in ea possimus complere, Quantae autemvirtutis sit charitas in consequen- tibus ponit Apostolus cum ait {Rom xin) : Qui enim ditigit proximum, legem implevit. Nam non adulte- rabis, non occides, non furtum facies, non falsum testimonium dices, non concupisces, et si quod est aliud mandatum in hoc verbo instauratur : diliges n proximum tuum tanquam te ipsum. Et ad ultimum rationem tanti hujus bon! breviter colligens, ait : Dilectio proximi malum non operatur : plenitudo legis est dilectio (f^id.^.Supra dixeTBi,qmsLquidiligitproxi' mum, legem implevit. Et quia difQcile videbatur,quo- modo quis4)0sset omnemlegem in uno sermonecom- plere, plenissimam reddit rationem, dicens : Dilectio proximi malum non operatur, Et ideo plenitudo le- gis est dilectio. Pone ergo per singula mandata legis dilectionem,et vide quam facile cuncta complentur. Nunquid qui diligit proximum, occidere eum po- test ? Certum est quod nemo quem diligitinterficit. Est ergo dilectio per quam impletur mandatum quo m HAYMONIS HALBERSTAT. EMSC. OPP. PAR8 111. — MlSCELLANEA. praecipitur, Non oceides, Similiter et qui proximum A Deus perseveranter peccemu8,nequequi justepec- Bunm diligit, in trxorem ^us adulterium non com- tniUH.Etqui diligit, proximum suum^qutt ejus sunt non. furatur.Et qui diligit proximumsuum,adver8U9 eum non dicit falsum testimonium. Similiter et cm- tera maudata legis, si sit erga proximum dilectio, absque aliquo iabore servantur. Potest et ita intel- ligi, quod proximus noster sit Ghristus secundum Evangelii sententiam ; qui venitetjacentes nos vul- neratos a latronibus et nudatos a dsmonibus, ju- tnento corporls sui superposuit.et ad stabulum Ec- clesin detulit, et caetera. Hunc ergo proximum, si diligamns oninoni legcm et universa mandata,in ip- sius amore complemus. CAPUT IX. cata distringct, vraiam deBperaHius, sed utaiin^ue periculum evitemus, et a maio declinemus, et de pietate Dei veniam speremus. Omnis quippe justus spe et formidine ni(et, quianunciUumadgaudium spes erigit^nunc formidinem tcpror geheaDae addicit. CAPUT XII. De spe non ponenda in homine, (Aug.) Spe enim^ ut ait Apostolus, salvi [acU iu- mus (Rom, viii). Non enim est spcs poaenda iu ho- mincy quia maledictus omnis, sicut divina testaatur eloquia, qui spem suam ponit in homine (Jer. ztu). Ac per hoc, et in scipso qui spem suam ponit, hi^jus maledictionis vinculo innectitur.Ideo aon nisi a Domino Deo petere debemus, quidquid speramue Qualiler per chantatem in Deo diligilur amicus et R ^'«^ ^®»^ operaturos, vel pro bonia operibus adeplu- propter Deum diligitur inimicus, {Greg,) 8i q.uis quemlibet amat sed propterDeum non amat,charitatem non habet^ sed habere se pu- tat. Charitas autem vera est cum et in Deo diligitur amicus, et propter Deum diligitur inimicus.Ille enim propter Deum diligit eoe quos diligit, qui etiam eos diligere a quibus non diligitur, scit. Probari autem charitas per solam odii adversitatem solet. Unde et per semetipsum Dominus dicit : Diligite inimicos vesiros, benefacite his qui vos oderunt (Matth, v). Ille crgo securus amat, qui propter Deum et illum amat, & quo se inteliigit non- umari ; difG.cile quippe est omnem vim charitatis exprimere, cum omnia Dei prsecepta sola possideat charitas, dicente beato Au- gustino: Totam magnitudinem et altitudinem divi. a norum eloquiorum secura possidet charitas, qua Deum proximumque diligimus. H«ec in adversitati- bus tolerat, in presperitatibus temperat, in duris passionibus fortis^ in bonis operibus hilaris, in ten- tatione tutissima, in hospitalite largissima, inter veros fratres latissima, inter falsos patientissima. SufKlciant autem baec qu® de charitate scripta sunt; nunc autem de cateris virtutibus, prout auetor lu- cis dare dignabitur. insistendum est. CAPUT V. Despe. (Ciusiod.) Spes est bonorum spectatio faturorum quee exqrimit humilitatis affectum et sedul» servi- tottfi obsequium. Spes aotem vocata quod sit pes ros. Ponamus igitur spem in Domino, iastroente David dicente : Mihi autem odhaerereDeo benum titi ponere in Domino Deo spem meam (Psal, uxii). £t iterum : Spes mea in Deo est (Psal. lxi.) CAPUT XIU. Qualiier spes crescit inier adoersa, {Greg.) Tanto namque spes iaDeumsoiidiorfiu^ g\t,quaatopro ilia quisque graviora pertuleht.OQis nequaquam retributiotdsgaudium de»ternitatocoh< ligitur,quod non hic prius pia tribulatione semiiu- tur. Hinc enitn per PflalmiBtam dicittfr : ButUet ihani et flebant, mittenies semina sua. Venientes tfB/ffii k* nient in exsultaiians portantes nUtnipuloi suot {Ptoi^ exxxv). CAPUT XIV. De flde. (Prosp,) Pides enim eet justitiae fuDdamentQin, qnam nuUa opera bona prdecedunt,et exqiiaoinm& bona procedunt. Ipsa nos a peccatis omnibus pur^t, mentes nostras illuminat, Deo recotlciliat, cunctis participibue naturse nostr» consociat, spcm nobis fnturae remunerationis inspirat, auget in nobis virtutes sanctas, ao nos in earum possessione cod- firmat. CAPUT XV. Quod nisi per fidem^ quae per dilectionem opercUur, nemo poiest venhe ad requiem, Nemo potest ad veram pervenire beatitadiaem, nisi per fidem, Sine fide enim, ut ait Scriptitf&» «*>- progrediendiquasiestpes.Undeecontrariodicitur jjip^^jjf^jT^ (^^^. x,). Fidem scilicel illam quae per dilectionem operatur,quia ut Jacobus ait apostolus: Fides sine operibus mortua estiJac-n]- Et iterum : Quidproderit, fratres mei, si fidrn (f^ dicat se htthere, opera autem Hdn habeut*f Kvnvflid pdterit fides salvare eumf{Ibid,) Pidesslneoperibas otiosa eet. Beatus autem est qui et recte credcndo bene vivit, et bene vivendo fldem i^ectam custodit. Prustra sibi de sola fide blanditur^ qui bonis open- bus non omatur. Multi fide tantum Chrisliam sunt, opere vero a Chridtiana doctrida dissentiutit. Est atitem fides virtus prieclarrf, p6rquam sanirtlPitrP* desperatio, cui nulla est progredi facultas. Quia dum quiaqnis peocatum amat, futuram glonam non Bperat. Ille enim fiducialitar exspeotat, qui ejus mandata fideliter servat. CAPUT XI. QuM illis tantummodo proficit spes qui ab actione prava quieseunt, {Isid.) Qui male .agere non desistunt vana spe indalgentiam de Dei pietate requirunt, quam recte queererent siab actione prava cessarent. Metnendum valde est ut neque per spem veniffi quam promittit 991 DE VAaiETATG UBEPftPM. ^ UB. Ih m uniti 9uat Doo : lage ad Hebrffios Epistolftm (Hebr, ii) Pauli apostoli, et ipveaies. GAPUT XVI. (2««^9d iifferefitia intfr ^dm ei spem. {Aug,) Est itaque fides bongraai rerum et mala- rum, quiaet bona creduntur et mala et hoc fidebona non mala. Est etiam fides et prseteritarum rerum et pr^sentium et futurarum.CredimusenimGhristum i^ortuum, quod jam prsteriit ; credimus sederead dextram Patns,qaod nunc est ; crediipus venturum ad judicandum, quodfuturuinest.Itcni fideset sua- rum irerum est, et alienarum. Nam et se quisque creditaliquando C8secGppiase,nec fuisse utiqucsem- piteriium. Et alios atque alia nec solum de aliis bomii^ihus multa, quse ad religionem pertinent, verum etiam de angelis credimus. Spes autem non nisi bonarum rerum est, nec nisi futurarum,etad eum pertinentium, qui earum spem gerere p^rbiba- tur. Quae cum ita aint propter has causas, distin- guendaerit fides a spe^ sicut vocabulo,ita rationa- bili difiTerentia.Namquod attinet ad non videre,sive qu« creduntur, sive qu® sperantur, fidei speique cor(imuneest.In Episiolaquippe ad Hebrsos {Hebr,i\) qua teste usi sunt illustres catholics regulxdefen- sorea, fides esse dicia est cognitio rerum quae non videntur.Quamvisquandoquesequisquenonverbis, nQn testibus, nondenique ullis argumentis, sed prce- sentium rerum evidentiae dicit credidisse, hoc est fiiem accommodasse. Non iiavidetur absurdiusut recte reprehendatur in verbo, eique dicatur : vidisti ? ergo non credidisti ; unde puiari potest, non esse consequens ut non videaturresquxcunquecreditur, 5ed pfieliushunc appellamus fidem quam divinaelo- (^ilia docuerupt: earum scilicet rerum qus nonvi- dentur. De spe quoque Apostolus ait ; Spes qu^e vtdetur, non est spes. Quod enim videt,quis,quidspe- rcUfSi autem quod non videmus,speramus.perpatien- tiam exspectamus (Rom, viii). Cum ergo nobis bona futura esse creduntur, nihil aliud quam sperantur. Jam de amore quid dicam,aiae quo fidesnihilpro- de»t? Spe^ vero esae sine amore noa poiest. Deni^p que, ut ait apostolus Jaeobus : Ei djsmones credunt e$ €ontr$mi$eunt (Jae. n) : aeo tameii sperant vel amanl^ eed potius quod Bperamus et amamu8,cr^ deado ventiiruBi esse formidaat. Propter quod et apo0iolu8 ¥9Lulu»,fidemqusi perdHeeiionemoperaiurf apptobat atque commendat(6ai.v),qu9Utique8io« spe Bon poteat oMe. Proiade nee amor siae spe e»t, neo Bine amore spes, nec utrumque siRe fide. CAPUT xvn. Quod in(0r se differant spes^ fides et charitas. Nune autcm manet, ait apostolus Panlus, spes^ fides, charitfis^ Jria hxc. major autem hqrum estcha- ritas (l Cor, mi). Fides in spem proficit, spes vero ad charitatem.. In presenti vero sunt iria, in futuro aola charita&sanctorum etangelorum et Dei(Prosp.), Quidquid fideset spes promiseratconsummabit. Ma- jua ergo &kX quod 9emper erit, quam^uQd aiiquaudo j^ cessabit.Caeterum propheis ei mysieriorum ompium notitia vel scieniia, nee non ipsa fidoa vol c«tera talia,quaenonperfeciionem fidelium,sed fragilitate necessaria indicaniur,in illa perfoctione justorum, quoin chariiaie radicaii contendunt,pervenientibu8 necessaria esse non poterunt, sed sola chariias ibi perfecta erji, cum porfecios Deo, a quo donata est, conjunxerit. CAPUT XVIII. De oratione. (Cypr.) Dominus cnim nostcr Jcsus Christu^ uon ianium verbis, ^ed et factis orare nos docui^. Ipse orans frequentor et deprccans^ ei quid nos facer^ oportcret exempli sui coniestaiione demonstran^^ aicut scriptum esi^lpseautemfuii^ocedensinsolitu- n dines et adorans. Ei iieruni : Exivii in montem orare, et fuit pemoctam in orntione Dei{Matth.xiy ; Luc.vi)^ Quod si ille orabat qui sine pcccato erat, quanto magis peccaiores oporiet orare.Et si ille pertotam noctem jugiter vigilans etconiinuis precibus orabat, quanto magis nosinfrequentandaoratioaedebemus nocte vigilare. De hoc et beaiisaimus Ambrosiusepi- scopus ait:Quod autem Dominus Jesus pernoctana fuii in orationeDei,formatibipraescribilurquamde- bcas aemuIari.(i4m5r.]Quid enim te prtsalutetuafa- core oportei,,quando pro te Cgristusinorationeper- nociet? Quid te facere convenit,cum vis aliquod of- ficium pieiatis adoriri,cum Christus missurus apos- tolos, priua orare curavit. CAPUT XIX. De laude ei uiilitate orationis. C (Joan.) Quam aulem laudabilis ei uiilis valdequa necessaria sit oratio, sanctus Joannes Constantino- politanus antistes intor csiera dicit : Oratio eccle- siasticasolviivincuIaPetri.OratioPauIidilaiavitpr®- dicationis fiduciam. Oratio caminum ignis exsiinxit. Oratio conclusit ora leonum.Oratio scditionemcom- pescuii. Oratio paradisum aperuit. Oratio coeli car- dines reseravit. Oratio sierilem fecundavit. Oratio Cornelii ccelos peneiravii.(/suf.) Oratio publicanum justificavit. Oratio frequensdiaboli jaculasubmovet. Oratio frequcns et continua diaboli iela exsuperat, Oraiiofrequens fiammas vitiorum exstinguit.Oratio grandis est animfie munilio. (Basil.) Per oratijDaes purissimas omnia nobis utilia tribuuntur a Dor mino, et cuncta noxia procul dubio efTugantur, jj CAPUT XX. De revereniia et devotione oraiionu. (Cypr,) Quando auicm siamus ad orationem, ut aanctissimus maKyr Cyprianus ait, invigilare et in- cumbere ^d preces toto corde debemus. Cogitatio omnis carnalis et sscularis abscedat, nec quidquam tunc animus qu|imid solumcogitetquod precatur. Ideo et saperdoa ante orationem praBfationeprffimisAa» paraimeiltesfratrumdiceado: Sursumcorda; utdum respondeat plebs : habemus ad Dominum, admonea^ mur nihil aliudsequamDominum cogitaredebere. daudaiur contra adversarium pectuscisoli Dcopa- teat, aeo ad ae hoatem Dei tempore oratioaia adirs^ 899 HAYMONIS HALBEIISTAT. EPISG. OPP. PARS III.— MISCELLANEA. 900 patiatur. Obrepit enim frequenter et penotrat, et A ^^^ unquamab oratione cessabitjnisijustusessede- subtiliter fallens preces nostraa a Deo avocat, ut aliud habeamus in corde^et aliud in mente^quando intentione sincera Deum debeat nonvocis sonus^sed animus et sensus orare. Quae autem segnitia est alienarietcapiineptiscogitationibusetprofan s, cum Dominum deprecaris, quasi sit aliud quod magis de- beascogitare, quamquodcumDeo loqxxRnst {Bened,) Nam et cum quaii devotione et reverentia sit oran- dum beatissimus et sanctissimus pater Benedictus demonstratdicens : Si cum hominibus potentibus vo- lumus aliqua suggerere, non prssumimus nisi cum humilitate et reverentia,quanto magis DominoDeo tiniversorumcum omni humiiitate et puritatisdevo- tione supplicandum estEt non in multiloquio, sed sistat. Sive enim manducet et bibat, aut dormiat justus, aut operetur, aut loquatur, aut aliud quid faciaiy si ad gloriam et laudem Doi, et secundum eijus volantatem facit, oratio est. CAPUT xxin. Quod cum oratione omnia nmt agenda. {Ambros.) Servus enim Dei assiduus esse debetin oratione, et, ut ait apostolus Paulus^sine intenniB- sione orare (/ Thess. ii). Quia sedulaB preces proro- cant animamjudicis ad dandam misericordiam«Nam etidem Apostolus admonet dxoens: Instate oratumi^ vigilantes in ea {€oL iv) ; {Cypr.) docens scilicet et ostendens^ eos impetrare quod postulant de Deo in puritete cordis et compunotionelacrymarumnos „ P"^''^ 'i^?^ ''•*«** '^«"^ '° °/*"°^"' ^«^''^- ^^"^S^ AYiTnHini apiamiia "^ *" JJ Ncque dio vaccs ncque nocte, sed cum somnus de oculis tuis ceciderit, tunc scnsus tuus in oratione vigilet.(^f^on.}Sicut enim militi sine armis adbel> lum exire non convenit, ita homini Ghristiano pro- cederequolibet sine oratione non expedit.Egredien- tes de hospitio armet oratio, regredientibus de pla- tea oratio occurrat. Quidquid Ghristianus inchoat antea orationem ad Deum dirigat. Quidquid perficit, et hoc cum oratione perficiat. Et semper sensu, mente, voce, etopere omnipotentem Deum oret, ut ea quas recta et ei placita sunt, faciat, sibi cogitare, velle, dicero pariter et facere, et usque ad boni ope- ris perseveranti\m, vitamque perpetuam feliciter pervenire concedat. Frequenter namque orationiin- distat,et mala sua praeterita cum lacryminis velge- exaudiri sciamus. GAPUT XXI. Quod ipsa est acceptabilis Deo oratto qu3S sine odio fratemo funditur, (Greg.) Cum stabitis ad orationem, inquit Domi- nu9, dimittite si quid kabetisadversus alierum {Marc, xi). Hinc iterum dicit : Nisi remiseritis hominibus peccataynec Pater vester qui in caslis est remittetvobis peccatavestra {Matth, vi). Uinc rursum ait : Date et dabitur vohis ; dimitle et dimittetur vobis {Luc vi). Hinc constitutione postulationisconditionemposuit pletatis dicens : Dimitte nobis debita nostraj sicut et nos dimittimus debitoribus nostris {Mattfi, vi). Ule recte sui delicti veniam postulat, cum hoc quod prius in ipso delinquitur relaxat. Dimittamus enim quod debetur nobis, ut dimitUtur quod debetur a C "^«tu quotidie in oratfone Deo confiteatur, etcaveat nobis. Relinque proximo /tto, ait Salomon, fM>c^/i te, et tunc deprecanti tibi peccata solventur{Eccli, xxviii). Ait enim apostolus Paulus : Volo itaque viros orare in omni loco, levantes sanctas manus sine ira et disce* ptatione {I Tim, ii). (Ambros,) Pacificum animum in oratione esse debere,ut ad elTectum deducaturora- tio. SancUe enim manus sunt quando cor mundum est. CAPUT XXII. Qualiter semper sine aliqua intermissione orare possumus. (Beda.) Ait eiiim Dominus : Oportet semper orare et non dcficere {Luc, iviii). Et apostolus Paulus di- cit : Semper gaudete et sine intermissione orate (I Tfiess. ii). Quis autem potest ita semper orare, n mittatur.utiqueet sermo non habens fructam pro- ne ad hoc rursus proruatquod se fletibusplanxiase cognoscit. Meminisci enim debet quod dicitur : Ne iteres verbum in oratione tua {Eccli. vii). Quo videli- cet dicto vir sapicns nequaquam nos prohibet sspe veniam petere, sed culpas iterare. Acsi aperte dicat: Gum malagesta defleveris, nequaquam rursum facies quod in precibus iterum plangas. GAPDT XXIV. Quod oraiio tunc pretiosior fit cam eleemosyna con» juncta fuerit. {Cypr.) Orantes autem non infructuosis nec rudis precibus ad Deum veniant. InefHcax petitio est eom precaturDeum sterilis oratio.Nam cum omnisarbor non faciens fructum bonum excidatur et in ignem et sine defectu vel intermissione precibusinsistere, ut nec alimentum sumendi, aut dormiendi tempus habeat?Aut ergo dicendumesteumsemperorareet non deficere, qui canonicis horis quotidie justari- tumecclesiasticffl traditionis psalmodiis, precibus- que consuetis Deum laudare et rogare non desistit; et hoc esse quod Psalmista dicebat : Benedicam Do- minum in omni tempore, semper laus ejus in oremeo {Psal. xxxiii). Aut certe omnia, quae justus secun- dumDeum geritetdicit,adorationem essereputanda, Quiaenim justuspine intcrmiasione qu® justa sunt sijpt, ao per ho^ sine intermissione justus orabit, mereri Deum non potest, qui nulla operatione fe- cundus est.Et ideodivinaScripturainstruitydiceDs: Bona est oratio cum jejunio et eleemosyna {Tob. xn). Namqui in diejudiciiprsmiumpro operibusetelee- mosynis redditurus est,hodie quoqueadorationem cum operationem venienti benignus auditorestSic denique Gomelius centurio, cum oraret, meruit au- diri : fuit faciens multas eleemosynas in plebe, et semper orans Deum. Huic circa nonam horam astitit angelus testimonium reddens sui operis etdicens: Conicli, oraliones lux et elccmosynx tua' ascende- runt in memoriam coram Deo {Act, x). [Greg.] Ciio 901 DB VARIBTATE LIBRORUM. - LIB. H. 902 orationes ad Deum adcendunt, qus ad eum merita A noslri ogeria imponunt. Unde et per Jeremiampro- phetam dicitur: Levemuscordanostracummanibusad Deum (Jer. iii). AdDeumquippecordacummanibus levarei eatorationisnostrsstudiumcummerito boni operis imponere. De hoc et sanctusLeopapa. (Leo.) Orationeenim et propitiatioDei qusBritur Jejunio con- cupiscentiacamisezstinguitury eleemosynis peccata redimuntur. In orationibus fides permanet rectai in jeguniis innocens vita, in eleemosynis mens be- nigna. CAPUV XXV. De jejunio exterioris interiorisque hominis. (Aug.) Jejunium universamessedicimuscorporis castigationem. Non est tantummodo jejunandum a concupiscentia ciborum, sed abomnilaetitiatempo- B ralium delectationum. Quiigitur corpori suo jejunia devotus ii\]icit, principaliter renuntietvitiis. Oupidi- tatum iomites comprimat, frangat impetusmentis, libidines vincat, faces avaritise ardentis exstinguat, latiusque factis vim dilectionis extenda^ atque in alimenta pauperum abrupti apparatusimpendialar- giatur. Omnia ergo corporis nefandapeccataanimi virtute calcentur, utetanimasanctitatecorporisad- juvetnr. [Isid,) Hoc est enim perfectum el rationa- bile jejunium^quando noster exteriorhomojejunat, interior orat. Facilius per jejunium oratio petietrat coelum : jejunia fortiatela sunt adversus tentamenta dadmoniorum. Gito enim perabstinentiam devincun- tar. Jejunia cum bonis operibus Deo acceptabilia sunt.Quiautemcibisabstinentet praveaguntdffimo- p nes imitantur, quibusesca nonest^et nequitiasem- per est. Ille enim bene abstinet cibis qui et a mali- tise actibus, et amundijejunatambitionihus.(Ca«5.) U^ade et Gassianus itaintercaeteradefiniensiNecso- lum nobis istudjejuniumvisibiliumciborumadper- fectionem cordis,etcorporis puritatem sufficereposse credamus, nisi fuerit huic animse quoquejejunium copulatum. Habet namque et illa suos noxios cibos quibus impugnata etiam sine escarum abundantia ad luxurie prserupta devolvitur. Detractio, cibus est ejus et quidem persuavis. Ira etiam cibus est ejus, licet minime lenis^ ad horamtameninfelici esupa- scens ac pariter lethali sapore prosternens. Invidia cibus est mentis, et vana gloria cibus estejus. Om- nicque concupiscentia et pervagatio cordis instabi- lis, pastus quidam est anim« noxiis escis eam nu- D triens. Si enim corporaliter jejunantes perniciosis- simis animae vitiis implicemur, nihilnobisproderit camalis afQictio pretiosiore parte pollutis. Oportet ergo exteriorem hominem jejunantem, interiorem quoque similiter cibis noxiis temperare. GAPUT XXVI. Quod illud est perfectum j^unium, quod cum oratio- ne et misericordta commendatur, (Aug,) Necessariaanimflenostraesuntjejunia, sicut vulneribus medicina. Medelam enim conferuntvitffi perpetu», itd tamea ut duaruo) re^m testimonio commendentur, id ost oratione et mi&ericordia. Quod per solum jejuniumprodessenonpossefacun- dissimus doctor Gassianus in vicesima prima col- latione propheticis demonstrattestimoniis, ita quo- rumdam, inquit, perprophetamDominus jejunium detestatur, ex quorum persona cum sibi objioiens ante dixisset: Quare j^unavimus et non aspcxistif humiliavimus animas nosiras et nescisti? Gonfestim Bubjiciens prodidit causas cur non mererentur au- diri : Ecce inquit» in diebus jejunii vestri invenitur voluntas vestra, et omnes dehitOres vestros repetitis. Ecce ad lites et contentiones jejunatis, et percutitis pugno impie, Nolite jejunare sicut usque in hanc diem, ut audiatur in exceho clamor vester. Nunquid tale est jejunium quod elegi, per diem affligere homi- nem animam suam^ Nunquid contorquere qiMsi cir- culum caput suum et saccum et cinerem stemere f Nunquid istud vocabis jejunium et diem acceptabilem Domino (Isa. lviii)? Deinde infert, dicens quomodo acceptabilis flat continentia jejunantis, atque evi- denter enuntiat persesolumjejuniumprodessenon possCi nisi has quae subjiciuntur causas habuerit conscquentcs. Nofine fioc est, inquit, jejunium quod elegil dissolve colUgationes impietatis, solve fascicU' los deprimentes; dimitte eos qui confracti sunt libe- ros, et omne onus disrumpe, Frange esurienti panem tuum, et egenos vagosque induc indomumtuam.Cum videris nudum, operi eum, et camem tuam ne despe- xeris. Tunc erumpet quasi mane lumen tuum,et sani^ tas tua citius orietur, et anteibit faciem tuam justi* tia tua, et gloria Doynini colliget te. Tuncinvocabis,et Dominus exaudiet, damabis, et dicet: Ecce adsum (Ibid.). Videtisergojejuniumnequaquamprincipale bonum a Domino judicari, eo quod non peripsum, sed per alia opera bonum ac Deobeneplacitumfiat Et rursum exaccedentibuscausisnonsolumvanum, verum etiam odibile censetur, dicente Domino : Cum jejunaverint, non exaudiam preces eorum (Jer. xiv). [Greg.], Illud ergo jejunium Deus approbat, quod ad ejus oculos, manus eleemosynarum levat. Quod cum proximi dilectione agitur, quod ex pie- tate conditur^ hoc ergo quod tibi subtrahis alteri largire, ut unde tuacaroaffligitur,indeegentispro- ximi caro reparetur. Hinc etenim por prophetam Dominus dicit: Cum jvjunaretis et ptangeretis^nun* quid jejunium jejunatis mihif Et cum comeditis et bibitis, nunquid non vobis comeditis et vobismetipsis bibitis (Zach. vii)?Sibienimcomedit etbibityqniali- menta corporis, quae suntcommuniabona Gondito- ris, sine indigentibus percipit. Et sibi quisque jeju* naty si ea qu® ad tempussubtrahitnonpauperibus tribuity sed ventri postmodum ofTerenda custodit. Hioc per prophetam Joel dicitur : Sanctificate jeju^ nium [Joel. i). Jejunium quippe sanctificare est ad- junctis bonis aliis, dignam Deo abstinentiam carnia ostendere. GAPUT XXVII De eleemosgna. (Aug.) Qui enim vult ordinate dare ^leemosyAom m HAYMONIS HALBBttSTAT. BPISG. OPP. PABS III.— MISGELLANEN. 8M a seipsD debat incipere, et eam sibi primuin dare. X i^^ur Ule dedisse Qoasiiium: Pr^^efM, rttr, jrfnr K^i enim eleemoBynaopuemisericordi», veriBSime* que diptum esi: UUer^re aniirte tuce placens Deo, Propier boc renaBcimur ut Deo placeamus, oui me- riio displicei, quodnoscendo contraximus. Hao est prima eleemosyna quam nobis debemus. CAPUT xxvin. Quod multiplex sit eleemosynarum virtus. (Aug.) Date eleemosynam, ait Dominus et ecce omnia munda sunt vobis {Luc. xi), Non solum ergo qoi dat esurienti cibum, sitientipotum^nudo vesti- mentaTn,perf»grinantihospitium,fugientilatibulum, (Egro vel incluso visitationem, captivo redemptio- ncm, debili subvectionem, cscodeductionem, trlsti consolationem, non sano medelam, crranti viam, deliberanti consilium, et qnod cuique necessarlum B indigenti, verum etiam qui dat veniam peccanti, eleemos^Tiam dat. Et quiemendatverbere, inquem potestas datur, vel coerccl aliqua disciplina, et ta- men peccatum ejus quod ab illo Itcsus vel offensus est, dimittit ex corde, velorat ut ei dimittatur;non solum in eo qnod dimittit atque orat, verum etiam in eo quod corripit, et aliqua emendatiora pffina plectit, eleemosynam dat, qui misericordiom prae- stat. (Cypr,) Raphaelquoqueangelusuteleemosyna libcnter ac largiter flat hortatur, dicens: Bona est oratiocum jejunio et el^emosyna (Tob. xii). Quia eleemosyna a morte liberat,et ipsapurgat peccata. Ostendit orationes nostras ac jejunia minus posse, nisi eleemosynis adjuventur. Deprecationes solas .parum ad impetrandum valere, nisi factorum et p operum accessione socientur. Revelat angelus et manifestat etflrmat eleemosynis petitiones nostras cfficaciores fleri, elefmosynis vitam e periculis re- dimi, elcemosynis animas a morte liberari. (hid.) Duae namque sunt eleemosynae : Una corporalis, egenti dare quidquid potueris ; altera spiritalis, di- mittere a quo Issus fueris. CAPUT XXIX, De laude et ulilitaie eleemosynarum. Veadite, inquit Dominua, quae possidetiSy et date eleemoBynam (Luc, xi). Ei iterum: Date eleemosy- nam, et ecce omnia munda sunt vobis {Luc* xu>. Et Salomon ait: Rcdemptio animoe viri, divitice siub Qui-mlem miscretur pauperi, bealus erit (Prov. xiii). eeat libi eonsUium metmj et peecata tua eleemetsyms redime, et inJHsiitias tuas nUserationihus pampesmi^ et orii Deus pareens peecaiis tuis (Dan* iv), Quod i& pecala sua redimere voluioetj potuiaset^ittquojom» dere mala quo) perpessua esi. DouBenimeleeBHMif* aas pauperuxn faneratur, et cum datur minimid Chrifiio datur. Ipae euim judicio buo dictunia csl: Bsurivi et dedistis mihi nmdueare; sitivi ei deiiMH mihipotum; nudus fui, ei vestistis me; hogpea^eteol^ legistis me; infirmus et in carcere, et visitastismm, el caetera. Et; Quod feeistis uni de mininus meis, mihi fecistis» Et tuncaudientvocemiliambeatam^: Venite, benedicti Patris mei, percipite pra^paratum vobis re^ gnum ab origine mundi {Matth, xxv), CAPUT XXX. Quod per eleemoayngm omnium peecatorum tribmabtr remissia. Beaius namque Tobias filium monensut eleosH^- synam faceret, aii Inter alia: Ex substantia tua fUi mi, fac eleemosynam, et noti avertere faciemtuam ab utlo paupere: ita enim fiet ut nec a te avertatur fac6t$ Domini. Quomodo potueris, ita esto misericors. Si multum tibi fu€rit,abundantertribue; siexiguumfne^ rii, etiam exiguumlibenterimpertiristude, Prcamnm enim bonum tibi thesaurizas in die neeemtatis, quo^ niam eleemosyna ab omni peccato et a morte Uberttf et non patietur animam ire in tenebras {Tob. rv). CAPUT XXXI. Quam pie ac salubriter ad eleemosynasstudium divina nos instruat Scriptura. Fiducia magna erit coram summo Deo eteemosyna, omnibus facientibus eam (Tob. iv). Hinc etper quem- dam sapientem dicitur: Fili, eleemosynam pauperis ne defraudes et oculos tuos ne transvertas a paupere. Animam esurientem ne despexeris, et non exasperes pauperem in inopia sm. Corinopisneafftixeris,etnon protrahas datum angustianti {Eccli. x). Igitur qoi- cunque de virtute eleemosyns plura noscerecupif, legat librnm sanctissimi martyrisCypriani,quemde Eleemosyna scripsit; et beati Maxiraini, Taurinen- sis episcopi, librum quem efipse de Eleemosyna scripsit, et sufflcienter inveniet. CAPUT XXXII. De humilitate. Eiiidrnm^npUxTekiConclude eleemosynamin sinu T\ /n^.i \ u _r*^« -j^ u ^ i. u . ,, , J.V fc • j /» f *^ (i>(wt/,) HvmihtaB qmdam h©c est, utoomeB h§- pauperis et hosc pro te exorabit ab omni malo (Bccli, xxix). Ignem ardentem exstinguit aqua, ita etelee- mosyna peccatum. Et iievum: Quiobturaiauressuas ne audiat pauperem,et ipseinvocabit Dominum,etnon erit qui exaudiat eum (PrQv. xxi). (Cyprian.) Neque enim ousericordiam Dei mereri poierit, quimiseri- coffs ipse nonfuerit, autimpetrabitdedivinapietate aliquid in precibus qui ad precem pauperis non fuerit humanus. Quod iterum inpsalmisSpiritussanotuS' declarat et probat dicens: Beatusqui inteltigitsuper egenum et pauicrcm: indiemala iiberabit eumDomi- fiM (PioA u). Nam et Daoiel regl NabufibedonoBor mines a&8timemu8 guperiorea nebis^ etomnibusiioB inferiores at viiiores non solum huinili pronuBtiih mu8 sermone^ sed etiara intimo crcMhtaftiis eordis afTeetu. cAPUT xxxm. De laude humilHaiis. Dominus ao Redemptor noBtarut adiivmtiiiatetf nos provooaret^ perEvangeiium suum forffiamnobis humilitatis oetendit, dicena: Di$eiU a m$ quiamitis sum el humilis corde, et invemctis requiananimabvs vesiris (Malth. zi). Ip«eeta&iiiipep|Mphetasndictt: 905 DE VARIETATE LIBRORUM. ^ LIB. II. 906 Ad quem nutem re9pici(m,nisiudhwnilem etquietum A fi^ius na$cetur damui Ikmd, Josuu nmine, elimmo* et trementem sermeme$ meos f (iBa.uin) Hino beatu» Petrafl apestolus ait : (knnes autem invicem humiU^ taiem insinua^* Quia Dene superbis resisiit,humitibu$ dutem dat gratiam {I Pe(r.ir).Esto in humilitate Hm- datus^esto omnium novissiinas. Humilia te ut exal- tBria. Minimum te fac omnibus, nulli te pnepoftae, nuili te superiorem deputes. iEstima omnee supo» riores esse tibi, quamvis smnmue sis. Humilitatem tene^ quia si humilitatem tenueriSi gloriosus eris. Quantum enim humilior fiieris, tantum te sequitur ifltitudo glori«». Desoende ut ttseeftdaSyhamiliareut exalteris, ne exailatus humilieris. Humilitae auteitt caBuiB neecit, htnailitAS lapsura non novit.Qul enim ^bi vilis est ante Deum magnus est. Et qul sibi dts- labit super te saeerdotes eaeelsorum (lll Beg. xhpi)^ Hinc est quod Achab eupeHouS) idolormi aeirvftle subactus^cum increpare Eliam pttesumeiM^^dioeilis e Tues ille qui conturbas israel? Elias protifitiB «u- perbi regis stultitiam QbjHrgatlone libenis avetoriti^ tis percussit, dicens : Non ego kirbaiui Is^aely sed '4u et iomus patris tui, qui derelipuistis mandata ^ mini, et secuti esiis Baaiim {III Reg. Mvm). Biiie eei quod Etiseus veram magistri oelsitadfnem ee^uen^» eumdem Achab ad se cum Jeeapbat rege venientecQ ex reatu perfidiffi eonf^dit, dioens c Quid tibi ^ mihif Vade ad prophelas patris tui et matris tux. Et t Yivit Dominus exereUuxm in eujus eenspeeiu M% quod si non vultum Josaphat regis Judse erubeeeerem^ plicet Deo plaeet. Esto igitur parvus in oculis tuis, ^ nec attondissem quidem te, nec respexiesem {ir Ueg nt flie magnus in oeuhs Dei.Tantum enim eris ante Deum pre^oeior, quantum fueris ante oenlos tuos despeetior. Porta quoqtie sempor verecundiam in ▼ultu de recordatione peccati. Polvis es, in pulvere sed-). Ginis es, in cinere vive. In summo honore snmma tlbi sit humilitas, non te extollat honor. Tanto raajori humiliteAe perspictius estO|qizanto ma- gie fueris dignitate prcletns. [Greg.) Occasio igitur perditionis nostrfls faeta est superbia diaboli, et ar- gu men tem redemptionie nostreeinventaest bumilitas Dei. Hoetis en!m noster inter omnia conditus videri super omnia vdtiit elatus.Hedemptor autem noster magnus manens snper omnra, fieri inter omnia di* gnatns est parvus.Ergo dieatur humilibu9,quia dum se dejicinat, ad Dei dmiiiludinem ascendunt. Di" ih). Hinc est quod idem vir Naaman ad ee eoia equis et cunibus venieatem ante ostiam fixiti ei talentorum copia ac vestlom fulto non oeeurvit,noa januam domus aperuit, sed ut lavare eeptieii va Jordane debuisset pernuntium juasit.ilHdcatidedi Naaman iratna racedebat dioena ; Putaiuim qwad egrederetur adme (IV Reg. v). Hiac eat quod Petmt eum eum Bacedotea et principe8,etiam per QageiUl. sffivieotes, in Jesu nomine loqai prohii>ereBt, oiml magna protinus auetoritate respoadit dicens : Sf^ juetum est in conspectu Deif vos poOus audire quam Deumj judicate. tion emm possumus qum eidwit» et audivimui non toqui (Act. fv). Hioe est quod Pao- iu8 cum x^esiBtentem oontra veritateia aaeerdotuoi principem oerneret, eumque miniater iilitts alapt catur elatis, quia dum se erigunt, in apostatffi an- G percu88i8set,nonmaledictumpetturl>atuBiMulit,sed repletuB dpiritu^ libera voce propbetavit) dioens : Percutiet te Deus^ paries deatbate : et $u saifns /fi« dicae me secundum tegem^ et contra tegem jubes m$ percuti ? (Act. xxm.) Hino est quod Stephantts beaMi vira persequentium auctoritatem voeis exercere nes moriturus expavit, dicens : Dura cerviee et ineir' cumcisis cordibus et auribus, vossemper Spiriiui san-' cto restitistis sicut et patres vestri (Act. VH). 6ed quia sancti viri ad verba tantffi altittfdinis,2ek> veritatMr non autem vitio elationis -ezsiiiQBt, ipei piitentep indicant qui faotis dictisque aiiis, et quanta bufiil^ litate polkant, et erga eos ques redarguunl quantA charitate fierveant, manifestanl. 6upeAia 4^ippa odkum generat, bumiktas amorem. Verba itaqna geK imitationem oadunt. CAPUT XXXlV. Quod per auctoritatem humUitalis sancti viri culpas deiinquenlium feriunt. Sancti enim viri per auctoritatem humilatis nullis potestatibus contraveritatem agcntibus pareunt.Sed qaos attoili perelationem conspiciunt, perspiritua auetoritatem premunt. Hinc est enim quod a deserto Moy8esYeniens^gypti,regem ex auctoritate aggre* ditur dicens:Hscdicit DominusDeus Hebreorum : Usquequo non vis subfjrci mihi ? Dlmitte populum meum ut sacrificet mlhi.Gui dum plagis oppressus Pharao diceret : Ite,sacrificate Deo vestro in terra : atttita protinus auctoritaterespontlit: Non poiestita [) qu® amor exasperat, profecte cHt Ibnte humilitatitf fleri, afaominationem enim ;Egyptiorum imnlolahi- mus Domino Deo nostro (Exod. v). Hinc enim est quod peccantem regem Nathan aagreditur,cui prius shnilitndinem perpetrat» praevaricationis objioiens eamque rcum pcr proprii judicii vocem tenens, pro- tinus subjnnxit, dicens : Tu es itie vir qui fecisti hane rem (// Reg. xn). Sinc est quod vir Dei ad destruendam idolokitriam Samariam miBsus, Jero- bpam regem stiper altare thura Jacientem, non re- geHi vcritns, iwwi fonmidine mortia presens, contra aHanre inftrepidus-auetoritatemlibera voeis exercuit, dfcens *: ^/toff , altaref hscc didt Dominus : Ecce pATRoi. cxvni. manant. Quomodo ergo Stephe^ifS proforre ineoe- pationem per elationem potuity^ui pro eisdem,-qim increpaverat,ad deterioria oreseentibus^seqtie lapl« dantibus flexis genibus oravat, dioens : Domine, na siatuas itlis hoc peceatum^ (Act. vii.) Quomode Paulus contra gentis sue sacerdotem ae prineipem asperitatis verba superbiens, intulit,qui humiiHote se etiam disoipulorum servitio substemft, dioens : Non enim nosmetipsos presdioamus, sed Jesum Chri" slum Dominum nostrum, Nos autem servi vestri per Christum ? (/ Cor. i.) Quomodo Petrus per elatlo- nem principibus restitil, quorum errorem comp^* 89 907 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS IIl. ~ MISCELLANEA. 908 tiens, vclut reatum excusat, dicens: Scio quiaper ignorantiam fecislis, sicut et principes vestri. Deus, qu3S praenuntiavit per os omnium prophetarum pati Christum suum, implevit sic {Act. iii). Quos ad vitam misericordia trahit, diccns : Pcenitemini igitur et convertimini, ut deleantur peccata vestra (Ibid,), Quomodo Eliseus videre Naaman ex elatione no- luit; qui non solum se conspici,sed teneri se etiam amuliere permisit? De qua scriptum est : Cumque venisset ad virum Dei in monte, apprehcndit pedes ejuSi et accessit Giezi ut amoveret eam, Et ait homo Dei : Difnitte illam, anima enim ejus in amaritudtne est (IV Reg. iv). Quomodo Elias superbo regi in- crepationis verba propterturaoremintulit,qui ante illius currumhumilitercucurrit,sicutscriptumest: Accintusque lumbis currebat ante Achab ? [lll Reg, xiii). Quomodo Jeroboam praesentiam ex clatione despexit,qui arentem dextram ejus saluti pristin(B protinus ex pietate reparavit, sicut scriptum est : Cumqu£ audisset rex sermonem hominis Dei, quem clamaverat contra altare in Bethel, extendit manum suam de attari, dicens : Apprehendite eum, et exaruit manus ejus ? [Ibid.) Et paulo post : Oravit vir Dei faciem Domini, et reversa est manus ejus ad eum^ et facta est sicut prius fuerat {Ibtd,). Qma. superbia gignere virtutcs nescit, quantaexhumilitateprodilt vox increpationis ostenditur, quam signa comitan- tur.Quomodo Nathan contra David regem per verba increpationis tumuit, qui cum increpanda culpa in tcrram.ejus conspectui pronus stravit, sicut scri- ptum est:Nuntiaveruntregidicentcs : AdestNathan propheta ;cumque introissetante conspectum regis, adoravit illum pronus in terra ? Quomodo Moyses regi ^Egyptio libere resistens eum despicere potuit, qui Dcofaaiiliaritercolloquens^scquentem se Jethro cognatum humilis adoravit, cujus etiam consilio tantam obedientiam prsebuit, ut post secreta Dei colloquia magnum lucrum doceret.quod forisabore hominis audiret ? Ex aliis ergo sanctorum factis discimus quid de aliis pensarc dobeamus. Sancti etenim viri nec ex elatione sunt liberi, nec ex timore submissi, sed cum eos rectitudo ad liberta- tem vocis erigit^consideratioinfirmitatispropriaein humilitate custodit. Gulpas quippe delinquentium, et si ez alto increpantes feriunt scmetipsos tamen apud se subtilius judicantes, quasi in abjectos po- nunt. Et quo prava in aliis insequuntur, in eo ad reprimendos se atroclores reddunt.Rursumque quo sibimet meliora agentibus nequaquam parcunt, eo vigilantius aliena roprehendunt. Quid enim de hu- mana poientia mirari poterunt qui semetipsos quo- que despiciunt, etiam cum intime per eam arcem sublimitatis apprehendunt ?Idcirco igitur bene foris dijudicant altitudinem terrenae celsitudinis,quia in- tus oculum non gravat pondus tumoris. CAPUT XXXV. De patientia. (d7y/?r,)PatientiaveraestalienamalaaBquanimiter, A perpeti, contra eum quoque qui mala irrogatnuUo dolorc morderi. Nam qui sic proximi mala portat, ut tamen tacitus doleat^et tempus dignae retributio- nis quaerat, patientiam non exhibet, aed ostendit. Scriptum quippe est : Charitas patiens est, benigna est {I Cor, xiii). Patiens namque est, ut aliena mala toleret. Benigna vero est, ut ipsos etiam quos por- tat amet. CAPUT XXXVI. De taude patientix, (fiypr,) Patientia autem, fratres dilectissimi, non tantum bona custodit.sed et repellit adversa, Spiri- tum sanctum fovens,et coelestibus ac divinis cohffi- rens contra facta carnis et corporis (quibus anima |v expugnatur et capitur)virtutum suarum propugna- culo reluctatur.Late patet patientiae virtus, et uber- tas ejus et largitas de unius quidem nominisfonte proficiscitur,sed exundantibus venis permultaglo» riarum itinera difPunditur. Nec proOcere aliquid ia actibus nostris potestad eonsummandam gloriam, nisi inde consummationis accipiat firmitatem. Pa- tientia est quse iram temperat, quae linguam fre- nat, quas mentem gubernat, pacem custodit, disci- plinam regit, libidinis impetum frangit, tumorem violentia comprimit, incendium simultatis exstin- guit.Goercet potentiam divitum,inopiam pauperum refovet. Tuetur in virginibus beatam integritalem. in viduis laboriosam castitatem, in conjugatis et maritatis individuam castitaiem. Facit humiles in prosperis, in adversis forte8,contra injurias et con- ^ tumelias mites.Docetdelinquentibus cito igrioseere, si ipse delinquas,diu et multumrogare.Tentationes expugnat, persecutiones tolerat, passtones et mar- tyria consummat. Ipsa est quae fldei nostrc firma- menta (irmiter munit.Ipsa est quae incrementa spei sublimitate perhibet.Ipsadirigit ut tenere possimus viamChristi,dum per ejus tolerantiamingredimur. IpsaeHicitutperseveremusfiliiDei, dum patieatlam patris imitamur. Haec enim Ghristianitatis summa est, ut amantibus vicissitudinem, laedentibus pa- tientiam rependamus. Qui erge fuerit patientior ad injuriam potentior constituetur in regno. CAPUT XXXVIl. Exempla sanciorum Patrum de patientia, n (Ci/pr.)Petrus,super quem Ecclesia Domiui di^a- tione fundata est, in Epistola sua ponit et dicit : Chrisius passus est pro vobis, relinquens vobis exem- plum ut sequamini vestigia ejus ; qui peccatvm nm^ fccit^nee inventus est dolus in ore ejus, qui cum nta- lediccretur non rematedicebat^ cum pateretur non, camminabatur. Tradebat autem se judicanti injust» (/ Petr. ii).Invenimu8deniqueetpatriarchasetpro- phetas, et justos omnes, qui flguram Christi ima- ginc praeeunte portabant, nihil magis custodisse in laude virtutum suarum,quamquod patientiam fortt et stabili aequanimitate tenuerunt. Sic Abel origi- nem martyrii et passionem justi hominis initians 909 DE VARIETATE LIBRORUM. — LIB. II. m primusetdedicanSyadversusfratrem fratricidam non A resistit nec reluctatur, sed humilis et mitis patien- ter occidit. (Bem,) Noe per centum annos in sedificationem arc® longos sustinuit labores, sed hos patienteret sinemurmurationepertulit.((«i/;)r.) Sic Abrabam Deo credens et radicem ac funda- mentum fidei primus instituens, tentatus in filio non dubitat nec cunctatur, sed prseceptis Doi tota pa- tientia devolionis obsequitur. Et Isaac ad hostiaB Dominicssimilitudinem prffifiguratus, quandoapa- tre immolandus offertur, patiens invenitur. Et Jacob fugatus a fratre de domo sua patienter excedit, et majore patientia postmodnm supplcx adhuc magis impium et persecutorem muneribus pacificis ad concordiam revocat. Joseph venundatus a fatribus et relegatus, ncn tantum patienter ignoscit, sed et -^ gratuita frumenta venientibus largiter etclementer imperiit. (Greg.) Moyses ab ingrato et perfido populo con- temnitur frequenter et pene lapidatur, et tamen le- nis et patiens pro eisdem Dominum deprecatur. Sa- muel vero ab scelerato populo de principatu ejici- tur, et tamen pre eisdem lacrymosis precibus pa- tiens Dominum supplicat. (Cypr.) In David vero^ ex quo secundum carnem Ghristi nativitas oritur, quam magna et mira et Ghristiana patientia, ha- buisse in manu sspe ut Saul regem persequentem se et interficere concupiscentem,potuisse occidere, et tamensubditumsibi ettraditummaluisseservare, nec rependisse inimico vicem, sed occisum adhuc insuper et vindicasse. (Joan, Ckrys,) Isaias prophe- ta patiens a perfidis sectus esse perhibetur. Jere- C mias propheta nervo religatus, sed euncta pro Do* mino patienter pertulisse legitur. Ezechiel in capti- vitate positus patiens per omnia fuisse cognoscitur. Daniel in lacum leonum mittitur, et patiens in omnir bus tribulationibus pro Dei amore fuisse reperitur. Tres pueri in camino ignis missipro Deiamorepa- tienter sustinuerunt^undeetin sancta Ecclesiacele- bre nomen promeruerunt. Job orbitate filiorum per- cussuSy substantiaque innumera privatus, tormen- tis gravioribus corporis suiafflictus, ab uxoremul- tis opprobriis vexatus, ab amicis irrisus,nunquam ex ore suo indignumprotulitsermonem,sedomnia patienter pertulit. Tobias coccitate percussus, ab uxore improperatus, nunquam ex ejus ore sermo murmurationis exviit, sed patiens in omnibus j) semper fuisse cognoscitur. Machabaeimartyresinnu- merapro lege Dei suipatientersustinuerunttormen. ta. Joannes Baptista ab impiissimo Herode rege in carcerem truditur, ibique patienter pro vcritatis assertione capite plectitur. Petrus apostolorum princeps(8icut in ActisapostoIorumlegitur)cumcas- teris suis coapostolis sffipe fiagellaturproDivinitatis cultu^ patiens et gaudens semper fuisse reperitur. Unde dicit Scriptura : Ibant apostoH gaudentes a conspectu conciliiy quod digni habiti sunt prq nomine Jesu contumetiam pati (Act, iv). Paulus apostolus inulta pro Chrtsti amore pas8use8t,quaBetiamenu- merari difficile est : carceres, vincula, verbera, fla- gella, supplicia. A Judaeie lapidatur,virgiscaBditur, prfficipitatur, iatrones incurrit, ab inimicis fratribus insidias perfert ; intus timor est, foris pugna. Pati- tur famem^ Quditatem, calumnias,in8idias,tribula- tiones. Bestiastolerat,etquid opus est multadicere? quotidie moritur, et tamen in his omnibusgaudetet gloriatur, atque patiens et exsultans dicit : Gaudeo autem in passionibus meis (Cot, i). Et iterum Nan solum autemy sed et gloriamur in tribulatianibus (Rom. v). Si ergo tanta patiens gaudebat et gloria- batur, quffi erit venia, quaa excusatio his qui pro parvis injuriis ac verberibus, aut qualibuscunque tribulationibus, quas utique illis inferiores sunt, impatientes existunt?Joanne8 apostolus et evange- lista in dolio ferventi mis8U8,et in insula Pathmos exsilio relegatu8,cuncta adversasibi illatapatienter propter amorem Christi tolcrat. Stephanus ab apo- stolis diaconus ordinatus,intermanus lapidantium corde pacifico pro suis ipsis inimicis, fixis in terra genibus,deprecatur.Ecce enim cognoscimus, divina nos instruente Scriptura, quia sancti patres nostri qui nos prfficesserunt,per virtutem patientiffi ccelestes coronas promeruerunt. (Grcg,) Servate ergo fratres» in mentepatientiam, eamque, cum resexigit,exercet6 in operatione,nulIavestrarumrerumvos damnaper- turbent. Sicnimfixamentemansuradamna pertime- scitis,damna rerum transcuntium gravianon putatis. 8i ffiternffi retributionia gloriam conspicitis,detem- porali injuria non doletis. Tolerate ergo adversa- rios vestros,sed ut fratres diligite quos toleratis. CAPUT XXXVIII. Testimonia sacrarum Scripturarum de patientia, Dominus ac redemptor noster, qui princeps pacis a propheta appellatur (Isa, ix), in ci]yus secundum carnem nativitate angelorumcecinitexercitus:6/o- ria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bome votuntatis (Luc, ii). Qui antequam ad ccelestia came ascenderet ait : In patientia vestra possidebitis ani- mas vestras (Luc, xvi). Sic et apostolus Paulus ait : Patientia vobis necessaria est ut voluntatem Dei fa» cientes reportetis prondssionem (Hebr, x). Item : Pa- cem sequamini cum omnibtis et sanctimoniam, sine qua nemo Deum videbit, (Hebr, xiii). Hinc Jacobusait: Patientia autem opus perfectum habeat, ut siti» per^ fecti et integri, in nutto ds/icientes, Beatus vir qui suffert tentationem, quoniam cum probatus fuerit ac- cipiet coronam vitae quam repromisit Deus diligentibus se (Jac, i). Hinc Salomon ait : Melior est patiens viro forti ; et qui dominatur animo suOt expugnaiare ur- bium (Prov, xvi). Pacem igitur, charissimi, habea- mus, quia pacificos et concordes Deus in domo sua habitare prfficepit, ut qui filii Dei esse coepimus,in Dei pace maneamus, et quibus spiritus unusest, unus sit et animus et sensus (C^;^r.}BeatissimuB namque martyr Gyprianus elegantissimus de Bono patien- tiffi Bcripsit librum, quem qui legere voluerit, ple« m HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS III. — MISCELLANEA, 9\i GAPUT XXXIX. De tolerantia. niter in eo,qu&1e sit bonum patientiaB,invenirepo- A bemus hic permanentem, sed fbturatn inqninmtiSw teri^. Quid te ergo patriam putAs perdidisse qtii in toU terra peregrinus es?8ed et si aegrittidinem ineurrf- sti gravissimam^utere apostolico iilo sermobeyqud ait : Nam etsi is qui foris est homo mtier oartuawpa- tur, tamen is gui intus est renomtur de die iii diem (// Cor, IV). In carcerem inclusns les et mofs crudetis imminet et intentatur, adhuc anto oculoS Joannetn in carcere cervice c®sum,6t tamen prophet^caput saltatrici puells in mercedem libiditiis datutn. Basib ergo singula cum inferunturiiguria,BedeorQmqutf prohisretribuunturgloria, non solum t pebcatis ab^ solvitur qui hoc patitur, sed et justitiad acquir^ tantum est utfides eum constantiaquenou desentt. CAPUT XLI. De indulgentia, Ait Dominus : Si dimiseritis hominibus peeeaia eorum, dimittet et vobis Pater vester^ qui in ex- lis est, peccata vestra, Sin autem non iimueritis k^ minibus peccata eorum, nec Pater vester dimiitei vo* bis peuata vestra (Matth. vi). Hino Petnis ait : Nom reddentes matum pro malo, nec maledickm pr» me^ ledicto, sed e contrario benedicentes, quia in hoe V9^ cati estis, ut benedictionem h^ediMis possi4eatm (I Petr, iii). Hinc Paulus ait : Gufn ptUientia sufpor*- tantes invicem (Ep/tej.iv^fetdouftntesvobismetipBi». Si quis ad versus aliquem habetquerelaaiy siexiC De» in Christo donavit vobis, ita et vos facite, nulll malum pro malo reddentcs. Hine divina Scripftttm dicit : Ne quseras ultionem, nec memOr eris tnpaist (Greg.) Si filii electorum suraus, restat necesse est ut per eorum exempla gradiaraur. BonusNenim non fuit qui raalos tolerare recusavit.Hincnamque est quod de semetipso beatus Job assorit dicens : Frater fui draconum et socius struthionum (Job, XXX), Hinc per Saloraon Sponsi voce sancts EIc- clesiae dicitur : Sicut litium inter spinas,sic amica mea inter filias {Cant,, ii).Hinc ad Ezechielem Do- minus dicit cap, ii) ; Fili hominis^ ne timeas eos^ neque sermones eorum metuas ; quoniam increduliei subversores sunttecum,et cum scorpionibus habitas Hinc Petrus beati Lot vitam glorificat dicens : Et B justum Lot oppressum a nefandorum in/uria ac luxuriosa conversatione eripuit.AspectuenimetaU' ditujustus erat habitans apudeos,quidedieindiem animam justaminiquis operibus cruciabant(IPetr. ii).1IincPaulus discipulornm vitam et laudal et ro- borat dicens : In medio nationis pravx et perversse, inter quos lucetis sicut tuminaria in meHdie^ verbum vitae, continenles [Philip, ii). Hinc Joannes Pergami Ecclesiae attestatur dicens : Scio ubihabi' taSf ubi sedes est Satanse : et tenens nomen meum, non negasti fidem meam {Apoe, ii). Ecce, fratres charissiraiy pene omnia percurrendo cognoscimus, quia bonus non fuit, quem malorum pravitas non probavlt, ut enim ita loquar, ferrum nosfrffi animffi nequaquam produciturad subtilitatemacuminis,si (3 «vtum tuorum {Levit, xix). Hittc SftionHm «it hoc non eraserit alienae lima pravitatis. Tolefemus igitur, adversarios nostros, sed sine cessationeame- mus quos toleramus, eisque qusecunque possumus bona hilari animo tribuamus.Quia hocsolumDeus sacrificium accipit, quod ante ejus oculos in altari boni operis flamma charitatis incendit.Hinc Domi- nus in Evangelio a.ii: Ditigife inimicos vestros\bene preceminif hisquioderunt vos^etoratepropersequen^ tibus et calumnianiibus vos, ut scitis filii Palris vestrif quiin coelis est {Matth. v). CAPUT XL. Qualis debeat essetolerantia servorum Del tempore tribulaiionis, Oportet te,o Christiane,inter odia cordium, inter iVe dicasiReddam malumf pro malo ; exspeoks Demi^ num et liberabit te {Prov.xx), Reiiaqae proldmola» nocenti te, et tuncddprecanti tibi peccata solvealiir. Igitur quicunqueremissionem suorumvtiit ftcdpere peccatorum, dimittat omnibus in se peccantibaf; quiatalem unusquisqueindulgentiam accefitvmseA aDomino, qualem et ipse dederit proxiiAo sua CAPUT XLIL De misericordia, Misericordia, compatiendo aliens miserlae, voca- bulum sortita tti. Omnia peccata mlsericordimQpi- bus expurgantur,sedjam caveatpeccarequi miscri- cordiam impertitur.Caeterum nullaestdelictivenia, cum sic praecedit misericordia, ut eam afequantar probra linguarum, inter ipsas persequentium ma- ]) poccata. NuIIus autem in alienomisericorsessepo- nus 8equali,imo laetiori, semper cordeversari. Etsi tibi ablatae fuerint facultates tuae, dic : Nudus exivi de utero matris mess^ nudus et hinc abscedam {Job i). Adde et illud apostolicum : Nihit intulimus in hwnc mundum.sednec auferre quidpossumus{ITim. vi). Audis te maledici et infamari apud homineset contumeliis onerari, recordare et ante oculos pone verbum Domini, quibusait : Faevobis.cumbeuedixe' rint vobis omncs homines (Lnc.vi).Et iterum :GaM- dete et exsuitate,cum ejecerint nomen vestrumtan- gtsam malum, propter fitium hominis {Ibid.). Ex- pulsus es patria et domo recordare quia non ba« test, qui prave vivendo in se misericors non est. Qui enim sibi nequam est, cuibonus?XulIa scelera misericordiis redimi possunt,siin peccatiaquisqoe permanserit. Tunc autem fructum misericordiarum consequitur indulgentia, cum ab- scelerum opei^ desinitur. Misericordes igitur simus ad omnes, uiet ipsi misericordiam consequamur a Domino, ipsodi- cente : Beatt misericordes, qupniam ipsi misericor- diam consequentur {Matth. vi). Et iterum : Estote igitur misericordes,sicut et Pater vester misericorse^ {Luc, VI ). Hinc Pauliis ait : Bstote autem invicem be^ niquij misericordes : induitevos sicut slecti Dei viseer^ 8*3 DE VARIBTATB LIBRORUM. — LIB. U. miserieardtwmm (Ephes. iv). Hinc Salomon ait: Fo- A CAPUT XLV. 914 eepe mitericordiam et judieium migis placet Domino ^uam meiimee {Prov. xxi). Hinc per quemdam sa- pieiiiem dieitur: Qui facit misericordiam, offert stteriftoium {Eecli. xixv). CAPUT XLHI, De compoMume. Per Bvangelium namque auum admonet nos Do- minns dicens: Omnia qucscunque vultis ut faciant voMs homineSf ita et vos facite illis: kgec est enimlex eiprophetm {Motth. vii). Quod tibi accidere non vis, B66 pfDxirao tuo oupias evenire. Gondole in alienis ealamitatibus, satiare fletibus, in alienis laboribus, in tribttlatlone alterius, et tu esto tristis. Talisesto De obedientia. Obedientia est via sancta quae sectatores suos ad coslestem perducit patriam;pcr hancviamDominus noster JesusChristuspropter nosetpropternostram salutem ambulare dignatus est, dequoPaulusdicit Apostolus: Factus est Christus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis {Phil. ii). Per hanc Abrabam patriarcha curcurrit, cum ad imperium Do- minidilectumfiliuratadimmolandumduxit.Perhanc apostoli sancti Petrus et Andreas ad vocationem Domini, relictis retibus, secuti sunteum. Per hanc viam Matthaeus secutus est Dominum, relicto telo- naico lucro. Per hanc viam sanctaraomnespatriar- chffi, prophetaB, apostoli, martyres, caeterique electi atiis quales optas esse circa te alios. Quod non vis p meruerunt pervenire ad Deum. Licet arctasitetan- pati non faeias, nee inferas alio mala, ne patiaris similia. Ita demens esto in alienis delictis sicut in tols, ut nec allter te, nec aliter alios penses. Et sic alioe jadiea ut ^itdicari cupis. In tribulationepositis subvemire non eesses, dolentem consolari, ne di- mittas. CAPUT XLIV. De castitate. Gastitas enim f^uctus suavis est, pulchritudo in- violata sanctorum castitas,securita8mentis,sanitas corperis. Nisi enim unusquisque castusperseverave- rit, adperpetuamrequiempervenire, et Deum videre Bon poterit testante Paulo apostolo : Pacem secta- mini cwm omntbus et sanctimoniam, sine qua nemo videbit Deum {Eebr. xii). Hic quoque evidenter sine eanetimonia (qua solet integritatem mentis vel pu- ritatem corporis appellare) pronuntiavitDeumpeni- mus in faciendo, quiaobedientia quffi majoribus per- hibetur, Deo exhibetur Ipse enim dixii: Qui vos au- dit, me audit {Luc. x). Pro Dei autem amore omni obedientia nos subdamus majoribus nostris, utimi- tatores valeamus esse Dominiinostri, de quo dicit Apostolus : Factus est Christus obediens usque ad mortem )PhiL ii). p CAPUT XLVII. Quamodo invicem obedire debemus. , Invicem obedire debemus, sicut servi Domini secundum quod praecepit Dominus, quia qui vultin vobis esse magnus, fiat omniumnovis8imus,etom- nium servus {Matth. xx). Quibus addidit, ut magis nos inclinet ad humilitatem: Sicutfiliushaminisnon venit ministrarif sed ministrare (Ibid,), Sed et illud quod ab Apostolo diciumesi: Percharitatemspiritut servite invieem (Qal. v). CAPUT XLVIII. Qui vere Deum diligunt ultra vires suas obedire desiderant, Qui (Ideliter et pure Deum diligit, etcertusestdo retributione Domini, ncc sufficere sibiputateaquae n ipjunguntur, sed semperaugmentaoperisqueerit,«t m(yoraquseinjungunturdesideratetexoptat,etiamsi Bupra vires esse videatur quod facit, nec aliquando securus est tanquam opere expleto, sed e contrario Bollicitus est et anxius tanquam qui nihil dignum prsceptis Evangelicis egerit.memorilliusDominici sermonis dicentis: Cum autem feceriiis omnia quce- cunque prcecepi vobis, tunc dicetis : Scrvi inutiles su- mus, quod debuimus facere fecimus {Luc, xvii). CAPUT XLIX. De laude et qualiiate obedientice, Sola namque virtus est obedientia, quse virtutcs caeieras menli inserit,insertas custodit. Undeetpri- mushomopraeceptum quod servaret,accepityCui8esi velletobediens subderc,adaBternam beatitudinemsi- ne labore per^eniret. Hinc Samuel dii.MelioreU obe- dientia quam victima^f etauscultare magisquamofferre adipemarietum{I Reg. xv). Obedientiaquippevictimis jure praeponitur, quia per victimasalienacaro, per obedientiam vero volunt&spropriamactatur. Tanto igiturquisqueDeumcitius placeat, quanto ante ejus oculosrepressaarbitriisuisuperbia, gladio prscepti seimmolat.Sedquianonnunquam nobishujubmun- di prospera, nonnunquam vero jubentur adversa. sciendumsummopereest,quodobedientiaaliquando. si de suo habeat aliquid, nuUa est; aliquando au- tem si de suo aliquid non habeat, minima. Nam cum hujus mundi successu8prfficipitur,etcumlocu88upe- rior imperatur,i8 qui ad percipiendahaBC obedit,obe- dientia sibivirtutcm evacuat,si adhaecetiamexpro- priodesidcrioanhelat.Nequeenim so sub obedientia dirigit,qui ad percipienda huj us vitae prospera,libidi- nipropriseambitionisservit.Rursum cum mundi de- speclus praecipitur,cumprobraadipisciet contume- Hffi jubentur,nisihaec cxsemetipsoanimus appetat, obedientiffimeritum sibi minuit, quia adea quae in hacvitadespccta sunt^ invitus nolensque descendit. Ad detrimentum quippe obedientiaducitur.cum mentcm ad suscipienda probra hujus ssculi ne- quaquam ex parte aliqua, etiam sua vota comi- tantur. Debet ergo obedientia et in adversis ex suo aliquid haberc,etrursuminprosperisexsuoali- quidomnimodo non habere^quatenusetinadversis tanto sit gloriosor, quanto divino ordine etiara ex desiderio jungitur. Et in prosperis tanto sit verior quanto a prffisenti ipsa, quam divinitius percipit, gloria funditus ex menteseparatur.Sedhocvirtutis pondus melius ostendimus, si coelcstis patriffi duo- rum heroum memoramus, Moyses namque cumin deserlo ovas pasceret aDominoper angelum in igne loquentc vocatusest, uteripiendffi omni Israelitarum muUitudini prffiesset. Sed quia apud se mente ha- milis exstitit, oblatam protinus tantiregiminisglo- riam expavit, moxque ad indrmitatis patrocinium recurrit, dicens; Obsecro, Domine, non sumeloquens; ob heri enim et nudius tertius, ex quo ccepisti toqui ad servum tuum, tordioris et impeditioris tingwe factus sum [Exod, iv) ; et se potposito alium depo- scit, dicens : Mitte quem missurus es {Ibid,). Ecce cum auctoritate linguffiloquituretnetantiregiminis potestatem suscipiat^ elinguem se esse causaiur. Paulus quoque divinitus fuerat admonitus, quando Hierosolymam ascendcre deberet, sicut ipse Galatis dicit: Deinde post annas qualuordecimiterumaseendi Hierosolymam, assumpto Bamaba et Tito. Aseendi autem secundum revelationem {Gal, ii). Isque in iti- nerc cum prophetam Agabum reperisaet, quantase adversitas in Hierosolymis maneret, audivit. Scriptum quippe est: Virum cujus hffczonaest,sic alligabunt in Jerusatem Judcei {Act, xxi). A Paulo autem protinus respondetur: £170 mmdfo/uma//(V^n. 917 DE VARIETATE LIBRORUM. — LlB. IL 918 sed el mori in Jerusalem paratus sum pro nomine Jesu (Ibid.) ; nequc enim prffitiosiorem facio animam meam.Perceptione igitur revelationis Hierosolymam pergenSy adversa cognoscit, et tum libenter appetit, audit quae timeat, sed ad hasc ardentior anhelat. Moyses Itaque ad prospera de suo nihil habet, quia precibus remittitur ne IsraeliticsB plebi praeferatur. Paulus adversa etiam ex suo voto ducitur, quia ma lorum imminentium cognitionem percipit, sed dcvo- tione spiritus etiam ad acriora fervescit. Ille prae- sentis principaiitatis gloriam, Deo jubentc, voluit declinaro. Iste, Deo aspera et dura spondente, se Btuduit ad graviora praeparare. Pra^eunte ergo utro- rumque ducum infracta virtute, instituimus ut si obedientis palmam apprehendereveraciter nitimnr, prosperis hujus saeouli ex sola jussione, adversis autem etiam ex devotione militemus.Sciendum vero est nunquam per obedientiam malum lieri,aliquando autem debet per obedientiam bonum quod agitur intermitti. Neque enim mala in paradiso arbor ex- siitit, quam Deus homini, ne contingeret,interdixit. Sed ut per melius obedientiffi meritum homo bene conditus cresceret, dignum fuerat ut hunc etiam a bono prohiberet, quatenus tanto verius hoc quod ageret virtus esset, quanto et a bono cessans auctori 8UO se subditum humilius exhibcret. CAPUT L. De opere manuum. Oportet enim militem Christi opt^rari manibus suis, ita ut quibuslibet variis officiorum artibu8,la- boribusque studium suum impendat, sequens lo- quentem Apostolum qui dicit : Nequc panem gralis manducavimuSf sed in labore et fatigatione nocte et die laborantes (/ Thess. iii). Et iterum : Qui non vult ope- rari non manducet (Ibid.), Per otium enim libidines et noxiarum cogitationum nutrimenta concrescunt. Per laboris vero exercitium vitia nihilominus ela- buntur. Patriarchae namque greges paverunt.et gen- tiles philosophi sutores etsartores fuerunt.Et Joscph justus, cui virgo Maria desponsata exstitit, faber ferrareus fuit. Si quidem et Petrus apostolorum prin" ceps pi8catorisgessitofficium,et omnes apostoli cor~ porale opus faciebant, unde vitam corporis sustentat bant.Si igitur tantaeauctoritatishomines, laboribus e operibusetiamrusticanis inservierunt^quanto magis nos, quos oportet non solum vitae nostrae necessaria propriis manibus exhibere, sed etiam indigentiam aliorum laboribus nostris reficere, secundum Apo- stolum dicentem : Qui furabatur, jam non furetur, magis autem laborei operando manibus suis quod bo- num est, ut habeat unde tribuat necessitatem patien- tibus (Ephes. iv). Nam etidem beatus apostolus Pau- lus ob boc manibus suis operatus est,ut nobis operan- di praeberet exemplum. Ait enim inter caetera : Non quetsi non kabuerimus potestatem, sed ut nosmetipsos formam daremus vobis ad imitandum nos (11 Thess. iii).Pandit causam cur tantum laboris sibi indixerat : Ideo^ inquit, ut formam daremus vobis ad iiniluiidum A nos. In Actibus apostolorum legitur qupd cum ve- niss(St Paulus Corinthum non patiatursepermanere nisi apud Aquilam et Priscillam, eo quod ejusdem artis essent opifices quam ^et ipse solitus erat exer- cere. Ita enim habct : Post hsec Pautus egressus ab AtheniSj venit Corinthum : et inveniens quemdam Ju- dwum nomine Aquilam, Ponticum genere, et Priscil- iam uxorem ejus, accessit ad eos, eo quod ejusdem essent artis, et manebat cum eis, et operabatur : erant . enim sccnofactorix artis.(Act, xviii). Et non tantum operatus est quantum ^oli sibi, sed etiam his qui cum eo erant,possit sufficere. Scriptum est enim in Actibus apostolorum quod, procedens Mileto et exinde mittens Ephesum, convocansque ad se pre- sbyteros Ecclesiaj Ephesiorum, et dans praecepta j% quemadmodum regere Ecclesiam Dei,se absente,de- berent, ait eniin : Argentum et aurum nutlius concu- pivi, sicut ipsi scitis, quoniam ad ea quas mihi opus erantj et his qui mecum sunt, ministraverunt manus istw. Omnia ostendi vobis, quia sic laborantes oportet suscipere infirmos [Act, xx). Nam et multa vitiaam- putat operatio manuum. Scriptum est enim : In desideriis est amnis otiosus. Eisionis luce reflcit. CAPUT LIX. Quod conirarix sint inter se cordis compunctio et delicix,et quod magna in David fuerit compunctio. Sicut impossibile est ut ignis inflammetur in aqua, ita impossibile est compunctionem cordis vigere in deliciis. Gk)ntraria hsc enim sibi invicem sunt et peremptoria.IiIaenimmaterestfletus,haec materest risus ; illa constringit, ista dissolvit. Illa animss alas innectit et volare facit ad coDlum, hsQC plumbi pondus imponit et demcrgit in infernum. Propheta namque Davidcorde compunctusjudicii futuri intra semetipsum memoriam retexens, diemque illum semper in oculis habensj nunquam a tribulatione animi et compunctione cordis vacabat: qusquenos vix aliquandoetsatisraro ad memoriam revocamus, illius mens et cogitatio habebat semper intra se, et Dei judicio totis mentibus intremebat. Nam et idem beatus David rex erat, sed tamen cunctis quae eum circumstare et constringere videbantur abruptis,ita erat in potestate positus, tanquam omnibus esset ipse subjectus^et in purpura quasi in cilicio jacebat, cinere conspersu8,et corde compunctus. Aula regalis erat ei tanquam eremi vastissima solitudo. Hec autem omnia agebat in eo cordis oompunctio. Vis scire quantus in eo timor sit divini judicii ? Audi quod dicit : Iniquilates si observabis, Domine, quis sustinebitf {Psal, l.) Noverat enim et valde noverat quia in multis criminibus obnoxii sumus Deo Et quia etiam parva peccata,et ea de quibusetiamnecsuspi- camur, deducunturadjudicium,ctideo magnaineo erat cordis compunctio. Quatuor sunt qualitates A affectionum, quibus mens justi tiedio salubricom- pungitur,hoc est, memoriaprsteritorum facinorum, recordatio futurarum poenarum, consideratio pere- grinationis suae in hujus vit» longinquitate,deside- rium supernss patris, quatenus ad eam quantocius valeat pervenire. CAPUT LX. De recordatione peccati. . Bonum est homini semper atite oculos propriaad- hibere delicta, secundum Psalmi sententiam : «Pec- catum meum contra meestsemper.»Sicutenim non oportet reminisci peccati affectum,sic semper nccesse est suum in deflendo memorare peccatum. Ser\i Dei tanta rccordatio debet esse peccati, ut ea quae gessit semper lacrymans conflteatur. Unde et Psalmista B dicit : Conversus sum in ssrumna mea dum canfigitur spina. Peccatum meum tibi cogniium feci, et dixi : Pronuntiabo adversus me injustiiias meas Domino^ et tu remisisti iniquitatem peccaii mei [Psal, xxxi). CAPUT LXI. De confessione peccaii. Salomon ait : Qui abscondit scetera sua non diri" getur;quiautem confessus fuerit etreliqueritea^mi- sericordiam consequetur (Prov. xxviii). Hinc beatus Job ait : Quapropter et ego non parcam ori meo (Job. vii). Ori etenim suo parcit, qui confiteri ma- lum quod fecit erubescit. In labore quippe ob mit- tere est, hoc ad confessionem perpetrat» iniquitatis occupare. Sedjustus ori suo non parcit,quia nimi- rum iram judicis districte prsveniens, verbis contra C se propris confessionis saBvit. Hinc Psalmista aii : Prxveniamus faciem ejus in conf€ssione{Psal.iciY); Hinc scriptum est : Dic iniguiiates tucu utjustifL" ceris{Eccli. xliu). Ex eo unusquisque justus esse incipit, ex quo sui accusator exstiterit. Gonfessio enim pcenitentiam monstrat; pcenitentia satisfactio- ncm ostentat ; satisfactio veniam sibi divina pietate conciliat. Nec enim poterit indulgentia tribui, nisi iram Dei possit confessione placare. 0 veneranda pietas Dei I peccamus et parcit, delinquimus et igno- Bcit,offendimusetadhucpIacatus exstitit. Undequa- Iisergajustossitmonstrat,dum talem se ergapecca- toresostentat.Nec peccator poterit jam excu8ari,qui confessionem per quam venia nascitur, non prope- ravit ampIecti,quopos8itreus gemino criminedeti- ]) neri, dum primo legem contempsitut delinqueret, etconfessionis media amplecti noluitutperiret.Rape tu, quisquis es, remedia, qui peccando diTina con- tempsisti prscepta. Gonfessio afferat salutem, cai contemptus attulerat mortem.Confiteantnr singnli, qusBso vos,fratre8, delictumsuumdum adhuc quide- linquit in ssculo est, dum admitti confessio ejus potest. Dum satisfactio et remissio facta per sace^ dotes apud Dominum grata est, convertamur ad Dominum mente tota,et poenitentiam criminis veris doloribus exprimentes Dei misericordiam deprece- mur.IIIi se anima prosternat, illi mens tota saiisfa- ciat, illi spes omnis incumbat. Rogare autem qua- 92S DB VARIETATE LIBROaUM. — LIB. IL 926 liter debeamus dicit ipse : RevertimM ad me in lolo A corde vestro, simuique in jejunio, et (lctu, etptanctu. Etscindite corda vestrayCt non vcstimenta vestra {Joel. ii).Ad Dominum totocorderedeamuSjirametoiTen- 8am ejus jejuniis et iletibus, sicut admonet ipso, pla- cemus. CAPUT LXII. De pctnitentia, Beatus Joannes, prscursor Domini no8tri,quone- mo major internafosmulierumsurrexit (Mattti.xi); de quo propheiaL dixerBiiiEcce mitto angelummeum ante faciem tuam(Matacti.m),hBnc primamvoccm emisit, dicens : PcBmlentiam agite, appropinquabit enim regnum ccelorum[Matth. iii). Unde advertimus Chriatum fuisse locutum per ipsum. Ergo^dilectis- n simiy una nobiscum omnes suscipite in prscordiis veatris misericordiam Domini nostri dicentis : Pce- nitentiam agite» appropinquabit enimregnumccclo- rtim.Odulcedo,ut inter pcBnitentiam etregnumcce- lorum nihil sit intermedium. Agamus ergo poeniten- tiam a facinoribus nostri8,et in puncto patebitno- bis regnum coelorum. Sic ait beatus propheta : De- sinite a malitiisvestris,discitebonumfaceretpcccata enim vestra inter vos et Deum separant {Isa. ux). Ergo si inter Deum et hominem peccata separant, tollantur per poenitentiam e medio peccata, et homo conjunctus est Deo, instruente et doqpnte Apostolo: Qui autem adkserct Deo, unus spiritus est{lCor.\i). Sed dicet aliquis : Quomodo de medio tollere pos- sum peccata?Audi prsecursorem Domini vociferan- tem et doccntcm : Facite fructusdignos pcenitentix: ^ Jamenimsecuris ad radicesarborisposita est.Omnis arbor qux non facit fructum bonum,excideturetin ignem mittetur (Mattli. iii). Et qui sunt fructusdigni pcenitentiffi, nisi ut facias quse contraria sunt pec- cato?8ervieba8 idololatris veldsmonibus,nuncjam conversus servi Deo per fidem. Eras adulter et for- nicatory nunc econtrario esto castus. Ebrietati eras deditus, nunc sobrietatis obtine locum. Eras frau- dulentus-et raptor^nunc esto fidelis et largus.Eras tumiduset superbus, modoesto mansuetusetmitis. Avarus eras et mendax, nunc esto pius et verax. Ecce qui sint fructusdigni pcenitentiffiyUtquiantea agebas contraria Deo, modo contraria agas diabolo^ secundum sententiam Domini dicentis : Nec ego te condemnabo. Vade,etampliusjamnolipeccare(Joan. D viii). Et iterum: Remittuntur ei peccata mnlfaquia dilexit muttum (Ltic. vii). Hortatur etiamnos Domi- nus per Joannem apostolumad poenitentiamdicens: Memento unde excideris^ et age pcenitentiam,et fac prima opera, Et si non egeris pcmitentiam, veniam et movebo candetabrum tuumdetodosuo.(Apoc.ii). Quod utique ei dicitur^ quem constat cecidisse, et qnem hortatur rursus per bona opera exsurgere. Alio item loco poenitentiaetempusdatur^et pGcniten- tiam non agenti Dominus comminatur. Habeo, in- quit, adversum te pauca, quia permittis mulierem Jezabel quae se dicit prophetame8se,docere etsedu- cere sorvos meos, fornicari et manducare de idolo- thitis. Et dedi illi tempus ut poenitentiam ageret, et pcenitere non vulta fornicationesua.Ecceegomitto eam inlectum, et qui cum ea fornicati fuerint in maxima tribulatione eruntnisi pcenitentiamegerint aboperibus suis.Quod utique ad poenitentiam non hortaretur, niei quia poenitentibus indulgentiam pollicotur. Et in Evangelio : Dico, inquit, vobiSf sic erit gaudium tn ca^lo super uno peccatore pceniten- tiam agente, quam super nonaginta novemjustis qui- bus non est opus pcenitentise (Luc. xv). Nam cum scriptum sit : Dominus mortemnon fecit,nec l^tatur in perditione vivorum (Sap. i) t utique qui neminem vult perire, cupit peccatores poenitentiam agere, et per pcenitentiam denuo ad vitam ndire. Oejecitnos diabolus et elisit per peccatum, oportet utique re- surgere per pcBnitentiam et rursum stare contra eum. Nam beatus Divid ceciditin adulterium pec- catum gravissimum, sod et homicidium conjunxit adulterio. Et quid post haec nunquid pcrmansit Ja- cens? Nonne surrexit, et iterum stetit contra ini- micum, et ita eum subjecit ut etiam post mortem merita ejus profuerint posterissui8?0 pcenitentia, salus animae, restauratio virtutuiti,disBipatio vitio- rum, expugnatrix dsmoniorum, obstrusio infero- rum,portacGelorum,viaJuBtorum,refectiabeatorum! Beatusquiteamat,felixquitetenet,nimiumquebea- tus et felix qui te usque ad ultimum vits suse diem custoditlTu mortuosin peccalissuscitasytu despe- ratos de prflecipitio mortis evocas, et ad spem re- formas. Tu sectatores et operarios tuos ad spem incitas, ad fidem provocas, ad charitatem Dei et proximi instigas. Tu facis in prosperis humiles, in adversis fortes. Tu contra opprobria et irrisores mitesfacis. Tu persecutiones et injurias toleras, pas- siones et flagella patienter sustines. Tu iram frenas, linguam mitigas, pacem custodis, mentem gubemas. Tu in virginibus et Deo sacratis beatam custodisin- tegritatem, in viduis laboriosam castitatem^in con- Jugatis individuam castitatem.O poenitentia, castis- sima mater, doce filios tuos tenere et amare ca- stitatem, fugere luxuriam,immunditiam et omnem libidinosam corporis titillationem. NuUum enim per^ petuam perducis ad gloriam, nisi fuerit castus,hu- milis, patiens atque benevolus.Opcenitentia^mater piissima, procrea et produc de sancto utero tuoge- mitus assiduos, suspiria largissima, singultusconti- nuos, excute ex oculis tui lacrymas profusas, noli cessare, noli pigritare, quousque rapidissimo oursu ad diem pervenias uUimum. CAPUT LXIII. Qualis deheat esse modus pcenitentix. Pcenitentiam quippe agere est, et perpetrata mala plangere, et plangenda non perpetrare. Nam qui sic alia deplorat, ut tamen alia committat, adhuc poenitentiam agere autignoratautdissimulat.Quid enim prodest si peccata quis luxurise defleat,et ta- men avaritiae adhuc aestibus anhelet?aut quidpro- m BAYMONIS HALBERSTAT. BPI6G. DPP. PARS IH. ^ MI8GELLANBA. duiui ivm eulqn» jimb l«geat,et taoieD adhuoinvi- 4i» faeibue tabeeoat. 8ed zQiDus est valde quod di- ciinus, ut qai pecoata deplorat, ploranda minime comauttat, et qui plangit vitium perpetrare vitiati- meat. Nam cogitaodum BumoK>pere eat, ut qui se illicita memiait commiBisBe, a quibusdametiamli- citia Btudeat abstiaere, quateauB per hoo GoQditori Buo satiBfaciat, ut qui cQmmisitproliibila,8ibimet*- ipsi abscindere debeat etiam concessa, et eereprei- heQdatiamioimisquimemiQitiQmaKimisdeliquisee Magna eaim jusiitbe pars est seipsum nosse, quod parvus eet, ut ex eo di^na virtutt subdaturhumiliB •^ quo suam iQfirmitatem agnoseit. Bene sejudicat 10 trao vila, ne judicBtur a Deo damoatioQe perpetua^ TuQO aotem judicium de se quisque sumit, oum perdigttampcQniUntiamsua prava facta coodemQat. Adoaritudo poBniteQtiae facit animum et Bua facta aubtiHus di&eutere, et dona Dei quas oootempsit flendo eommeoiioraTe. Nihil autem pqjus qnamcul^ pam agoosoare neo deficere.DupIicom habere debet ileium io p<»Qiteotia omais peccator^sive quiaper Aegligeotiam bonum non fecityseuquia malumper wdaolam peipetravit. Quod oportuit non gessit, et {^esBitqood agere oon oportoit. Hle pesniteQ tiam digne agit»4uireatum suum satiafactione legitimapiaogit, n^BdemBando Bciitoet ac deflendo qua geasit. Tanto iiide|rioraQdoprofuadrus,quaQdoez8tititiopeeoado proeUviori quantumvis quiBqois stt peecator et inv- piuB,8i ad pmQiieQttam ooovertatiir, ooQsoqiti posBe veniam creditur. Et quantumvis per pflsoiieatiam, propithutio peccatorum ait^ tamen Bioe meto homo jBese Qoo d^iet, qnia pcsBiteQtfaB salisfactio diviim taoiwsi peosaiur jtidioio, qoq homano. Proiadequia iBStseraiio Diei ocoolta osi, stne intermisBioQe flere aeoeaBe est. Ne^ne enim tinquam oportet poeniten- tem babm de peceatis seouritatem. Igitur respteia- VMM iattdem, et Domioom nostrum Jesum Ghristnm, taoqOAfti boni servi et titiiiBrequiramu8,nec despe- reiBiiB dum ta hac loce vivimus^ veiiiam nos aoo posse per poBiiiteatiam pitoOBeren. Post moriem eokQr fKBBfttootisB medieameBia qoq proderoBt, io kao Toro kMo peeiti etiamsi io extrema state adUbeaepmnfteiitiam velmm, mihi crede^ OBPaberis. Ideo 'diaboliis omBia moveteiagii, ut aoimum aobtB deaperaiienis indBcat. Bcai eoim vel si in parvo tempereqiiiB pcsoitudiQem gerat^quamvissiibreviB aoa erti tameo iofructuosa cooveraio. Sed, Bioot is quicaltoemaquffifrigidti porrezerit, nequaqnamfru- i^m mercedia amiitti, iia et is qui pro malegeads prffiteritis pGeoitudinem egerit, lioet miBus digna videatur ad peccatorum pondus pcBnitentia, tamen quantuluscunqueillisnutuspoeaitendifueritvel con- versionis momentum,expers non erit remuneratio- oiBboBorum. Nlhtl enim boni operis, quamvis sit eiiiguum,deBpicietur apudjustum judioem Deum, et jam Bt noB potueritetpIereemnemBatJsfaciendior- dinem, quantuluaioanque tamen et quolibet brevi ieo^ore gestam, nonrespuetpeenitentiam, suscipiet e( jam ij^s^m^ Bec paiftur quantumvis ezigua oour 4 veisioiu» pertre mereedem.Hoo enimittdifiaEivtda- iur Isaias, vbt de popttto Jud«onuo talia fsottdtai dioit ; Propter pecoatum modioa eQOtTtBtavt ean et percussi eum,et averti faciem meam ab eo.et coit- tristaius est et ambulavit tristia, et sanavi eoBt el consolatus sum eum. Evidentius autem testiioeiuttm dabit etiam rex ille impiuSaqui cupiditatis quideoi su(e prffidam uxoris nequitia qussivity sed perturba- tuBipsiussceleriB immanitate poenituit, etciliciofa- olnuB suumOevit atqoeiiaergaseDeimiseiHordlam proveoavit, ut euQCtia eum abeolverQt m)tlU« &!• enim scriptum eei : Et diiii Demimis a4 Sliam : VidisU gumodo cmfnmi^tw tU Aeb§b a fmi im, tt quia flwi^ in canspefiiu meo, nori tMiiMvm mk in diebus fjui (I/ A^. w)- ^ post km iti* H rum MaQaBees,quiamQest^rrono0&immwtat^M^ lerum st^peravit, qui oulium diviQ4e r6ligi9ai(setolh Bervaatiam legis everterat cpeiesti eultu VfteuAUoi, Hio crgo impieiate Be«laram supergmdtess oj|»eQ memoriam, quta. tameo pee^iiuit, wter nmieo^M postmodum oumeraios eat,Nam et fiHttS pMigv^ qui subsianttam suam oum marQtricib^ssQmmBtf^itj per pcBQiteotiam receprt ppicis ^oriip «tetaio. Vi- dea ergo quanta sit utiliiaapi»oiteaii«t7qttaAtteoa- versiooiB apea? NuIIom ast eaio> peoeatAm, sotli ioiquitas,qui» AOQ i»edicaaieoio p(»Q{(eiiii«iaaueMir, si GOQveraio pura et siooera fuerit. Deaeo suotw io hac vita,quaatacuQque oobiB aoQi^ariaip^ceeiib possibije est omaia ablui per pQsmteoAian* pwt mortem autem ouila eritutiMtas p»QiteQtte.Mw peccaior de^erei de miaerieordia Dei, sa^dsqisi^ C huQvivit^ag^p^teotiam pro peGoatissttis,.eieiit miseriQors Oomioua daUcUa ^et iapiwibv'^^' CAPfJT LXIV. De laude et uHlitale p^^UerUix, Provida meote et profujddo oogitata e^gwei i^ boBt duo reruio distiaoia Qegotia» id est fum^ 4istei ioier booum et xoalum. Neo alittode Im^ goitia qtt« a primordio repeteoda. esi»qaod ^IM ^t mabAm»qttaAdqjpeQoatumeommiyiiitaf»sMv>^ tdm sit boQum quo pmJiei^iiam «^imvs pi^ ^* misso. H83C ast dftscretio uirioftqiie jaegeliiiSsrpM* io paradiflo peccaiim stiaBit £v«, peeniiiQiiiii m^ olusit, et iode ast boni et mali crige. Qm ^ i^ goior qutmDavid?^ttafi»e»onft mores, odit malitiam, excludit invidiam. Per^ (iBOta poenitientia togit peccatorem omnia libenter sofferte; si violentus quterat quie habet, non vetat; si vestetti demat.nonrefragatur. Percutientl matillam pfagbet et altlsram, angadatus ultro adjioiet: casti- gatus gratias agit, proVocatus tacet, exasperatus blandlt^r. i^uperioH suppWBSt,ibf^ribri Subjacet. In corde ejus contritio est, in ore conibssio, itt operetota bumilit^. fladc estperfecta et (V*uctifeha fuerunt fnihi lacrymw meaB panes die ac nocte, H potum meum cum fletu miscebam, stratumque meum persinffulas noctes lacrymis rigabo tNaL ci). Eft fterum : Deus, vitam meam nuntiavi tibi ; posuislH lacrymos meas in conspectu tuo (Psai. iv). Oportet igitur nos salutem nostram lugere perditam, at- que animam nostram mortuam lamentari, ui cum de boc saeculo abstracti fuerimud, ad vitam merea^ mur pervenire perpetuantt. CAPOT LXM. Qui sint fructus digni pcmitentix^ vel quatiterjjak vim regnum cselonm potesi. (Greg.) Beatus Joannes daptista et Domini nostti Jesu prscursor ad turibas loquitur drceiis : PocHb poetiitudo. Sfe pofeniteriti» pr«stitum est, Deos esu- n ergo fructus dignos paenitenti^ {Matth, m). In quibut rienti nutritor est, sitienti potator. 8apientl quod stultum putatur sapit, quod triste est placet, quod tnolle est d!Splioet,quod fluxum est horret. 0 pceni- tentia, misericordift mater, et magistra virtutum, magoa ubera tua quibus reos ^olvis, ac reficis dbKnquentes, tapsod reievas, recreas desperatos. Pe^ te David, post flagitium feHx, iteram receplt dpiritum sanctum. Pet te Manasses, post cruenta fticinora,ecce meruit esse teceptibills. Pel^ te Petrns apostolus, postquam ter negavit, data est ei indul- genti» dextera. Per te niius prodigus regressus ad fratirem, non solum amplexum osculumque pater- ftaTn,aed etfatn epulum vituli saginatl insigue pro- liiBtTiit adiprsci. Per te mulier fornicaria uberes ^fltavit laviYmas^ fonfitetnque sui baptisihatis pro- verbis notum est, quod amicus spdnsl non «oltnn^ fructus pcenitentis, sed dignos posnitentis admonet esse faciendos. Aliud namque est fhictum facere, aliud dignum poBnitentiae facere. Dt enim secundutft dignos pGcnitentiae fructus loquamur, sciendum quia qoisquis illicita nulla commisit^holcjure concedittfr ut licitis utatur. Sicque pietatis opera faciat, ut tamen si non voluerit, ea quae mundi sunt non re- linquat ; at si quis in fornicatronis oulpa, vcl for-- tasse (quod est gravius) in adulterintn lapsus est, tanto a se licita debet abscindere, quanto se inemi« nit et illicita pcrpetrasse. Neque enim par f^ucttitf boni operis esse debet e^s qui minuB, et ejus qui aniplins deliquit, aut ejus qui nuUi^, et ejus qu! itl qoibusdam fecinoribus cecidft. Per fa«c ergo t)uod t^-us Tavlt pedes Chriisti, crinibus quidem tersit. 6 dicitur: Facite ergo IVuctus dignoB pcenitentfife^ ^ei* tc Ninlve civltas magtfa populusque int6g6r batbaforum subfto Deum saptitt, vincFtemque tuam setrsit, odoi^ tuum tKccepit,saporemtuum strinxit, ()atc€fdinem tnam gustavit, ciiicium tuum contra^t, lacrymas tuas profiidit, gemituni toum suspirium- qxxe pefrsensit, fructus ubertatts tus abundanter ex- hibuit,et sic opera tua non solum decretas mortis discrrmen evasft, sed etiam vitse incognit^ coronam aecepit. t)um igittrr in hac v!ta8Umus,agatnus pb&ni- teDtiam eum lacrymis etotationibus, jejuniis, elee- f6os;fi^i9, cmtettsque bonls operibus pro peccatis et dbeletibusr Uostria, ne siue flne in perpetuis crude- mur -pQexrrs, tibi non est potsnftentia^ nec uTIa indut- gentia, sed ira et sine cessattone totmenta. CAPUT LXV. De iaude st utilitaU lacrymarmn peBnUentise, Omnipotens enim Deus contritionem quserit, fle- tibus flectitor,lugente8 Istificat, poenitentibas pre- sto est^ magnus profectus est lacrymarum. Plorando servus propitiat dominum, filius lacrymis mitigat patrem, et asperam matrem plorans parvulus mul- cet.Ita et^go^et peccator proftrsTs lacrymis rcmov^ if acQ Di^i^cfrrtiattfs in ipso. Pctrua namque trinam liegatidti^ laci^yihts diluit. dcriptum -est ^tam : 2t reik&Sa:tt$s ^ettiss, etc^ fletHt amUre {Mare. 'xrif*). David enim dicit : VenitBf adoremui, et^ phremus {iniuscujusque conscientia convenitur, ui fantotrt^ Jbra qusBrat bonorum opera hicraper pitbnitetftratirri qnanto gravrora srbi intuHt damna per tsufpamsOuia vero ad magna nos opera Joannes aifanonet dicens: A^ cite fructusdignospmtitentix (Matth. tn); et rursum : Qui habet duas tunicas, det non habenti; etqui hahH escas, similiter faciat (Luc. tii); jam patenter datur inteBigi quid est quod Veritps dicit: AdiebusJoan' nfs Baptiit^ tcsqve nunc rtgnum ccelarum vtm patHisr, et vioienii rapiuni iltud [Matth. xi). Ousa BUpemis veita sententiflfe nobis sunt magnoprereperscrutanda. Nam qu«rendtrm est quomodo vimregnum coBlarUffl perpieti possit. tjots errim ccelo videntiam irrogit t et rursus quaBrendum ei^t si pati vim regnum coe^ Y^ lotum potest. "Cur eamdem vim a diebus Joaim)B Baptistae et Ifon etiam antea pertulerit. ? 8ed cum !ex dicat : Si quis h«c vel ilta fecerit morte moria- tur, cunctis legentibus liquet, quia peccatores quos- que pcena suse severitatis perculit, non autem per pcenitentiam ad vitam perduxit. €um autem JoannesBaptista,Redemptoris gratiam pr€ecurrens,pGenitentiamprsdicatutpeccator,quiex culpa est mortuus per eenversionem vivat, profecto adiehusJoannis Baptistxfegnitmatlorumvimputiiur. Qtridest autem regnum ceelorftmnfst locusJtiBtorUna? Sotts etrim jifirstfs ct^lestis psltritt plienHa debentuf , ut hxrmiles, oastl, mites, atque mise^ricordes ad g«th 831 HAYMONIS HALBERSTAT. Kt>lSC. OPP. t>ARS in. — MISCELLANEA. 933 d::i serDpitcrna perveniant. Cnm vere quis vel su- A avariliae aestibus anhelans aliena diripuii, aspiciat pcrbia tumidus, vel carnis facinore pollutus, vel iracundia'accenBus,vel crudelitate impius,po8t cul- pas ad posnitentiam redit, et vitam eternam per- cipit, quasi in locum peccator intrat alienun^. A diebus ergo Joannis B^^ptistx regnum cxlorum vim patilur, etviolentirapiuntilludfquiaiqui poenitentiam peccatoribus indixit,quid aliud quam regno coslorum fieri violentiam docuit. Recogitemus ergo, fratres charissimi, mala quae fecimus, et nosmetipsos as- siduis lamentis atteramus, haereditatem justorum, quam non tenuimus por vitam^ rapiamus per pceni- tentiam. Vult a nobis omnipotens Deus talem vio- lentiam perpeti. Nam regnum coelorum rapi vult nostri fletibus, quod nostris meritis non debetur. A spei ergocertitudine nullanosmalorumnostrorum Zacheum, qui si quid alicui asbtulit, quadruplum reddidit.Alius libidinis igne succcnsus,canii8 man- ditiam perdidit, aspiciat Mariam quae in se amorem carnis igne di\dni amoris excoxit. Ecce Omnipotens ubiqueoculis nostris quod imitaridebeamusobjicit, ubique exemplasusmisericordiaeopponit.Mala ergo jam displiceant vel experta. Libenter obllvisdtur omnipotens Deus quod nocentes fuimas^paratus est pcenitentiam nostram nobisad innocentiamdeputare Inquinati post aquas salutis renascamur exlacrymis. Itaquejuxta primi pastoris voceni : Sicut modogeniti infantes lac concupiscite (/ Pet, ii). Rediie, parvuli filii,ad sinum matris vestrs «temae sapieDtijB. Sa- gito larga ubera pietatis Dei. Transacta plangile, imminentia vitate. Redemptor noster momeotaneos qualitas, nulla quantitas frangat. Praestat magnam " flctus vestros ffiterno consolabitur gaudio. veniaenduciamlatroilIevenerabiiis,qui non inde ve- nerabilis unde latro: nam latro excrudelitate, venera- biliscxconfessione.Cogitateergocogitatequaesintin- comprehensibilia omnipotentiDeo misericordiaevis- cera.Latroistecruentismanibusabstractusestafau- ce itineris, suspensus est in patibulo crucis,ibi con- fessus est, ibi sanatus est, ibi audire meruit: Hodie mecum eris in paradiso. Quid est hoc?quis tantam bo- nitatemdicercDei,quisaestimare8ufnciat?deipsapGe- nacriminispervenitadprsemiavirtutis.Idcircoautem omnipotensDeuselectos suosin quibusdamlapsibus cadere pcrmisit, ut aliis in culpa jacentibus,si toto ad eum corde consurgunt, spem veniee reddat, et ois per lamentapoenitentiffiviam pietatis aperiat. Exer- CAPUT LXVIF. De perseverantia boni operis, Virtus boni operis perseverantia est, et voce Ve- ritatis dicitur: Qui autem perseveraverit utque in finem, hicsalvus erit {Uatth. x). Incassum quippebo- num agitur si ante vitae terminum deseratur. Ex preecepto legis (Levit, iii) cauda hostiae jubciur ofTerri. In cauda quippe flnis est corporis. Et ille bene immolat qui sacriflcium boni operis usque ad finem debitse perducit actionis. Hinc Joseph inter reliquos fratres talarem tunicamhabuissedescribi- tur {Gen. xxxvii). Tunica vcro usque ad talum, cst bonum opususqueadconsummationem. Tuncenim placet Deo nostra conversatio, cum bonum quod ceamusergonosmetipsosinlamentis,exstinguamus C inchoamus, perseveranti fine complemus. Bonum fletibus, dignis pccnitentiaefructibus,cuIpas,tempora indiilta ne pereant, quia qui multos a suis impieta- tibus jam sanatos aspicimus^quidaliud quam super- nae misericordiee pignustenemus.Immeusam miseri- cordiam Conditoris nostri aspicere dcbemus, qui nobis velut in signo ad exemplum poenitentiae posuit eos quos per poenitentiam vivere post lapsum fecit. Perpendo etenim Petrum, considero latronem, aspi- cio Zacheum^ intueor Mariam, et nihil in his aliud video, nisi ante oculos nostros posita spei et pceni- tentiffi exempla. Fortasse autem in fide lapsus est ergo non coepisse, sed perfecisse virtus est. Noa inchoantibus praemium promittitur, sed perseveran- tibus datur. Semper in vita hominrs finis qnaerendas est, quia Deus non respicit quales ante fuerimus, sed quales circa finem vitae erimus. Unumquemque enim Deus de suo fine, non de vita praeterita jndi- cat. Persistamus igitur, charissimi,omni cuminten- tione in divinis obsecrationibus,ut ea quae ei placita sunt^ faciat nos cum sua benedictione iDchoure, et usque ad perseverantiam bona perducere consum- mationis, qui est a et co, principium et finis, Jesus Christus Dominus noster, qui cum Patrevivitct aliquis,aspiciatPetrum qui amare flevit,quod timide negaverat. Aliuscontra, proximum in malitia cru- D regnat Deus, in unitate Spiritus sancti perinGnita delitatis exarsit, aspiciat latronem qui etinipso mor- saecula seeculorum. Amen. tisarticuload vita; primia poenitendo pervenit. Alius LIBER TERTIUS. PRiEFATIO. De igne purgatorio et de adventu Christi ad judi- cium necnon et de aeterno cruciatu tertius hic in- choat libellus, qui ex sanctorum Patrum opusculis, largiente. Domino, constat esee excerptus. Exc«llen« tissimam paternitatem tuam obnixe deprecor ut divinam suppliciter aeterni Judicismsgestateminde- ficiensque implores, ut una tecum a tantis merear eripi malis, et ad vitam pervenire perpetuam* Amen. 933 DE VARIETATE LIBRORUM. — LIB. IIL »34 CAPUT PRIMUM. Quod yro guibusdam levibus culpis ianis purgatarius esse ante judicium credenaus esl. Pro quibusdam levibusculpisesseantejudicium purgatoriusigniscredendus est,proeo quod Veritas dicit : Quod si quis in Spiritu sancto blasphetniam dixerit, nan remittetur ei in hoc sxculo, neque in fU" turo (IfafiA.xn). Inquasententiadatur intelhgi quas- dam culpas in hoc ssculo, quasdam vero in futuro posse laxari. Quod enim de uno negatur, conse- quens intellectus patet, quia de quibusdam conce- ditur. Sed tamen ut prsiixithoc de parvis minimis- que peccatiSy credendum est Oeri posse. Sicut est assiduus otiosusque sermo, immoderatus risus,vel peccaUim curx rei ramiUar]s,qui vixsineculpaulla A temporalesacsascularestenipore tentationismaluo- rittenere quam Ghristum, eum in fundamentonon habuit, quia hoc priore loco habuit, cum inaedifica- tione prius-non sitaliquid fundamenti.lgnisautem de co loco, de quo est locutus Apostolu8,talisdebet intelligiyUt ambo pereumtranseant, id est quisdi- ficant super hoc fundamentum auram^argentumet lapides pretiosos, et qui sdificant )igna,fenum»sti- pulam. Cum autem hoc dixisset adjunxtt : Vnius^ cujusque opus quale sit, igtus probabii (/ Cor. ni). Si ciigus opus permanserit» quod supenedificavit meroedem accipiet. Si cujus autem opus exustum fuerit, damnum patietur,ipse autem salvus erit,sic taroen quasi per ignem. Non unius ergo eorum, sed utriusque opusignisprobabit. Estquidemignisten- *^, . . .. . , IX j 1- j n t^tio tribuIationiSjde quo aperte aho loco scnptum ab ipsis agitur, qui culpam qualiter declmare de- B . „ is .. .. /. . . . *^ ^ ^ '^ ^ est : Vasa figuh probat fomaxy et homtnes justos tentatio tribulationis (EccU. xxvnV Iste ignis in hac beant, sciunt : aut in non gravibus rebus error ignorantiffi,qu» cuncta etiam postmortem gravant, si adhuc in hac vita positis minime fuerint rclaxata. Nam et cum Paulus dicat Christum esse fundamen- tum atque subjungatur: Si quis superxdificaverit super hoc fundamentum aurumf argentumy lapides preliosos, lignum, stipulam, uniuscujusque opus quale sity ignis probabit, Si cujus opus manserity quod superxdificaverii, mercedem accipiet. Si cujus opus arserit, detrimentum patietur, ipse tamen salvus erit, sic tamen quasi per ignenl (/ Cor. iii). Quamvis hoc de igne tribulationis in hac nobis vita adhibitio possit intelligi, tamen si quibus haec dign» futurx purgationis accipiat, pensandum sollicite est, quia lilum dixit per ignem possc salvan, non qui super n . .^ • ^ • • • .. , «, xr 11U j-n X L estquidem,8ictamenquasiperignem,quiaurit hocfandamentumferrum,ffis,vel plumbumajdificat, , , .., 1 ° . ^ '^ * dolor rerum quas dilexcrat amissarum^ sed non intcrim vita facit, quod Apostolus ait : Si accedat duobus fidelibus,uai scilicetcogitantiquaesuntDei, quomodo placeat Deo, hoc est aedificanli super ChrisFum fundamentum, aurum, argentum,lapides pretiosos : alteri autem cogitanti quse sunt mundi, quomodo placeat uxori, hoc ost a?dificanti super fundamentum, ligna, fenum, stipulam, illius opus non exuritur^quia non ea dilexit quorum amissione crucietur. Exuriturautem hujusopus, quoniam sine dolorc non pereunt,qua3 cum amore possessa sunt. Sed quoniamalterutraconditioneproposita, eismal- let carere quam Christo, nec timoreamittenditdlia d6seritCbristum,quamvisdoIeat cum amittit,8alvu3 eum id est peccatamflJora,idcirco duriora,atquetuncjam insolubilia, sed ligua, feuum, stipulam, id est pec- cata minima atquelevissima,qus facile igne consu- muntur. Sciendum tamen hoc est quia illic saltem de minimis nil quisque purgationis obtinebit, nisi bonis hocactibus in hac adhuc vita positus, ut illic obtineat, promereatur. CAPUT II. Be salvandis per ignemyid est de his qui superfunda" mentum, quod est ChristuSj aurum, argentum, la- pides pretiosos, seu et de his qui lignum, fenum, Mtiffulam xdificant. subvertit, neque consumit fundamenti stabilitatem atque incorruptione munitum, tale aliquid etiam post hanc vitam fieri incrcdibile non est. Et utrum ita sit quaeri poiest, et aut invenire aut lateronon- nullos fideles per ignem quemdam purgatorium. (Quanto magis minusve bona pereuntiadilexerunt ; tanto tardius citiusque salvari) non tamen tales, de quibus dictum est quod regnum Dei non possi- debunt, nisi convenientcr pcenitentibus eadem cri- mina remittantur. Convenienter autem dixi, ut ste- riles in eleemosynis non sint. CAPUT III. De his qui superaedificant super fundamentum, quod est Christus, non aurum, argentum, lapides n ^^ ^^^ *" ^^^ purgatorius, alter itle perpetuus, pretiosos, sed lignum,fenum, stipulam ;dchis enim dictam est quod per ignem salvi erunt,cum funda- menti merito non peribunt. Sic est intelligendum, ut his manifestis non videantur esse contraria. Ligna quippe et fenum, et stipula non absurde ac- cipi possunt rerum saecularium quamvis licite con- cessarum.Tales cupiditatesautem amitti,8ine animi dolore non possunt. Cum autem iste dolor urit, si Chnstus in corde fundamenti habet locum,id est, ut nihil ei anteponatur, et malit homo, qui tali dolore uritnri rQbus quas ita diligit, magis carere quam Christo^per ignem fit salvus.Si autem res ejnsmodi m quo peccaiores sine fine cruciantur. Alter enim est ignis ille futurus, de quo impiis, Domino judicante, dicendum eet : Discedite a me, malediclifin ignem sstemum. Alter iste qui purgato- rius proprie appellatur, propter eos qui per eum salvi fiunt.Perillum enim qui futuhis est impiorum nullus salvabitur, quia, juxta quod scripium est, Ibunt hi in ignem aetemum. Per istum autem ignem qui et probat et purgat, salvatio promittitur mani- festa, de quo dictum est :Dies enim dedarabit, quia in igne revelahitar, et uniuscujusque opus quale sit^ ignis probabit (/ Cor, in). In illum enim aeternom 933 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS in. — MSCELLANEA. 938 ignem soli8iiii0triDOvi8simact perpetaadamiMtioiie A. lum,mortuae8tin8einetip8a qui rursum ait iSifidm miUeotur. I8te autem ignis purgatoriug dexfceros probat, sed alios eorum sio probst ut sdiflcium quod siapra Ghristi fundamentiun ab eis imrenerit eiBse oon8truotum,non exurat atque oonsumat. Alios aatem alit, id est, ut qnod supersdiflcaverunt ar« deatydamnumque inde patiantur. Salvi fiant auiem qui Ghristum in fundamratostabiliterpositumpr»* oeHonti charitate teBuerunt. Ab iilo enim igne per* pettto nemo salvabituri quia in suppiicium ater- num iili omnes ibunt, ubi vermis eorum nen mme- tur, et ignis eorum non exsHngueUir, GAPUT IV. ^uad hi 4iui per ignetn purgaiorium talvantury non uno eodemgue ^>atio crudalum epiriius tustinelmni» dicat quis se habere^ opera mitm non habeat, «im* guid poterit fides salvare emn ? {kc. ti.) Porro autem si homo sceieratus propter solam fidem per igoem 8alvatur« et si sic est accipiendum quod ait beatus PauluB apostolus : tpse auLem salvus erit^ sic tarm quasi per ignem{I Cor. iii) ;ai poterit ergo salvare fidei sine operibus, et falsum erit quod dixit ejus coapo- stolus Jacobus, falsumque erit et illud quod idem ipse Paulus : Nolite, inquit, errare, neque fomicatO' res, neque idolis servientes, neque adulterif nequ molles, neque maseulorum concuMtores, neque fures, neque amri, neque ebriosi, neque maledici, neque ra- paces, '^egnum Dei possidebunt (/ Cor, vi),Si enim in isUs perseverantcs crimInibus,tamenpropterfidem Sicut non omnes reprobi qui mersuri sunt 1n igne n Christi salvi erunt, quomodo in regno Deinon eruat ? atoniOjUna eademquesupplicii qualitate damnandi SuntySio ottmes qui per purgatorias pcenassalvi esse ereduniur in uno eodemque spatio oruciatum spiritus sustinebuntyUt quod in reprobis agitur discretione pGDnarum,hoc in istis qui per ignem salvandisunt agetur.Sed tanto iilis minus vel majus ignis purga- torii exlen^etur supplioium, quanto hic minus vd ampliuB bona transitoria dilexerunt. CAPUT V. Quod alii in hac vita pamas purgatorias, alii post mortem patiuntur. Nos quidem in hac mortali vita esse quasdam pc»- nas purgatorias confitomur,sed temporales poenas. Aliiin hac vitatantum«alii post mortem,aIii et nunc et tunc. Verumtamen ante Judicium illud verissi- t mum novissimumque patiuntur, non autem omnea veniunt in sempiternas quspost illudjudicium sunt futurs,qui post raortem sustinent temporales.Nam quibusdam quod in isto non remittitur, in futuro sfficulo neffiterno suppIiciopuniatur»remittitur. Pur- gatorius aulem poenas nullas futuras opinetur, nisi ante illud uKimum tremendumque Judicium, et ignem illum in quo emnes impii»Ghristojudicante^ mersuri sunt, «ntecedant. CAPUT VI. (kmtra^eos qui per fidem sotam abeque bonis operibus per ignem purgatorium satvi esse credunlur, Gredunturaquibusdametjamhiy quinomen Ghri- sti non relinquunt, etejuslavacroinEcclesiabapti- Mtttury nec oib ea ullo schtsmate vel h«rest praeel- n duntur,hi quautiscunque sceloribus vivant,qui nec diLuantpQ8niteQdo,iiee eleemoByms redimantySed !n eiB naque ad vlthmnn higos vitie diom perfinacissime peraeverent aalvi per ignem fotari,licet per magni- todineiB facinopum et flagitiorum dintnmonin me- reastor stemo igne puniri ; aed qoi boe oreduitty lioet oatiicdtci sint, tamesi humana quadam benevo- lantiamihifallividentar.Eaenimfldessaivaiepotest» deqaaPaulnsapoetoiu8ait:in Christo Jesuneque cir- cumcisio quidquaam valet neque prseputium^ sed fides quMperditectionomoperQiasrfGta. v).8i aoteia mala oparatoryproealdabiOySeoundnmJacobam aposto* GAPUT Vll. Quod qui pasnis purgatoriis sunt deputaUpr9iis m kac vita supplicante Ecclesia expiatur, Spiritus illi qui non tam perfectii sanetiteUf hiAe eabeuntut ire in paradisumstatimdispositioaemstt»* ramcorporum possiatyBeo tam criminoss «cdafiB»> biliter vivuot,ut ita in suia oriroinibuepersevefeet, ut oum diabolo et angelis ciius damnari meraaatiir» Ecclesia pro eis hio efOcaciter suppiicante a poBnis oiedicinalibusei^iatitoorporastta CttmbettaimiBo^ talitate recipient, oc regni oesiestifl £eu>tipertieipes» in eo sine ullo deleetu su» beatitodinis permaiiebaoi. CAPUT VIII. Quod aliqui jusii, ut de corpore eaeunt stutim beate requie susdpiuntur, alii flammis purgokfrii ee- cipiuntur. Suot pIuresiaEocIesiajosti q«ipefiiteani«8ola- tionemycontinuobeataparadisi requiesaseipiantnr, exspeotaBtesin magoo gaudioiinmagniseoiigiiidei* tittm ohoris, oum recepto corpore veniant et appa- reaat ante faciem Dei. At vero non mnlti proptar bona quidem opera, ad electoritm sortem pnBordi- natiysed propter mala aliqua, quibus pollati deco^ pore exeunt,postmortem severe castigandi excipiun- tur flammisignis purgatorii,et vel usque ad diemja- dioii longa hujus examinatione a vitiorQm sorde mundantur, v^certe prius amicorumfldeliampreci- bus^eleemosynisjejuniisyfletibus^ihostissalftws oblationibus absoluti poenis, et ipsi ad beatoram perveniiint requiem. CAPDT IX. Quod animae fidetium dgfunctorum, n cidpss inssi»' biles non sunt, pietate suorum vrventium adjum-^ tur, eum pro iltie sacrificium et csetera bma #■ rttf»l«r. Tempus iHud inter bominis mortem at nitimsm resurreottenem interpositQm est qaoanim«mfiI>dl' tis reeeptacnlis contfnean tur,sicut uiiaqaAqac digna oflftyvel requie vel leramna, pro eo qnod sortita est in carae dum viverct. Neque negandum est deftm- ctoi^am animaspietatesoortmrViTentfamtiOttTdlevtri cum proilfis sacriflciummediiitoris offerttrrte^dee- mosynnflunt.Sedeis h«c pTOSuut, si cum viTercnt, 937 DE VARIETATE LIBRORDM. — LIB. III* 938 bffic sibi ut postea prodessent mefuerunt. Estenim A Idem vcro frater quidefunctusfuerat,noctequadain, qaidam vivendi modus, nec tam bonus ut ista non requirat post mortem.Est vero talis in bono^ut non requirat ista^est rursus talis in malo,ut nec bis va- leat cum ex vita transierit.Quocirca bic omne me- ritumoomparatuaquo possit post hanc vitam relevari quispiam^ vel gravari.Nemo autem se prseparet qui bic neglexit cum obierit Dominum promereri. Non igiturislaqus prodefunctiscommendandis frequen- tat Ecclesia illi apostolics sunt adversa sententiae qua dictum est : Ormes enim astabimusante tribunal Christi ut referat unusquisque secundum ea quse per corpus gessit, sive bonum sive malum (Rom, ziii). Quiaetiambocmeritumsibi quisque cum in corpore yiveret,comparavit, ut ei possent ista prodesse.Non fratri suo germano nomine Gopioso per visiopeqi^, apparuiti et qua die tricesipaa, cum pro sua a^SQrl lutionesacra bostia fuerat immolata communlon^i^ se recepisse, etiam a poenis se jam liberatun^ es^^ indicavit. Tunc res apte claruit; quia frater qui defun-; ctus fuerat, per salutarem bostiam supplicium evasit. In prffidicto namque legitur libro, quod cum quadam diebeatus GermanusCapuanusepiscopus, pro medicinali corporis sui necessitatCiin Angplares TbermaslavaretyPascbasium^sanctaB Romans Bedjj^^ diaconum in caioribus stantem vidit, et qui/dillip, faceret inquisivit. Gui ille pro qua causa post inor*, tom in hoc pcenali loco esset deputatus indicavit,jq^ enim omnibus prosint.Et quare non omnibus pro- ^ postmodum dixit : Quffiso te,pro me Dominumde- sunt? nisi propter dilTerentiam vits quamquisque gessit in corpore. Gum ergo sacrificia sive altaris, sive quarumcunque eleemosynarum pro baptizatis defunctis omnibus oCreruDtur,pro valde bonis,gra- tiarum actiones sunt,pro non valde malis propitia- tiones sunt^pro valde malis,etiamsi nulla sunt adju- menta mortuorum^ qualescunque vivorum consola- tionessunt.Quibusautemprosunt,autadhocprosunt ut pit plena remissio, aut certe ut tolerabilior fiat ipsa damnatio.Idem doctor alio loco inter csteraait: Qufftuor sunt quae ac^juvant heminespostmortem,id estoblatione? sacerdotum^ orationesjustorum, elee- mosyndBcbarorumJejuniaamicorum.Necistatamen adjuvantpostmortemillisquinoninbacvitabocpro- meruerint(Gr^^.).DebocenimbeatusGregoriuspapa precare,atque in boc te cognoscas exauditum,si buC; rediens me non inveneris. Qua de re vir Domini' Germanus se inprecibusstrinxit,et post paucos dies rediens jam prsdictum Pascbasium in loco eodem minime invenit,quia autem non malitis sed igno- rantias errore peccaverat, purgari potuit post mor- tem a peccato.Quod tamen credemdum est^ quia ex, illa eieemosynarum suarum largitate boc obtinuit ut tunc potuisset,promereri veniam, cum jam nibil potuisset pperari. {Greg.) Si insolubiles culpaB non^ fuerint(sicutjamsupra dictumest) ad absolutionem prodesse maximCjetiammortuis victimasacrs obla- tionis potest, qui bic vivendo boc obtinuerint ; secl sciendum estquia illis sacra victima mortuisprosit^: ut eos etiam post mortem bona adyuvent, qua bi^; aitrsicuIpssinsoIubilespostmortemnonsuDt^muIto- C pro ipsis ab aliisfiunt.InterbfiBcautem pensandum . rum solet animas etiam pest mortem sacra oblatio bostise salutaris adjuvare, ita ut boc nonunquam ipsse defunctorum animae videantur expotere. In quarto ejusdem beati Qregorii Dialogorua^ libfo legitur, quod quidam spiritus pro peccatis suis in caloribus deputatus^quiquasibomovidebatur^cuidampraesby- lero panem sibi porrigenti ait : Pro peccatis meis, Pater,omn]potenti Deo bunc panem o£fer,et tunc te exauditum esse cognosce, cum buc veneris et mi- nime me inveneris.Inquibus verbis disparuit.Idem vero presbyter bebdomada continua se pro eo in la- crymis afllixit, salutarem bostiam quotidie obtulit, et post iiluc reversus,jam minime eum invenit.Qua ex re quantum prosit animabus immolatio sacrse est,quod tutior via sit,utbonum quod quisque pos);.; mortem suam sperat agi per ^ios, agat, dupi yivit j ipse per se.Beatius quippe est liberum exire,quam post vincula libertatem quserere. CAPUT X. Quod aliquando de culpis animas justorum solus pavor egredietitis purgat, . .. Plerumque de culpis minimis ipse solus pavor: egredientis animas justorum purgat^sicut de quodam^ sancto viro narratur, qui ad mortem veniens veber. menter timuit,sed post mortem discipulis in stola^ alba apparuit,et quod sit prseclare susceptusindica- vit. Legimns enim quod idem beatus Pater Grego^ rius ad purgationem morientis fratris,qui tres au- oblationis ostenditur,cum banc et ipsi mortuorum n reos absconsos illicite retinuerat^de quo jam supra. »•« * 4*1 M XA* *1* 1 *1 ^^ \ * M Jl *1*. _1_1* *11* X** spiritusaviventibus petunt^etsigna indicant quibus per ea absoluti videantur. Nam quidam monachus Justus nomine, artis medicinae imbutus (sicut beatus Gregorius papa in prsedicto refert libro) du- ctus fuit ad ignis poenam, pro eo quod contra vits regularis auctoritatem tres aureos absconsos in medi- camine illicite baberet.Post dies vero trigintaobitus ejus, placuit prsdicto venerabilipatriGregorio,qui tunc monacbusineodem monasterio subi vitsregu- laris custodia degebat,utperiIIosdies triginta nullus prdetermicteretiirdies,quo nonpro absolutione illiuff salutaris bostia immolaretur, quod et factum est, Patboi.. CXVIIL dictum est, boc consilium dedisse illius monasterii. praelato : Vade,ait (Gre^., librAsDialog,) etnullusex fratribus se ad eum morientem jungat,nec sermo- nem consolationisexcujuslibeteorum ore percipiat; sed cum in morle constitutus fratres quaesierit, ei suus frater carnalis dicat^quod pro solidisquos oc- culte babuit, a cunctis fratribus abominatus sit, ut saltem in morte de culpa sua mentem illius amari- tudo transverberet,atque a peccato quod perpetra*. vit,purget.Idem vero monacbuscum pervenisset ad mortem, atque anxie quereret fratribus pommen- dariy nuUusque e fratribus ei applicare et loqui 30 939 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS IH. — MISCELLANEA. 940 dignaretur, ei carnalis frater) qui tunc aderat ibi, A dubiococliportae,imopotiusip9umccclumaufereture cur ab omnibus abominatus esset, indicavit. Qui protinus dereatu suovehementer ingemuit,atque in ipsa tristitia e corpore exivit. Nullatenus enim hoc beatuB Gregorius facere juberet,nisi ad purgationem morientis hoc prodesse cognovisset. Huc usque de igne purgatoriOy abhinc de extremo judicio insi- stendum est. GAPUT XI. De valde tremendo Chrisli advenlu ad jtidicium, AudiamuB quomodoprophetis nuntiantibus(utan* nuntiari hominibus fas fuit) praedicetur Ghristi ad- ventus. Ait ergo quidam ex eis : Deus manifeste ve^ nietf Beus noster et non silebit, Ignis ante ipsum medio tanquam si tabernacula alicujasvelaminacol- ligantur, scilicet ut reparetur et transformetur in melius. Tunc ergo omnia metus habebit, timorque ac tremor implebit universa. Tunc etlam ipaoB an- gelos formido quassabit, et non solum angelos sed fortassis et archangelos, et thronos et dominationea et principatua et potestates. Hoc enim in iicatnr in eo quod dicit.et virtutes coelorum movebuntor. Ck)n- servi enim sunt eorum qui judicandi sunt, et vits hujus posituri rationem.Si enimapudjudices «eculi cum civitas una judicanda est, pavent cctere et contremiscunt, etiam si nihil pericoli metuant, quanto magiscum orbisterrsuniversusadjudicium veniet, et Judicandus a judice, qui teste non egeat. ardehit^ et in circuitu ejus procella valida. ForavtY •. quiargumentanonqusrat, quioratoremcaussnon coelum sursum, et terram discemere populum suum (Psal. xLiv). Alius vero qui et pccnarum species no- bis indicat, hoc est Isaias, audi quomodo dicat : Ecce dies Domini veniet insanabilis, dies furoris et irx, ut ponat orbem terrx desertum, et peccatores per- dat ex eo {Isa, xin). Stellae autem cocli et Orion, et omnis omatus coeli lumen suum non dabit, et obscurabitur sol in ortu suo, et luna non dabit lumen suum ; et mandabo universo orbi mala ct im- piis peccata eorum, et perdam contumeliam iniquo- rum^ et injuriam superborum humiliabo. Et erunt qui relicti fuerint pretiosi magis quam aurum ab igne^et homo pretiosior erit quamlapis sapphirus. postulat. Sed his omnibus procul amotis, ipse et gesta et verba et cogitationes denudet,atque in me- dium collocet, et cuncta velut in talibus quibusdam depicta oculis eorum qu» commiserunt,ea atqueom- nium qui assistere videntur ostendat. Quomodo tunc commovebitur, et in metu erit universa creatura?... GAPUT XII. Quod secundus Salvatoris adventus non m humilUaU ut prius, sed in gloria demonstrandus sit. Sicut enim fulgur exit ab oriente (dicente in Evan) gelio Domino) et paret usque in occidentemf Ha erU adventus Fitii hominis {Maith. xxiv). Hoc quoque sciendum est quod secundus Savatoris adventus, Goelum enim quatieturet tcrra movebitur a funda- . , ..... . ,. i • j «... .. ..r • rw'oi-Ai- iion in humilitate ut prius, sed m gloria demon- mentis suis, propter furorem irae Dommi Sabaoth, . , .. „. . *^ . i. _x rx • * j*,i. . ,. ' r r ... . a , r« strandus sit. Et postpauca mfertDommuBetdicit: m die qua supervenent furor ejus (Isa, xm). Sed It et Malachias^propheta consona his loquitur, dicens : Ecce venit Dominus omnipotens, et quis sustinebit diem adventum ejus? aut quis supportabit conspec- tum ejus ? Quoniam ipse ingreditur ignem con- flatorium, et sicut paleam ventilantium sedebit conflans etpurgans sicut aurum etsicut argentum {Malach. rv). Et iterum dicit : Ecce dies Domini ve- niet ardens ut clibanus, et exuret eos, et erunt om- nes alienigena!,et omnes qui faciuntiniquitatem, ut stipulam incendet eos dies illa, quae venit dicit Do- minus omnipotens, et non relinquetur radix, neque palmes {Matach, iii). Aliusvcrovir desideriorum ita dicit : Et ecce videbam et throni positi sunt et anti- quusdierumsedebat^etindumentum ejus candidum post pauca Sol obscurabitur et luna non dabit lumen sum;el stellss cadent de cxlo et virtutes calorum comnme- « buntur {Ibid.), Non diminutione luminis alioquin le- gimus solem sep tuplum habiturum luminis^sed com- paralione vers lucis omnia videbuntur visuri tene- brosa. Si itaque iste sol, qui nunc per totumorbem rutilat,et luna quaesecundum est luminare, etstells quse ad solatium noctis accensae sunt, omnesque virtutes quibus angelorum muUitudinesintelligimus in adventu Ghristi inter tenebras reputabuntur, de- cutiatur supercilium eorum qui se sanctos arbitran- tes prssentiam Judicis non formidant« et tunc [in- quit Dominus) parebit signum Filii hominis in cdo. Signum hic autem crucis intelligamus ut \ideant, . . .11. 'f* * ' 4 1 A JuxtaZachariam et Joannem,Jud8ei quem cofflpun- ante ipsum. Judicium constiluit et libri aperti sunt Plf gento^nnestnbusterrm.Plangenth.quimuma ipsum.JUdicium constuuit et Jibri aperti {Dan, vii). Et paulo post: Et vidi. inquit, in visione noclis,et ecce in nubibus cceli sicut Filius hominis veniebat,et deusqueadvetustum dierum pervenit,et in conspectu ejus ablatus est, et ipsi datus est prin- cipatus, et honor, et rcgnum, et omnes populi, tri- bus et linguffi ipsi servient.Et potestas ejus, potestas sterna quae non transibit, ct regnum ejus noncor- rumpetur. Inhorruit Spiritus meus.Ego Danieltcrri- tussum in his, etvisioncscapitismeiconturbaverunt me {Ibid,), Gum ergo heeo agi coeperint,pandentur slne patum non habent in coelis, sed scripti sunt in teira. GAPUT XIII. Qualiter intelligendum est, quod Christus venturus k caeto, judicaturus sit vivos et mortuos. Jam vero deGhristo confitemur futurum,quoniam de cobIo venturus est, et vivos judicaturus ac mor- tuos. Non pertinet ad vitam nostram qu» hic geri- tur^ quia nec in rebus gestis ejus est, sed in fioc saeculi gerendis. Ad hoc pertinet, quod Apostolui secutus adjunxit : Cum Christus apparuerit, rito ve- 941 DE VARIETATE LIBRORDM. — LIB. III. ' 942 stra, tunc et vos apparebitis cum illo in gloria (Co- A suspicamur^deducuntur a^udicium^nisi in hac vita loss, iii). Duobus autem modis accipi potest quod vivos et mortuos judicabit : sive ut vivos intelliga- mus, quos hic nondum mortuos, sed adhuc in ista carne viventes inventurus est ejus adventus, mor- tuos autem qui de corpore priusquam veniat exie- runt vel exituri sunt. Sive vivos justos, mortuos iigastos, quoniam justi judicabuntur. Aliquando enim judicium Dei ponitur in malo, unde illud est : Qui autem male egeruni, in resurrectionem judicii {Joan, v). Aliquando autem et in bono, secundum quod dictum est : DeuSy in nomine tuo salvum me fac, et in virtute lua judica me {Psal. uii).Per Judicium quippe Dei flt ipsa bonorum malorumque discretio, ut liberandi a malo, non perdendi cum malis, boni per pcBuitentiam, et cstera bona opera fuerint ex- purgata. Nam et otiosis verbis do quibui nos mi- nime cavemus Dominus dicit : De omni verbo otioso quod locuU fuerint homines, reddent de eo ratianem in diejudicii [Matth. xji). Quid nos miseri facturi sumus in illo die, qui omnibus malis involuti su- mus?Nec desperemus^ sed agamus poenitentiam ut nostra deleantur peccata. CAPUT XVI. De qemino divino judicio. Et quod in ultimo judicio Christus mitis apparebit etectis, et terribilis repro- bis. Geminum est divinum judicium. Unum4]uod et hic judicantur homines et in futuro. A1terum,quod ad dextram segregentur. Propter quod ille clamat : p propterea hic judicantur, nec illio judicentur, ideo Judica me, Deus ; et quid dixerit veluti exponens : Et disceme, inquit, causam meam de gente non sancta (PsaL xui). CAPUT XIV. Quod nullas excusationes pro bonis operibus obtendere poterimus in diem judxcii. Age jam ad ultimum judicium venerimus ab eo judice judicandi,qui nec falli occultatione criminum potest, nec ad impunitatem promerendam muneris alicujus oblatione corrumpi, cum cceperint omnium secreta revelari, et non solum actus et verba sed etiam ips» cogitationcs ostendi, quid faciemus sub tanti judicis m^estate? quid excusationis obtondere poterimus? qua nos defensionis arte purgabimus? quae nobis subventura est pcenitentia quam in hac came contempsimus ? quie nos defensura sunt opera C bona, qus in hac vita non fecimus? Ad quos apo- stolos, aut ad quos alios sanctos confugituri sumus, quorum exempla simul ac verba despeximus ? an forte alrquid ibi fragilitas corporis excusabit ? Sed excusatione eorum reclamabunt omnium exempla sanctorum, qui fragilitatem carnis in carne viventcs, quod fecerunt utique faccre posse docuerunt, ma- xime quia nec ipsi peccato sua virtute, sed Domin^ miserantis auxilio restiterunt : qui se et non qus- rentibus, ut qusratur atque in eum credatur osten. dit, et credentes in se ne a peccato vincantur in- victa protectione defendit. Quid ergo responsuri suniy si eis Dominus dicat : Si potuistis, quare non restitistis desideriis peccatorum ? si non potuistis. quaremeumcontrapcccatanonqussistisauxilium? ]) judicio duo ordines futuros Domino narrante com- aut vulnerati,quare pcenitendo non adhibuistis vul- neri vestro remedium ? Nunquid ad haec obmutes* cemus ? Quid autem excusationis restet ? Non ha- bentibus dicit : Ligate eos manibus et pedibus et mittite eos in tenebras exteriores, ibi erit fletus et stridor dentium, ibi vermis eorum non morietur et ignis eorum non exstinguetur. GAPUT XV. Quod etiam minima peccata ieducuntur ad judicium futurum, nisi fuerint in hac vita per pomilentiam deleta. Parva etenim peccata, et ea de quibus etiam neo que quibusdam ad purgationem temporalis proficit poena. Quibusdam vero hic inchoat damnatio, et illic perfecla speratur perditio. In judicio reprobi humanitatem Christi in qua judicaturus est videbunt ut doleant, divinitatem vero ejus non videbunt, no gaudeant. Quibus enim divinitas 08tenditur,utique ad gaudiumjdemonstratur. Pro diversitate conscien- tiarum et mitis apparebit in judicio Christus electis. et terribilis reprobis. Nam qualem quisque con- scientiam tulerit^ talem et judicem habebit,ut ma- nenle in sua tranquillitate Ghristo, illis solis terri- bilis appareat, quos conscientia' in malis accusat. CAPUT XVII. Quod in judicio futuro duo erunt ordines electorum^ et duo reproborum. Duo sunt ordines electorum in judicio (Uturo. Unus judicantium cum Domino, qui reliquerunt omnia, et secuti sunt illum, de quibus dicitur : Vos qui reliquistis omnia, et secuti estis me, in regenera- tione, cum seder^ Fitius hominis in sede majestatis sux, sedebitis et vos, super sedes duodecim judicantes duodecim tribus Israel {Matth. xix). Alius ordo judi- caturus a Domino, qui non quidem omnia sua pa- riter reliquerunt, sed de his tamen qus habebant quotidianas dare eleemosynas pauperibus, Christi curabant, unde audituri sunt in judicio. Venite, be- nedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum a constitutione mundi. Esurivi enim et dedistis mihi manducare, sitivi, et potastis me. Nudus eram et ves- tistis me, etc. {Matth. xxv.) Sed et reproborum in perimus : unum eorum qui fidei Christian» myste- riis initiati, operafidei exercere contGmnunt,quibu8 dicendum est in judicio testatur : Discedite a me,mar ledicti, in iynem setemum qui paratus est diabolo et angelis ejus. Esurivi enim et non dedistis mihi man^ ducare, etc. (Ibid.) Alterum eorum qui fidei myste- ria Christians vel nunquam suscepere^ vel susoepta per apostasiam rejecere, de quibus dicit : Qui ati- tem non credit jam judicatus est {Joan. iii), quia non credit in nomine unigeniti Filii Dei. Qui cum nec verbo tenus Christum colere voluerunt, neo verba saltem ejus quibue coarjpiantur in judicio merentur 943 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISG. OPP. PARS II. — HOMIL. m audire. Sed ad hoc tamen veniant in Judicium ut ^. non polerit (Cass.). Quia ergo et VQjitlinB mQrtii cum eisy qui judicantur peccatoribus in damnatio- nem mittantur stemam. CAPUT XVIII. Quid inter se differant duo electomm ordines in judi- eio, ei d/iAO reprohorumy et quid unicuique opporid^ tur otdini. DuiQ Buut diiTerentis vel ordines hominum in ju- dlcioi boc eat electorum et reproborum, qui tamen dividuntur in quatuor. Perfectorum ordo unus eit, qui cum Deo judicat, et alius qui judicatur.Utrique tamen cum Ghristo regnabunt. Similiter ordo repro. l^orumparti^ur in diiobu8,dum hi qui intraEcclesiam suntmalijudicandi 8unt,et damnandi.Qui vero extra Ecolesiam inveniendi supt non eunt judicandi, sed tantum damnandi.Primus igitur ordo eorum qui ju- tempus ignoramus, et post mortem o|^er^ qq^ possumus, superest ut ante mortem tempora in- dulta rapiamus. Sic autem mors ipsa cum venerit vincetur, si priusquam veniat semper timeatur. CAPUT XXI. Quam disiricie setemus judex venturus sit m dieju: dicii, et quod nimis iremenda sit dies illa, {Greg.) Districtionem venturi judicis Paulas eon- siderans ait : Horrendum est inddere tn manum Dei viventis {Hebr. x). Hinc Psalmista exprimit dicena: Deus manifeste veniet, Deus noster etnon sHelnt. h conspectu ejus ignis ardebit, et in circuitu ejut tem- pestas valida (Psal, xuv). Districtionem qnippe t^n- t« justitiffi, tempestad ignisque comitantur. Quit tempestas examinat quos ignis exurat. Illum ergo dioantur et per^jint, opponitur illi ordini bonorum B ^-g^^ ^.^^^^3 charissimi, illum ante oculos ponite, de quq sunt qui judicantur et regnant. Secundus or4o eorum qui non judicantur et pereunt, opponitur illi ordini perfectorum,in quo sunt hi qui non jadi- cantur etregnant. Tertiusordo eorum qui Judicantur et regnant. Tertius ordo eorum qui judicantur et regnanty iUi ordini est contrarius, de quo sunt qui judioantur et pereunt. Quartus ordo eorum est qui ndn judicantur bt regnant,opponitur ilH e contrario quo illi 8unt| qui non judicantur et pereunt. GAPUT XIX. De peceato quod aut hic expiatur, aut in futuro reser- vatur judicio. Neque enim frustraille proprie dicitnr dies judi- oii, cum venturus eist judexvivorum et mortuorum. et quidquid modo grave creditur, in ejus compara' tione levigetur. De illo enim die per propbetam di- citur : Juxta est dies Domini magnus, juxta ei velos nimis, Yox diei Domini amara, tribulabiiw ibi fortis, Dies irx dies iUat dies tributationis et angustiXt dia calamitatis et miserix, dies tenebrarum et caliginit^ dies nebulx et iurbinis, dies tubae et clangoris (Soph. i). De hac die iterum Dominus per prophetam dicit : Adhuc semel et ego non solum terram, sed etiam r»- lum movebo {Agg. 11). Illum ergo diem tota intentiooe cogitate, vitam corrigite, mores mutate, mala tentan- tia resistendo vincite, perpetrata autem Oetibns punite ; adventum namque sterni judicis tantp se- Sicutecontrario judicaatur hioaliqua. et temen ai „ curiores quandoque videbitis. quanto nunc di»tri«- readttuntur.prof^toinfuturosajculononnooebunt. ^ t»""*'" '»'"» *"°'°(^°p^t''^„*"'- Propterea de quibusdam temporaiibus poenis quasi iu hac vita peccantibus irrogantur, nec servantur in fine ait Apostolus : Si autem nosmetipsos judicare- mus, a Domino non judicaremur. Cujp judicamur au^ tem, a Domino corripimur, ne cum thundo damnemur (i Cor. XI). CAPUT XX. Quod qualis hic quisque egreditutf tatis in judicioi praesentatur, excepto guod de tevibus cutpis ignis purgatorius anie judicium esse creditur. {Greg.) In evangelio dicit Dominus : Ambulate dum lucemhabetis {Joan. xii). Per prophetam quo- que ait : Tempore accepto exaudivi tejCt in diesalutis Quod longanifnitatem et patieniiam Dei nullus neqU- gat, quia districte in jwUdo juiicabit. {Greg.) Nemo longanimitatem Dei negUgai. Quii tanto districtiorem justitiam in judicio exercebit quanto longiorem patientiam ante judicium pr«ro- gavit. Hinc etenim Paulus dicit : Ignoras qumam benignitas Dei ad pasnitentiam te fldducit TSecundm autem duritiam tuam, et cor imposniUns, thiSQnriMf tibi iram in die irx €t revelationis justi judidi Dd {Rom. II). Hinc Psalmista ait : Deus judex justu, fortis et tonganimis {Psal. vii). Dicturus quippa IoD' ganimem praemisit justum, ut quem vides peccata adjuvi U {Isa. xlix). Quod Paulus apostolus expo- delinquentium diu patienter ferre, scias hnao quan- neus dicxi : Ecce nunc tempus acceptum, ecce nwwc j) doqueetjamdistrictejudicare. Hincper quemdam dies salutis {II Cor. vi). Saiomon quoque ait : Quod- sapientem dicitur : Altissimus autem est patieni cunque potest manus tua facere, instanter operare. Quia nec opus, nec ratio, nec sapientia, nec scientia, erit apud inferos, quo tu properas {Ecclu ix). David quoque ait : Quoniam in sxculum misericordia ejus {Psal. cxxxv). Ex quibus nimirum sententiis con- stat, quia qualis hinc quisque egreditur, talis in judicio prsBsentatur : sed tamen de quibusdam levi- bus culpis esse ante Judicium ignis purgatorius cre- dendusest,sicutjamsuprascriptumest.Nemoigitur^ dum in hac preesenti vivit vitayuegligat operari bona qu» potest; quia post hanc vitam^ si voluerit, jam redditor. Patiens autem redditor dicitjir, quia pee^ cata hominum patitur et reddit. (Aug.) Nam quos dia ut convertantur, tolerat, non conversos duiiiis dam' nat .Ergo qui eBtemo vult sine fine careresupplioOtM^ cesse est ut Dei sineintermissione obediat ptttoe^ GAPUT XXIIL De distantia perpetuitatis bonorum sciticet et malef rum, Post resurrecUonem vero factam univ^ impl^ judicio suo ftnes habebunt civitatw dp»» 0H*.Wilw Christi, allera diaboli ; una bonorum, altert vmo^ 04S DE VAHIETATE LIBUORUM. — LIB. III. 946 , r rum ; utraque iamen et angelorum et hominum. A niias scribunt plenissime, Et comminatur Deus se Istis voluntas, illis facultas nonpoteritullaessepec- candi vel ulla conditio moriendi. (Prosp,) Istis in sternavita vere feliciterque viventibus, illisinfeli- citer in sterna morte sine moriendi potestatc duran- tibus,quando utrique sine fine,sed in beatitudine isti, in mideria veroilliy utjamnecremuneratiprsmium Bniant, nec damnati supplicium. Quandoquidem propterea ihcorruptio etimmortalitasdabitur^etiam corporibus miserorum. ut neo ipsi aetemam poenam finianty neo ipsos consumat immortalis pcena sec} puhiot. Ideo beata incorraptione et immortalitate justorum corporadonabuniur,utet'ipsiin gIoria,et in ipais gl^ gehenna. et tamen eosdem singulos dissimiliter exurat, CAPUT XXVIII. De pasnarum distantia. Mitissima sane omnium eorum erit poena, qul prseter peccatum quod originale traxerunt, nuUum insuper addiderunt. Tantoautem ibi quisqiie tolera- biliorem habebitdamnationem, quanto hicminorem habuit iniquitatem. Romanentibusitaqueangeliset hominibus reprobis in aeterna poena, tunc sancti scient plenius, quid boni eis contulerii gratia.tunc rebus ipsis evidentius apparebit, quod in Psalmo sbriptum est: Misericordiam et judidium canta%cf tibi Domtne {Psal. c). Quia nisi perindebitammise- . , ,.^^ .. . ., ,., . ricordism nemo liberabitur, etnisi pHerdebitumju- (Beda.) Norten gehenn» m vetenbus Iibris non jj ^j^.^^ ^^^^ damnabitur. invenitur, sed* primum a Salvatore ponitur. Quaera- mha ergo qus sit sermonis hujus occasio. Idolum B&iai fhisse juxta Hierusalem ad radices montis Mbriae, in quibuB Siloa floit, legimus. Haec valliset parvicampi planitiesirriguaeratetnemorosa, plena- que deliciis, et lucusineaidolo consecratus.Intan- tam autem^^popoIUB Israel dementiam venerat ut deserendo-tbmpii vfcinia, ibi hostias immolaret, et rigorem religionis delicia vinoerent, flliosque suos iflcenderent dsmoni vel initiarent; et appellabatur IiicasipseGehehon, id est vallis flliorum Ennon. Hec Regmn vofuinen^ et Paralipomenou, et Jere- CAPUT XXIX. Quare dicatur ignis inexstinguibilis. (C/iry5.)Ignis autem hic quiin praesenti vitaeBt,con- sumit cunctaquae recipit. Perpetuus illeignis quos susceperitsempercruciat,etpoen8e suae semperinte- grosservat.Proptcrea enim inexstinguibilis dicitur, non solum quia ipse non exstinguitur.sed quia nec eos quos susceperit exstinguit, nec perimit. Scriptura etenim didicit, quia et peccatores induant corru- ptionem, scilicetnon adhonoremvitasedaddiutur- nitatem suplicii profuturam. Hujus autem pcen» 947 HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PAIIS. III.-MISCELLANEA. 948 vim et ignis illius potentiam nuUa vox exponere, A ultravirescruciant^eteisvitssubsidiumezstingueii- nullus sermo poterit explanare. Nihil est enim in rebus corruptibilibus sivebonissivemalisillisimile, verumtamen ut aliquam imaginem ignis illius vel ex pcsna hujus capiamus, illi comparavimus. CAPUT XXX. Qtu>d sine fine sint tormenta malorum, Sicut autem finis non est, gaudii bonorum, itaet finis non est tormentorum malorum. Nam cum Ve- ritas dicat : Ibunl hi in supplicium xtemum^ justi autem in vitam astemam (Matth, xxv), quia verum est quod promisit, falsum procul dubio non erit, quod minatus est Deus. CAPUT XXXI. Contra eos qui dicunt, id circo Deus peccantihus settr- tes servant, ut sic vitam terminus puniat quatenus semper termino cruciatus per tormenta proferat,et sine fine definiens duret. Fit ergo miseris mors sine morle, finis sine fine, defectus sine defectu, quia et mors vivit, etfinis semper Incipit, et defic«re de- fectus nescit. (Aug,) De hoc inter cstera conspicuus doctor Augustinus ait*. Nihil est pejus in morte* quam esse in morte sine morte,et mori velle et mori posse. CAPUT XXXIV. Quomod4) anima immortalis sit dum constal quod in perpetuo igne moriatur, {Greg.) Sicut duobus modis vita dicitur, ita duo- bus modis etiam anima debet intelligi. Aliad est nam minatus est paenam, ut eos a peccatorum per- B namque quod in Deo vivimus, aliud vero quod in petratione compescereL (Greg.) Si falsumest quod mindtusest,ut ab ipjusti- tiacorrigeret,etiam falsa est pollicitus,ut ad justitiam provocaret. Sed quis hocdicerevelinsanus prssu- mat ? Et si minatus est quod non erat impleturus, dum asserere eum misericordem volumus, fallacem (quod dici nefas est) prssdicare compellimur. {Aug,) De hoc beatus Augustinus inter cetera ait : Frustra itaque nonnuIIi,imo quidem plurimi^sternam dam- natorum poBnam et oruciatus sine intermissione per- petuos humano miBeranturafrectu,atqueitafuturum esse non credunt. Non quidam Scripturis adversando divinis, sed pro suo motu dura qusque moliendo, et in leniorem flectendo sententiam quae putatur in eis terribilius esse dicta quam verius. Num enim p obIivi8cetur(inquiunt) misereriDeu8?aut continebit in irasuamisericordias suas ? hoc quidem in sancto legitur psalmo. Sed de his sineuUo scrupulo intelli- gitur, qui vasa misericordis nuncupantur. Quia et ipsi non pro meritis suis,8ed,Deo miserante, de mi- deria liberantur. Aut si hoc ad omnes existimant pertinere, non ideo necesse est ut damnationem opi- nentur posse finiri eorum, de quibusdictum est sic : Ibunt isti in supplicium getemum : nisi et isto modo putetur quandoque habitura finem felicitas, cum suhiungaiur: JustiauteminvitamaBtemam{Matth.xv). GAPUT XXXII. hoc quoque conditi vel creati sumus, id est, aliad est beate vivere, aliud essentialiter. Anima itaque et mortalis esso intelligitur, et immorlalis. Mortalis quippe,quia beate vivere nunquam desinit,et naturae 8U8B vitam perdere non valet, nec cum in perpetua fuerit morte damnata. Illic enim posita beata esse perdet, etesse non perdet. Ex qua re semper co^- tur, ut et mortem sine morte, et defectum sine de- fectu, et finem sine fine patiatur, quatenus et et mors immortalis sit, et defectus indeficiens, et fiois infinitus. CAPUT XXXV. QtUHi animae iniquorum mox ut de corpore exeuni, ad infemum descendant. 8i esse sanctorum animas in canlo attestatione sa* cri eloquii credimus,oportet ut et iniquorum animu in inferno per omnia esse credamus. Quia ex rctri- butione aBtcrnoB justitiffi ex qua jam justi glorian- tur, necesse est per omnia ut et injusti cruoiantur. Nam sicut electos beatitudo Istificat, ita credi ne- cesse est, quod a die exitus sui ignis reprobos exurat. CAPUT XXXVL Quod animam egredientem e corpore, sive sancti angeli, seu dsemones acceperint, secum semper sine uUa permutatione retineant. Scriptura etenim dicit : In quamcunque partem cedderit lignum, sive ad austmm, sive ad aquHo- .- ,„ ^ ,. ^ . ^. . . . . , *^^> ihierit {Eccle, xi); scilicet, quia cum hominis {Greg.) Hoc recte diceretur,si distnctusjudex non jj animam mortis tempore egredientem a claustro car- Quod justum sit ut culpa, quae cum fine perpetrala est, sine fine puniatur. corda hominum sed facta pensaret.Iniqui enim ideo cum fine deliquerunt, quia cum fine vixerunt. Nam voluissent utique, si potuissent, sine fine vivere,ut potuissent sine finepeccare: ostendunt enim^quiain peccato semper vivere cupiunt, qui nunquam desi- nunt peccare dum vivunt. Ad magnam ergo justitiam judicantis pertinet, ut nunquam careant supplicio, qui in hac vita nunquam voluerunt carere peccato. CAPUT XXXIII. Quod in illa aetema damnatione mors sit sine morte, et mori veH^ et non posse. {Greg.) Supplicia namque aeterna in se diverso8,et nis sive sanctus seu malignus spiritus acceperit, in stcrnum secum sinc ulla permutatione retinebity ut nec exaltata ad supplicium proruat, nec mersa ster- nis suppliciis ultra ad remedium ereptionis as- cendat. CAPUT XXXVII. Quod reprobi, quomm causa communs est in opere, ad.loca etiam communia post mortem deduauntur» Si autem reprobi, quorum causa communis est in opere, ad loca etiam communia post mortem noa de- ducerentur, nequaquam judex veniens dicturom se messoribus esse perbiberet : Colligite %i%aniam, eg 919 DB VARlliTATE LlBROllUM. — LIB. IIL 9B0 ligate eam in fasciculosadcomburendum{MaUh,xiii). A Messores quidem angeli, zizaniam ad comburendum in fasctculos ligant, cum paresparibusintormentis similibussociantjUtsuperbi cumsuperbis, luxuriosi cum luxuriosis, avari cum avaris, faliacescum fal- lacibus,invidi cum invidis^ iniideles cum infidelibus ardeant. Gum ergo similes in culpaad tormentasi- milia adducuntur, qui eosinlocispoenalibusangeli deputant, quasi zizaniorum fasciculosadcomburen- dum ligant. CAPUT XXXVIII. Quod sicui boni bonos in requie. ita mali malos recognoscunt in tormeniis, Sicut autem boni bonos in requie,ita malimalos la tormentis cognoscunt. Si enim Abraham Laza- rum minime recognovisset, nequaquam ad divitem B in tormentis positum de transacta cjus contritione ioqueretur dicons, quod mala receperit in vila sua (Luc, xvi). Et si mali malos non cognoscerent, nequaquam dives in tormentis positus fratrumsuo- rum et jam absentium meminisset. Quomodo enim prsesentes non possetagnoscere qui etiam per absen- tiam memoria curavit exorare? Qua in re et illud quoque ostendditur, quia et boni malos, et mali co- gnoscunt bonos. Nam et dives a divite Abrahara co- gnoscitur, cui dictum est: Recepisti bonainvita tua, {Ibid.). Et clectus Lazarus a reprobo divite est co- gnitus^quem mitti precatur ex nomine dicens: Mitte Laxarum ut iniingat extremum digiti sui in aquam^ ut refrigerei linguam meam {Ibid.) In qua videlicet cognitione utriusque partis cumulus retributionis ex- q crescit, ut boni amplius gaudeant, qui secum eos Iffitari conscipiunt quos amaverunt: etmalicumeis torquentur quos in hoc mundodespectoDcodilcxe- runi, eos non solum sua, sed etiam eorum pcena consumat. CAPUT XXXIX. Vtrum aninue sanciorum oreni pro inimicis suis, qui in cetemo cruciantur igne. (Greg.) Orant pro inimicis suis animos electorura eo lempore quo possunt ad fructuosara poenitentiam eonim corda convertere, atqueipsaconversionesal- vare. Quid enimaliudpro inimicisorandumest^nisi hoc quod Apostolus ait : Ut det illis Deus posniten- tiam ad cognoscendum veritatem; et resipiscani a diaboll laqueis, a quo captivi tenentur ad ipsius vo- j) luntatem {II Tim. ii). Et quomodo pro illis tuncora- bitur, qui jam nu.latenus possunt adjustitiaBopera ab iniquitate commutari? Eadem itaque causa est cur non oretur tunc pro hominibus sterno igne damnatis, quse nunc etiam causa est non oretur pro diabolo angelisque ejus sterno supplicio deputatis. Oa« nunc et jam causa est ut non orent sanctiho- mines pro hominibus infidelibus impiisque defun- ctis, nisi quia de eis utique quos aeterno suppiicio deputatos jam noverunt, anteillum judicis justi con- spectum orationis suab meritum cessari refugiunt. Quod si nunc quoque viventes justimortuisetdam- natis ii\justis minimecompatiuntur, cumadhucali' quid judicabile de sua causa sese perpeti etjamipsi noverunt, quaiito districtius tunc iniquorum tor- menta respiciunt, cum ab omni vitio corrupiionis exutijam justitisB viciiiius atque arctius inhaere- bunt? Sic quippe eorummcntesperhocquodjustis- simo judici inhaerent vis destructionis absorbet, ut omnimo eis non libeatquidquidabilliuseternQere- guiae subtilitate discordat. CAPUT XL. De non renatis ei eorum crucialu. Quicunpue vero ab illa perditionis massa^ qua facta est per hpminem primum non liberatur, per unum mediatorem Dei et hominum,resurgentqui- dem etiam ipsi, unusquisque cum sua carne, sed ut cum diabolo ejusque angefis puniantur. Utrum sane ipsicumvitiis etdeformitatesuorumcorporum resurgant, quicunquo in eis vitiosa et deformia membra gestarunt, inquirendo laborare quid opus est? Neque enim fatigare nos debet incerta eorum habitudo velpulchritudo, quorum eritinccrtaetsem- piterna damnatio. Nec moveat quomodo erit in eis corpus incorruptibile si dolcre poterit. Namnonest vera vita, nisi ubi feliciter vivitur, nec vera incor- ruptio, nisi ubi salusnullodolere corrumpitur. Ubi autem infelixmori nonsinitur,et,utitadicam,mors iosa non moritur, et ubi dolorperpetuusuoninteri- mit sed affligit, ipsa corruptio non finitur. Haec in Sanctis Scripturis sccundu mors dicitur, nec prima tamen, quae suumcorpus animarelinquere cogitur- nec secunda qua poenale corpus anima relinquere non permittitur homini accidisset, si nemo ,pec- casset. CAPUT XLl. Quod ex atigelis facti dcemones propter superbiam de ccdis projecti, irreuocabili percussi sunt pcsna. Daemones vero qui nunc sunt, fuerunt aliquando sine peccato creati, et ad serviendum Deo suo fe- liciterinstituti, voluntate propriadepravati noluerunt permanere quod facti sunt. Et cum secontrasuum Creatorem typo superbioe localis hostiliter extulis- sent, de superna coeli regione, projecti sunt, quos divina sentenlia eosubjudiciocondemnavit,utquia noluerunt perseverare cum possent, nec velint re- parari, necpossint.Siquidempraevaricationiseorum (quod fuit irrevoeabilisjudicii)animadversioneper- cussi sunt, etaddamnationemjustissimamprofecto pertinuit, quod voluntatem redeundi ac facultatem penitus amiserunt. Sicut econtrariovoluntatissan- ctorum angelorum fuit ,quod malis sponte cadentibus ipsi in sua dignitate manserunt. CAPUT XLII. Quod gehenna non propter homines, sed propter dia- holum facta esi. Non autem nos ad hoc fecit omnipotens Deus, ut nos gchennae tradat ignique perpetuo. Regnumcce- lorum proptcr no3, gchcnna propter diabolum facta. Et hoc ita esse ex Evangeliis docebo. Ipse etenim 951 HAYMONIS HALBERSTAT FPISC. OPP. PARS III. — MISCELLANEA. 952 Domintis dicit his qui a dextris sunt : Venile, bene' dicti Patris mei, perczpite regnum quod paratum est vobis a ccmstitutione mundi (Matth, xxv). IUis auteni qui a sinistris sunt, dicit : Discedife a me, maledicti, m ighem aetemum, qui paratus est, non dixit vobis, sed diabolo et angelis ejus (Ibid,), Sic ergo, propter diabolum gehenna ignis, propter hominem regnum CQBlorum a constitutione mundi praBparatum est Tantum est, ne nosmetipsos ab ingressu bonorum, persistendo in meiis pertinaciter, excludamur. CAPUT XLIII. Quid sU reproborum manus et pedes ligari, et quid ' exteriores tenebras, et quid fletus et stridor den' tium, et c3Stera. (Prosper,) Dicet autem rex ministris in futuro de reprobis : Ligate eos manibus et pedibus, et mittite eos m tenebras cxteriores ; ibi erit fletus et stridor dentium, ubi vermis eorum non morietur, et ignis eo^ rum non exstinguetur {Matth, xxii; Marc, ix). Et *quid est obmutescentes manibus et pedibus ligare, nisi in ffiternum ubiDeumconfitcatur actioneprivari? Sic in exteriores tenebras mitti nihil aliud erit, nisi a Domino, qui est mentium lumen, expelli. Fletus autem et stridor dentium acerrimos eorum dolores ostendunt, qui supplicio sempiternsc mortis addicti, non vivendi sensum habituri sunt, sed dolendi quo- rum continuus gemitiis, cruciatus aeternus, dolor summus,poenalis sensus torquent animas nec extor. (pient, puniunt corp&ra damnata nec finiunt. Quos iAeo sibi deputatos ignis inexstinguibilis non exstin- guet, ut permanente sentiendi vita posna pcrmaneat, etad dolendum magis quam ad vivendum ffitcrniscor- poribus compeditos babeat quos in flammis vivacibus immortalitas secundas mortis occidat. Jam vermis eorumnonmorieturjel ignisnon exstingueturfSLd totam rcferuntur damnati hominis pcenam quem inefTicacis pcenitentiffi ignis exurit, et consumentis conscien- tfam vermis immortalitas rodit. CAPUT XLIV. Quod nulla sit post mortem utilitas posnitentix, Donec enim sumus in hac vita, fratres, quanta: cunqiie nobis acciderint peccata, possibile est ablu omnia per pcenitentiam. Cum autem abducti fucri- nius ab hoc saeculo, ibi etiam si valde pcenitet (et valde eum posnitebit) sed nulla erit utilitas pceni- tentiae. Et licet sit stridor dentium, licet ululatus et fletus',Iicet fundamus preces et innumeras obsecratio. nes, et si proclamemus, nemo audiet, nemo subve. niet^ sed ne extremo quidem digito aquam quis in- fundet iinguac tiostras posit^ in flammis, sed audie- mus illud quod dives ille audivit ab Abraharo : Quia chaos magnum confirmatum est inter nos etvos, et neque hinc iliuc iransiri potest, neque inde huc (Luc, xvi). Dum autem in hac luce vivimus, veniam nos posse promereri per pojnitentiam sciamus, in inferno tan- tum ut diximus pGenitentiae medicamcnta non pro- derunt. CAPUT XLV, Quaset quanta mala habeanthiquiin gehennadicun' tur occidi. (P/'05p.)Omnesquiingehennadicunturoccidi,non id cum illis agitur,ut maximis consumpti doloribus aliquando deficiantjSedut in illis poenaliter vivant. Haec ct his similia libenter audire vel legere debe- mus, jugiier ante oculos mentis adducere, futura credere, sine ulla perturbatione metuere. Cogitare quale malumsitab illo gaudio divinae contemplatio- nis excludi, beatissima sanctoru m omnium societate privari, patriae coelestis extorrem fieri, mori vitae beatae, morti vivere sempiternaB,in ignem aeternum cum diabolo et ejus angelis expelli. Ubi sit mors secunda damnatis exsilium, vita suppliciumynon B sentire in il!o igne quod illuminat, scntire quod cruciat. Exundatis incendii terribiles crepitus pati, barathri fumantis amara caligine oculos obcaecari, profundo gehennae fluctuantis immergi.edacissimis in aeternum dilaniari vermibus, nec flniri. CAPUT XLVL Quod tanta sint in infemo iormenta, ut nuUa wkd exponerct nultus valeat sermo exptanare. (Gr^^.; Beatus enimGregorius papa in libroMora- lium nono,in quo de verbis sancti Job tractarevidetur, ubi QiUAntequam vadametnon revertur adterram, tenebrosam et opertam mor tis catigine(Jobx) /iia,de perpetuis poenis difflniens, ait : Quod autem terrse tenebrosae nomine, nisitetratartari claustra signan- tur, quae aetcrnae mortis caligo operit, quae dam- C natos quosque in perpetuum a vitae luce disjungit nec immerito infernus terra dicitur,quiaquicunque ab eo capti fuerint stabiliter ab eo tenentur. Scri- ptum quippe cst : Generatio prasterit et cognatio adve- nit, terra vero in xternum stat{^.ccLi).ViQciQ\^\MT inferni claustra tenebrosa terra nominantur, quia quos puniendos accipiunt, nequaquam poena trans- itoria, vel fantastica imaginatione cruciant.sed ui. tione dolida perpetua damnatione servant. Quaeali- quando tamen laci appellatione signantur, propheta attestante, qui ait : Portaverunt ignominiani svam cum his gui descendunt in tacum {Bzech, xxxi). In- fernusergo et terra nominatur^quiasusceptosstabi- liter tenet, et lacus dicitur, quia hos quos semel ceperit, semper fluctuantes et trepidos tormentis Q circumfluentibus absorbet. Sanctus autem vir seu sua^ seu humani generis voce dimitti sepostulat ante- quam vadat, non quia ad terram tenebrosam, qui culpam deflet, iturus est, sed quia ad hanc procui dubio qui plangere negligit vaditSicut debitorisuo creditor dIcit:SoIvedebitumpriu5quam debitocon- stringaris:qui tamen non constringitur si qdod de- bet solvere non moratur. Ubi et recte subditur : Non revertar, Quia nequaquam ultra misericordia parccntis liberat quos semel in locis poenalibus ju- stitia judicantis damnat. Quae adhuc subtilius loc^ describuntur, cum dicitur : /crram miserice ettene- brarum. Miseria ad dolorem pertinetj tonebr» ad 9o3 DB VARIETATE LIBUORUM. — LIB. IIT. 034 cscitatem.Ea ergo qusa conspectu districti Judicis f^ scriptum est : Potentes potenter tormenta paHetiturf expulsos tenet, miseriffi et tenebrarum terra perhi- betur. Quia foris dolor cruciat, quos divisos a vero lumine intus caecitas obscurat. Quamvis miseris et tenebrarum terra intelligi et aliter potest.Nam hsec quoque terra in qua nascimur.estquidem miseriae, i^ed tenebrarum est. Quia multa hic corruptionis nostr» mala patimur,sed tamen inea per conversio- nia gratiam ad lucem redimus, Veritate suadente,. que ait : Ambulate dum lucem habetis^ ne vos tene* hrae comprehendant (Joan.xii). Illa vero simul mise- riffi et tenebrarum terra est, quia quisquis ad tole- randa ejus mala descenderit, nequaquam ad lucem ulterius redit. In cujus adhuc descriptione subjun- giiur.Vhi umbra mortis et nullus ordo {Job x).Sicut et fortioribus fortior instat cniciatio (Sap, n). fiincf in Babylonis damnatione dicitur : Quantum exal- tavit se,et in deliciis fuit, tantum date ilii tormenta et luctum.Si igitur juxta modum culpffipoBnadistin- guitur,constat nimirum qnod in suppliciis prdo ser- vatur.Et nisi tormentorum summa meritorumacta dirimerunt, nequaquam judex veniens dicturum se messoribus esse perhiberet : Cotligite zizania et H- gate eam fasciculis ad comburendum (Matth. xin). Si enim nulius in suppliciis ordo servabitur, cur comburenda zizania in fasciculos ligatur?Sed nimi- rum fasciculos ad comburendum ligareyCst hos qui ffiterno igni tradendi sunt,partesparibu8 80ciare,ut quos similis culpa inquinat, per etiam poena con- mors exterior ab anima dividit carnem, ita mors n atringat^et qui nequaquam dispari iniquitate polluti interipr a Deo separat animam.Umbra ergo mDrtis est obscuritas divisionis. Quia damnatus quisque cum ffiterno igne succenditur abffiterno luminetene- bratur. Natura vero ignis est, ut ex se ipso et lu- men exhibeat^et concremationem,sed transactorum illa ultrix flamma vitiorum concremationem habet, et lumen non habet. Hinc enim est quod Verit^s reprobis dicit : Discedite a me, maledicti, in ignem Memum. qui paratus est diabolo et angelis ejus (Mattk. xxv). Quorum rursus omnium corpus in unius persona significans^ dicit : Ligate ei manus et pedes, ei mitiite eum in tenebras exteriores {Matth. 2x11). Si itaque ignis qui reprobos cruciat, lumen habere potuisset, is qui repellitur, nequaquam mitti in tenebras diceretur.Hinc de eis Psalmista BiiiSuper sunt, nequaquam dispari tormento crucientur, quatenus simul damnatio conterat, quos simul ela- tio Bublevabat. Quoque nos dissimiliter dilatabat ambitio, non dissimilis afQiotio angustet : et per cruciet flamma supplicii, quos in igne hixnrts par succendit flamma peccati. Sicut enim in domo Patris mansionesmultffi suntpro diversitate virtutiSi sic damnatos diverse supplicio gehennffi ignibus siib- jicit disparitas criminis.Quffisciiicetgehennaquam- vis cunctisuna sit,nectamencunctosunaeademque qualitate succendit.Nam sicut uno sole omnestan- gimur,nec tamen sub eo uno ordine omnesffistua- mus,quia juxta qualitatcm corporis sentitur etiani pondus caIoris:sic damnatisetunacstgehennaquffi af!icit,et tamen non una omnesqualitatecomburit. eos cecidit ignis et non viderunt solem (PsaU lvii). C Quia quod hic agitdisparilitudocorporum,hocillic Ignis autem super impios cadit, sed sol igne can- dente non cemitur.Quia illosquosgehennffiflamma devorat a.visione veri luminis Cfficat,utet foriseos dolor combustionis cruciet,et intus poena cfficitatis obscuret. Quatenus auctori suo corpore et cordede- liquenint, simul corde et corpore puniantur. Et utrobique pcenas sentiant, qui dum hic viverent piravis suis delectationibus^ ex utroque serviebant. Unde bene per prophetam dicitur : Descenderunt ad infemum cum armis suis (£2ecA.xxxii).Arma quippe peccantium,sunt membra corporis,quibus perversa desideria,quffi concupiscunt,exsequuntur. Unde re- cte per Paulum dicitur : Neque exhibeatis membra t^estra arma iniquitatis peccato (Rom. vi). Gum armis exhibet dispar causa meritorum.Quomodo ergo nul- lus inessd ordo supplicii dicitur,in quibus profBcto quisquejuxta modum culps cruciatur?...Sed san- ctus vir postquam umbram mortis intulit, quanta sit confusio in damnatorum mente subjungit. Quia ipsa quoque supplicia, quffi ordinata per justitiaiji veniunt^ordinata procul dubio in corde morientium non sunt.Ut enim paulo superius diximus,dainna- tus quisque foris flamma succenditur,intus cfficitatis igne devoratur:atque in dolore positus exterius in- teriusque confunditur, ut sua deterius confusione crucietur. Repulsis ergo ordo in supplicio non erit, quia in eorum morte atrocius ipsa confusio mentis sffivit.Quanta enim mira potentia judicantis ffiquita^ ergo ad infemum descendere est^cum ipsis quoque j) ordinat ut poena animum quasi inordinata conflin- membris quibus desideria voluptatis expleverunt ffiterai judicii tormenta tolerare : ut tunc eos undi- fjue dolor absorbeat, qui nunc suis delectatipnibus Btibditi undique contra justitiam juste judicantispu- gnant. Mirum vero valde est, quod dicitur, ubi nul- lus ordo. Neque enim omnipotens Deus, qui mala bene disponit, inordinata esse ullo modo vel tor- menta permittit. Quia ipse quoque supplicia, quffi ex Iancejustitiffiprodeunt,inferrisineordine nequa- quam poJdsunt,quomodo namquein suppliciis ordo non erit, dum damnatum quemque juxta modum criminis,et retribulio 8equiturultionis?Hincquippe dat. Vel certe ordo abesse suppliciis dicitur, quia quibuslibet in pcena mgientibus propriaqualitas non servatur.Unde et protinus subinfertur,et sempiter^ nus horror inhabitans in hujus vis tormentis^ timor dolorem non habet, et dolor timorem npn habet. Quia nequaquam mentem metus cruciat, cum pati jamcoeperitquod metuebat.Infernum veroetumbra mortis obscurat, et sempiternus horror inhabitat, quia ejus ignibus traditi, et in suppliciis dplorem sentiunt, et doloris angustia pulsati semperpavore feriuntur : ut quod timent toIerent,et mrsus quod tolerant sine cessationepertimescant.Dehisetenim 08» HAYMQNIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PAnS III. — MISCELLANEA. M6 Bcriptum est : Vermis eorum non ntorietur^ ei ignis A idem rex in camini incendio exploraret illsa8,veB- €orumnon exslinguelur (Marc. ix). Hic flamma qnm succendit illuminatyillic (utsuperius verbis Psalmis- t®docuimus)ignis qui cruciat, obscurat. Hic metus amittitur, cum tolerari jam coepit,quod timebatur* niic et dolor dilanlat et pavor angustat. Horrendo igitur modo erit tuncrcprobisdolorcum formidine^ damna cum obscuritate.Si sic videlicet a damnatis sentiat pondus summas fiequitatis debet,ut qui avo- luntateConditoris nequaquamsunt veriti discrepare dum viverent, in eorum quandoque interitu ipsa a suis qualitatibus etiam tormenta discordent.Quate- nus qui se impttgiieDtcraciatu8aiigeant,etcumva- ria prodeunt multipliciter sentiantur. Qua tamen supplicia in sediversos etultravirescruciant,eteis tibus deambulantes vidit.Ubi aperte coUigiturqbia mira dispcnsatione Gonditoris, ignis qualitasindi- versa virtute temperata,et vestimentanonattigit,et vincula incendit:sanctisque viris et ad inferendum tormentum flamma friguit, et ad solutionis myste- rium exarsit. Sicut ergo electis ignis ardere novit ad solatium,et tamen ardere ad supplicium neecit, ita e diverso gehenuffi flamma reprobis, et nequa- quam lucet ad consolationi8gratiam,ettamenlucet ad pGBnam:ut damnatorum oculis ignis supplicii et. nulla claritate candeat,etad doloriscumulumdilecti qualiter crucientur ostendat.Quid autem-mirum si gehenns ignem credimus haberesuppliciumsimul obscuritatisetluminis, qando experimentonoviaius vitffi subsidium exstinguentes servant,ut sic vitam n quia et tedarum flamma lucet obscura. Tunc edax .. «ii 1» n ^ -.A ^ ^-_ 12^ j-.i-._i_i.:. _i terminus puniat, quatenus semper termmum cru- ciatus per tormenta profBrat, et sine fine deflciens duret. Fit ergo miseris mors sine morte, (inis sine flne^defectus sine defectu,quia et mors vivit et flnis semper incipit,et deficere defectus nescit.Quia igi- tur et mors perimit et non exstinguit : dolor cru- oiat,sed nuUatenus pavorem fugat:flamma combu- rit; sed nequaquam tenebras discutit.Quantum per notitiam prsBsentis vit®colligitursuppliciaordinem non habent, quia non suam per omnia qualitatem tenent. Quamvis illic ignis ad consolationem non lucet,et lamen ut magis torqueat ad aliquod lucet. Nam sequaces quoque suos in tormento secum re- probi flamma iUustrantevisurisunt,quorumambre deUquerunt. Quatenus qui eorum vitam carnaHter flamma comburet,quo8 nunc carnalis delectatio pol* luitTunc infinite patensinfernibarathrumdevorat, quos nunc inanis elatio exaltat atque qui quoiii)et ex vitio hic voluntatem callidi persuasoris expleve- rint,tunc duce suo reprobiad tormenta pervenient. Et quamvis angelorum ethominumlongesitnatura dissimilis, una tamen pcena implicat, quos uno in crimine reatus ligat.Quod bcneacbreviterinsinuat propheta, qui ait : Ibi assur et omnis muUiiudo ejus, ei in circuitu ejus sepulcra illius (ETiech, xxxii). Quis namque Assur superbi regisnominenisi illeperela- tionem cadens antiquus hostis ezprimitur.quiproeo quod multos ad culpam pertrahit, cum sancta sua multitudine ad inferni claustradescendit? Sepulcra autem mortuos tegunt, et quisalius mortemacrius contra prascepta Gonditoris amaverant,ipsorum quo- ^ pertulit,quam is qui Gonditorem suum despiciens \i que interitus eosinaugmentosuse damnationis affli- gat.Quod profecto EvangeliotestecoUegimusinquo, Veritate renuntiante, dives ille quem contigit ad sterni incendii tormenta descendere, quinque fra- trum describitur meminisse:qui Abraham petiit ut ad eorum eruditionemLazarummitteret,neiUuceo8 quandoque venicntes perpojnamcruciaret {Luc. xvi). Quiigituraddoloris sui cumulumpropinquorum ab- sentium meminit,coastat procul dubio,quia eos ad augmentum supplicii, paulo post potuit etiam prae- sentes videre.Quid autem mirum se secum quoque re- probosaspiciatcremare^ quiaddoloris sui cumulum eum quem despexerat Lazarum in sinu AbrahsB vidit ? Si ergo ut pcena cresceret et vir electus apparuit, tam reliquit? Quem videlicet mortuum cum humaoa corda suspiciunt qjus procul dubio sepulcra fiunt. Sed in circuitu iUiussepulcrasuntejus.quiainquo* rum se mentibus nunc per desideria sepelit, hos sibi postmodum per tormenta co^jungit. Et quo- niam nunc in semetipsis reprobi inQ.lignos spiritus iUicite perpetrando suspiciunt, tanc sepulcra cum mortuis ardebunt.Huc usque in hoc capitulo verba sancti Gregorii paps de perpetuis poenis positasunt. Nunc autem Joannis Ghrysostomi eloquia sunt po- nenda. Ait autem inter cstera. Hujus autem poens vim et ignis leterni poten- tiam nuUa vos exponere, nuUus sermo poterit ex- planare. NihU est enim in rebus corruptibilibus, cur non credendum sit quod videre in supplicio eos j) sive bonis sive malis.illi simile,verumtamenutali- etiam,quoscontraDominum dilexerat,possit? Quare coUigitur, quod eos quos inordinate nunc reprobi dUigunt,miro Judicii ordine secum tunc in tormentis videbunt : ut pconam propris punitionis exaggeret, illa auctori praeposita camalis cognatio pari ante oculos ultione damnata. Ignis itaque qui in obscu- ritate cruciat credendus est,quia lumen ad tormen- tum servat. Quod si approbare testimoniis in sua expressione non possumus, superest ut e diverso doceamus. Tres quippe Hebraeae gentis pueri Ghal- daei regis imperio succensis camini ignibus, ligatis manU)us pedibusque projectisunt.Quostamencum quam imaginemignis Uliusetpcenaecapiamus^reco^ dare quando quis febrium nimio ardore succenditor, quae angusti®, qui cruciatus corporis atque anims insideant, et ex hac temporali poena metirequanta sint illa supplicia,quseaetemu8igni8inflammat,qua fluvius igneus percurrens ante illud tribunal horri- ficum,undi8 pcenalibus irrogabit.Ibi quid agemus? quid respondebimus?nihil enim nisistridordentium, nisi ululatus et fletus, et sera poenitentia, cessanti- bus undique auxiliis et undique invalescentibus poa- nis, sed nec solatium quidem usquam uUunLNuUi enim occurrent oouUs nostris, nisi soli pcenarum 057 DE VARIETATE LIBHORUM. — UB. III. 958 mini8tn,et facies ubique dira tortorum^et, quod est B lum relaxati fuerint in somnium et dormierint, vi] omnium tetriuB,nec aeris quidem ipsius eritullum' Boiamen aiitlucis.C^rcumdabuntenim nos pcenarum loca, tenebrffi exteriores. Sed ignis ille, sicut natu- ram non habet consumendi^itanecilluminandi,sed ignis obscurus et flamma tonebrosa. In his autem positis quis tremor,imo qus resolutio viscerum^di- vulsioque membrorum, quas aut quant® omnibus sensibus truces poens nuUus nunc sermo poterit explicare. Suntenim diversffi ac variae pcenarum fa- cies,etpro peccatorum quantitate singulis quibusque multiplicantur pcBnee. Quod si dicas, quomodo tot malis sufBciet corpus ad poenam, finem temporis dent seinter plurimrs dapes positos epulis copiosis- simis perfrui^at ubi surrexerint^ nihil sibigratiaeex delectatione somnii intelligunt resedisse. Ita dives ilie quasi somnium habuit hujus vit® divitias, ubi discessit nihii cumillo nisiprffiteritorum poBuitudo et praesentiumpGBnapermansit.Hffic recordare nunc, amice, et iilum gehenns igncm, his qu» te nunc exagitant flammis libidinum et cupiditatis oppone. Est enim hoc mirabilequoddam medicamenti genus ut ignis ignibus restinguatur. Si enim restincti non fuerint isti qui nunc te exagitant,illo8 tibi eeternos ignes acriores et inexstinguibiles reddent. IUe vero nescientem ? Gonsidera qus in hac vita intcrdum B ig^is quos suseeperit semper cruciat^et pcen® suse accidunt et ex his parvis magna cogita: quomodo interdum videmusnonnullos longissima segritudine confici, nec tamen eis ex eo vit» terminum dari ? Aut si corpusmortealiquandodissolvitur,sed anima non consumitur.Unde constat quod cum immortali- tatem et jamcorpus acceperit^ nec animam pcenanec corpusultrajam perimat.Nam in preesenti quidem vita evenire non potest, ut pcena corporis et vehe- mens esse poterit et perpetua, sed alterum cedit alteri, quia corporis fragilitas utrumque non pati- tur. Ubi vero utrumque corruptela caruerit, poena quidem accepta potestate desffiviet,sed nullum finem incorruptio qusesita suscipiet. Non ergo putemus quia suppliciorum nimietas ipsa dabit finem dolo- semper integros servat. Propterea autem inexstin- guibilisdicitur,non solumquia ipse non exstingui- tur,sed quia nec eos quos susceperit, exstinguit aut perimit.Ne ergo etiamnos in istosveniamus animae cruciatus, expergiscamur aliquando, dum tempus est. Et ecce nunc tempusacceptum,nunc dies salu- tis, nunc est poenitendi facultas, et tempus quo et fructus consequitur poBnitentem.Rccordandffinam- que suntnobis multitudinespeccatorum^recordandae quoque conscientiae maculffi.Rogemus Dominum ut possimus lugere nosmetipsos, et peccatorum no- strorum pondus resolvere multitudine lacrymarum. Et ita posthac non semper flendum est et nihil agendum.Apprehendamusigitur aliquamvitam Deo rum^sed (ut diximus)peccata quidem poenas accen- ^ placitam,et ad coelumduccatem, ne fortecum malis dunt, incorruptio vero animae et corporis nulium suppliciis terminum dabit. Dic ergo nunc quanta tempora luxurie,qus deliciarum spatia comparare vis talibus poenis ?Gentum placet annos deliciis de- mus, adde alios centum si libet,adde et dccies cen- tum :quae erit ex his ad aeternitatem compensatio? Nonne omne tempus vitae hujus,quo deliciis frui vi- demur, et indulgere libidini, quasi noctis unius somnium ad fleternitatis comparationem videtur ? Deliciae quidem hujus vit® velut umbra pertranseunt, et velociter fugiant, poenae vero perpetuo manent. Nunc autem revoca cogitationem tuam ad illud di- vinijudiciitribunalhorrendum,quod ardens fluvius flammeis ambit fluentis, ubi fletus et stridor den- tium, ubi tenebrffi exteriores, ubi ille vermis con- nostris descendamus ad infernum,ubi nemo est qui conflteatur ei,et ibi patiamur ea^quse impii patiun- tur, cum nullus fuerit jam qui exoret pro nobis. Dum enim sumus in hac vita, agamus cuncta quae possumus bona ;cum autem abierimus )lluc,ubi ne-. que amicus, neque frater, neque pater idoneus erit ad liberandum eum, qui suppliciis deputatur.Quo- modo enim qui in luce est accedit ad eum qui te- nebris detinetur ? Ubi cum nuUum sit nobis ex sanctorum consolatione refrigerium,eeternas tamen expendimus poenas efTectibus inextricabiles, im- mortalibus flammis. Ecce qus maneat damnatos poena cognovimus, et instruente nos sacro eloquio,quantus in damna- tione ignis, quanta in igne obscuritas, quantusque 8cienti®quinunquammoritur,etigni8quinunquam C in obscuritate pavor sit, nullatenus ambigimus. extinguitur. Recordare parabolam Lazari et divitis illius, qui purpura indutus et bysso,unam nunc aquse guttam invenire non potuit,et hoc cum essetin ardoris ne- cessitate constitutus (Luc, xvi). Dic, quaso te, quid plus habet vita i8ta,quam somnium?Sicutenimqui in metalliB oondemnati, vel in alia qualibet pcena positi, cum forte post multum laborem viteepaulu- Sed hoc prodest,si lacrymis nostris^ et orationibus, jejuniis. eleemosyni8,et caeteris bonis operibus no- stra redimamus peccata, ut a poenis liberati perpe- tuis ad vitam mereamur pervenire perpetuam :pre- stante Domino nostro Jesu Christo, qui cum Patre et Spiritu sancto,perinfinitavivitet regnat seecula. Amen. 959 HAYMONIS HALBEnSTAT. EWSC. OPP. PARS m. — MISGELLANBA. 960 w •• » mm ANNO DOMINI OGCCLIV. 8. ANSCHARIUS HAMBURGfiNSIS EPISG0PU6. VITA SANGTI ▲NStiBAfttt AUCTORE S. REMBERtO EIUS DlSCtPmxl XT 6VCC£dS0KB (Apud Mabill. Annal. Bened., tom. VI.) PRiEFAtlO. Ad Corheim veteris fnonachos. B 1. Dominis sanotisBimis, et in Ghristi amoreprad- A. eipua veneratione recolendis ac diligendis Patribus ei frairibui in saoratissimo Gorbei» (a) monasterio Deo miUtantibu8,fliii atque discipuli reverendissimi Fatrls ANseHARiiperennemperpetuAfelicitatisorant m Bomino dominantium pacem et salutem. tHu per Domini gratiam pastoris boni muncre dele- etaii)Prttdicationibus et exemplisinformati, meritis et intevcessionibus suifulti ; nunc tandem ejus prse- sentia deeolati, satis perpendimus, quid pro nobis gemendum, quidve pro eo gratulandum sit.Etenim veruB De! cullorabstinens se ab omni opere malo, et in simplicitatis modestia permanens, certam de se prwbuit flduciam, quod hinc sublatus, ad Deum, quem semper tota devotione dilexit,cuique semper animo intendebat,Bine cunctatione pervenerit-Unde pro retributionis ejufl pr«mio vere nobis gratulan- dum credimus ;pro nostraautemdesolationeneces- sario supplicandum: ut qui humanitustantadestl- tuti su mus pastore,coBlitus divino muniri mereamur amilio Jttter varias etenim pressurarum angustias posiUi veraciter jam sentimus quid amiserimus, et quid pr& nobis dolere debeamus satis intelligimus. Vivente enirn ipso, nihil nobis deesse credebamus. Gjjuenamquesanctitatem reges honoriflcabant, pas- C tores Bcolesiarum veQerabantur,clerus imitabatur, pepulusunivepsttsadmtrahatur :etdum illum cuncti' sanotum etjustum pr«0dicarent;no8quoquetanqtram corpuseapitiSypro ejus bonitate venerandi ac lauda. biles videbamur.At nunc tanto munere frustrati,de (a) Gorbeiffi veteris seu Gallic® monachis hanc Vitam a Uemberto huncupatam esse, ejus lectio aperte probat : ut mirum sit hac in re allucinari Adamum, quem sec^uuntur plerique recentiores. Hunclapsum correxit Henscnenius, et post eum Petrus Lambecius. Idpatetprscipueeznum. 3, ubi Rembcrtus hujus cosnobii monachos alloquens: «Apudvo8ton8uratu8,inquit,atqueinmonastici8dis- nostris meritiB nonprffisumlmus.quihmfagistimiio corde expavescimus, ne peccatis promerenlibus» luporum patere incipidmus morsibus.iltundusnam- que in maligno positus,magid ea quKJustaet sahcta sunt, evertere, quam religiosa qilffirX erigere: et inimicUB humani generis dfabolus^qtiantCr sahctfo- rem ac religiosiorem quemqne coiidp6xeHt* dutefe vitam,tanto majorl conamine advei^daqiialque oBji- cit : ut ea qiiad sancta suiat destjruat, et h6 ailS ^if imitentur, caliida suasione ao pravis int€ntibii%'u8 aufbrat.Nos itaque inter formidolosa petlc(il4' ^Uspi- rantes,licetmultipliciamalatempot^lte'ftii3i'eliiitus, divinum tameh a^jutorium nobid^li&etihdigtils^ndn defuturum credimus.Ideoque Vesti^am deVotf^stmaixi sanctitatem supplici corde rbgtoiutretpetrnfu^; uf memores nostri intet*eedere pro QObid^atfDtoi&ilii^ikh dignemini : quo nunc nos ejUs mls^ffb^ia: lidtf derelinquat ;8eda4]utor nosteir benigtfi^SitotiS tioiii cuncta a nobis depellat: sitque nobiB'i^5f\D(KStiffi iti tribulatione,qui non deseritBpefanted^ittile.De ilKtf s itatnxe prssentia pt^sumentes^spemqht^iroBtt^iittifi ejus misericordla cDlldcaiit^s, et quid xToBitr efotfttti- gei, ve\ qualiter itt futurum subsiiBt^ dte^ltttitf , illius Judicio derelinquentes ; pietatis eJtfSgiWTafif toto cordls ao mentis'atItectu'coIIatid%mtisl6t grtfiB- camur, quinobis vel adtempils^ttotoctitiC^ll^iftl patrono. Vestm quoque Banctissitxrtt pat^rfifi tatt gt^- tiarum actioxies immehsas' referimtiB, qtxitf vi6$Btrb" benedcio aclicentiatalem meruiihtrff P)iti^mlttl>eri$: cujusekempla sfqtifs imiUri' voltteiflt, tiottbMbiii* ciplinis positus, apudvosDeo oblktus obediexitiam gromisit,una cum aliisfratribusvestrisdireotuB ad as SaxoniflB partes,in quibus coeptum fieri monas- terium nomenque mutuatum a looo habitationis vestr»,ut nova Gorbeia appellaretur. nQuibus verbis nihilclariusadduci potest. Eosdem monachosallo- qui pergit auctor in tota serie libelli. m VITA. m quodann^pdq io^ temi^ habebii cojfVerBaiionam. 8i A rit, quidqoedeeo nobia cogniiuDoeeXBtiterit, vestr» ^ui^doptrijMQ ejua.recordatu8 fuerit» viam majxdato* ^m Qejl siofi ecrore.iQcedeyrfi peterit 8i quis moQita, a^dt^o^rtatipjQia, attenderit, laqueoainimioi prflecavera- 8t^debitHHJusitflkqui9 sanctlssimiPatriamemoriam BloflP ^Vl^Kt^ deprevimue ;.et qualiter apud no»vixer reverentisBcriptisintimare, quo et diviaamclemen- tiam iAbeato viro veatra quoque nobiacum oollaudet affoctio, et imitari volentibua exemplum aaiutia fiat c\)ua sanctisaima devotio. mmmmm VITA INGIPIT 'tfm Pucr a lydiori^ inanilms casliUui rewcalur Anscharius. Za ^C^ti^aimi Paj^ris Ansf harii religionia [in f?i#, Corb,^ (^us reiigioAia} sanctitas, divina largiente gratia, ab ineunte crescere coepit state^ et per sin- gula «tatem momenta virtutum multiplicavit au^ menta. Namque abinfantia (a) spiritalibus revelatio- nibus ceUt^sJnspjratus» et per Domini gratiam su- perna visitationeestsspius admonitus, quomentem 81^^ . a terreAls. di^^ungens, toto corda ccslesti bus inb.viret. Quas quidem revelationes ipse quibusdain noatrum» qiui ei famiiiariua adhffirebant,innotuerat; ep. lajpcien tenore^ ne^.tempore vit^ eu^ cuiquam mar nifestarent» Quae noead laudcmDominipostobitum ej^^i buic^ operi interserere elegimus. ut quique^ legentc& agpQScanti quanla.gratiaDjominua secvum sywmi a priini^ya. aeMtc corrigere, ac deinceps suc-^ riam cs^CcCredebati ei dixisse : Fili, vis ad mattem: Q tuam venire? Gui oum iUe respondisset, inUandtev so- v^lle, ruraus iUa intuUt : Si noskrflBi voluntatts partl* cepa esse volueris, omnemdebes vanitatem fugefre^ et jocos pueriles dimittere, ac temetipsum in.gravi*' tate vita custodire. Valde eoim nos detestamur om* nia quea vana et otiosa sunt; nec poteat ia nostro conventu essei quicunque his fuerit deleotatus. Poat hanc itaquevisionem^ statimse coepit griavlBsagerev et pueriUa consortia vitare : leetione autem, medi- tatione, caterisque uUlitatibus arotius ae occupare : ita ut socii ejus valde mlrarentUr quod tamsubttd in aUam mutatua sit converaationem» - Manachus audita Caroli mortefit fervenUor. 3. Gumque post hsec apud voa tonsiiratus, atquo inmonasticisdiscipUnispositusadolescentiorfttisset cedi^9tit>ua bQiu>rupi, op^ummeritis clariUcare di-* ^ factus, humana subrepente fragiUtatealiquantnlUm; gp^tu^ fvL^j^j. Referebat namque^ quod ioi tempore p^eriti«,8«S| cium quinqueiere essetannorum, ma- te^ suit ii^I^ci timorQ admpdum xeligiosa, defuncta. fVL^rit, a9 AQo ix^mita pgat temppreipsum pater suus, c^oaa.diaoeAdi Uttoraaad scholain miserit. Ubi cum. e^^iet pfn^itua^ cq^^li^ ut ae^ati famiUare est, cum cp4S>dfk 8W9P^9riUtQr agere* et diacursibus inanibus < atqif e jopi^^xiagis operam dare, quam discendae disci- pll^a^. iQstare* Gumque puerili e^ati taliter deditus. eseet» visum est ei quadam nocte, quodesaetin quo-r diE^m .locOv nimis lutoso et lubricQ, ita ut inde non. ni^i magna,difQcultat,e exjre valeret : secus illum verQ IqcumesSjQ yia^i amppnissimam, in qua videbat> pi:<)c^409^cp),i^a9i.quam.dam dominam omni oraatu coapit a propositi prioris rigore frigescere. Ibterim' vero conligiteum domini exceUentissimi GaroU im-' peratoris obitum audisse, quem ipee antea in magna potentia gloriosum viderat, atque cum magna pru- dentia regni sceptra laudabiliter gubernasse audie- rat. De tanti itaque imperatoris excessu ipse nioiio terrore atque horrore perculsus, rursus cmpit ad se redire, et admonitionis sanct» Dei genitricis ad me- moriam verba reducere: sicque omni postposita- levitate, compunctionisdivinffiOCDpit amore langues- cere, totumque se in Dei servitium convertens, ora-* tioni et vigiUis^ atque absUnentiaB operam dabat. In extasi a sancSis ducitur in purgatarium, 4« Gumque his virtutum exercitiis veru8 atbleta. ei honeatate prseclaram ; plurea vero aliaa feminas^D ^^^ insisteret, atque in hac gravitate permaaenti dealbataSf, cum quibus erat et. mater sua* Gumque- eam .recognp.visaQtft CQBpit.veUe.ad eam acourrere: sed loQO iUo CQBCipsQ et nimis lubrico non facUe exire . pqterat>.Glipjru^autem Uie feminarum cum eiappro- piaas^t, visum.est.iUi^ eani> qusQ quasi domina alia- rum, videli^^tM^f.qvia^^. Ule indubitanter sanctam Mar («} ^•Aneobarii' patria Bilet aucioz) uti et Gualdo poeta. Coohfd^paeftiGallQA tenel opinio>,tani]uamet. natua ibi.^it.; Ajoipnius^^^au/itMOur/ (qui aliquando niihi visus est Jacbbus.Baro) in ms. Ghronico Gor- beiensi Carbeix oppido opitmdum^dicii : et in subur- bano Folieto-ad^od UBque tempora vicus 8. Anscha>* ril vocabatur, forsan quodibiolimsteteritpatema ejua domus. GerteveterisGorbeittmonacbistraditus mundns iUi mortuus fieret, et ipse mundo» adve« niente sancto die Pentecostes, gratia 8piritus sanetiy qu« in eadem festivitate super apostolos effusa esi^- etiam mentem ilUus (ut credimus) iUustrante atque< exbUarante, viaum, est iUi eadem nocte, quod quasi casu subitaneo mori deberet, et in ipso mortis arti-* est puer, ; Jam aliquot annis ante obitum GaroH Magni, utpatel ex sequentibua i ao pFoi&do aaie* annum decimum etatis: nam annoSfl natuSrObiit. anno Ghristi 865, cum attigiiset annos quatuor eti sexaginta. Falluntur qui eum in Frisia ortum etin' Gorbaianovamonachum faotumasserunt: siquidem^ jam monaofaus enit annis ampUus doodecim anto' tiorbei» nove condltionem* 963 S. ANSCHARIl HAMBURGENSIS EPIS COPI 964 cnlo, sanctum Petrum apostoium, et teatum Joaii- A. Rem Baptistam in adjutorium sibi invocasset. Gum- que anima, utipsi videbatur, egrederetur a corpore^ ac statim in alia pulcherrima specie corporis omni mortalitate ac sollicitudine carentis appareret ; sub eodem momento mortisetadmirationisapparuerunt prafati viri : quorum erat unus senior, cano capite, capilJo plano et spisso, facierubenti, vultu subtristi, veste candida et colorata, statura brevi, quem ipse sanctumPetrum esse,nemine narrante statim agno- vit ; alius vero Juvenis erat, statura procerior, bar- bam emittens, capitesubfuscoatquesubcrispo, faoie macilenta, vuHu jocundo, in veste serica, quem ille sanctum Joannem esse omnino credidit. Hi itaque eum hinc inde circumsteterunt. Porro anima ejus egressastatim in immensa claritate, qua totus mun- n dus implebatur, sibi videbatur esse : perquam cla- ritatem illum nullatenus in aliquo laborantem sancti supradioti miro et inefTabili modo ducentes, cum pervenissent ad locum quemdam, quem ipse ignem purgatorium esse, nemine narrante^certissime scie- bat, ibieumdimiserunt, ubicum muita passus esset, prsecipue tamen tenebras densissimas pressurasque immanissimas et sufTocationes visus est tolerasse ; atque omni memoria ablata, hsc solum vix cogitare sufficiebat^ quomodo tam immanis posset aliqua exsistere poena. Gumque per triduum, ut ipse puta- bat, ibi cruciaretur, quod spatium illi mille annis longius propter immensam poenam visum est ; rur- sum rcdeuntes jam dictiviri, iterumque illum hinc inde circumstantes,et longe majori quam prius ala- critate Istantes,atque in omnibus multo suavius in- C cedentes,permajorem,si dici po8sit,claritatem gres- suimmobilisineviacorporeaambulantes^ducebant. Dein in paradisum, 5. Et, ut verbisipsius utamur : « Videbam, inquit, a ionge diversos sauctorum ordines, quosdam vici- nius, quosdam vero iongius, ab oriente assistentes, ad orientem tamen respicientes, ipsumque, qui in orieute apparebat, collaudantes ; quidam submissis capitibus^quidamsupinisvultibus, pansisque mani- bus adorabant. Gumque pervenissemus ad locum orientis, ccce viginti quatuor seniores, secundum quod in Apocalypsi seriptum est, in sedibus seden- te3,servatointroitu amplissemoapparuerunt: quiet ipsi revcrenter ad orientem respectantes, ineCfabiles n Dominilaudespromebant. Laudes vero incommune canentium suavissimam ipihi refectionem ingcre- bant; sed post reversionem ad corpus retinere nullo modo poteram. In ipso vero orientis loco, erat splendor mirabilis, lux inaccessibilis^ nimiae atque immenss claritatis, cui inerat omnis colorpretiosis- simus, omnisquejocunditas: omnesverosanctorum ordines, qui un dique Iffitantes circumstabant, ab ipso gaudium hauriebant. Qui splendor tant« magnitudi- nis erat, utnec initium ejus, nec linem contemplari valerem. Et cum circumquaque longe vel prope re- spicere poescm, in ipsa immensitate luminis, quid intus haberetur, contemplari non poteram, sed Unt- tum superficiem cernebam : ipsum tamen inibi esse credebam^ de quo Petrus ait: In quemdaidercau angeli prospicere {Pelr, ii, Kt), Ab ipso namque claritas immensa procedebat, ex qua omnis longi- tudo et latitudo sanctorum illustrabatur. Ipse quo- que quodammodo erat in omnibus, et omnes in eo; ipse omnes exterius circumdabat, ipse omnes in- teriussatiando regebat;ipse superius protegebat,ip8e inferius sustinebat. Sol vero et luna nequaquam lu- cebant ibi, nec coelum ac terra ibidem visa sunt. Sed neque ipsa claritas talis erat, quae oculos contem- plantium impediret, sed qusB oculos gratissimesatia- ret Et cum seniores sedentes dixerim, in ipso quo- dammodo sedebant: nam nil corporeum erat ibi,sed erantcuncta incorporea, licet speciemcorporumha- bentia, et ideo ineffabilia. Girca sedentes vero splen- dor ab ipso procedens, similis arcui nubium,tene- batur. Marlyrem se fore intelligit; qumodo, 6. i< Gum itaque a prsfatis viris coram hac im- mensitate luminis, ubi mihi majestas Dei omnipo- tentis^ neminemonstrante, esse videbatur, prssen- tatus fuissem, vox suavissima, omni sonoritate cla- rior, quia mihi omne sseculum visa est complevisse, ab eadem majestate prodedens, ad me facta est di- cens : Vade, et martyrio coronatus ad me rcverte- ris. Ad quam vocem omnis conventus sanctorum Deum hinc inde laudantium^ conticuit, atque sub- missis vultibus adoravit. Denique speciem, a qua haec vox formata esset, prorsus non vidi. Post quam vocem tristis factus ; quia ad saeculum redire compel- iebar, sed de revertendi promissione secaras,cum prsdictis ductoribus exinde remeabam : qui mecum tam euntes, quam redeuntes nihil locuti sunt, sed tam pio aiTectu in me respiciebant, quemadmodum mater unicum fllium contemplatur. Sicqueadcor- pus redii.In eundo vero ac redeundo,neclaborerat, nec mora : qnia quo tendebamus, statim aderamus. Et licet aiiqua visus sim de tanta dulcedine dulcedi- num enarrasse, fateor tamen, quia nequaquam stylus tanta exprimere potuit, quanta animus sentit. Sed nec ipse animus sentit, ut fuit : quia illud esse mihi videbatur, quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit. » Ex hacitaque visione, quam, sicut ipse dictaverat, vcrbis illus enarravi- mus ; prffifatus servus Dei et perterritus et consola- tus, ccepit se soUicitius in divino exercere timore, bonisque operibus de die in diem ardentius inhajrere, spemque de Dei misericordia prfflsumere, quod qua- dam ipse disponeret occasione, et ad palmammar- tyrii posset pertingere. Quod tamen quia corporali- ter gladio imminente non contigit, qualiterinmor- tificatione crucis, quam jugiter in suo corpore pro Ghristi nominis honore portavit, Deo miserante completum sit, cum deobitu illius narrare coBpen- mus, latius explicabimus. 96S VITA. 9G6 Magister scholas a Chruto admonetur de canfessione A peccatoram, 7. Post bffic vero, cum magisterfuisset scholaead sanctum Petrum(a), eundo vel redeundo ad claus- trum, oonsueludinem sibi fecerat in oratorio beati BaptistieJoannis secretiusinsistere.Itaquepost duos annos superiorisvisionis, quadamnoctevisumestei, quod ad idem oratorium causa orandi dlvertissef. Gumque oratione surrexisset, ecce vir per ostium veniebat, statura procerus, Judaico more vestitus, vultu decorus; ex cujus oculis splendordivinitatis, velut flamma ignis, Radiabat, quomintuitus.omni cunctatione postposita, GhristumDominum essecre- debat, atque procurrensadpedescjuscorruit. Gum- que prostratus in faciejaceret,illeutsurgeretimpe- ravit. Gumque surgens coram illo reverenter asta- n rety atque prse nimio splendore oculis ipsiusemicante in faciem ejus intendere non valeret, blanda voce illum allocutus estdicens: Dic, ait,iniquitatestuas, ut justiflceris, Gui servus Dei respondit: Domine, quid necesse est tibi dicere? tuomnianosli,etnihil tc latet. Ille autem subsecutus ait: Scio quidem omnia, sed ideo volo ut confiteantur mihi homines peccata sua, utromissionemaccipiant.Guicumom- nia quae ab infanlia gesserat, indicasset, etillopost hsc in orationem prostrato ipse erectus astaret, dixit: Noli timere, quia ego sum quideleoinquita- tes tuas. Post quam vocem ille qui apparuerat re- cessit: et vir Dei excitatus somno, deflduciaremis- sionis peccatorum suorum confortatus, immenso tri- pudiabat gaudio. Fulberti animam rapi videt in ccelis, C 8. Quo etiam tempore contigit, quod vestraereve- rentisnotissimumestyUtquidampuerulus in schola, Fulbertus {b) nomine, asocio suotabulapercussus, ad mortemusqueperductus sit.Proquareprsedictus servusDei nimium tristisefTectusestyquodsubcura magisteril sui tanta negligentia inter subditos sibi acciderit. Verum appropinquante horaexitusipsius pueri, vir Domini forte sopori deditus lectulo incu- babat, cum ecce vidit in sommis ipsius animam a corpore sublatam angelico ministerio ad ccelum de- ferri: se quoque miro et ineffahili minidterio, Deo disponente, pariter comitari. Gumque coeli secreta penetrassent, pueri prefati animam in quamdam purpuream mansionem conspexitintroduci,etinter agmina marlyrum coUocari.Ibiqueei datumestag- ]) novisse, quod, quia ipse puer vulnus sibi illatum satis patientertuii t. et animam fratris usque ad mor- tom diiigens, pro percussore suo nimium benigne intercessit, patientiam et benignitatcm ejus divina remunerante pietatc, inter martyrum choros deputa- tus sit. Hoc autem tam celerius in horamortisejus ei demonstratum est, ita ut dum is adhuc moreretur, (a) Id estinmonasterioGorbeiensiyCujusprsecipua baaiiica in honore sanctorum Petri et Pauli atque sancti Stephani sacrata est. Prope erat oratorium aancti JoannisBaptistaBjquod modotenentRenedic- tinse sanctimoniales, at vicinior claustro ecdesia venwandus Pater Wilmarus (qui cumeotuncscho- lam puerorum regebat, et hujus rei testis preesens adest) cum pro hoc ipsoillumexcitans, obitumdis- cipuli nuntiaret; ille se hoc quoque ante scire re- sponderit. Quod profectoDominigratiacausaconso- lationis ei videre concessit, ut quia pro hac re ni« mium tristabatur, ex salute puerimoestitiamsuire- levaret animi. E Corbeia migrat in novam, ubi fit magister et doctor 9. His itaque etaliisquamplurimisrevelationibus atque visionibus vir Dei coelitus inspiratus, quanta inter vos postmodum sanctitatis gratia ac bonitatis excreverit, vestrorum, quitunc adfuere, testimonio melius comprobabitur.'Nobis autem ea, quse apud nos gesta sunt, narrarecupientibus, primaindagan- dum videtur^ propter eos qui hujusreiforte minus conscii sunt, qua occasione a loco stabilitatis suse huc secesserit; et cum apud vos Deo oblatus sit, ibique obedientiam promiserit,quoinstinctuadha8 partes emigraverit, atque ad Episcopatus officium apud nos sublimatus sit. Uoc autem ideo scribere necessarium duximus, ne forte aliquis levitati as- signet, quod vir Deidivinaecompunctionisinstinctu et peregrationis amore pro salute animarum susce- pit. Goeptumestitaqueolimin hispartibus, videlicet, Saxonifle, monasterium fieri,quodauctoritateetma- gisterio sanctitatis vestrae et primo fundatum, et succedenti tempore, Deo donante, feliciterconsum- matum est; nomenquemutuatumalocohabitationis vestrae accepit, ut vocaretur novaCorbeia. Adhunc ergo locum Dei famulus una cum aliisfratribusve- stris primo directus est, ut inibi oflficio fungeretur docendi, in qua re ipse peromnittamprobabiliset acceptus inventus est, ut omnium electionepublice quoque in ecclesia verbum Dei populis praedicaret. Sicque factum est, ut ejusdem loci ipse primus et magister scholae et doctor fieret populi. Qua occasione missus in Daniam cum Herioldo rege, Ludovico Pio petente. 10. Post haec vero contigit ut Herioldus quidam rex, qui partem tenebat regni Danorum, ab aliis ipsius provinciae regibus odio et inimicitia conven- tus, regno suo expulsus sit. Qui serenissimum adiit imperatorem Ludovicum, postulans ut ejusauxilio uti mereretur, quo regnum suum denuo evindicare valeret. Qui eum secum detentum tam ipse, quam per alios ad suscipiendam Christianitatem cohor- taius, quo scilicet inter oos ita major familiaritas esse posset,populusqucGhrIstianus ipsi ac suis prom- ptiori voluntate in adjutorium sio veniret, si uter-* que unum coleret Deum; tandem, gratiadivinatri- buente, ad fldem converlit,etsacrobaptismateper- sancti Joannis evangelistae, quae forsan hic intelli- genda. (b) iHlbertum vocat Gualdo inVitametrica, sisana est membranei codiois scriptura. %7 S. ANSCHABII HA^fmJftGENSFS EPISCOPI M* fusiim ipsc de sacro fonte (a) suscepit, sibiqtie in j^in cospta voluntate iinmobills pefrmanebat. Deniqtrer flliiim edoptavit. Qtiem cumiterum adsuareducere vellei, et ejus auxilio munitus regni sui fines repe- teret, ce^pit diligentiuB qusrere, si quem inveniret sanct^fe devotionis virum, qui cum eo ire posset, eique continuo adhffireret fieretque illi et suis ad corroborandam suseipiendamque fidem Domini ma- gister doctrin» salutaris. De hoc itaque praedictus Augnstus in publlco conventu optimatum 8uorun!i, cum sacerdotibus cffiterisque fidelibus suistractare coepit, et ut sibialiquemadtale opusetvoluntarium ct condignum invenirent, soUicitius emnes rogare. Hujus peregrinatianemj Wala annuenUf fratre, improbant, 11. Quod cum universi abnuerent, nullatenus se cum abbas per dies singulos ad palatium iret^ipse domi residens consortia omnium fugiebat, et in quadam vinea (^) juxta positasolitariumsibilocum eligens, orationi et lectioni vacabat. Autbertus ipsi adjungitur, 42. Erat antem etiam tunc cum domno abbate' quidam frater monasterii vestri, nomints Antber- tu8, qui cum eum soUicitum nimis ac ti^istem» ^ quotidie secrdtxus sibiconsistereetnuiliusCDOLSCrtio vel coUoquio uti videret, ccepit ei compati. Et qua- dam die pergens ad locum, ubi in supradicta vined Bolus sedebat, cocpitab eoinquirereyUtrumveraciter peregrinationem Ulamvellet sascipere.Quisperan^ eum hoc non ob compassionem, sed propter astiit- quemquam scire tants devoUonis virum,quipere- ^ tiam magis inquirere, respondit: Quid vobis euratf grinationem tam periculosam pro Ghristi nomine est super hoc^nolitementemmeamtaliinquisitione suscipere veUet ; exstitlt tunc temporis venerabilis abbas monssterii vestri Wala, qui memorato impe- ratori dizit, unum se scire monachum in monaste- rio {b) suo, qui multo ardore circadivinam reUgio- nem fcrveret, ac pro Dei nomine multa pati desi- deraret: cujusque pariter instutionem ac mores laudavit, et quod ad hoc opus satis esset idoneus indicauit, se tamen nescire testatus est, utrum ad hanc peregrinationem tolerandam voluntarius csset. Quid plura? Jubente rege evocatusestad palatium Anscharius, cui abbas cunctaqueeactasunt,retulit, et ad quid vocaretur, aperuit. Qui se ad Dei servi- tium in omnibus, qusin causaobedientiffiinjunge- rentur, paratum esse respondit.Deductus itaquead conturbare. lUe vero nihU omnimosedeceptionisin hac re protendere testabatur : sed niagis veraciter scire velle, utrum ille in proposita voluntate dispo- nerel perseverare. Tunc ipse congratulans ejus be- nevolentise, respondit: Ego interrogatus sum sipro Dei nomine veliem in gentes peregrinas ire ad prrn- dicandum Evangelium Ghristi, cuipropositioni ego nequaquam reniti ausus sum, imo totis viribus exopto^ ut mihi ad hoc detur copia eundi: nulhis- qne ab hac intentione mentem meam immutai^ poterit. Nunc praefatus frater ei respondit : E^ ego te nunquam patiar solum ire, sed pro Dei amofe te- cum proficisci cupio, tantumutdomniabbatislicen- tiam mihi impetres. Firmata itaqne inter eos hac prffisentiam Augusti, cum ab ipso interrogaretur C religiosa contentione, redeunti abbali ips^ obvius utrum pro Dei nomine, causa in gentibusDanorum Evangelium praedicandi, comes fleri vellet Hcrioldi, omnino sevelle constanterrespondit.Cuietiamcum abbas intulisset, nuUatenussetantumonusjubendo iUi iroponere; si ipsetantumhocsuaspontceligeret, sibi gratum esse^ et su® auctoritatis ei licentiam dare, quod ille nihilo minus se et eUgere, et modis omnibus perficere vello respondit. Denique cum hfficpubliceprotestarentur.essetquecognitumomni- bu9 qui in domo conversabantur abbatis, cccperunt multi tantam ejus admirari immutationem : quod soilicct relicta patria, et propinpuis suis, fratrum quoque cum quibus educatus fuerat,dulcissimaaf- fectione, alienas expetere vellet natibnes, et cum' adstitit, et quod sibi socium inventumhaberet,qui hujus profectionis comes essevoluntariusvellet, in- dicavit. Cujus personam cum abbas requireret, et ille fratrem Autbertum nominaret, multo miraculo obstupuit, nequaquam putans eum, qui et nobilis prosapiae in sfficulo, et apud eumtuncfamiUaris,ac post eum domus ejus procurator habebdtnr, talia' velle, advocatum tameneumsuporhocinterrogavit. Qui respondit se nequaquampatiposse, utilleBoIas' iret : sed pro Ghristi nomine se velle ei solatio et adjutorio fleri,si suam etfratrumhaberet licentiam. Gui domnus abbas se daturum Ucentiam; si Ule spontanee hanc profectionem eligeret, respondit, nuUum tamen eis exfamiliasuacomitemdeputatu- jgnotis ac barbaris conversari. Multi quoque eum pi rum ad obsequium servitii : nisi lorte ipsi aliquem super hoo detestari, et improperiis lacessere; qui- dam a proposito revocare conabantur. 8ed vir Dei (a) Nempe Mogontiaci in monasterioS.Albani, et quiaem anno 82o, ut constat ex Eginhardo etexli- bn> de VitaLudovici Pii,ubi HerioIduscumuxoreDa- n(Hnimquenon parvamanuMogontiaciapud sanctum Albanum cum suis omnibus baptismatis unda perfu- sus, plurimisque muneribus aoimperatoredonatus fuisse perhibetur, accepto ouodam comitatu in Fri- sia, cujus vocabulum estRniustri.Theganusaddit, reginam eius uxorem ab Juditha imperatrice de sa- cro fohte levatam fuisse. Herioldi fratrem Adamus addit perperam. (6) Id est in Corbeia veterii adquam proindejam ad hoc provocare possent, ut suaspontecum cisire vellet. Hoc autem venerabilis abbas non de inaffe- se receperat Anscharius, ante aliquot annos in no- vam missus docendi gratia: sed forsan Adalhardo abbate mortuo a Wala exinde revocatus. [c) Id intelligo de vinea palatio vicina^ non de vi- neis Corbeiffi vetens, de quibus anonymus quidam de destructionibus eccleaiffi Corbeiensis apudChea- nium tomo II : « Appendebant ad Corbeiam vines, 3uffi circa monastenumerant.continenteain8eduo* ecim bunaria terrs. etamplius: ubi poterantcol- ligii modiimonagintade vino, et amplius. n Nunc in segetum culturam oessittotus ager monasteriocir- cumpositus. 969 VITA 970 clione faciebat, sed quia abominabile el injustum videbatur, ntquis invitus intefpaganos conversari cogQretur. Ambo Daniam petunt cum Herioldo, CoUmix bene acceptu Ad confinia Danorum perveniunt. 13. Post hsc itaque ambo deducuntur ad regem : quorum voluntati et desiderio conddectatus, ipse dedit eis et ecclesiastica (a) ministeria.et scrinia at- que tentoria, cfeteraque subsidia, qus tanto itineii videbantur necessaria : et cum praefato Herioldo ire prscepitfdenuntianSyUt ejus fidei maximam impen- derent sollicitudinem, eumque et suos, qui simu^ oam eo baptizati fuerant, pip exhortaiione, ne ad pristinos reducerentur diabolo instigante errores eontinue laborarent ; simulque etiam alios ad susci- piendam Ghristianitatem verbo praedicationis stre- nue commonerent. Dimissi itaque ab imperatore nullum habuerunt socium^ qui eis aliquid servitii impenderet : quoniam nemo ex famiiia abbatis cum eis sua sponte ire, nec ille quemquam ad hoc invi tom cogere voiebat.Herioldus quoque,cui commissj fuerant,adhuc rudis et neophytus» ignorabat quali. ter servi Dei tractari debuissent. Sui quoque tunc nuper conversi, et longe aliter educati, non multa super eos cura intendebant. Gum gravi itaque dif- ficultate hanc suscipientes peregrinationem^perve- nerunt Goloniam, ubi tunc temporis venerandus antistes Hadelbodus compatiens eorum necessitati dedit eis navem oplimam, ubi sua reponerent, in qu a erant du» mansiunculs satis optime prsBparats, Hanc itaque predictus Herioldus conspiciens,elegit in eadem navi cum illis manere, ut ipse una,et illi potirentur altera mansiuncula, sicque inter eos fa- miliaritaa coepit et benevolentia crescere : sui quo- que exhinc servitium eis dillgentius impendebant. Inde ingressi per Dorstatum (&),et vicina Fresonum transeuntes, ad confinia pervenerunt Danorum. Et quia interdum pacifice in regno suo Herioldus rex consistere non poterat,dedit ei memoratus Augustus ultra Albiam beneGcium, ut si quando ei necessa- rium esset, ibi subsistere posset. Pagands erudiunt, pueris scholas aperiunt. Aulbertus Corbeiae obit, 14. Prsfati itaque servi cum eo positi aliquando inter Ghristianos, aliquando inter paganos consti- tuti, coeperunt verbo Dei inslstere; et quoslibet poterant ad viam veritatis monere. Multi enim exemplo et doctrina eorum ad fidem converteban- tur,et crescebant quotidie qui salvt fierent in Domi- uo. Ipsi quoque divino inspirati amore ad promul- gandam devotionis suse religionem,coeperunt curiose (a) Id est ecclesiasticam supellectilem,calicem,or- namenta et caetera ad usum altaris, quae uno voca- bulo capellam nominant. {b) Onpidum est Batavorum ad Rhenum, quo se- cundo uumine Anscharius cum suis in Oceanum,ac deinde in Daniam vectus est anno 827. (c) Anno scilicet 829, siquidem biennio jam apud Danos moratus erat Anscharius ex num.U,tametsi Patroi. GXVIIL A pueros quflerere quos -emerent, et ad Dei servitlum eduoarent. Praefatus quoquo Herioldus ex suis ali- quos sub eorum cura erudiendos posuit, sicque fa* ctum est,ut scholam inibi parvo tempore statuerint • duodecim aut eo amplius puerorum. Alios quoque hinc inde sibi adsciverunt servitores et adyutores : coepitque eorum fama et religio in Dei nomine fructuosius crescere.Gum itaque in hoc sancto pro- posito biennio aut eo amplius morarentur^ contigit jam dictum fratrem Autbertum inflrmitatis gravari molestia. Qua de causa inde sd novam Gorbeiam deductus,languore diutino ingravescente, felici (ut credimus) transitu in tempore Pa8chee,sicuti et ipsi antea a Domino revelatum fuerat,diem inibi clausit extremum. ]g Suecis petentibus praedicatores^ Anscharius a Ludo- vico airigitur ad ipsos, desiderio patiendi animatus ex viso coelesti. 15. Interim vero contigit legatos Sueonum ad me- moratum venisse (c) Ludovicum,qui inter alia lega- tionis suae mandata clementissimo Gsesari innotue- runt, esse multos in gente sua,qui Ghristianffi reli- gionis cultum suscipere de&iderarent.Regis quoque sui animum ad hoc satisbenevolum,utibi sacerdo- tes Dei esse permitteret : tantum ejus munificentia mererentur,ut eis prsedicatores destinaret idoneos. Quos religiosissimus audiens imperator,pluiimum exhilaratus, denuo qusrere coepit quos in illas par- tes dirigeret, qui probarent utrum populus ille ad credendum paratus es8et,sicuti missi illi intimave- rant, et cultum Ghristianee religionis illis tradere C inciperent. Unde faotum eBt,ut iterum cum memo- rato abbate vestro serenissimus imperator tractare coeperit, si quem forte de suis monachis invenire posset,qui pro Ghristi nomine in illas partes ire vel- let : aut certe qui cum Herioldo moraretur, et is qui cum eo erat,servus Dei Anscharius illam susci- peret legationem.Qua de re contigit ut regio Jussu abhine ad palatium vocaretur.Guique denuntiatum est, ne se raderet (d) antequam ad prssentiam im- peratoris veniret. Vir autem Dei ad quod vocaretur omnino praenoscens, coepit toto cordis fervore in amore Dei exardescere, et omne gaudium existi- mare, si lucrandis sibi animabus liceret insistere. Si quid quoque in hujusmodi profectione contrarie- tatis sive adversitatis ei potuisset accidere, propo- yv suit animo patienter pro Christo tolerare : nihilque dubietatis in corde pro tali gerebat opere,quoniam visionis divinae,quam ante praeviderat oonsolabatur munere. Siquidem supradicto tempore, cum apud vos maneret, et jam duabus visionibus coelitus in- spiratus habcretur, quadam nocte visum est ei, huguB legationis mentio nuUa est apud ejus sevi au- ctores. Sane id factum oportuit ante annum 830, quo Walach abbas^ cum quo imperator hac de re tractavit, ab eo jussus est ad monasterium suum redire,ibique regulariter obversariyUt loquitur auo- tor ille, qui Vitam Ludovici scripsit. (d) Ergone moris erat ut monachi regem adituri tonsuram renovarent,ut apparerent comptiores? 8i m S. ANSCHARII HAMBt7RGENSIS EPISGOPI »12 « quod venisset in quamdam domum, ubi plures ex Jj^ ordine Praedicatonim ad praedicandi officium praa- parati astabant : coram quibus subito in excessu mentis raptus,videbat immensi luminis claritatem super solis radium de coelo emissam se circumful- sisse. Gumque miraretur quid hoc esset ; vox quo- que pene similis illi, quam in prima visione se au- disse narraveratyfacta est ad eum,dicen8 : Dimissum est peccatum tuum. Qui ille divino, ut credimusi afdatusSpiritu, respondit,dicens : Domine,quid vis ut faciam ? £t iterum vox sonuit, dicens : Vade et annuutia gentibus verbum Dei. Hanc itaque visio- nem servus Deii pertractans animo^lsetus gaudebat in Domino, videns jam ex parte impletum, quod sibi imperatum fuerat, et ad majorem Jaboris sui cumulum etiam Sueonibus verbum Dei nuatiare cupiena. Wilmarum socium sortitur, Gislemaro in Dania subs- iitulo, A piratis spoliatur, IG.Gumitaqueante praesentiam Gssaris adductus, interrogatus ab eo fuisset, utrum legationem istam suscipcre vellet, libera voce respondit, se paratum ad omnia quae iili pro Ghristi nomine sua auctori- tat& decrevisset injungere. Tunc Dei providentia socium il]i ex vestra fratemitate venerabilis abbas inveiiit nonnum (a) Witmarum, tanto operi satis condignum et voluntarium. Porro cum Herioldo esse disposuit Patrem devotissimum Gislemarum, flde et operibus bonis probatum, atque in zelo Dei ferventissimum. Suscepit itaque legationem sibi a Gsasare injunctam, ut in partes iret Sueonum, et C probaret uirum populus ille ad credendum paratus esset, sicuti missi supradicti innotuerant. In qua legatione, quanta, quamque gravia perpessus sit maia, melius ipse, qui interfuit, prcedictus Pater Witmarus (6) intimare poterit. Nobis boc tantum narrasse sufliciat, quod dum in medio fere essent itinere,in piratas oiTenderunt. Et cum negotiatores, qui cum eis ibant,se viriliter defenderint, et primo quidem victoriam ceperint ; in secundo tamen ab iisdem piratis devicti ac superati sunt,ita ut naves et omnia quae habebant, eis tulerint, et ipsi vix pe- dibus ad terram Aigientes evaserint. Ibi itaque et munera regia, quae illuc deferre debuerant, et om- nia quae habuerant, perdiderunt, excepto parum quid, quod forte prosilientes e navi secum auferre et r\ asportare poterant. Inter quae et pene quadraginta libros, quos ad servitium Dei sibi aggregaverant, illis diripientibus amiserunt. Hoc itaque facto cum quidam reverti,quidam in antea ire disponerent,ser^ vus Dei a ccepto itinere nuila ratione flecti potuit, (o) S. Benedictns praecipit abbatem domnum vo- cari, priores nonnos, guod intelligitur patema reve- rentia, in Regulae cap. 63. (b) Ergo in vivis etiam tum supcrstes erat Wit- marus, m veterem, ut videtur, (Jorbeiam jam re- veraus. - (<:).Biorn vocat Adamus in Historiffi lib.i,cap.l6. qui auctor,cap. 50,notat situmBircae oppidi his ver- quin potius in Dei ppnens arbitrio quid illi contiti- geret,nequaquam redire disposUit, antequam liuta Dei dignosceret,utrum in illis partibus licentia prs- dicandi fieri posset. A Sueonias rege benigne exceptus, eahtersiorteAi, gen- tis aggreditur feliciter, 17. Gum gravi itaque dif(icultiBit& pedibtis post hoc p^r longissimam viam incedentes, et, ubi congnie- bat, interjacentia maria navigio tniiiseuntes,*tan- dem ad portum regni ipsorum, qui Byrea dicitnr, pervenerant : ubi benigne a rege'eoram,quiBernf(i?) Voeabatur, suscepti sunt, misBis ejns referentibtrB, qua de causa advenerint. Gognita itaque legatione .eorum, et cum suis de htyusmodi negotio-pertrac- tans fldelibus, omnium pari voto stqtie cottBeiisu dedit licentiam eis ibi manendi ist Evangeliitm Ghri- sti pr8edicandi:concessa libertatejut quteQnqiie vel- lent, eorum doctrinam expeterent. Itaque alaieri eorde servi Dei, videntes prospereea qtis bptave- rant, successisse, populis ibi conBtitatis verbum salutis annuntiare coeperunt. Plures qooque eralit, qui eorum legationi favebant.Multi etiam apud eos captivi habebantur Ghristiani, qui gaudebant Jam tandem se mysteriis posse participari : probdtum- que est omnia ita veraciter constare, sicuti misdi ipsorum serenissimo Gasari innotuerunt^et baiptis- mi gratiam nonnulli devote expetebant. Inter qtios j)raefectuB vici ipsius et consiliarius regis^admodam illi amabilis, Uerigarius nomine, sacri baptismattB donum suscepit,atque in Ode catholica flrmissimUB extitit. Ipse namque in hsreditate sua eccleaBlaih fabricavit, et in Dei servitio semetipsum religiosiB- sime exercuit. Hujus-viri diversa exstant inefgnia, et ejus invictffi fldei multa probantur indicia, qu)» in sequentibus evtdentius exponemus. Rem ad imperatorem refert Amcharius. iS, Peracto itaque apud eos altero dimidio anno, preefati servi Dei cum certo suae legationis experi- mento,et cum littcris regia manu moi^ ipsorum de- formatis, ad serenissimum reversi sunt Augustum; qui hoDorifice et cum maxima pietatis benevolentia ab eo 8uscepti,narraverunt quantaDomiilus secum egerit, et quod ostium fidei in illis partibus ad vo- cationem gentiura patefactum fueril.Hoc itaque de- votissimus audiens imperator, immei^so laetificaba- tur gaudio : pariterque recoleils,qiiiaB Jam olTm apild Danos circa Dei cultum concepta fu€frant,et laudtt et gratias omnipotenti Domino i*eferens,ardore fid%i succ^nsus qua^rere coepit, quomodo in p^u^as Aquilonis, in fine videlicet imperii sui, ^eddtn ccte- stituere posset episcdpalem : unde congriitfm es^t bis : « Birca est oppidum Gothorum in medioSae- oniae positum, non longe ab eo templo qubd b^e- berrimum Sueones habent in cultu debrutojCbeoIa dicto. In quo loco sinus quidam cjjus freti, quod Baltitum vel Barbaram dicitur, !n boreftto tieffefeila, nortum facit barbaris gentibus,' quae boc tttKte dif- tusi habitant, optabilem.Hactends fn&til» refictum Biorko vocabulum. » »73 VITA 874 episcopp ibi .cODftistenti .ca,u8a pmdicationis illas frequentius adire partes, et unde etiam Qmnes ill« barbars nationesfaciliusuberiusque caperevalerent divini mysterii sficrameni^a. Cum itaque pro biy us- modi spllicitudiaeGuravigilanti instaret.quibusdam fidelibus suis referentibus ei innotuit quod cum glo- rioss memoriae pater suus Carolus Augustus omnem Saxoniam ferro perdomitam et jugo Cbristi subdi- tam per episcopatus divisit,ultimam partemipsius provincioB, qviaB erat in Aquilone ultra Albiam, ne- mini episcpporum tuendam commisit, sed ad boc reservare decrevit, ut ibi archiepiscopalem consti- tueretsedem : ex qua Doqiini gratia tribuente etiam successio lldci in exteras proficeret nationes.Quade reprinoitusetiam ibiecclesiam per quemdam episco- puni Galliae, Amalarium (a) nomine, consecrari fecit. Postea etiam ipsam parochiam presbytero, Heridach nomine, specialiter gubernandam commisit : nec oianino voluit ut viciniepiscopi aliquid potcstatissu- jper eum locum haberent. ,Quem etiam prcsbyte- rum consecrari disposuerat episcopum, sed velo- cior ejus de hac luce transitus boc ne fieret,impe- divit. Sedem Hammaburgia Carolo de^ignatam a Ludovico erectam obtinet. Archiepiscopus consecratur, ^19. Post obitum itaque tant(B memoriae Augusti, fiUoejus,supradiotovidelicet imperatore Ludovico, m sede regni ejus collocato suggerentibus quibus- daai, partemillam provinci£,quiD ultra Albiam erat, In duo divisit, et duobus vicinis episcopis (6) interim coinmendavit. Non enim satis attendit patris sui su- per hoc constitutionem, aut certe omnimodis igno- ravit. Ita vero facta occasione, qua jam fides Christi . in partibus Danorum atque 8ueonum per gratiam Dei fructificare cceperat, cognito patris sui voto, ne quid ejus studii imperfectum remaneret, una cum consensu episcoporum ac plurimo synodi conventu, in prsfata ultima Saxonias regione trans Albiam,in civitate Hammaburg sedem constituit archiepiscopa- ]em,cui8ubjaceret univorsa Nordalbingorum Eccle- sia,etadquam pertineret omnium regionum aquilo- nalium potestas,ad constituendos episcopossivepre^ sbyteros in iJlas partespro Christi nomine destinan- dos.Adhancergosedem domnumetPatrem nostrum ^ An^charium prasdictus imperator solemaiter conse- crari (c) fecit archiepiscopum, per manus Drogqnjis Metensis praesulis et summs sanctaeque palfitinaD di- gnitatis tunc archicapellani, astantibus arcbiepiscQ- pis, Ebone Rhemensi, Hetti Treverensi, et Otgario Magontiacensi,una cum pluribus aliis,in conyejitu imperii, praesulibus congregatisKassiatentibuBqqo- que, et consentientibus ac pariter consecrantibiis Helingaudo et Willerico episcopis : a quibus jai^a dictas parQchiae illius partes commendatas coepera^. Et quia dicecesis ilia in pcnculosis fuerat locis cons- tituta, ne propterbarbarorumimminentemssvitiam aliquo modo dep6rirct,etquiaomnimodisparvaerat, quamdam cellam in Gallia, Turholl (d) vocat2im,ad eamden sedem perpctuo servituram ejus legatio|nl -j tradidit. A Gtegono IV confirmatus, constiiuitur legatusSe- ptentrionalium, 20. Et ut hasc omnia perpetuum suae stabilitatis retinercnt vigorem, eum honorabiliter ad sedem di- rexit apostolicam, et per missos suos venerabiles Berooldum etRatoldum episcopos,ac Geroldumillu- strissimum comitem {e), omnem hanc rationemsan- ctissimos papae Gregorio intimari fecit confirman- dam. Quod etiam ipse tam decreti sui auctoritate, .quam etiam pallii datione, more praedecessorum suorum roboravit, atque ipsum in praesentia consti- tutum legatum in omnibus circumquaque gentibu^ Sueonum sive Danorum, necnon etiam Sclayorum, aliarumque in Aquilonis partibus gentium constitii- tarum, una cum Ebone Rhemensi archiepiscopo, qui C ipsam legationem ante susceperat, delegavit, et ante corpus etconfessionem sancti Petri apostoli publi- cam evangelizandi tribuit auctoritatem, et ne ho- rum quidquam in futurum irritum fieret, omnem re* sistentem et contradicentem, vel quolibet mpdo hi^ sanctisstudiispiissimiimpcratorisin8idiantem,ana.- thematis mucrone percussit, atque perpetuaiuitione reum diabolica sorte damnavit. Porro, ut praemi^i- mus, eadem legatio auctoritate Paschalis papae (p Eboni Rhemensi archiepiscopo prius commenda^a fuerat. Siquidem ipse (ut credimu^s) divino afllaLt^s Spiritu, pro vocatione gentium, et maxin^e Danorum quos in palatio saeplus viderat,et diaboliQQ.jleceptQS (a) Trevirensem scilicet, ni fallor^alium abAma- larioBQriptorelibrprumdedivinis Offioii8,qui auctor Romam profectus est anno 831, ex libro do ordine ]) Antiphonarii can. 58 ; quo tempore ecclesiae Trevi- rensi ab anno aecimo praesidebat Hetti Amalarii successor, de quo numero sequenti. LudovicusAu- gnstus in praeccpto suo po3tcareferendo(Pa^ro(o(?ia! iom.CW) aitepiscopum guemdam ex remotis Gatiiss 7Ktrfi6«5,nommeAma]arium,Hammaburgiecclesiam consecrasse, nnlla sedis ejus mcntione facta. (fc) Nimirum Bremensi et Ferdensi, Willerico et Heligaudo^ de qutbus infra. (c) Id contigit anno 832, mendosc apud Adamum anno833, si quidem testante eodem auctore,Anscha-' riys obiit anno 005, ppiscopatus anno vicesimo qnarto. (d) Cella Turholtenais, nunc oppidum Thuroltani comitattts caput Flandriae contignum, Anscbario con- cessa est anno 833^ testante Adamo inlib. i, cap.17. Gellae istius fit mentio in Vita>S.BavdniS(^cul6ii. ie) Cujus loci, incertum. Exstat qui^em episto}a formata WolfeoniSfConstantiensis episcopi, ad Ber- naltum, Argenlariensem episcopum,apud Sirmon- dum in tomo III Gonciliorum Galliae : qui Bernaltus apud Guillimannum omittitur. At cum epistolailia data sit anno SiTjetUtho^haud dubie Bernaltisuc- cessor,consiiioAquisgranensianno8198ubscripBis8e dicatur, de alio Bernoldo hiclocus intelligendusest. Geroldus comes erat Pannonici limitis praefectus^ ex Eginhardo.ad annum 826. (/} Paschalis hac de lcgatione litteras refert Phi- lippus Caesar, et ex eo Henschenius, quibnd pontif^x Eooni potestatem facit in partibus Aquilonis disseiii^i- nandiEvangelii una cum Halitgario minisiro.Quod BaroniuB revooat ad annum 923. m S. ANSGHARII HAMBURGENSIS EPISGOPI 976 errorc dolebat ; ferventissimo ardebat desiderio, et A vitium Dei educaret. Quorum quosdam ad cellam pro Christi nomine se suaque omnia ad salutem gentium tradere cupiebat. Gui eliam domnus impe- ratorlocum unum ultra Albiam,qui vocaturWela- nao (a), dederat^ ut quoties illas in partes pergeret, locum subsistendi ibi haberet. MuUoties itaque ipse ad eumdem venit locum^ et pro lucrandis animabus multa in Aquilonis partibus dispensavit,acplurimos religioni Ghristianorum adjunxit, atque in fide ca- thblica roboravit. Gauzbertum episcopum adjutorem accipit, aliosque ex Corbeia veteri. 21. Verum post ordinationem domni et Patris no- stri Anscharii superius comprchensam, visum est illis, de eadem legatione inter ?e conferentibus ne- prsdictam Turhott nutriendos posuit : fueruntque cum eo hic ex societate vestra sancti Patres nostri et magistri, quorum doctrina et institutione felici- ter nobiscum religionis divin® crevit opinio. Hammaburgoa piratisvastatOy omnium rerumjaetU' ram fert patienter Anscharius, 22. Verum cum hsec in utraque parte laudablliter et Deo digne agerentur, contigit ex improviso pL ratas advenientes Hammaburgensem civitatem na- vigio circumdedisse.Quod cum inopinateet subitanee accidisset, spatium non fuit pagenses congregandi ; quippe cum et comes,qui eo tempore praefecturam loci illius tenebat, illustrissimus vir Bernariustunc deesset; domnus vero episcopusibiposituscuinhia cessarium esse, ut aliquis illi ordinaretur adjutor, g qui aderant in urbe ipsa, vel in suburbio manenti- qui in partibus Sueonum ministerii episcopalis of- Ilcio fungeretur : quoniam in regione tam longe po- sita prssens adesse deberet pontifex, et ipse solus ad utrumque locum minus sufticeret. Cum consensu itaque et voiuntate praedicti imperatoris, verierabilis Ebo quemdam propinquum suum, Gauzbertum [«/., Gautbertum] nomine, ad hoc opus electum,etpon- tificali insignitum honore, ad partes dircxit Sueo- num ; cuique ministeria ecclesiastica et necessarios sumptus tam ex sua quam ex datione regia abunde tribuit, cumque quasi vice sua {b) qui ibidem praadi- caadi officium prius auctoritate apostolica suscepis- set, legatum in gentibus Sueonum esse constituit, cui etiam postea clementissimus Augustus, sugge- rente eodem venerabili praesule Ebone,cellaniquam bus, primo quidem audito adventu eorum locum ipsum continere voluit, donec majus veniret auxi- lium ; sed impellentibus paganis, et civitate jam ob3essa,cum eis resisti non posse con8picit,quomodo pignora sanctarum reliquiarum {d) asportareniur, prseparavit. Sicque ipse clericis huc et illuc fiiga dispersis, etiam sine cappa sua vix evasit. Populi quoque a loco ipso exeuhtes et hac illacque palan- tes, plurimis aufugientibus, quidam capti, plerique etiam perempti sunt.Denique hostes direpta (e) civi- tate, et omnibus quse in ea vel in vico proximo erant spoliatis, cum vespertino tempore eo adven- tassent, noctem ipsam cum sequenti dieetnocteibi consederunt : sicque succensis omnibus ac direptis, egressi sunt.Ibi ecclesia miro opere magisteriodo- ipse in loco memorato Welanao construxerat, quasi ^ mni episcopi constructa, una cum claustris mooa- locum refrigerii tradidit, ut scilicet ad ipsiusmini- sterium officii perpetua stabilitate deserviret. Prae- dictus ilaque Gauzbcrtus, quehi ipsi consecrantes ho- nore aposlolici nominis Simoncm (c) vocaverunt,ad partes veniens Sueonum, honorilicc ct a rege et a populo susceptus est, coepitque cum benevolentia et unanimitate omnium ecclesiam inibi fabricare, et publice Evangelium fidei praedicare : fiebatque gau- dium salutis Christianis ibi degentibus, et de die in diem numerus credentium augebatur.Interimquo- que domnus et pastor noster in dia^ccsi sibi com- missa et in partibus Danorum strenue suum imple- bat offlcium,et exemplo bonae convcrsationis multos ad fidei gratiam provocabat. Ccepit quoque ex gente stcrii mirifice compositis, igni succensa est. Ibi bi- bliotheca, quam serenissimus memoratus imperator eidem Patri nostro contulerat, optime conscripta, una cum pluribus aliis libris,igni disperiit; sicque omnia, quae inibi aut in ecclesiasticis n^inisterits, aut in aliis thesauris et facultatibus habuerat ; ant pro^datione aut igne,hostili impetu direpta sunt,ut quasi nudumeum dimiserint.Quippecum penenihil exinde prius elatum sit, nec tunc quidem aliquid subventum^nisi quod quisque fugienscasu arreptum secum forsitan exportare potuit. Pro quibus om- nibus domnus et Pater sanctissimus nuUatenusvel animo molestabatur, vel labiis peccavit ; sed cum omnia fere, quae ab initio episcopatus aggregare vel Danorum atqueSclavorum nonnullosemerepucros, D in fabricam sedificiorum componere potuerat, uno aliquos ctiam cx captivitate redimere, quos ad ser- velut momento perdidit,illud beati Job sspius ver- (a) Vulgo WehisGM /fVrfWinfraHammaburgum. (b) Non tamen assidueabanno823usqueadidtem- pus in iilis partibus perseveravit Ebo. Certe in sua dicecesi Rnemensi versabatur anno 827, quo Lu- . dovicus Augustus eum misit ad monasterium Der- vense,tunc a seecularibus clericis occupatum,utdi- . lijjenter consideraret an locus aptus esset ad mona- ; stumm ordinem observandum fUipaietex, diplomate Ludovici ipsius. ; (c) Uinc patet moris aliquando tum fuisse, ut epi- scopis in consecratione sua nomen mutaretur, sic «anctus Willibrodus a papa Clemens dictus est. (d) Ncmpe sanctorum Xysti etSiricii confessorum pontiflcum Rhemensium, ex Adamo in lib. i, cap. 23, in quorum honorem coenobium postea constituit in prsedio Ramsolano, quod Ikia matrona ipsi tr&di- derat, haud longe ab Uammabui^o. Reliquias istas Anscharius ab Ebone acceperat, una cum corpore sancti Martiniani,quod apud Helingastad reposuit; et cimiliis beati Remigii, quse cum ingenti bonore Bremae servavit. (e) Id anno845reponuntAnnalesFuldensesetMet- tenses, rectius quam Adamus et Krantsius anno840. &77 VITA 918 bis replicabat : Dominus dedit D&minus abstulit; sicul A Domino placuit, ita factum est : sit nomen Domini benedictum (Job i, 21). Gauzbertus a Sueonibus vexatur, Nithardus peri- mitur. 23. His itaque ita peracti8,cum domnus episcopus cum suis in multis esset pressuris et calamitatibus, et fratres congregationis ejus una cum sanctissimis pignoribus varia loca circumeundo huc illucque va- garentur,et nusquam sederent quieti ; pravalescente iniqui machiuatione contigit etiam diabolico instin- ctUyUt populus Sueonum^fervore zeli accen8us,prae- fatum Gauzbertum episcopum insidiose persequi csperit : factumque est, ut ad domum, in qua ma- nebat, unanima conventione pars quaedam populi, causadireptioniSyirruerit,et nepotem quidem ipsius, B Nithardum nomine, gladio peremerit, et odio Ghri- 'stiani nominis percussum Dei (ut credimus) marty- rem feccrit. Ipsum vero cum cseteris sociis, qui si- mul aderant, ligaverunt, et diripientes omnia quas apud eos invenire potuerunt, contumelia et oppro- briis alTectos a fmibus suis expulerunt; quod tamen non regio jussu factum^sed populari tantum cons- piratione est perpetratum. Divinse vcro majestatis clementise hoc nequaquam inultum abire passaest : sedpene omnesqui adfuere,quamlibetdiversa modo in parvo tempore puniti sunt : de quibus multa dici poterant; sed ne fastidium legentibus inferamus, unius tantum mentionem curavimus facere, ut qua poena csteri evindicati fuerint, ex hujus perditione patefiat. ' n Sueones puniuntur, 24. Quidam namque in terra illa potens exstitit, cujus niius in eadem conspiratione cum aliis fuerat, et qus sibi de spoliis inibi caplis provenerant, in domum patris sui contulit. Post quod factum coepit substantia illius minui,etpecoraacfamiliadeperire: ipse quoque fllius divina ultione percussus intcriit : sed et uxor ejus cum filio ac fiiia^non multo inter- jacente spatio obiit. Cum itaque se, excepto filio parvulo, umnibus bonis suis defraudatum videret, CQBpit miser deorum iras expavescere^ et quod hsec omnia alicujus Dei offensione pateretur, mente tra- ctavit.Qua de re,sicut ibi moris est,quemdam adiit divinum, rogans, ut cujus Dei oiTensam haberet,et qualiter eum placere deberet, ipsi indicaret. Agens n itaque ille, qus oirca cultum hujusmodi observare Bolebat, omnes deos illorum ipst placatos; Deum vero Ghristianorum illi omnimodis infensnm : Chri- atas, inquit, sic te habet perditum; et quia quodli- bet eorum, quod illi consecratum flierat, in domo tua manet conditum, ideo venerunt super te omnia mala hffic, qu® passus es : nec poteris ab his libe- rari,donec illud in domo tua manserit.Hoc ille au- dito, mente pertractans sollicita quid illud esse pos- set, de fllio suo recordatus est, quod ex spoiiis su- pradictis quemdam librum in domum suam adve- xerit. Qua de re horrore oimio percussus, et quia sacerdotis tunc inibi deerat praesentia ; quid ^e eo' dem libro faceret omnimodis nescius, secum illum longius retinere nuUatenus ausus est. Tandem vix reperto consilio, in conspectu eum populi, qui in eadem villa manebat, attulit, et quae passus 8it,retu- lit. Gumque se omnes ignaros consilii super hac re dicerent, et tale aliquid in domo sua recipere vel habere pertimescerent; ipse eum diutius apud se retinereobstupescens,honestecompositum ad quam- dam ligavit ssepem, denuntians ut quicunque vellet, eum inde sumeret, et pro reatu commisso Domino JesuGhristo voluntariam satisfactionem vovit. Quem librum quidam Christianorum exinde sublatum in sua advcxit domo,ex cujus ore etiam ista cognovi- mus : qni postea magn® fldei et devotionis exstitit, ita ut psalmos apud nos postea memoriter sine lit- teris didicerit. Taliter ergo et cffiteri, sive morte, sive peste, et damno rerum suarum puniti sunt; et liquido omnibus patuit,quia qui sanctum Deipon- tificem et suos inhoneste tractare et spoliare prae- sumpserant, gravissimam Domini nostri Jesu Ghri- sti senscrint ultionem. Post annos septem Ardgarium ad eos mittit AnS" ckarius. 25. Post haec itaque locus ille seplem fere annis sine sacerdotali fuitpraesentia:pro qua re domnus et pastor noster Anscharius nimio moerore anxitis Christianse religionis Hdem ibi cceptam perire uon sulTerens, et maxime pro fllio suo quem suprame- moravimus, Herigario condolen8,quemdam anacho- retam, Ardgarium nonune,illas in partes direxit,et ut specialius eidem adhsrei*et precepit. Ipse itaqne eo adveniens,officiose sus»eptus est ab ipso Heri- gario, et Ghristianis qui ibi aderant, magnum suae praesentiae exhibuit gaudium. Cceperuntque, sicuti primo fecerant, ea quae Dei sunt,devotequaBrere,et ritum Ghristianitatis lubcnti animo custodire.Nemo quoque incredulus ejus praedicationis audebat re- sistere, quia qua poena mulctati fuerant, qui servos Dei inde expulerant, mente pavida meminerant. suggestione quoque praefati nerigarii,regis qui tunc erat jussu et licentia, publlce coepit Dei celebrare mysteria. Qui videlicet fidelissimus vir Herigarius, tempore quo sacerdotalis ibi deerat praesentia,mul- ta ab ittfidelibus sustinuit opprobria : sed largiente divina gratia, signis coelestibus ejus petitione veras fidei declarata sunt praeconia. Ex quibus^ ut promi- simus, aliqua hic interserere curavimus, quo eju*i fldei invictus declaretur animus. Herigarius et ipse multa passus, patrat miracula. iS6. Quadam namque vice ipse in quodam sedebat placito, scena in campo ad coUoquium parata : ibi cum intor aliaslocutioncs illi deos suos laudassent, quorum favorc prospera sibi multa provenirent, et illi,quod solus a consortio omnium inani fldeaber. rarct, improperarcnt; ipse, ut erat spiritu fervcns, respondissc dicitur : Si tanta est de divina msges- tate dubielas, quod tamcndubium esso nullompdo m S. ANSCHARII HAITBIHIGENSIS EPISCOPI ddberet, pfob^mud miracalis, qui sit msy orts poten- A t!«,Vc6tri multi quod dicitis diivanmeussolusom- dipoiensDominus JesusChristus.Ecce tempus adest pluvi^ (dlquidem pluvia tunc imminebat), invocate vos nomina deortim vestrorum, ne pluvia super vos dedcendat, et invocabo Dominum meum Jesum Chri8tum,ne aliqua stilla pluviie me eontingat^etsi quis in hac parte se invocantes exaudierit, ipse sit Deus. Hac itaque facta inter se conventione,cum ilH omnes in una parte sederent, ipse vero cura uno puero in altera, ccepit unusquisque eorum invocare Deum 8uum,ille quoque invocabat Dominum Jesum Ghridtum. Et descendens immensa de codIo pluvia ita omnes illbs aquis infudit, ot quasi in flumine ciim vestimentisjactati videreutur,etiam foiia ramo- rum de umbraculo ibi facto superipsosdecidentia, n virtute divina illos oppressos ostenderent; super ipsum vero ct pUerom qui cum eo erat, nec una descendit plUvise gntta. Quo facto confusis illis et ad- mirantibus : Etce, inquit,videtis qui sit Deus : no- iite. itie, infelices, ab ejus cultura revocare, quin potius ab erroribus vestrisconfundamini,ctverita- tis viam discite. Ejusdem alia miracula. 27. Alio quoque teinpore contigit, ut dolorem in tibiasnasuBtineret nimium,ita ut non aliquo modo se movere a loco in quo erat,posset,nisi portaretur. Gum hanc ergodiutiussustineretmole8tiam,cGepe- runt multi ad eum causa visitandi venire ; et quidam adhortationibus,quo pro salute sua diis sacrificaret, commohere; quidam improperiis, quod sine Deori' esset, lacessere, et idcirco eum salute carere. Cum itaque hsc s»pius agerentur,et ipse constanter ma- lis eomm suggestionibus resisteret; postremo non ferens eorum calumniam, respondit, nequaquam se B. vanis simulacris auxilium petere velle, sed a Do- mino suo Jesu Ghriste, qui posset in momento, si vellet,eum ab inflrmitate sua sanare. Et accitis illico domesUcis suis^ut ad suam eum deferrent eoclesiam pra3cepit ; ubi positus coram cunctis qui astabant, supplices ad Dominum preces effudit, dicens : Do- mine mi Jesu Christe, ut sciant hi miseri^ quia tu es Detis solns, et non est alius praeter te, da mihi servo tuo in hac faora pnstinam corporis sanitatem ; iit videnies inimici magnalia tua,de suis erroribas confundantur, et ad agnitionem tui nominis conver- tantur. Fac, qussso, quod peto propter nomen san- ^ ctnm tuum quod est bdnedictum in saecula; ne sit confusio confldentibus in te,Domine.Postquamvo- cem, divina eum medicante gratia^ confestim sanis- simus est redditus, et de ecclesia pcr semetipsum egressus, pro salutc sua Dco gratias agebat, et in Gbristi Gde convalescens magis magisque incredu- los confundebat. Avoundus rex cum Danis Bircenses oppuguai. 28.Peridemferetemporisaccidit,ut etiam quidam rex Sueofium, nomine Avbnndus (a). ejectoB tegno suo, apud Danos exsui foerit. Qui fines regni quon* dam sui denuo repetere cupiens, oaspit ab ipsis au* xilium quffirere: spondens quod,si se Bequerentur, multa eis donaria possent provenire. Proponebat enim eis vicum nominatum Byrca, quod ibi muIU essontnegotiatoresdivites,et abundantia totius boni, atque pecunia tbesaurorum multa. Ad illum itaque vicum se illos promittebat ducturum,ubi sine exer- citus sui damno, multo suae necessitatis fnierentur commodo. Illiergo promissis muneribus del«)ctati,et thesaurorum acquisitione avidi^in auxilium ejus ex- pcditorem ad pugnam hominum viginti et unam na- vos impleverunt,etcum eo destinaverunt.Ipse vero de suis naves habebat undecim. Exeuntes ergo de Danis, ad vicum insperatcvenerunt memoratum,et fortc tunc rex ipsorum longius inde aberatict prin- cipes ac populi muUitudo congregari non poterant. Tantu m supradictus Herigarius prsefectus hiyusloci, cum cis qui il)i manebant negotiatoribus et populis; pra?sens aderat. In magna ergo angustia positi, ad civitatem quae juxta erat, confugerunt; cceperunt quoque diis sui5,irao dsmonibus, vota et sacriOcia promitlere et ofTerre^quo eorum auxilio in taliser- varentur periculo. Sed quia civitas ipsanon multum firraa erat, et ipsi ad resistendum pauci; misemnt adeos legatos, dexteram et fcedus postulantes.Qui- bus rex prsefatus mandavit.ut pro redemptione ip- sius vici centum libras argenti persolverent^ sioque pacem habcrent. Quod illi, ut petebat, statim mi- serunt, et a rege jaradicto susceptum est. Herigarius auctor est ut Bircenses Chrislum invo- cent. 29. PorroDani graviterhujusmodi conventioaem ferentes,quia non sicuti disposuerant actom fuifisel, cceporunt velle super eos subito irruere, et locum ipsum Amditus depraedari atque inccndere, dioentes unum quepaiibet negotiatoreni plus ibihabere,(iu&m sibioblatum fui8set;et nuUo modo se tantam calum- niam sullerre posse. Gum hsc ergo interee agerent, et ad diripiendam urbem, in quam confugerant» ae praapararent, hoc quoque illid innotuit. Unde rursus pariter congregati, cum nuilo modo vires hab^Ml resistendi, nullaque eis spies esset refugii,ad vota et sacrificia majora diis suis offerenda seinvicem co- hortabantur. Coutra quos iratus fidelis Domini Heri- garius : Maledicta sint, inquit, a Deo nostro vola el sacrificia vestra cum idolis vestris. Quandiu voUis dsmonibus servire, et vos ipsos ad perniciem vesiri votis inanibus in paupertate redigere? Eoce molla obtulistis, et ampliora vovistis, insuper et eeotuBn libras argenti dedistis, quid profuit vobis? Eeee om- nia qus habetis, veniunt diripere, uxores vestraa ei Alios vestros ducent captivos,civitatem et vicii^igin succendent, et vos gladio peribitia. Quid ergo vobis prosunt simulacra vestra? Ad quam vocem illic om- (a) Sic codices ms., uti et Gualdo poeta. BoUando Anaundus^ seu Anoundus. flft4 VITA 089 nes perterriti, et quid agerent nescii, unanimiter responderunt : Salus nostra et consilium sit in tua delrberatione, et quidquid nobis suggesseris, sine dubio faciemus. Quibus ille : Si,inquit,vota spondere - vultis, vovete et reddite omnipotenti Deo qui regnat in coelis^ et cui ego in oonscientia pura et fide recta deservio. Ipse omnium Dominus est ; in voluntate ejus omnia sunt posita, neo est qui ejus ditioni pos" 8it resistere. Si itaque ejus auxiiium toto corde pe- tieritiSyOmnipotentiam ipsius vobis non defuturam sentietis. Accepto igitur ab eo consilio, tunc unani- mes et voluntarii exeuntes, sicut ibi consuetudinis erat, in campum, pro liberatione sibi jejunium et eleemosynas Domino Cbristo devoverunt. 0^0. facto liberantur ab hoslium incursu. 3G. loterim rex prafatus cum Danis agere coepit, lit sorte perquirerent utrum voluntate deorum loous ipse «kb eis devastandus esset. Multi, inquit, dii sunt ibi potentes, ibi etiam ecclesia olim constructa est, et cttltura Gbristi a multis Gbristianis ibi excolitur, qui fortissimus ^st deorumi et potens sperantibus in se, quoGunque modo vult auxiiiari. Necessario ergo gusrendum est, utruin divina ad hoc voluntate in- citeminu Quod illi,quia sic apud eos mori erat,ne- quaquam abnuere potuer\int. Qu«situm est ig^tur 8ortibu8,et iQventum quod pum sua boc prosperitate nequaqyaip perficere possent, neque locum ipsum eorum deprtpdationi a Deo concessum. Iterum quae- Qitum est, in quam partem ituri essent,ubi sibi pecu- ni^m ^cquirereqt, ne vana spe frustrati ad sua va- cui remearent. Gecidit por?, quod ad urbem quam- dam longius inde positam in finibus Sclavorum ire deberent. I}oc ergo Dani divinitus sibi imperatum credentes, a loco memorato recesserunt ; ad urbem ^psam directo itinere properarunt, irruentes super guietos et secure habitantes^ improvise illam urbem fLrmis ceperi^nt, et captis in ea spoliis ac tbesauris multis, ad sua reversi sunt. Hex vero ille, qui ad eos prffidandos venerat^ pace cum eis fcederata, argen- tjtim quod ab eis acceperat, reddidit, et apud eos ali- quandiu resedit, vplens genti sus reconciliari. Sic- que Domioi gratia, propter fldem servi sui Heriga- rii^populum illius loci ab hostium incursu liberans bonis suis restituit. Herigariui incolas hortatur ut Christo credant ; dein pie moritur. 31. Quo facto ipse in conventu publico eamdem rem proposuit, et ut quis Deus esset, intentius pro- viderent monuit, dicens : Heu miseri, vel jam nunc intelligite, quod yanum sit a dsBmonibus auxilium petere,qui non possunt in tribulationibus subvenire ! SuBcipite fidem Domini mei Jesu Ghristi,quem pro- bastisverumPeumesse,qui vobisnullum habentibus refugium sus miserationis tribuit auxilium. Nolite A ultra culturam superstitiosam quaerere, et inani sa- crificioidolavobisplacare.VerumDeum,quiomnium quae in coelis et in terris sunt, dominatur, colite, et ipsi vos subjicite ; ipsius omnipotentiam adorate.De- nique post haec, tanto alacrior quanto frequentibus Domini beneficiis in flde robustior factus^ publice ubicunque aderat, partim exsultando, virtutetn Domini et fidei gratiam cunctis nuntiabat. Sicque bonum certamen usque ad flnem suab perduxit vitaB : consummatoque boni operis cursu,languore ingra- vescente, astante jam dicto Ardgario sacerdote di- vinae commendatus clementiae, communione sacra percepta, feliciter in Ghristo obiit : de cujus fidei con- stantia multa adhuc dici poterant ; sed quia brevi- tati studuimus, haec dicta sufficiant. B Frideburgis in fide constans, vinum in viaticum reser- vari curat, 32. Illis quoquetemporibus apudeosmatronaquae-! dam fuit valde religiosa, quam nulla unquam im- proborum perversitas a fidei suae rectitudine per- vertere potuit. Gui frequenter in quacunque neces- sitate positae, ut more eorum idolis sacriflcaret, suggestum est ; sed illa immobilis fidei su® munia non reliquit^ vanum esse dicens, a simulacris mutis et surdis auxilium quaerere, et abominaJ^ile sibi vi- deri, ut his quibus in baptismo renuntiaverat, denuo intenderet ; et sponsionem quam Ghristo promiserat, falleret. Si enim,inquit, malum est hominibus men- tiri, quanto magis Deo ? et si bonum est inter ho- minesfidem oonstare,quanto magis qui fldem Domini p accipit nullatenus debet ab ea immutari ? Dominus, inquit,meus Jesus Ghristus omnipotens est.Ipse mi- hiySi in ejusfldeperseveravero,etsanitatem,etomnia quibus indiguero,praestare poterit.Praedicta religiosa femina, Frideburg nomine, in bonitate vitee et fldei constantialaudabiliSfdies vitae suae usquead tempus produxit senectutis. Gum jam appropinquaret dies mortis suae^ et post discessum domini Simonis nulluff tunc ibi adesset sacerdos ; ipsa amore sacrificii, quod audierat viaticum (a) esse Ghristianorum, de vino aliquantulum in quodam fecit reservari va- sculo, et fili» suae in fide commendans, ut si quando ei ultimum tempus instaret,de ipso vino, quia sacri- flcium non habebat, ei in os distillaretur : ut vel sic Domini gratrae exitum suum commendaret. Ulud ita- que vinum tribus fcre annis apud eam conservatum D est; sicque contigit illuc praedictum adventasse sa- cerdotem Ardgarium. Quo ibi posito, ipsa, quandiu vires habuit, religionis suae devotionem exercuit, missarum solemnia et salutaria monita sedulo ab eo exquirens. Verum inter haec, languore se praBOCCU- pante, ccepit infirmari : sollicita de obitu suo memo- ratum ad se accersiri fecit presbyterum, et accepto de ejus manu viatico optato, feliciter migravit ad Dominum. (a) Hdkic locum pro viatico sub utraque specie no- tavi in praBfatione saeculi tertii, num. 75. Longe ab hujus matronae religionedefecerant sacculo undecimo Frisones quidam, quos Aquaticos vocat Baldericus in Ghronici Gamcracensis lib. iii, cap. 22. »83 S. ANSCHARII HAMBURQENSIS EPISCOPI 984 Res 8uas pauperibus dislribui jubeL Pilia ejus idex- fi. sequente pecunia non decresciL 33. Ipsa vero eleemosynis intenta semper, quia in Sfficuli rebus dives erat, filiaB suae prsdicts Gathls nomine i^junxerat, ut post suum ex hac luce disces- sum, cuncta quas illius erant, in pauperes dispensa- rat. Et quia hic pauperes minus inveniuntur : Post obitum,inquit,meum, cumtibi primumopportunitas evenerit, venditis omnibus, quse bic dispensata non fuerint, sume tecum argentum, et vade Dorstadum ; ibi sunt ecclesi» plurimas et sacerdotes ac clerici» ibi indigentium multitudo. Illo adveniens, quaere qu^ ie doceant iideles quomodo ea dispenses,et pro ani- mae meae romedio omnia distribue. Post excessum itaque matris, filia quse mater jusserat,strenue*ad- implevit : arreptoque itinere perveniens ad Dorsta- dum, religiosas exquisivit ibi feminas, quas cum ea ^ loca sancta circuirent, et quid cuique dispensare deberet, eam instruerent. Gum quadam die dispen- sand^ causaloca pancta circuirent, et medietasjam distributa esset,dixit sociis suis : Nunc lassae sumus, melius est ut aiiquid de vino ematur, ut refocille- mur, et sic demum ccepta peragamus. Datis igitur ad hoc quatuor denariis, et viribus resumptip^quod ccBpere peregerunt ; quibus completis, ipsa ad hospi- tium suum rediens, saccum, in quo argentum fuerat, in quodamloco vacuum posuit : sedlargientesuperno munere denuo ipsum locum adiens,sicut ante fuerat plenum invenit: quae tanto obstupefacto miraculo' ascitis ad se feminis quae secum prius ierant, quod sibi contigerat ostendit, coram quibus quid inibi esset computans, tantum invenit quantum illo ad- C duxit, exceptis quatuor denariis. Gonsilio itaque ab eis accepto, ivit ad sacerdotes qui ibi probabiliores videbantur, et ipsum miraculum eis innotuit. Qui gratiam Dei pro tanta ejus bonitate laudantes, quod ejus labori ac bonae intentioniDominus ea retribuerit, intimabant. Quia cum, inquiunt, matri tuee obediens iuisti, et fidem tuam circa eam illibatam servasti, et eleemosynas illius strenue implesti, Dominus omnium bonorum retributor pro necessitatis tuae subsidioistatibicontulit, ipseestomnibussufticiens nullius indiget : ipse omnia quae pro ejus distributa fuerint nomine, in coelesti regno recompensabit. Quod ita esse ne aliquo modo dubitares, et ne te censuB d»ti distributio poeniteret, hoc te Deus mira. culo certificare dignatus est. Hoc jam signo, quod r^ mater tua cum Domino salva sit, flrmiter crede : hoc miraculo admonita, tu quoque pro Christo tua dare ne timueris. Ardgarius e Suecia redit in solitudinem, 34. Igitur post excessum praedicti viri Herigari. jam memoratus sacerdos Dei Ardgarius, amore so. (a) Id contijjisse anno 849 docet Ghronicon Saxoni- cum his verbiB : « Anno dominicae Incarnationis 849 LcudericuB Bremensis Ecciesiae tertius episcopus obiit ; cui successit Ansgarius monachuft, Hamma- burffensis primusarchiepiscopus.sub quo coaduna- tio facta est Bremensis et Hammaburgensis paro- iitariae quam antea duxerat vitffi ab iUiB partibuB egressus, locum suum repetiit ; sicque denuo Chri- stiani inibi positi sacerdotali sunt praesentia destitoii* Quare manifesto patuit indicio, quod ad corroboran' dum fldem praefati viri Herigarii, necnon supradictae matronae, pariterque ut exitum eorum divinae com- mendaret clementiae,et q uod fideliter desideraverani, mysterium videlicet sacrae communioni8,pro uliimo viatico perciperent, jam dicius anachoreia Ardgarius ad illas partes destinatus fuerii. Ludovico Pio mortuo Anscharius rebus necessariis des- ti^ilur, Deseritur a sociis^ 35. Verum inter haec superius comprehensa.ooa- tigit bonae memoriae Ludovicum serenisBimam impe- ratorem divino ordinante judicio vita praeaenti de- cessisse. Post cujus obitum cum de regni divisione magna fieret perturbatio, pastoris quoque nosiri aliquando labefactari ccepit legatio. Nam cum cella Bupradicta Turbolt in partem cessiBsei venerandi re- gis Garoli, ipse eam a servitio quod pater suus dis- posuerat, amovit ; et vobis bene cognito dedii Regi. nario. Pro qua re cum a fratribus suis gloriosissimis regibus, ei a multis quoque aliis saepius fuissei ad- monitus, ot ipse eorum petitioni nullaienus assenti- ret, jam dictus Pater noster iunc ccepii aiteri neces^ sitatibus et indigentiis. Unde contigit, ut ei fratres vestri qui tunc cdm eo hic aderant,ad vesiram so- cietatem redierini ; et multi quoque alii causa pau- pertatis eum dereliquerint. Ipse tantum cum paucis qui cum eo subsiiterani, prout poierai, se agebat : et iicei in paupertate degens, injunctum sibi ofO- cium nequaquam deserere voluit. Ludovico Gsrmanix rege agente accijjit Bremensem episeopatumj probante condlio. 36. Dominus quoque humilitatera ejus et paiien- tiae foKitudinem conspiciens, quia cor regis in manu Domini est, clementissimi Domini et senioris nostri Ludovici regis, qui post patrem suum hujas regni gubernacuia suscepit, ad hoc animum incitavit, ui quaerere inciperet, unde ei solatium subsistendi fa- cere posset, quo legationis suae mandaium perficere posset. Et quia in hac provincia cellam nullam huic Jegationi habebat congruam, erat autem ibi juxta epi- scopatus Bremensis Ecclesiae tunc desolatus pa- store (a),illum ei dare disposuit. Unde publicocon- ventu episcoporum caeterorumque fidelium suorum tractare cum eis cocpit, utrum hoc ei facere camo- nica auctoritateliceret.Domnus enim ei pasior no- ster hoc sibi periculosum esse aliquo modo formi- dans, et ne a quibuslibet naevo cupidiiaiis reprehen- deretur^ caute providens, non facile huic dispositioni assentiebat. Jubente itaque rege haec eadem res in concilio episcoporum ventiiata esi. Qui multis pr»- chiae. » Gonsentit liber donationum ab Adamo ci- tatus in lib. i, cap. 24, ubi haec unio facta perhibe- tur (( anno Luthewici secundi nono, » quo « Aosga- rius ab Aldrico clerico ct comite Reginbaldo legatis Gsesaris ductus in episcopatum esi. » 988 VITA m cedentibus exemplis probaveruntbenepoBse fleri,at i exstitit. Qua de causa postmodum in Wormatiaoi- . ,* • .«1 , • 1« < <• 1 !i_A> ^^^iiz^ j..<.v...^ ~^n.iu..« T ..J^..:>^ ..:i!>_.x ^i. quia dioecesis illa, ad quam ipse ordinatus fuerat, admodum parva erat (nam nonnisi quatuor bapti- smales habebat ecclesias), et hec ipsa multoties jam barbarorum incursibus devastatayista ei causa Bolatii adjungeretur. Ferdemi episcopo reddita parU diascesis, ipse Hammaburgensem relinet sedem. vitate positis duobus regibus, Ludovico scilicet et LothariOyCoram muita episcoporum utriusque regni Irequentia, praesente venerabili Patre nostro, hffic eadem res exposita est.Quod cum ab omnibus bene ita ordinatum probaretur^ut prsdictus quoquepon- tifex Guntharius hocipsum suaauctoritate firmaret, cuncti rogaverunt. Qui primo quidem fortiter his 37. Verum ne in aliquo scrupulum Ferdensispa- - «^eniti ccepit, justura non esse multipliciter osten- teretur episcopu8,quodetiam partemde suo episco- patu uUra Albiam sumptam ipse cum BremeBsitota simulparochiaretineret, statuerunt ut, sicut tem- pore domini Ludovici primo fuerant, episcopatus ipse etBremenBisetFerdensisrestituerentur, et ipse dens ut sedes suffraganea in archiepiscopalem se- dem verteretur ; nec se debere honorem sedis su» in aliquo minuere :po8tremo tamen et ipsis regibus,' et cunctis eimul episcopis ibi aggregatis, pro hoo ipso eum rogantibus, et omnino causa necessitatis id licitum fore dicentibus, respondit, si apostolica teneret Bremen8em,ex qua mijor pars dioecesissuffi BumpU erat,quffi etiam tunc eratprffisentiapastoris ^ auctoritate firmaretur, ex se quoque ratum esse. H««nUtA. n.,n Hprrptn ita ah ftniiirnnm r.nryf^t\u,\i^. ^ MissURomam legalis, Nicolaus l ratam habethanc unumem, Legatio septentrtonaltum regionum An- desolata. Quo decreto ita ab episcopis constituto, ipse jubente rege, Bremensem suscepit dicecesim gubernandam. Porro partem parochie, qus ultra Albiam ad se pertinere debebat,)Valdgarius recepit tunc Ferdensis episcopus.Quod cum ita aliquandiu essetjiterum diligentius ipsa re in alio concilio epi- scoporum ventilata, visum est eis non bonum esse ut 8ede8,ad quam ille ordinatus fuerat,ab alio epi- scopo teneretur (nam Hammaburg tunc in partem cesserat Wadgarii) ; potestatem quidem regis esse dicenteSyUt dioecesim parvam et admodum captiva- tam augeret, locum tamen ad episcopalem dignita- tem auctoritate apostolica firmatum^nuUatenusim- mutandum.Unanimo ergo consensu, cum voluntate regis priedicti piissimi Ludovici,epi8Copi ibiconsti- schario conceditur, 39. Quo responso accepto,cum etiam omnessuf- fraganei ejus hsc eadem consensissent, piissimus rex jam dictus Ludovicus cupiens et patris suielee- mosynam in omnibus augmentare,et quod ipse dis- posuerat, per omnia ratum fieri ; reverendissimum Salomonem Gonstantis civitatis episcopum prohoc ipso ad sedem direxit apostolicam, cum quo etiam domnus et Pater noster Anschariu8,quiaipse per se non poterat,niium suum fratrem nostrum Nordfri- dum misit presbyterum,qui officiosissime a sancto Buscepti papa Nicolao, iegationis suae mandatum ei plane et dilucide retulerunt.Qui prudenter et solli- cite ea qu» ab ipsis dicebantur,mente pertractanSj tuti cen8uerunt,ut sedem ad quam consecratus fue- C ^^ d^q inspirante pro lucrandis animabusgentilium rat, Pater noster Anscharius reciperet ; et si quid ultra Albiam ex Ferdensi ipse retineret dioecesi, ex Bremensis Ecclesis parochia illius sedis restitueret episcopo. Quod ita et regio jussu, et eynodali epi- scoporum decreto, ipsius quoque Waldgarii memo- rati Ferdensis episcopi voluntate et assensu perfe- ctum est. Eam unumemprimo improbat Cotoniensis antistes, 38. Porro cum haec a^erentur, Golonia civitas,ad quam Bremensis parochia suifraganea erat,eo tem- pore absque benedictione episcopali degebat, quod quia diuturnum(a)ex8titit,illud etiam sine illius loci pontificis praesentia necessario decemendum fuit. Postea tamen consecrato ad eum locum venerabili hancconstitutionemjustam esse decernens^volunta- tem regis nostri sua auctoritate firmavit.Denique ut ipsam rem diligentius ab eo elucubratam manifestius aperire possimus,verba ipsius interponere decrevi- mus, Gum enim causam legationis ejus et cstcra superius comprehensa piene et breviter recapitulas- set^denique subjunxit :4(Gugus delegationis et aucto- ritatis et pallii acceptionis pagina nobis est a Ludo- vico filio nostro per Salomonem sanctissimum epi- Bcopum destinatajuxta morem sanct» Ecclesis Ro- mans bullata. Per cujus tenorem paginae haec ita fuisse comperimus,sicut pietas nobis jam fati regis per fidelem virum, Salomonem scilicet episcopum, intimavit. Unde nos yestigia tanti pontificisetprae- prasule Gunthario,hoc ipsum domnus etPater no- D decessoris nostri sequentes Gregorii,omnemqueibi Bter ei suggerere studuit , ut sua quoque auctoritate Deo dignam statutam providentiam agno8cente8,ma- firmaretur cui tamen rei ipse admodum contrarius gnorum principum votum, Ludovifci videlicet div» (a) Annis fere decem : nam Guntharius de ista unione primum litem movit anno 857 ;uti Hensche- nius reoteprobat ex Annalibus Fuldensibu8,in qui- bus Ludovicus mense Februario colloquium habuisse traditurinGonfluente castello cum Lothario nepote auo, tempore vero Quadragesims plaoitum habuisse apud Vang^onum civitatem,qu8B est Wormatia.Qua de placitoseu conventu infra. Res tamen a Nicolao papa I confirmata est anno sequenti,auo hec legun- tur in Ghronico Saxonico ms. : « Eodem anno Bre- mensisatqueHammaburgensis parochis coadunatio facta est ultimo tempore sancti Ansgarii ex auctori-> tate Nicolai papae,qui tam ipsum (|uam ejus succes- sores legatos et vicarios constituit in omnibus gen- ttbus Sueonum,Danorum atque Sclavorum,quod et ante Gregorius papa concessit.» Gontra hanc unio- nem recUmatum rursus pontificatu Formosi papae, cujus litterffi hac de re haDentur in gratiam Her- manni archiepiscopi Goloniensis< m S. ANSCHARII HAMBUftGENSIS EPISCOPI 968 recordattonfs Augusti.etsquiYoci ejiis ftH> excetten- tissimi regiSytam hujus apostoHcae auctoritatis prae- cepto, quam etiam palHi datione,more prsdecesso- rum nostrorum, roborare decrevimus : quatenus tanta ftmdatus auctoritate praenominatus Anscha- riuSjprimusNordalbingorum archiepiscopus, et per ipsum successoresejus hicrandis plebibus insisten- teSiadversus tentamenta diaboH vaHdiores existant. Ipsum quoque fiHum nostrum jam dictum Ansch»- rium lcgatum in omnibus circumquaque gentibus Sueonum, sive Danorum,necnon etiam Scla^wum, vei in Cfrtcris ubiounqneiHis in partibus constitutis divina pietas ostium aperuerit, publicam evangeH- zandi tribuimus auctoritatem^ipsamque sedem Nord- albingorum, Hammaburg dictam, in honor^ sancti Salvatoris sancta;(][ue ejus intemerats genitricis M^riaB con8Ccratam,archiep{scopalem deinceps esse decernimus. Atque ut strenui praedicatoris episcopi post deceasum crebro dicti Anscharii archlepiscopi pprsona tanto ofQcio apta eHgatar semper successura, jaub divini judicii obtestatione statuimus. Verum .quia Carolus rex, frater sepe dicti regis Ludovici, post decessqm imperatoris patris sui pis memoriaB I^udovici, abstulit a prsnominato loco, qui dicitur Mammdburg, monrsterium quod appeHatgr TurhoU, utpote quod post partitionem inter fr^trea suos in Tegao suoco^jacerevidebatur, situm in ocoidentali Franda,quod ille genitor suus ad supplementum et victum episcopo et clencis e^jue dedorat ; ccDpere, jBicut fertur, omnes ministri altaris recedere : defi- oientibufl quippe necessariis sumptibus,ab ipsis re- 4)esBeruDt geoiibus, et eadem ad gentes legatio per Jbujiismodi factum defecit : ipsa quoque metropoHs Hammahurg pene deserta facta eat. Igitur dum hso ageFentur,mortuu8 est dioeceseos Bremensis episco- 4pus, qn» huic contigua esse dicitur. Gumque sspe 4ictu8 rex et hanc diGscesim vacantem,et illam no- vellam institutionem cerneret deficientem, insuper jet utramque hanc Ecclesiam Deipermittenteocculto judioio, per barbarorum sasviUam admodum attenua- .tam ; quarere ccBpit, q^^iter prsdicta Bremensis JiCctoBia pr^dicta npvell» archiepiscopali uniretur ,«c subderetur sedi,nostro hoc votum roborante de- .OPetp.Unde per sape nominatum venerabilem mls- .sum» fiaiomonem videlicet Constantiae civitatis epi- jMsopiitm, nobis hoc relatum est confirmandum, ac posMiIatum est npstra auctoritate roborandum.Nos igitur id subtili perpendentes examine, animadver- timvs prpptier dn^tanieim necessitatem^etanimarum lucra in gentibus demonstrata, utile fore. Omnia enim qus proficua EccIesiaB probantur existere, et divinis non resultant praeceptionibus, Hcita et fa- (a) Nicolai Httcr» inteer® referuntur apud Phi- Hppum Gffisarem,BoIlandum, et in historia episco- porum Hammaburgensium. (6) Nimirum non duae,sed una ecelesia hac unio- ne facta est Hammaburgi et Bremffi,unaque archie- niscopi sedes tametsi antistites visi sunt protuHsse Bremam. A cienda esse non dubttamus rmaxime in tam noveH» Gfaristianitatis plantatione,in qua varii solent cven- tuscontingere.Quamobrem auctoritate omnipotentis Dei,et beatorum apostolorum Petri et Pauli, et hoc nostro decreto decernimus,secundum revercndissi- mi regis Ludovici votum,ipsas prsdictasdioeceses, Hammaburgensem videlicet et Br^ensem, non deinoeps duas, sed unam esse et vocan, subiqne sedi qua3 predecesaoris noqtri decreto anshiepiseo- pali est munere sublimata; restitutti cbii^taxat de Bremensis EcclesiiB reji^us episcopatui Ferdenai pari^ inde ablata NuUus vero archiepiscopua Colopiensis ullam sibi deincepa in eadqm dioecesi vindicet pote- stiitem. Quin imo et ipsi et omnibus omnioo saii- demus ver® reUgioniscultpribus^ut saora hac lega* £ tione fungentibus aciyutorio et solatio 8iat,qHa(enu8 gratia hujus beneflcii plenam mercedem rec^re mereantur ab eo qui dixit: Ite, doceU amnes geni^s (MaUh. xxviii, 19), etc. ; Qmcunque reeeperii vos, mc recipit (Matih. x, 40). Itaque omnia a dilecto fiHo nostro rege Ludovioo ad hop Oep dignum officinm deputata, nostra etiam pia ejus vota auetoritate fir- mamus. Et quia casus prsteritorum nos cautos fa- oiunt in futurum, omnem quoque adversantem,vel 6ontra^icentem,atque pns nostris his studiis quoli- bet modo insidiaatem ,anathematis mucroae percuti- mus, atque perpetuae ultionis reum diabolica sorle damnamus :utculmen apostoHcum, moreprsdeces> sorum aostrorum,cau8amque Dei pro affsctu zelanles ab ad versis hinc inde partibus tutius muniamur (a). » 40. His itaquedeoretisatqueinstitutionilmspapae ^ sanctissimi Nioolai, Bremensis Ecctesiaadyunctaet unita sedi Hammaburgensi, qua prius metropoHs constituta fuerat, facta est arcfaiepiscopalis (d}. Anscharius Horico Danmm fegiftuniliaris, ciim efus cottsensu ecdesiam construU^ Christian^ rei^gienfs concessa liberteUe. 4i. Yerum quia de dicaceseps iUius rationeiiafir- matahffic pr®ocoupando diximus(multum enlmtem- poris (c)fuit exquo s^dem jllam gnbernandimi Qoace- pityprjusquam aqctoritate apostoHca.nrmQq^etar} ad ea qu8B priusgesta sunt redeamus.Namque euscepta Bremensi parochia, iterum spiritu ccepit fei^yere in- timo, quia jam tunq quid daret, habebat, ai quid pQ,sset in partibus panorum pro Ghristi elaborarp nomine.Unde frequentius Horicum(ei utriusque regni utiiitatem pertine- (c) Annis fere deoem ez supra notatis ad iinm.98. (d) Horuc seu Erious aliis yocatttr,Godefiidi reaia anno 810 c«si fiiius» quem ondit: nec id valde proficuum fore posse, imo magis pe^ riculosum, si denuo priorum reminiscentes,aliquid perturbationiscirGaeumexcitarentaSibi magis coq- 42. Hac ergo domnus episcopufl noster acoepta C gruum videri, ut illc ire,qui hanc legationcon primo liceniia, stalim quod diu desideraverat perfecit i et constituto ibi presbytero, gratia Dei in eodem looo fructuoeius crescere ccepit. Multi namque ibi antea erant (^ristiani, qui vel in Gorstado vel in Hamma- burg baptizati fuerant : quorum t[uidam prtmoroa ipsius vici hal)ebantur^ et gaudebaiit facultatem aibi datam Christianitatem suam obeervandi. Quorum exem.pio multa quoque aiii et viri et femine, relieta superstitiosa idolorum cultura,adildem Domini con- versi baptizabaatur. Factumque est gaudium mag- num in ipso loco : ita ut etiam gentis bujus homines absque ullo pavore»et (quod antea non Hcebat)et nego- tiatores tam hinc, quam ex Dorstado vicum ipsum libere expeterent,ethacoccasione facultaa totiusboni susceperat, quique benignissime ibi babitus fuerat. Ipse verocum eo nepotem suum mittere, qm ibi ei locus prsdicandi inveniretur, remaneret, et sacer- dotali apud eos ofHcio fungeretur. Hoc itaque ratum inter se decernentesycoram prssentia ciementissimi regis venerunt Ludovici, causamque h^jusoemodi ei retulerunt, atque utejus licentia ita fieri penait- teretur exond)ant.Qui sciscitatus 'Utrum ipsi in faac voluntate concordee fuiaseat, responsum a venera- biliGanzbertopontificetaleacoepit: In Dei, inquii, servitio, nossomperconcordes et fuimus et sumue, etistud unanimoconaenau itafierio»pimus.ltjuiue serenissimus rex in Dei causa semper yoluntarius, secundum quod inter eos oonvenerat, leotionem inibi exuberaret. Et cum multi inibi baptizati super- u bancpro Ghristi nomine pastori nostro iigunxit reli- vixerint, innumerabilis tamen albatornm multitudo exinde ad regna conscendit coEilorum. Quia libenter quidem signaculum crucis recipiebant, ut catecbu- meni (6) flerent, quo eis ecclesiam ingredi, et sacris officiis interesse.liceret: baptismi tamen susceptio- nem difFet^ebant, ho^ 8ibii)onumdvjudioantes,utin linevitaB susb baptizarentur; quatenus purificati la- (a) De hoo emporio superius actum. 8ieaswieh,BevL SiestvicumfOUm Angelorum 8edes,naB^dacatu8SIes- wtci titulus, 4e Sleswieh. (6)0uo rituetiam saBcuk) nono fierent catechumeni, lege epistolam Jess» AmbiaMisisepiflODpi* ruJn ea- giosissimo, sus qimque partis, siouti et ^patjer eju0 fecerat, ad regem Sueoaum tmandata ei commxt- tens. Visione coslesti animatur. 44. Igitur devotissimus Pater noster ad faoc iter prsparare se coopit, et ut quantocius hoc expleret, ferventiori ibcitabatur spiritu. Siquidem et hoo cob- dem fusius exponit, quae Angustinus prsstringit his verbis: « Signabar jam signo crucis, et condiebar mus sale jam indeab utero matris mefle, »in lib. i. Gonfessionum, cap. 11. m S. ANSCHABII HAMBURGIS EPISGOPI m Htus sibi injunctum credebat, visione quadam imbu- tus,quam antea viderat. Visum namque est ei,quod pro ipso itiuere valde esset soUicitus, et quod ad quemdam deveniret locum, in quo erat structura ffidificiorum magna, et mansiones divers», ubi ob- vius sibi quidam factus locutus est ei, dicens : De itinere quo sollicitaris, et de his quae sunt in corde tuo, ne supra modum contristeris : quiahic est qui- dam propheta, qui te de his omnibus oertum red- det ; et ne aliqua menti tus super hoc insideat du- bitatio, dicam tibi quis sit ille prophfita. Abbas qui- dam clarissinius Adalhardus ipse nunc est propheta a Domino ad te missu8,qui tibi ea quo proventura sunt, annuntiabit. Quoilleaudito exhilaratusanimo, visus est illi respondisse: Domine, ubi inveniam eum ? Et ille : Tu, inquit,cum labore invenies eum, necestlioitum tibi cuiquam insinuare. Tunc visum estei, qqodiretpercircuitummansionisipsum qufle- rendo, et in mente sua tractaret. Si, inquit, non interrogatus a me annuntiaverit mihi qu® sunt in animo meo, tunc verum illum prophetam compro- babo. Ad quamdam ergo pcrveniens mansionem, speciosissimam, vidit eum ibi in solio suo sedentem, et etatim recognovit. Ille quoque confestim pronun- tians, intentus in eum dicere quoque ccepit : « Au- dite, insuls, et attendite, populi de longe. Dominus ab utero vocavit te, de ventre matris tues recordatus est nominis tui, et posuit os tuum quasi gladium acutum : in umbBa manus suse protexit te, et posuit te quasi sagittam electam ; in pharetra sua abscon- ditte, et dixit tibi : Servus meus es tu, quiain fe gloriabor. » Quo dicto, extento brachio manum dex- teram ad eum ocepit erigere. Ille autem,hoc viso, ad genua ejus accessit,sperans eum se velle benedicere. At ille subjunxit : « Dedi te in lucem gentium, ut sis illis in salutemusque ad extremum terrsB. Reges videbunt, et consurgent principes, et adorabunt Deum tuum et sanctum IsraeKquia glorificavit te. » Hanc ergo visionem servus Dei cum ante profectio- nem illam longe vidipset, certum tenebat animo^Dei se imperio ad partes illas incitari ; et maxime in verbo quod dictum est illi : Audite, insulae, quia omnis fere patria illa in insulis est constituta. Et quodsubjunctum est: Eris illis in salutem usque ad extremum terraa, quia finis mundi in Aquilonis par- tibus in Sueonum conjacet regionibus. Denique ver- bum, quod cum propheta Jeremia in fine oominuta- tum est, soilicet, quia glorificahit te, ardorem desi- derii^ illi maximum nutriebat,quia palmam martyrii olim sibi promissam hoc significare putabat. Sueonum regi ab Horico commendatus, venit in SueciamcUemonum instinctinctu inseturb• Ubi, si bene h^jus loci sensum expressit Adamus, Hericusrex praecessorem oognominem suum in de^ rum numerum retulisse, eique sacra et flamioes di- casse iatelligendus est. 993 VITA 994 ut vivus inde evaderet. Quibusille '."Non, inquit, A factum unusexprimoribuSyamicusdomniepiscopi, pro vit« me^e redemptione aliquid hicdaturussum: quia si Dominus meus ita disposuerit, pro ejus no- mine paratus sum hic et tormenta subire, et mor- tem pati.Gum ergo pro hac re in maxima essetpo- situs anxietate, tandem accepto consilio regem ad sjaum invitavit hospitium. Gui convivium exhibens, dona qus potuit obtulit,et legationis suae mandata retulit : nam et antea per missum Horici, et per fideles domni episcopi, quiibi manebant^causa ad- ventus ipsius eidem regi denuntiata fuerat. Delecta- tus itaqueet claritatis ipsius benevolentia^etmune- rum datione, se quidem qus ille suggesserat gra- taater velle respondit. Antea tamen hic,inquityfue- runt clerici, qui populari seditione hinc, non regio statim ei innotuit, et ut consolaretur animo admo- nuit, dicens : Gonfortare, viriliter age, quia Deus voluntati et legationi tua non abnuit. 8icque ipse fiducia sumpta spiritn interiori laetiHcatusezsulta- bat in Domino. Placiti etiam accedit consensus. 48. Deinde cum dies placiti advenisset, quod in praedicto vico Byrca habitum est, sTcut ipsorum est consuetudOfprflpconis voce rex quae esset eorum le- gatio, intimari fecit populo. Quo illi audito, sicut erant antea crrbreconfusi,diver8a sentire ettumul- tuare cocperunt. Quibus ita perstrepentibus, consur- gens unus, qui erat senior natu, in medio plebis dixit : Audite me, rex et populi : de cultura ipsius jussu. ejecti sunt. Quapropter et ego hano legatio- g d^j pluribus nostrum bene est jam eognitum, quod nem vestram confirmare nec possum, nec audeo, priusquam sortibus deos nostros consulam, et po- puli quoque super hoc voluntatem interrogem. Bit missustuusin plaeito mecum proximo,et egoprote loquar populo, et siquidem diis fautoribus illi tuae consenserint voluntati, quod quaesiisti prosperabi- tur : sin autem, et hoc tibi notum fuciam. Sio quippe apud eos moris est,utquodcunque negotium publicum magis in populi unanima voluntate quam in regia consistat potestate. Anscharius divina inspiratiane eonfirmatur. Sortes favent coeptis ejus. 47. Hoc ergo pastor noster devotissimus responso regis accepto, totum se ad Dsmini convertit refu- in se sperantibus magnumpossit faceresubsidium. Nam multi jam nostrum saepius et in marinis peri- culiSy et in variis necessitatibus hoc probaverunt, Quare ergo abjicimus, quod necessarium nobis et utile scimus? Aliquando nempe quidam ex i^obis Dorstadum adeuntes,hujusreligionis normampro- futuram sibi sentientes, spontanea voluntate susci- piebant. Nunc multae interjacent insidiae, et pirata- rum infestatione periculosum valde nobisiter illuci factum est. Quod ergo tam longe positum prius quae- rebamus,hic nobis modooblatum^quarenonsusci- pimus? et qui hujus Dei gratiam nobis in muUis utilem probavimus,quare servos ejusnobiscumma- nere non libenter assentiamus ? Attendite, popuii, gium, jejuniis et orationibus vacans,atque in con- 1 consilium nostrum, et nolite abjicere utilitatem ve« tritioneet afQictlone cordis seipsum in conspectu Dei bumilians. Verum ipso inter has pressurarum angustias posito, cum dies placiti appropinquaret, quadam die intersacra missarum solemnia, dumsa- cerdos altari astans mysteria sacra benediceret, illi in terra prostrato coelestis infusa est inspiratio. Si- quidem Spiritus sancti dono interius roboratus, et fiducia maxima in anima confortatus, cognovitsibi omnia proventura uti vellet. Unde eidem sacerdoti sibi in omnibusfamiliarissimopostmissamdenun- tiavit, nibil trepidationis se habere debere, quia gralia Dei secum comitaretur.Guiinterrogantiquo- modo id sciret, divinitus sibi inspiratumrespondit. Quam mentis ejus illustrationem frater ille satisre- cognovit, quia taliter eumconsolaridivinitusmultis stram. Nobis cnim quando nostros propitios non pos- sumus habere deos, bonum est bujus Dei gratiam habere,qui semper in omnibus potest et vult ad se clamantibus auxiliari.Hoc ergo itaperorante,omni8 multitudo populi unanimis efTccta, elegit ut secum et sacerdotes essent, et quae eompetebant mysteriis Ghristi, sine ulia contradictione fierent. Rex itaque a placito surgens. statim cum misso domni episcopi suum direxit nuntium, maodans populi unanimita- tem ad suam voluntatem conversam, sibique per omnia placere : necdum tamen se plenam ei licen- tiam concedere posse, donec in alio placito, quod erat in altera parte regni sui futurum, idipsum po- pulis ibi positis nuntiaret. Tunciterum bonae memo- riffi Pater noster consueta sua sibi requirens subsi- antea probavit indiciis. Hanc ergo animi ejus fidu- D dia,divinam clementiam intehtius exorabat. Et ecce ciam statim rei confirmavit eventns. Nam rex, con- gregatisprimo principibus suis,de hac Patris nostri legatione cum eis tractare coepit, qui sortibus (a) quaerendum statuerunt, quae supec hoc deorum vo- luntas esset. Exeuntes igitur more ipsorum in cam- pum miserunt sortes, ceciditque sors quod Dei vo- luntate religio Ghristianorum ibi fundaretur. Quod placiti tempus advenit, et rex praeconis voce lega- tionem domni epi8Copi,atque omnia pariter quaein priori placito dicta et acta fuerant intimari fecit. Divina ergo providentia largiente, omnium corda ita adunata sunt, ut prioris placiti consensum cuncti laudarent, et se quoque his assentiri velle mudis omnibus faterentur. (a] More Germanis famiIiari,auotoreTacitoinlib. de Moribus Germanorum. Et Julius Gaesar apud Ger- manoseamfuisse consuetudinem tradit, « ut matres- familias eorum sortibusetvaticinationibu^ declara- rent,utrum praelium commiti ex usu e§9et, neene,» in lib. I de Bello Gallico. Lege Acta SS. Vulframni et Vuillebrodi. m S. ANSCHARII HAfifBUfiGBNSIS EPISCOPI m EeekiUB eamifneniae accipU faeuUaim 49. Hoc itaqQe focto, convocato ad se r«x domno episoopo.qu» ftierantgesta retulit. Skque omnium nnankna voluntateet consensu decreviti ut apud eos et ecclesiie fabricarentur, et sacerdotes adessent ; et quicunque vellet de populo, absque contradictione fleret Ghristianus. Dotnnue autem et pastor noster praedictum nepotem venerabilis Gauzberti episcopi, Erimbertum nomine, manibus regis commendavit ut suo auxilio et defensionemunitus^divinamyste, ria ibidem ageret. Gui etiam rez in prsfato vico alrium unum adoratoriumdeditfabricandum.Dom- nus quoque episcopus presbytero ad habitandum alter-um cum domo emit, priebensque idemrexbeni- gnissimum circadomnum episcopum di]ec(ionis8ue &vorem iidelissimum quoque in omni pMe sui circa GhristiansQ religionis cultum se fore vcDe pro misit. Sicque per Domini gratiam rite omnibus^pe ractis, domnus episcopusad sua reversus est. Passiatiis consideraiione discit tolerare aduersa, 50. Porro angustiam maximam mentis, quam in ipso perpesBus est itinere, dum illud iter pararetur, Domino revelante, Pater noster sanctissimus ante prsscivit. Visum namqueestillf quadam nocte,quod tempus esset passionis Domini,et quod illo praesens adessetyCum Dominus Jesus Ghristus a Pilatoduce- returad Herodem,etrur8us abHerode ad Pilatum; denique cum a Judsiset militibus sputa etoppro- bria patiens, per omnia merobra verberibuSyUt ipsi videbatur, afflceretur ; ipse non sufferens eio iilum puniri,accQrren8,opposuit8e post dorsumejusver- berantibu8,omniaqueverbera,qu8eiIliinfligebantur, ipse in corpore 8U0 8UBciperet,ezceptoquodstatura procerior, capite illo eminentior videbatur, et idcirco Ulad defendere non poterat. Hanc itaque visionem miles invictus Ghristi, quid signlflcaret prius non cognovit, quam de hoc itinere reversus mente tra- ctavit, quanta opprobria et irrisiones ibi sustinuerit, et in quantaangustia fuerit,quantasqueblasphemia8 in Deum iilatas ibi sustulerit. Nam quantum ad^j^e pertinuitanimam,ibiiIIesinedubio pro Ghristo pas- sasest^etibi Ghristus in servo suo prins eibiillata denuo Bustinuit iniproperia. Porroquodcaputilliue ' defendere non poterat, hoc signifloare putabat, quia eaput Christi Deus, quod^ presBiones, quas sancti in hoc mundo pro Cbristo sustinent, partim etiam ad ipsam Dei pertineant majestatem : quas ipse in ee quodammodo compatiendo suscipiens, ad tempus quidem tolerat, eed quandoque districte Judicat. Curlandos de Danis victores Sueci opjmgnant, • 1. Nec prsetereundum quoque videtur qualiter virtus Domini post hanc profectionem jam dictis ia) Adamo Gurlandia, qu» gens, uti ipse ait cru- delissima, clngitur mari Baltico et sinu Livonico ; contigua Livonis, Samogiti», Lituaniae. il(o/o orbe ibi responsa petuniurfinquM Adamus in lib.iii, cap. 75, maxime ah Hispanis et Grascis, qui et addit in- colas vestitu nmachico induto esse. X SoeonSbtts patefaela eit CeuB ^^im quedain loo^ ab eis peBHayVoeata-GhQri^a^^SueoQumpriQcipaiui olim Bnb(jeota fumit; sed jam tunc diaecat,qQod rebeUando .eis aul^iei dedignabatlir. Denique Dam soienteetemporeBupradictcquoddomausej^iaoopQe Jam in partee Sueon»m advenerat, navium^ngiea- gata multitudine ad eamdem pmexerunt patriaiii, volentes et bona eorum diripere, ot sibi eoe sokju- gare. Regnum vero ipsum quinque babebat cWita- tes. Populi itaque inibi manentes, cognito eorum adventu, oonglobati in unum coeperunt viriliter.reai- stere, et sua defendere : daiaque sibi victoria, me< dietate populi Danorum oaode pro8trata,aiedia quo* que navium eorum diripuerunf, auro et ai^nto spoliisque multis ab eis acceptis. Quod aadieDS |. pFBedictuB rex Olef populuBque Sueonupi, voleatos sibinomenacquirere, quod facerepossent,qQfiDaQi noB fecerant; et quia sibi etiam antea subjeoti fuo rant, innumerabili congregato ewrcitu, illas adle- runt partes. Et primo quidem improviae ad quam- dam urbem regni ipsorum, vocatam Selburg{b)t ia qua erant Bept«n milia pugnatorum, deve&iented, penitusiilam devastando etspoliandosaccenderuot. Exinde confortati animo, dimissis navibos, iter quinqae dierum arripientes, ad aliam urbem ipso- rum, quae Apulia(c) dicebatur, efTero corde propera- bant. Erant autemin ea urbe quindecimmilliabel- latorum. Gum itaque illo advenissent, conclusis ipsis in civitate, isti a furis urbem debellare illi de intus cajpere viriliter repugnarerilUintrinsecus defendebsnt, isti exterius impugnabant, sicque C transierunt dies octo,utomni die a maDe usquead vesperam dimicantes bello instarent, et multi binc et inde caderent,neutra tamen pars victoriom obti- neret. Diis frustra invocatis, ad Christum se couveriunL 52. Gum ecce nono die popuIasSueoQam diutiat csede fatigatus, cccpit angustiari, et timido corde expavescens hoc solum cogitare quomodo inde evaderet. Hic, inquiunt, non proficimus, et naves nostrae longe absunt.Nam quinque dierum,utpr£- diximus, iter erat ad portum, in quo naveseoram stabant. Gum ergo quidsibi esset agedum,Dimittm turbatl omnimodis nescirent^ quarendum^rtibus statueruntyUtrumdii eorum vellentauxiliari,utvel victoriam caperent, vel vivi inde evaderent. Missis f\ itaquc sortibus, neminem deorum qui eis subsidio esse vellet, reperire potuerunt. Quod cum denun- tiareturin popuIo,uIuIatuset gemitusimmensusex- citatus est in castris, omnisque virtus ab eisrecessit. Quid,inquiunt,infeiices acturi sumus? diireccss^ runta nobis, et nulIuseoruma(^utorestnostri!Quo fugiemus? Ecce navea nostraB longius sunt posila (b) Seburffum sive Selburgum etiamnumaddexte- ram ripam Uuinae fluvii arx est ducisCurIandi«,ut Botavit Hens<^enius. (c) Gualdoni ^i^puim. Hensebeoius suspicBturesae Pilam urbem in cmAniis CwrlaQdi« et Samogi* tiae. Wl VITA 908 fi]fgientibusque nobisisti insequeates usque ad inter- A. Qecionem nos delebunt; quid ergo nobis erit? Gum itaque in tania essentangustia positi^quidam nego- tiatorum memores doctrinffi et institiitionis domni episcopiy suggerere eis coeperunt. Deus, inquiunt, Qiristianorum, multotiesad-se clamentibus auxilia- tur» et •potentiesimus est in acUuvando. Qusramus an ille nobiscum esse velft, et vota illi placita libenti animo spondeamus.Omnium itaque rogatu eupplici missa sors, et inventum quod Ghristus eis vellet auxiliari. Quod cum-publice denuntiatum cunctis innotuissetyOmnium corda ita subito roborata sunt, ut confestim ad urbem expugnandam intrepidi vel- lent accedere. Quid, inquiunt. nobis nunc formi- dandum^ quidve pavendumest? Ghristusestnobis- cum, pugnemus et viriliter agancusy nihil nobis ob- n stare'poterit : nec deerit nobis certa victoria, quia potentissimum deorum nostri udjutorem habemus. Googlobati ergo omnes laeto et forti animo ad de- bellandam profecti sunt urbem. yictoriam obtinenl fasdere factp ^jejunia vovent ; elee* mosynis vacant, 53. Cumque in circuitu astantes pugnam inire vellent,ab his qui intrinsecus erant, postulatum cst ut copia eis daretur loqnendi.Quod cum rex Sueo- num annuisset, illi subsecuti sunt : Nobisjampax msLgi8 4]uam pugnaplacet, et fcedus vobiscum inire cnpimus.Etprimoquidemquidquid ex spoliisOano- rumprsterito annoin auroetarmisacquisivimus,vo-* bispro^munere fcBderisdamus.Deindepro unoquoque bominum in hac urbe constitutorum dimidiam li- bram argenti offerimus ; et insuper censum, quem G antea sdiebamus vobis dare, persolvimus : et datis obsidibus,abhinc subjecti et obedientes, sieutantea fuimuB/vestro imperio esse volumus.Gum haec ita- que oblata fuerint, necdum tamen animi juvenum sedari poterant : verum alacriores facti, et absque metu imperterriti, pugnare tantum desirantes, -se armis urbem et omnia quas haberent, vastaturos, ipBoaque captivos abducturos dicebant. Hex vero et prinoipes scmiori concilio dextras ab eis aocipientes, fcBdue iniorunt, et thesanris innumerabilibu8,atque obsidibus triginta sibi collatis,cumgaudioad saare- jrersi-sunt. Deniquepace intereos foederata. statim SueonesGhristiDomini nostri omnipotentiam coUau- dantes, ejusque magnificentiam,quod vere magnus esset Buperomnes deos jtotisviribus prsdicantes^uid q ipsjrper quem tantam obtinuissent victoriam, vovere deberent, soUicite querere cosperunt. Unde a Ghri- 9(?i^tsedocti negoiiatoribusquisimul aderant,Chri- sto Doiqaino placitum devoverunt jejunium,ita ut^ ad aoa peversi; postquam domi septem dies essent dios septeii^a eame omnes pariter abstinerent, sed et post^hoc ^juadroginta diebus, evolutis, ipsi quoque unankHaeonveatione quadraginta sequentes simili- *'^ta) 'Xniino scilicet ^4', ut scribitur in Annalibus Fuidensibus, BeHiniaiiisi M^ilsibtis, et in librode Gestis Nortmannorum, quorum dux Gudurm>fratre HbrK^i^i^gis natus, po8t pirkficas infestationes fn ter a oarne abstinentiam agerent.Quod et factum est, omnesque qui ibi adfuerant, hoc slatutum libenti perfecerunt animo : multi etiam.post hac reverentia et amore Ghristi apud eos •jejuniifl, qu.i» Christiani observabant, insistere incipientes, et -eleemosynis (namquehocGhristogratumdidicere},qupsUbetpau- peres adjuvaro coQperunt. Sicque favore omnium prsdictus Erimbertus sacerdos-libereapud eos qu» Dei sunt agere^et cunctis Ghristi poteniiam landen- tibus, religionis divins in illis partibus devotio au^ gmentum sui ab illo tempore sine ullius 4;ontradi- ctione ccepit habcre. ilorico juniore patri succedente, ecdesise aditusocclt^ sus, dem rege volente concessus : alterius candendw facultas data, 54. Inter hajc vero divino eontigit judieio, ut pira- tarum infestatione memoratus»Horous rex, quibtts- dam propinquis hm'us regnum ipsius invadere oo- nantibus, bello interemptus (a}sit:oum quopariter omnes primores terrffi iilius, qui olim domno epi- seopo familiares et amici habebantur,gladio interie- runl. Deinde post hffic constituto in rcgno ipsius Horico juniore,quidam iIlorum,quo8 ille tunc habe- batr principesjet minus antea domnocogniti fuerant episcopo, persuadere ei coepcrunt ut ecclesia apud eos facta destrueretur, et religio Ghristianitatis ibi coepta annihilaretur, dicentes deos suos sibi iratos esse, et quodideo tanta eos mala invenerint, quia alteriusetincognitiDei culturam apud se rec^perint« Qua de re comes prffifati vici, Scleaswich videlicet, nomine Hoviyqui huic celigioni prscipue resistebat, et ad destruendam Chriatianitatis lldem regem pro- Tocabat, ecclesiam ibi factam jussit claudi, religio- nemque Ghrisiiahitatis ibidem prohibuit observari : undeet presbyterqui ibi aderat, perseontionis acer- bitate compulsus, inde reccessit. Pro hac itaque re domnusepiso^^pusnimiumsollioitusettristiseffectus fuerat ; quia nullum tumo enm Horico juniore de ami- cis habebat,quos antea largissimis donationibus sibi familiares acquisierat„per quos eum adDomini vo- luntatem coneiliare posset. Unde quia humano desti- tutus fuerat, ad divinum solito more concurrit auxi- lium. Nec spes sna eum fefellit.Gonsolatus est quippe eum Dominus spiritali in animo consolationeiet cer- tosomnino factus est, quod nullo modo, ut hostes Ghnsti machinarentur religio ibi coepta deperiret : quoditaDominoannuente non multo post conti^t. Nam cum pro hac sola eadem causa ad prffidictum regem ire disponeret, Domini prffiveniente grati^, idem rex, expulso prius de vico memorato Jam dicto eomite,ita ut nunquamposteain ji^uagratiflnnredire potuerit^addomnum episoopum suum gratis direxit legatum,mandans ut sacerdotem suum ad propriam remittereiecolesiam : nonseminus quam seniorem Horicnm Ghristi velle gratiam promereri asserens, partibus Gallicanis p&tratas in patriam i^diix,-Heri eum {>atrtiOm oppngnavit, tantamque c«dem' fSsoit per tridiium, ut de stripe regia Godefridi nullus nisi nnus' puer ^etiian^ret. dM> S. ANSCHARIl HAMBUR6ENSIS EPISGOPl 4606 doninique cpiscopi amicitiam obtinere. Quo facto, cum ipso quoque reverendissimus Pater noster ad ejusdem regis praBsentiam cum adjutorio Burchardi illustrissimi comitis venisset, qui etiam antea apud Horicum seniorem adjutor illi'in omnibus fuerat, et apud regem utrumque benepoterat,quiapropinquu8 erat ipsorum, tanta gratia a juniore susceptus est Horico^ ut statim ei omnia qus antecessor suus causa Ghristianitatis in regno suo fieri permisserat ipse quoque concederet. Insuper etiam,quod antea nefandum paganis videbatur, ut clocca haberetur in ecclesia consensit. In alio quoque vico regni sui, Eipa vocato, similer locum ubi ecclesia fabricare- tur^tribuit: etut ibi sacerdos priesens adesset^sue potestatis licentiam dedit. MinUtri varii ad Sueones missi, 55. Oenique dum heec agerentur, prsdictus vene- rabilis Gauzbertus episcopus ad gentem Sueonum quemdam misit prsbyterum, nomine Anfridum,qui ex gente Danorum oriundus erat, et a domno Ebone ad servitium Domini educatus fuerat. Qui cum illo advenisset, memoratus Erimbertus sacerdos exinde reversusest, et ille ibi cummultaomniumambitione tribus demoratus est annis aut amplius. Post hoc vero audito domini Gauzberti obitu. ipse quoque exinde rever8us,et apud nosaliquandiuconversatus, aggravescente dolore defunctus est. Quo facto dom- nusepi8Copus,non su£ferens fidemGhristianitatis ibi coeptam perire, suum illuc misit prebyterum, no- roine Raginbertum, qui cum satis ad hoc idoneus, et tantffi profectionis valde esset voluntarius, et ad portum memoratum Sleaswich pergeret, diabolica machinationey in yia Danorum latrocinantium insi- diis circumactus, et his quae habebat spoliatus, die Assumptionis sanctffiMarisipse quoque in bone vo- luntatis cursu feliciter consummatus est. Quod cum Domni episcopi animum nimio affecisset moerore, nequaquam tamen a coepta retrahi potiut voluntate: verum in hoc opus allum ordinavit episcopus Pre- sbyterum, ex gente Danorum progenitum, nomine Rimbertum {a), quem cum ad illas partes pro Ghristi nomine destinasset, benigne ibi a rege et populo susceptus, divina apud eos mysteria largiente Do- mino libere hactenus celebravit. Denique etipsi^ si- cut et ceteris, quos inter paganos ante CQnstituerat, denuntiavit sacerdotibus, ut nullius aliquid concu^ pisceret, neque peteret : sed ut magis oxemplo beati Pauli apostoli, ipsi quoquo manibus laborarent, et victu ac vestimento comtenti essent, pie eos adhor- tatus est: quibus tamen ipse et sequacibus eorum, quidquid necessarium habebant, insuper et si quid pro amicis acquirendis dandum erat,>de suo abun- danter ministrabat. Anscharius ab Bbone identidem canfirmatur. Adversa fert sequo animo. 56. Porro inter has multiplices variasque angu- stiarum pressuras quas, uti commemoravimus, de A eadem legatione, ut predictum est, semper inspl» ratione roboraretur, ne a coepto desisteret opere; ta- men omni quoque Ebonis memorati Rhemensis archiepiscopi,qui hanc legationem primo susceperat, non modice eum in hac causa et devotio mentis et fervor consolabatur animi : si quidem ipse intimo pro vocatione gentium flagrans spiritu Jugiter eum ad fideigpratiam in partes istas promulgandam inci- tabat, et ut ccepta non desereret, slrenue commo- nebat. Gujus verbis exhartationis, et max*mo ardore mentis, quo ad hoc fervebat, iste beatus virprovo- catus, indubitanter oflicii sibi commissi curam age- bat : nec aliqua unquam incommoditatis adversitate a coepto opere averti poterat. Et licet innumera fue- rint prsedicti pontiflcis suasoria monita, quibus 1 Pater noster intimo consolabatur gaudio, illius f a- men semper recordabatur sermonis,quem dehujus legationis causa in ultimo collocutionis suse babuere tempore.Nam cum domnus episcopus noster,dinu- meratis multis qus sibi contigerant angustiis, quid de eadem legatione sibi videretur ipsum requireret, qualemque consolationem sibi super hoc dicere vel- let^ ab eo sollicite exposceret, ille quasi prophetico afQatus spiritu, respondit. Gertus 8um,]nquit,quia quod nos pro Ghristi nomine elaborare ccepimus, fructificare habet in Domino.Nam ita est fides mea, et sic firmiter credo, immo veraciter scio : quia, et si aliquando propter peccata quodammodoimpedl- tum fuerit,quod nos in illis coepimus gentibus, non tamen unquam penitus extenuetur, sed fructiflcabit in Dei gratia et prosperabitur, usquequo pervenlat C nomen Dominiadfinesorbisterre.Hfficitaquefides fuit eorum, hac voluntate exterarum gentium flnes petierunty hujus religionis amore pro Domino certa- verunt,a quo et praemium laboris sui sine dubxo per- cepturi sunt. Hvgus devotionis voluntas ab animo Domini et Patris nostri nunquam reces8it,et pro sa- lute gentium nunquam orare cessavit : quin potitts cum assidua fere piratarum infestatione, qu« ex gentibus jam dictis veniebat, parochia illiua in cir- cuitu vastaretur, ac familia diriperetur; ille tamen pro adversaniibus et insidiantibus sibi jugiter exo- rabat,et pro conversione eorum qui aibi malefacie- bant, apud Dei misericordiam sine cessatione rogai bat ; petens ne statueretur ilUs in peccatum, quod ignorantes Dei justitiam, errore diabolico decepti, Q Ghristianorum rebus essent infesti. Cujus soUidtu- dinis causa in tantum fervebat^ut etiam in innnni- tatepositusuovissima,jam dict» suffi legationis cau- sam nunquam antea tractare et disponere omiserit, qoousque ultimum exhalaverit spiritum vitc.In quo religionis ardore a ssculo 8U8ceptus,credimus,quod maxima secum comitantefideliummultitudine,quos ex genteDanorum atqueSueonumDomino lucratus fuerat, initium boni certaminis illius; divinaremu- nerante clementia, in die resurrectionis otnnium, gloriose et feliciter regna penetravit. (a) Rimbertus iste presbyter alius est a Rimberto quibus duobus alius acceditRaginbertus presbyteTi diaconOjAnscharii discipuloysuccessoreetpraecone; de quo supra. iOOl VITA 1002 Anaschariusmmachttsprtfbus; episcopus sanctorum A. convallelacrymaruinprocrealus8ii?elquidquidbohi cemulus, Cilicio assidue uliiur, Amat solitudinem. 57. Sane quia de logationis ejus causa et cura, qua alios servare cupiebat, multa jam diximus ; qualis in semeiipso. et pro salute proprise anim^e exstiterity qualiterque corpus suum affiixerit, Jam nunc tempus in omni dovotionis suas studio efful- scrit, vobis optime cst compertum. Tamen, utaudi- tum habemus, ipse adolescens et juvenissenibuset grandievis mirandus videbatur et imitandus. Jam vero sumpto apudnosepiscopatu,hoc omnimoquod in monasterio inchoaverat, modisomnibusaugmen- tare, et vitam omnium sanctorum imitari studuit, specialius tamen beati Martini. Cilicio namque ad carnem non solum in die, sed etiam in nocte usus habuerit, non a se, scd ab eo a quo omne datum optimum et omne donum perfectum est,acceperit? 8i igitur ulterius, inquit, ab ullatentatus fuerisce- nodoxiae peste, istud inmentemreducensmemorare unde progenitus sis, et cum Dei gratia liberaberis. Quod ita et factum est. Jam vero postquam senult, noD adeo potu't de cibo abstinere: potus tamen ei semper aqua fuit, nisi quodproptervanamgloriam vitandam magis, quam aliquam suavitatemcapien- dam, aliquantulum ipsi aquae quam hibituruserat, de potu [f. de vino]admisceret. Quiatamen insene' ctute sua solitanequivitutiparcimonia^studuithoo eleemosynis et orationibus multisque aliis bonid compensare. Hujus rei gratia multos redemit captl est, et magnopere populis verbum Domini pra^di- p vos, quibus libertatem dedit; nonnullos tamen cande studebat prodesse. Intcrdum tamen, ut semet- ipsum in divina exerceret philosophia,in solitudine manobat: ad quod opus cellamaptam sibi constru- ctam habebat. quam appellabat quietum locum et amicum moerori. Ubi cumpaucisdemoratus,quoties- eunque a prasdicatione et ecclesiasticis officiis, ab inquietudine paganorum liber esse poterat, habita- vit: itatamen ut nunquam proprium commodum et Bolitudinis amorem gregis sibi commissi praapo- neret utilitati. Parcus in victu, oh id vana gloria tentatus, divinitus eo vitio Itberatur, Senex parcimoniam supplet elee- mosynis • 58. Porroquousquejuvcntutis aliquatenuspotitus est roborOy persaepe panem in pondere et aquam in eorum ad Dei servitium educandos, litteris divinis instruerejussit, Devotionis studio libros scribit Jnscliarius, Lacrymis deditus. usus ad hoc Scripturas senteniiis, 59. Porro ad devotionemsibiin Dei ambreacueQ- dam quam studiosusfueritjtestantur codioesmagni apud no8,quo8 ipse propriamanupernotas (a)coii- 8crip8it,quisolammodo illacontinere noscuntor^qufli ad laudem omnipotentis Dei pertlnentyet adpecca* torum redargutionem, ad laudem quoque beate et stern(B vite, et terrorem gehetin»; et quidquid ad compunctionem pertinet» et lamentum.Testessunt et fratree apud nos (6) et innovaCorbeiadegenteB, quos pro hoc operefrequeQlerpostulavitrquiqneille nonnuUa hujuscemodi conscripta miserant. Bed — , g. ^^ r .- ^ -j -„ ^— — mensura sumebat; maxime quandiu solitudine ei ^ nunquam illi aatesse poterat^ quin omncm vitam uti licitum crat. Quo tempore non modice, ut ipse afflrmabat, a spiritu tentatus est cenodoxisB. Slu- dcbat namque inimicus humani generis peste Jam dicta animam illius inflcere, et magnus ipse oculis suis videbatur, quia taliter abstineret. Qua de re tristis factus, et ad Domini pietatem in oratione conversus, postulabat ut sua eum gratia ab hac pernioiosissima impietateliberaret, quod et factum est. Cumque pro hac re sollicitius intentus esaet precibus,quadam nocte sopori deditus, vidit se quasi usque in c^Ium rapi, et totum ssculum ac si in te- terrinam vallem coUectum ; ex quotamenetbeato- rum animse, licet raro, angelico ministerio rapie- bantur, et ducebantur in coelum, in qua videlicct suam in luctu et lacrymis exigere vellet. Nam licet illi compunctio cordislacrymasexcitaret, non tamen ei unquam sufQcientes videbantur, nisi quodinul- timo ffitotis suffi anno hanc gratiam diu questtam Domlno largiente promeruit,ut quotiescunque vellet, ploraret. Denique ex ipsis compunctivis rebus, ex sacraScriptura sumptis,per omnes psalmospropriam aptavitoraUuncuIam(c), quodipse pigmentavocitare solebat: ut ei psalmi hac de causa dulcesserent. In quibus videlicet pigmentis,noncOmpositionemyer- borum curabat, sed compunctionem cordis tantum qusrebat: in quibuspigmentisaliquandoDeilaudot omnipotentiam, etjudicium ; aliquandosemetipsnm vi tuperat ; aliquando sanctos, qui Deo obediunt, bea- tenebrosa valle, ostensum estei ctiamquasisemen- D tificat; aIiquandomiserosetpeccatoreslugct,qiiibu8 tinum quoddam, ex quogenus humanumducitori- ginem. Gumque hec omniaadmiranset horrescens aspioeret, jussus est ut attenderet, quoinitio in hanc vitam veniret; ac dictum est: Unde,inquit,homini ulla jactantia esse poterit, qui de tam vili origine in (a) Quales scilicet adinvenit Giceronis libertus, ut ceieritatem lingae manus scribentis assequeretur. (6)Id est in ecclesiaBremensi, inquaproindemo- nachi ex inatitutione Anscharii collocati sunt. (c) In vetustis Psalmorum libris post singulos psal- mos habentur singul» orationes^ ut in libro illo quem sanctus Rotbertus, abbas Molismensis, detulit PAim, CXVTII. omnibus semetipaum semper deteriorem dicebat. Quae tameu, aliis canentibus cumeOjflnitopsaimo, ipse solus tacitus ruminare solebat. NecuIIi eama- nifestare volebat. Quidem tamen nostrum, qui ei familiarissimus erat, magna vi precumvix obtinuit Gisterium. Id observatum aliquando a monacfhis Orientis, utloco versus Gloria Patri,quem Occiden- tates postunumquemquepsalmumcanebant, oratio dicerctur, teste Cassiano in llb. ii Institutionum, cap. 9.BedfiBtribuunturejusmodipigmenta Scintilla dicta^ similia etiam Alcuino, 33 1003 ANSCHARII HAMBURQENSIS EPISCOPl 100 f ab eo, ut ei ipsa pigmenta, sicutillecantaresolitus A ^t dispensator eleemosyns suae deeBset, ipse Bine ferat, dictaret. Qu» tamenjpseconscriptaviventeeo nemini innotuit, sed post obitumejusquicusquele- gere volentibus exhibuit. Psalmos pro loco et lempore varios recitabat. ■60.1nter psalmos autem cantandum (a)frequenter etiam manibus operari solebat, namhistemporibus rete operabatur. De ipsis vero psalmis dispositum habuit, quos in die, quos in nocte cantaret; quos, dum se ad missampraeparabat,cantaret;quoSydum disealcealus adlectum irevolebat.Maneautemsem- pcr quando se calceabat, etlavabatmanus,litanias cantabat : et sic ad ecclesiam profectus, tres aut quatuor missas celebrari faciebat, ipse astans et offlcium agens: statuto tamen legitimo (6)terapore mora quod daret haberet. Studebatenimilludbaati Job dictum per omnia implere, utnecsaitemoculos viduffi aliquando exspectsj^e faceret: eicque etocu- lus caeco et pes claudo et pater pauperum omnimo esse studebat. In Quadragesims verotemporequa- tuor pauperes quotidie in Brema ad escam suscipi jubebat, duos scilicet viros et duas feminas, et^drifl quidem ipse cum fratribus pedeslavabat; femioafl antem in praedicto hospitali pauperum, vice illius, quffidam Deo sacrata quam ipse in Dei voluntateet religionis amore probatam habebat. Denique cum parochias more episcopali circuiret, antequam ipse ad convivium accederet, pauperes prscipiebat in- troduci : quibus aquam etiam ad manus lavandas ex- in die publicam missam, nisi aliqua eiincommodi- -g hibebat, eteulogiis datis miscebatW^etmensaante tes accidisset, ipse cantabat. Liberalis in pauperes, xenedochium dotat in gratiam pauperum. Omnium curam gcrit. Sacculum portat in zana. In Quadragesima reficit pauperes quatuor, et eis ministrat. 61. In eleemosynis vero dandisquam ipsclibcra- lissimuB ftierit, quis enarrare poterit, cum omnia qus habebat in Domini voluntate, necessitatem pa- tientibus subministrare cupiebat? Ubicunque enim aliquem in necessitate positum sciebat, ex quanto poterat eum adjuvare satagebat. Et non solum in propria parochia, sed etiam in longinquis regionibus positis subsidiumsuiadyutoriiministrabant: specia- liustamenhospitale pauperum(c)in6remaconstitu- tum habebat, ad quod decimas de nonnullis villis ipsos posita, sic demum ad convivium suum cum hospitibus arcedebat.(/^ Et utmisericordisBacpieta- tis ejus viscera cxemplis approbemus, v idimus quon- dam, cum inter multosalioscujusdamvidusliiiuiii in longinqua regione captivum abductum, inSueo- num videiicet, pretio redemptum, ipse secum ad propria reduxisset ; etcum ipsum matersuagaudens videret reversum, (sicut mos est feminarum} pr» gaudio in conspectu astans lacrymata fuisset; ipse quoque episcopus compunctus nonminus flere coe- perit, statimque filium ipsum viduae libertatedona- tum matri reddidit, domumque gaudentes ire per- misit. Futura pramoscit; in agendis Deum consuUt. Bre- mensis Ecclesios seforepastorem castitus prosdiscU, disposuit, ut ibi cumquotidianasusceptionepaupe- C 62. Et quia convsrsatio cjus, secundum beatum rum {Bgroti recrearentur. Per omnem episcopatum suum decimas animaIiumetomniumreddituum((i), decimasque decimarum, quse ad eum pertinebant, in pauperum expensionem distribuebat : et quidquid argenti vel cujusIibetcensusiIliproveniebat,inusus indigentium decimabat. Insuper in quinto anno omnium animalium, licetanteadecimatafuerint,ad eleemosynarum dationem iterum ex intcgro deci- mationem faciebat: de argento etiamquodadeccle- sias in monasteriisveniebat,quartamparlem adhoc ipsum destinabat. Curam ergopupillorumetvidua- rum maximam semper habebat, et ubicunqueana- choretas esse sciebat, sive viros, sive feminas, fre- quentibus visitationibus et donis ipsos in Dei ser- Paulum apostolum [Phil. iii, 20), semper erat io coclo, nonnunquam ipse ccelestibus revelationiboa (sicut jam praefati sumus, licet multa omiscriaius) illustrabatur in terra, ita ut fere omnia quseipro- ventura crant, antea semper, sive per somnium, sivc per intimam revelationem in mente, sive per excessum, ipsi cognita flerent. Nam quod diximus ficri in mente, hujusmodi esse putamus, sicut in Actibus apostolorum legitur: />txtY,inqQit,Spmfiu Philippo (Act. VIII, 29). Ad omniaenim qu» forte prfficipua definire debebat, spatium cogitandihabere volebat; et nihil temere disponebat, antequamgra- tia Dei illustratus, ipse in mente sua sentiret quid melius esset: sicquesupernavisitationecertificatua vitio confortabat. et necessariis subsidiis adjuvare f. in mente, sine cunctatione quue agenda erat.di8po- studebat. Habebat quoque in zona propria semper nebat. Porro ea quse per somnium videbat, Bicizti sacculum cumnummis,ut, si quandoegensveniret, jam superius multa comprehensa sunt^ tam vera (a) Sic iEgyptii monachiopusmanuumetpsalmo- rum orationes pariter excrcebant, apud Cassianum in ejusdem libri cap. 13 et H. Sic sanctus Adal- hardus in Statutorum lib. ii, cap. 4,prsecipitutqui in coquino! ministerio luborant, psaimossineinter- missione cantent, id est recitent. Quo sensu etiam ista vox hoc in loco usurpatur. (/;) Ergonon quotidie,sedsolemnioribusduntaxat diebus sacris operabatur Anscharius. [e) Eo in loco postea institutumcoilegiumduode- cim canonicorum, et tcmplum sub nomine S. Ans- pharii, eliam nunc perstans, testePhilippoCaesare, qui cum adhuc dtxaBoXix^; essct, ibidem caoopi- cum egit et pastorem: postea conversus hiyuB prsecipue sancti, uti ipse credidit, precibus ac meritis, cujus Vitam studiose ac dihgenter per- quisierat. (d)Idipsum ordinaverat Adalhardus abbas apud Corbeiam vetcrem, ut ex Statutis ipsiua constat. (e)Id est potum praebebat. Hoc sensuTerbummi- scere frequens est apud auctoresmedicstatis. Vide Glossarium V. CI. Garoli Fresnii. (f) Abhinc usque ad num. 68 infra,Qualdo poeta transilit prosaicam orationem. 1005 VITA 1Q06 erant, ut nunquam ea cassata reminiscamur. Nam ut ad probationem hujus rel omissa (a) referamus, antequamad Bremensem invitareturEcclesiam, qua- dam nocte visum est ei quod venisset in quamdam regionem amoenissimam, in qua invenit beatumPe- trum apostolum. Cumque illum admiraretur,veniunt quidam homines petentes, ut ipse beatus videlicet Petrus eis pastorem et doctorem destinare deberet. Quibus cum ille respondissetilsteest^quemdebetis habere pastorem, domnum episcopum coram se stantem proponens ; visum est ipsi quod terrs motus fieret magnus, et ipse in terram cecidisset, et-quod venissetvoz super eum,et magna suavitasinmente, unctio videlicetSpiritus sancti.itaut se quasiinno- vatum sentiret in gratia Ghristi, Vox vero qusvenit, quasi benedictionem super eum fudit. Post hfficite- rum,8icut ipsi videbatur Jam dicti viri admonuerunt apostolum, quo eis doctorem quemlibet destinaret (contrarii enijn esse videbantur iis quffi ille cis ante proposuerat); quibusillequasiindignando respondit: Nonne dixi vobis quia hic esse deberet, qui in praesentiarum stat?quid dubitastis?nonneaudistis vocem super eum Spiritus sancti ad hoc delapsam, ut eum vobis consecraret pastorem? Quo dicto, somno expergefactus, quod tricnnio ante viderat quam ad Bremensem regendam invitaretur eccle- siam, certus omnino factus est, quod alicubi in no- mine Domini ire deberet : sed quo, nesciebaU Post- quam vero regio jussu ad Bremensem ecclesiam venit, et eam in honore sancti Petri consecratam didicit, et nonnullos quoque invenit, qui eum non libenti reciperent animo, recordatus est visionis sus : hacque de causa consensit, ut illam regendam ^uBciperet dioecesim.Non aliter nunquam se hoc fa- ccrc voluisse attestando dicebat. TurhoUi nuirit pueros Nortmannicos. Prasvidet Begi- narii pxnam ob eos inde abductos. 63. Eo quoque tempore quandoceliam prasdictaoi Turholt habuerat, quoniam omnis ei cura de voca- tione gentium erat,ut eis in sua legatione prodesse potuisset, nonnullos pueros, ex Nortmannis vel itelavis emptos,ineadem cella causa discendiadsa- cram militiam nutriendos posuerat. Quorum quos- dam pnedictus Reginarius, quando illi cella ipsa data est, inde abstulit,et ad suum servitium misit. Qua de causa, cum nimium esset domnus episcopus anxiatU8,postpauIulumvisumest illiquod venisset in quamdam domum,invenis8etqueibi et veneran- dum regem Garolum et ipsum Reginarium. Quos ipse, ut ei videbatur, de iisdem pueris increpavit, asserens quod eos ad Dei omnipotentis servitium nutrire dispoauerat, non ut Reginario servirent. Quo dicto visum est ei, quod idem Reginarius, le- vato pede suo ad os calcitraret doihni episcopi. Denique hoc facto mox visum est ei, quod Jesus Christus prope eum a8taret,diceretque regi praefato f^ pariter et Reginario : Gujus, inquit, hic hominem vos tam turpiter dehonestatis? scitote, quia iste Dominumhabet,et vos de hac causa non eritis im- mulctati. Quo dicto ipsi exterriti facti conturbati sunt : domnus vero episcopus evigilavit. Quod illi ostensum quam verum fuerit, testatur ultio divina, quae super ipsum venit Reginarium.Namnonmulto post iram regis meruit, et cellam ipsam una cum omnibus, qu«e ex parte regis habebat, perdiditi ncc ulterius in gratiam pristinam redire potuit. De grege quam soUicUus ; in prxdicailone suavis, et severus. 64. Verum de pastorali ejus gratia qualis quan- tusque exstiterit, praeterisse ne videamur; in illo certe probavimus, quam verum sit, quod beatus Gre- B gorius in flgura pastorum,qu] in Nativitate Domini super gregem suum vigilabant, de pastoribus Ec- clesiae dixit:Quid est, inquit.hoc,quodvigilantibus pastoribus angelus apparuit, eosque Dei claritas circumfulsit? nisi quod illipraecaeteris videre subli- mia merentur, qui fldelibus gregibus prffiessesolli' cite sciunt?Dumque ipsi pie super gregemvigilant, divina super eos gratia largius coruscat. In omni enim actione illius gratiam Dei cum eo comitasse multis experimentis probavimus.Nam quod ipsesu- per gregis sui custodia sollicitus, multa sublimia videre promeruit, et in mente supema f^quentius ' visitatione inspiratus sit, superius jam in multis comprehensum ostendimus. Denique etiam exterius gratia Dei in eo largius coruscante, sermo quoque n praedicatione illiusmulta suavitate perfusus, partim erat horribilis : ut certo probaretur judicio, infu- sione spiritali verba ejus moderari : in quo miscens terroribus blandimenta, vim divini praetenderetju- dieii, in quo veniens Dominus terribilis peccatoribus, et blandus apparebit Justis. Hac quippe gratiain verbis et vultu admirandus erat:itauteumpotentss et divites, maxime tamen contumaces et protervi terribilem attenderent ; mediocres vero quasi fratrem ** complecterentur : pauperes autem quasi patrem piis- simo venerantur affectu. Prohibet laborem in die festo, Deus transgressores jmniens. 65. Porro licet signa virtutum,velut instrumenta Jactantiae, caute fugeret, tamen eo non quaerenteet D haec ipsa non deerant : quod evidenti probatum est indicio,quia scilicet mandatum Dominiexoreillius in irritum prolatum non cessit. Nam cum quodam tempore in Frisia, in pago Ostergao [a/.,08targao], in die Dominica praedicaret populo, et inter alia prohiberety ne quis in die festo opus servile exer- ceret, quidam illorum, utsunt contumacesetstolidi, domum reversi, quia serenus erat aer, in pratum euntes, collecto feno acervos feceruut. Quibus factis, advesperascente die, omnes illi acervi, qui eadam (a) De Remberti successoribus designatione ciliqua cap. 6, quffi Rembertus ipse modestiae causa deleviase bio addita erant, ut patet-ex Vit» sancti Remberti Viaetur, 1007 ANSCHARII HAMBURGENSIS EPISCOPI lOOA die facti fuerant, divinitusigniconsumpti 8unt,iIl8o>'A <^t^ <2^ cofuwnmationeai sxcuU {Matth, xxvni, 26^ sis illispermanentibusqui in anterioribusdiebusin medio prsparati constabant. Quo facto, populi in circuitu manentes, fnmum a longe cernentes, hostes adesseputantesytimueruntvalde: seddiligcntius rei veritatem perscrutantes, contumaciam nonnullorum probaverunt essemultatam. Capiivorum liberationem procurat» 66. Nec silendum arbitramur quia cum quodam tempore gens Nordalbingorum plurimum deliquisset quorumdellctumhujusmodi erat, videlicet cumnon- nulli miseri captivi de Christianis, qui apud barbaros afQigebantur, inde efTugerent, et adChristianosve- nirent ad prsedictos Nordalbingos, qui proximi no- scuntur esse paganis ; ipsi eos capiebant,et in vin- Tanta prosperitate et gaudio inier illud perfecit, ul quidam cum eo comitantes dioerent, iMinqiMia se ia vita sua tam bonum et tam suave iter egisBe. Oleo sanat sgretos. Vanam gtariam fiigit. 67. Quanti vero oratione illias et unctione elei sanati sunt, enumerare non possamus. Hoc enim multorumassertionecomperto, certatimad eumnon soium de ipsius dioBcesi, sed etiam de longiiiqiio venire solebant JBgrotantes, medicinam ab eo salu|is poscentes. Ipse tamen hasc omnia semper ocealtart maluit quam vulgari. Nempecum dehcfjusmodivir- tutum signis aliquando coram eo flepet senno, ipse cuidam suo dixit familiari : 8i dignus essem apud Deum meum, rogarem quatenus unum mibi cooce- culis ponebant: quorum alios iterum paganis ven- « deret signum, videlicet ut de mesua gratia faeepet debant, alios suo mancipabant scrvitio, aut aliis bonum hominem. Christianis venundabant. Cum igitur hoc domno innotuisset episcopo, et de hac re nimium anxius esset, quod in sua diascesi tantum ncfas contigis- set ; sed qualiter id emendari potuissct, non satis ratione coiiigebat : quoniam in hoc nefandisbimo Bcelere erant plurimi irretiti, qui potentes apud eos et nobiles habebantur. Deniquo cum de hac re nimium esset anxius, quadam nocte divina ei apparuit consolatio. Videbatur namque illi, quod Dominus Jesus esset in praesenli saeculo, sicut olim fuit, quando suae praesentiae doctrinam et exempla populis praedicabat : visumque est ei^ quod csset cum multitudine fidelium, et quod ipse domnus episcopus cum co in eodem esset Martyr toia viia, Affecius dysenieria, Tristaiur o^ martyrium sihi pra^epiufn, 68. Praeterea cum talis ei esset vita, in iDilrmi* tate tamen corporis proprii peneassidue laborabat. Omnisquippe vita ejus fere martyrium fuit, quippe in laboribuspiurimisinfradioecesim propnara,pro- pter incursiones et depraedationes barbaromm, nec- non et contradictioncs malignantium insuper et cruciatione propria, quam sibi ipse in corpore euo pro amore Christi nunquam cessavit inducere.Sed quid facimuB, qui post tot duloia et salubria iUud cogimur referre, quod sine nostro luclu non vale* mus explicare? Nam aetatis swe anao sexageeimo quarto,episcopatus vero trigesimo quarto, gravi cce- itinere laetus et gaudens : ct ut ipsi videbatur, ^ pit corporis morbo laborare, dysenteria sciHcet jugi, qua cum per multos dies, meDsibua videlleet quatuor et amp1ius,acriterIaboraret, et se ad mor- tem urgcri sentiret, somper Deo gratias agetmt, minoremque ipsum iaboremesse dicebat,quamstta mererotur iniquitas ; illud beati Job saepius decan- tans : Si bona suscepimus de manu Dei, guare mala non suscipiamus ? {Job iti, 40.) Tamen se propter supradictas visiones martyrio potius quam taliiniir- mitate credcbat consummari, tristis admodumfiic- tus, sibimetipsi et pecoatis suis ccBpit reputare, qnod quaai spe certissima sua esset culpa defraudatuSy illud Psalmigraphi saepius decantaas:/t»/m es, Do- minCy et rectum judicium tuum {Psal. cxvuiy 137). Quem videlicct mmrorem cum 8uofldelisaimo(a)di« erat in omnibus contumacibus terror divinilus illatus, et ereptio flebat oppressorum, et quies ma- gna in omnibus, ita nihil contrarietatis in ipso videretur esse itinere. Post haoc itaque visionem conflrmatus, ad praedictum populum suum ipse para- vit perfectionem, ea videlicet voluntatc^ut et mise- ros qui irrationabiliter servituli addicti fuerant et venditi, quoquo pacto liberaret ; et ne in posterum aliquis tantum malum committere audcrct,cum Do- mini gratia prohiberet. In qua profectione tantam illi Dominus gratiam concessit, tantumque auctori- tatis ejus contumacibus terrorem incussit, ut licet essent nobiles et mele potentes, nullus tamcn illorum suoimperio auderot contradicere : sed quaercbantur miscri ubicunque venditi fuerant : et donati liber- ]) scipulo, qui ei consciu8,quaerendorevelaret;eteum tate, dimitlcbantur, ut irent quocunquc vellent.In- super ne ulla fraus in futurum pro eadem reobten- derctur, convcntionem talcm fecereunt,ut non jura- mento ncc testibus se ullus eorum,qui in pracdicta rapacitate maculatifuerant,defcnderet ; scdjudicio omnipotentis Dei se committeret, aut ipse^ qui pro tali scelere impetebatur, aut certe captivus quem alius impetebat.Hoc ergo facto in ipso itinere Do- minus veraciter exhibuit, quod Cdelibus pollicitus est, dicens : Ecce cgo voliscum sum omnibus dtebus ipse consolari intentius studuisset,dicens,quodnon ei promissum fuisset, ut gladio trucidaretur aut igne cremaretur, aut in aquanecaretur; sed ut cum corona martyriiad Dominum veuiredebcret; nulla- tenustamen consolationem recipere potuiLDeiuque cum saepius de eadem re cum discipulosuo,qui ei conscius penein omnibua fuit, coUoqueretur; etsuia- mopere eum consolari voluisset, ad memoriam cjus revocare studens, quantam in Dei servitio sastiauo- rit, quantamque corporis sui pertulerit molestiam. (a)Rembertum9oilicet,hi:gu8Vitffiscriptorcm,utiexplicatAdamusin lib. i, cap. 3i, 1000 VITA. 1010 ••t quod etiftm ipea inflrmitas novissima gravis ni- A cebat. Illucedcente vero jam dictas festivitatie die, mtum et diuturaa etsatis ipsi pro martyrio reputari poiuisset ; ipse tamen nullo modo consolationem recipiens, sed in supradicto manebat moerore. A Deo conforUUur, Privilegia sibi concessa describi eurat, exsecuHonem regi commendans, 69. Unde faotum est, ut Dominus servum suum, non jftm ut prius per somnium, sed apertius conso- lari dignatus sit, quatenus tanto mcBrori suse gratiae ^rffietaret remedium.Nam oum quadam die ad mis- sam in oratono oonsistens, pro boc ipso nimium ^olHcitus esset; subito in excessum mentis raptus audivitvocem quasi vigilans, quae ipsum vebementer increpabat, quod nullatenus de Dei promissione du- bftare debuisset, quasi aliqua iniquitas Dei potuisset pietat6myinoere.Firmis8imecrede,inquit,et nulla- g tenus dubites, quia utrumque tibi Deus sua gratia faeiet, id est et peccata dimittet, pro quibus modo Bollioitus es, et omnia quae promisit, implebit. Qua eonsolatione suscepta, ipse quoque consolabatur se- metipsum. Bt exinde sollicitius quaeque in dicBcesi Bua procurando coepit disponere : insuper privilegia apoetolioffi sedis^ que erant de legatione ejus facta, in multis lib^llis jussit describere, et pcr omnes pene domini Ludovici regis episcopos destinare (a). Ipsi quoque regi Ludovico, filioque ejus aequivoco, hoo ipsura dirigens, addens et sui nominis litteras, ' quibUs pOstuIavit, ut baec in memoriam baberent, simnl etiam, prout dictaret res, adjutorio essent : quatenue legatio ipsa, Dei auxiliante gratia, et ipsis nk^uvantibus, fructificare et crescere in gentibus potuisset. Optat mori die Purificationis beatas Marix, in cujus vigilia trei cereos accendi jubet, In die festo missis pro se dietis, mtssdon publicam exspectat jejunus, 70. Porro cum jam per tres menses continuos prndicta laboraret infirmitate,etEpiphaniaDomini transiBset, optare coepit, quatenus eum in Purifica- tio&e sonctaa Mario ad Domini gratiam transire lice- ret. Qoa ergo festivitate appropinquante^ praecepit eiero et pauperibus convivium praeparare, ut in ipso flaftctissimo die epularentur. Jussit etiam ut tres flerent cerei magni ex sua speciali cera. Quibus fa- ctis, in i|)da vigilia prasdict® festivitatis fecit eos anie se ferri, et nnum ante altare sanctae Mariae ac- cendere preecepit, alterum vero ante altare sancti pro eo missas, sicut quotidio soliti fuerant, cuncti qui adfuere sacerdotes, cclebrarunt. Ipse vero ordi- nare coepit, qualiter ad populum ileret sermo, asse- rens se nihil eodem die gusitaturum^ donec publica finiretur missa. Qua fmita, cum parumper come- disset et bibisset, per omnem diem studiosius suos commonere, et ad Domini servitium accendere stu- duit, nunc communiter, nunc sigillatim quemque, prout poterat, ad divinum animans servitium^ maxime tamen ejus cura et sollicitudo fuit de sua legatione ad gentes. Noctem quoque sequentem in talibus admonitionibus perduxit continuam. Litaniis dictis^ post missas vialicum recipit, Ingemi- nat preces pro se et pro aliis. Moritur, 71. Fratres vero qui aderant, cum litaniam face- rent,et psalmos ex more pro ejus exitu decantarent, admonuit ipse, ut etiara hymnum ad laudem Dei compositum, id est Te Deum laudamuSf pariter can- tarent : fidem quoque catholicam a beato Athanasio compositam. Mane vero facto omnibus qui aderant^ sacerdotibus sacra solemnia missarum pro eo cele- brantibus, Dominici corporis et sanguinis commu- nione percepta, elevatis manibus precabatur, ut quicunque in eum quoquomodo peccasset, divina ei hoc pietas dimitteret. Deinde versiculos istos coepit frequentius repetere. Secuhdum miseric^rdiam tuam memento mei tu, propter bonitatem tuam, Domine ; et : Deus, propilius esto mihi peccatori ; et : In manus tvas, Domine, commendo spiritum meum, Cum haec p ipse saepius repeteret, et frequenti anhelitu jam ea frequentare non valeret ; cuidam fratri praecepit ut haec eadem vice illius frequentando cantaret. Sicque oculis in ccelum intentis, Domini gratiae commen- datum spiritum exhalavit (6). ,Lugent omnes. Epilogus ejus elogii. 72. Cujus corpore ex more curato, feretroque im- posito,cum ad ecclesiam deferretur,iterari visus est luctus omnium, et vox una plangentium, maxime tamen clericorum, orphanorum, viduarum, pupillo- rum et iodigentium. Quamvis enim de illius salute non sit dubitandum, quis religiosorum aut fidelium se a fletu continere poterit, cum ille nos desolatos reliquerit, in quo solo pene omnium antiquorum vigebant exempla sanctorum? Siquidem, ut ab ipso Petri, tertium ante altare sancLi Joannis Baptistae, D electorumomniumcapiteincipiamus^Cbristummo- optans ut ipsi eum de corpore susciperent egredien- tem, qui in supradicta visione olim ejus fuerant ductores. Caeterum praedicta infirmitate ita erat fa- tigatus et attritus, ut pene jam in corpore ejus nihii remaneret, exceptis ossibus nervis ligatis, et corio tectis. Attamen ipse semper in Domini laude se exer- (a) Huc spectare videtur Anscharii epistolain fine hujus Vitae relata, qua haec privilegia episcopis Ger- manicis commendavit. (b) « Obiit anno Domini 865, indict. xiii, qui est Luthewici secundi vicesimus sextus, sepulluscjue est iu basilica sancti Petri ante altare jsaucla! Dei geni- pem inops ipse secutus est, cum apostolis omnia dereliquit, et cum sancto Joanne Baptista primaevum tempus a turbarum frcquentia remotum ducens, monasterii solitudinem expetiit : vidclicet cum temporis processu quotidianoprofectu excrevisset, et de virtute in virtutem ivisset, vas electionis ad tricis Mariffi, » inquit Adamus in lib. i, cap. 31. AI- bertus Stadensis et Chronicon Saxonicum eumdem annum signant : « Sedit omnes annos triginta qua- tuor, cujus depositio summa veneratione colitur iii Non. Februarii, » ex Adamo. 1011 ANSCHARII HAMBURGBNSIS EPISCOPI VITA. «013 portandumChrislinomencoramgentibuscumbeato A ®^ nuditate : prffiter illa quae extrinBecus aunt, ins- apostolo Paulo deputatus; pascendarum Ghristi ovium postmodum curam cum principe apostolorum Petro suscepit : in quo regimine qualem se quan- tumque exhibuerit, hoc vel maxime probare videtur, quod inter coelum et terram medius, inter Deum et proximum sequester, nunc divinae visioni et coBlesti- bus revelationibus intererat, nunccommissorum sibi actos et vitam disponebat : ad quas active et contem- plative geminas alas ideo ipse sufnciebat,quia cum mundicordes soli juxta Evangeliorum fldem Domi- num credantur visuri,ipsevirgo ab eo electus,cum sancto apostolo et evangelista Joanne, et mente et corpore virgo in svum permansit ; et tanta insuper ad cunctos charitate tenebatur,ut cum beato proto- tantia ejus quotidiana, sollicitodo omnium Ecclesia- rum. Quis infirmabatur, et ipse non fuit inBrmos? quis scandalizabator, et ipse non urebatur ?Qoi ergo tot ac tantis est pro Domino et corporis adversitati- bus, et animi sstibus excoctus, quomodo martyr esse jure negabitur? Nam si sola vita per passionem terminata martyrio deputaretur, nequaquam sanc- tum evangelistam Joannem calicem suom Dominus bibiturum esse testaretur, quem minime vitam mar- tyrio flnivisse scimus.Proinde si illum joxta domini- cam sententiam inter martyrum numerum ascriben- dum esse non dubitamus, de eo quoqoe, qoem prs- misimus,sanctoplaneac beato admodom viro omni- no ambigere non debemos. Martyr enim foit, qoia martyre Stephano etiam oraret pro suis persecutori- *» juxta Apostolum et ipsi mundus et ille mundo cruci- 1 A% %fl • *1Y* *V** J^ O A ^M A Jt*fl **J ^*l-1*a M m bus. 0 vere.beatum et omni laudis prfficonio dignis* simum virum, quem talem ac tantum imitari, quem solum plurimorum, tot simul habere virtutes conti- git 1 qui mente sanctus et corpore castus, cum vir- ginibus agnum, quocunque ierit, sequetur : qui sem- per in oonfessione Ghristi perseverans gloriosum admodom inter confessores locum habebit : qui in sublimi illa cum apostolis Judicum sede in regene- ratione sessurus est, ac mundum, quem contemp* serat, judicaturus^ et cum martyribus justitise co- ronam et palmam martyrii adepturus. Martyr quomodo. 73. Martyrii duo genera esse constat, unum in pace Ecolesiffi occultum,alterum persecutionis arti- fixus erat. Martyr fuit, quia inter diaboli tentamenta, inter carnis illecebras, inter persequentas paganos, inter obsistentes Ghristianos semper imperterriios, et immobilis, et invictus in Ghristi confessione usque ad exitum vitae permansit. Martyr fuit, quia dom ixipTup testis dicator, ipse divini semper verbi, et Ghristiferi nominis exstitit testis. Qua in re nemo miretur eum ad hoc, quod summo ipse desiderio optabat, ct sibi repromissum putabat, martyrium non pervenisse ; quia nec hoc sib^ poUicitum joxla hujus nominis interpretationem probator. Et oerte poterat in accepto corporis martyrio aliqoa forte soffi menti elatio subrepere : quod ut caveretor, hoc divina prudentia et spopondit et concessit ; videlicei ot meritis sois nihil minoeretur, et humilitaii, qo» culo ingroente manifestum : utrumque voluntaie ^ omnium est custos virtutum, provideretor. tenoit ; ad alterom elTecto pervenit. Quia enim quo- tidie semper lacrymas, vigilias, jejunia, carnis ma- cerationem,et desideriorum oarnalium mortificatio- nem in ara cordis Deo mactabat,martyrium profecto, qood paois tempore non potoit, voto consecutus est. Quia vero ad apertum corporis martyrium persecu- toris sibi animus non defuit, quod opere minus po- tuit, volontate adeptus est. Quamvis hoc quoque mar- tyrium opere eum habuisse omnino negare nequea- mus, si tantos e^jus pro Domino labores juxta Apo- stolum attendamus, in itineribus sepe, periculis fluminum, periculis latronum, periculis ex ge- nere, periculis ex gentibus, periculis in civitate, periculis in solitudine, periculis in mari, periculis 74. Quocirca, quia jam ex his que superios com- memoravimos, claret quant» vir iste sanctitatis, quanti apud Deum meriti fuerit ; restat ut sicot ipse Ghristi imitator in omnibus fuii, sio nos quoque eJDS imitatores esse studeamos. Sic quippe fieri quibit, ut et ipse semper usque ad consummationem secoli nobiscum vivere possit in terris,einon post prssentb vitae transcursum cum eo in ccelis vivere mereamur. Vivet namque nobiscum in terris, si eum vits san- ctitas et doctrinse recordatio nobis repraeseniat : vivemus nos cum ipso in coelis, si ejus exempla se- quentes, ad eum semper toto desiderio et tota viriute tendamus, ad quem nos ille prfficessii Jesum Ghri- stum Dominum nostrum, qui cum Patre et Spiritu in falsis fratribos : in labore et srumna^ in vigiliis D sancto vivit et regnat Deus per omnia sfficola sffico- moliis» in fame et siii, in jejoniis moltis, in frigore lorum. Amen. 1013 ANSGHARII HAMBURGENS. EPISG. DE VITA ET MIRACULIS S. WILLEHADI. 1014 VITA SAIVCTI WILLEHADI EPISCOPI BREMENSIS PRIHI, Auctore sancto Anschario. (Mabill. Annal. Bened. tome IV.) PROLOGUS AUCTORIS (a). A Gum Banctorum laudes et actus religiosa fide- lium depromit affectio, Chrislum profecto in eis praedicare, Christum nititur glorificare.Ipsius enim facti sunt virtute victores, cujus gratia probati fue- rant in bona conversatione fideles. Gratia namque Dei secundum Apostolum sunt sancti quod sunt.Et quia gratia ipsius semper est bona,per hanc quoque fiunt homines voluntatis bons. Ipsa quoque Dei flt gratia, ut ipsa bona voluntas qus jam coepit esse, augeatur in bono : et ita crescendo multiplicetur, quo poBsit justus quilibet divina implere mandata ; qua voluerit, plene perfecteque voluerit. Laudandi itaque sunt sancti propter bona merita ipsorum, quinimo magis in eis Christus est laudandu8,cujus gratia perceperunt, ut boni ac sancti flerint. Qusb g tamen laudis prsconia cum multis in hac vita pie religioaeque viventibus fldelium devotione merito impertiantur ; melius tamen ac rationabilius post bene peractam ac feliciterconsummatamhujussse- culi periculosissimam vitam sanctis exhibentur ho- minibus.Quia tunc potissimum sanctltatem cujus- que convenit extollere ac prsdicare.quando nec qui laudatur elatione tentari,nec laudans adulatione po- terit notari.Unde et mos sancts Ecclesiffi justissimus ' inolevit, ut sanctorum qui in hac vita miraculis et fldei devotione ac bonorum operum perfectione clari acIaudabilesexstiterunt,posteorum discessum con- versatio ac religiositas describatur : ut posteri ha- beant in quo exemplum virtutis imitentur^habeant etiam in quo gratiam divinae miserationis contuean- ^ tur : nec desperent se posse qu® forte impossibilia videbanturyCum haic in illis cernant impleta, quse- que, ut ipsi, fragili hic carne circumdati, mira at- que eximia divina adjuti gratia perpetrarunt. Cum vero hsc a fldelibus cunctis Jure impendenda sint sanctis, illius videlicet supern® patris beatissimis civibus; diligentius tamen hoc unusquisque illis exhibere debebit, quorum patrociniis specialius se (a) Philippus Gaesar hinc numerat caput primum, eamdemque capitulorum seriem producit usque ad finem libri de Miraculis. tutari atque adjuvari nempe indubitanter atque fide. liter credit.Unde ct nos beati patris nostriWilehadi, primi Bremensis Ecclcsiae episcopi, religiosam ct in omnibus Dco devotam dignum uximus conscribere vitam : quo triumphum virtutis ejus enarrantes, et divinam praedicemus in eo gloriam, et exemplum sanctitatis ejus ad imitandum aliis proponamus. CAPUT PRIMUM. he patria ejtis, et quid in ea egerit. Fuit itaque vir venerabilis de gente Anglorum ex Nordhumbris, nomine Wilehadus, qui ab infantia sacris eruditus litteris ac spiritalibus instructus dis- ciplini9,studiose in Dei coepit culturavivere,etjeju- niis, vigiliis atquo obeecrationibus die noctuque in- tentus,in Dei omnipotentis servitio devotus exstitit : fueruntque ejus acla cunctis illic habitantibus,sicut honesta et bona,ita quoque amabilia et laudabilia. Quique etiam succedente aetate, cunctorum favore per electionis gratiam,ibidem ad honorem est pro- vectus sacerdotalem : quod ille sanctitalis merito, ac praecipuis bonorum operum exercitiis magis ac magis semper exornare atque augmentare studebat. Deniquc accepta consecratione presbyterii, audivit quod Fresones atque Saxones populi hactenus in- creduli atque pagani,relicta idolorum cultura, fidei catholic® quodammodo jam coepissent ambire mi- nistcria,ac baptismi sacramento xetustatis cuperent maculis emundari. Hoc itaque audito, magno vir Dei replctus cst gaudio : et intimo succensus amore inhiantcr quajrcre CGepit,quaIiter pro Dei amoreil- las in partes sese transferret.Bt quia divino instin- ctus Spiritu scrvus Dei hnjuscemodi zelo de die in diem exardescebat, non potuit lucerna accensa la- tere sub modio in tenebris ; sed posita est super candelabrum, ut luceret palam omnibus, qui vel tunc vel futuri erant in domo Domini.Accessitergo ad regem qui tunc temporis in gente Anglorum do- minabatur,nomineAIachrat(6),etquoadDominie8set {b) Rectius quam apud Joannem a Leidis Alachart, apud Surium corru[)tOi4/a^/iiw/ttm. IsapudTurgotum in lib. II de Ecclesia Dunelmensi, cap. 4, et apud ms ANSCHARII HAMBURGENSIS EPISGOPI 1(M Bervitium zelo accensus, illi lacrymaibliter intima- A subsidii sperare solatium. Quo audito geQS fera et vvt, petivitque ut ejus permissu atque licentia ad prsdicandum verbum Domini patrias jam prsdictas sibi a4ire licerei.Qut comperta ejus sanctissimavo' luntate, coavocato ad se episcoporum aliorumque Dei servorum non minimo conventu, coram omni- bus ejus ferventissimam insinuavit devotioncm,om- niumque pari consensu (quippe quia et cunctis jam- pridem ejusdem beati viri probabilis sanctitas fuit) eum supernae commendatum gratis ad pr«dictalo- ca causa prsBdicandi verbum Domini destlnavit. CAPUT II. Quomodo in Fresiam venerit, el quomodo res ei pro- cedere ibi casperit, Quam ille peregrinationem libentissimo susci piens idololatriis nimium dedita^ in ira magna pariter omnes excitati,stridebant dentibua in eum,diceiites, non debere profanum longius viyere ; imo reum esse morti8,qui tam sacrilega contra deos suos in- victissimos proferrepraesumpsisscteloquia. Quidam tamen inter eos saniori consilio suadebant csteris, dicentes.ignotam sibi hanc esse religionis normam» utrum ex divina sit voluntate proposita ; virum quo- que ipsum nuiii prorsus obnoxium crimiQi,qua de re ned oportere eum tam dubia nece perire, verum magis mittendame3sesortem(c},quo demonstraretur coelitus^an dignus esset interitu : sin alias utdimit- terent eum libcrum, et ipsi in nulio pcBnitus noxii probarentur. Factum est ergo uti persuaserant, ac . _ . ^. j * j- ^ * T> secundummorem eentiliummissaestsorssupereo, animo, quantocius mare quod erat adjacenstrans- B . . j , . . ^ .^ ... ,. . vivere an mori debuisset. Gubernante itaque divina meavit, venitque in Fresiam ad locum qui dicitur Docyncyrea (a), quod est in pago Hostracha ; ubi et domnus BoniFacius episcopus jam olim martyrio co- ronatus fueraUIbi ergo cum per prsBdicationem me- morati martyris multi antea ad fidem instructi fue- rant,cum magno ab eis est honore susceptus : ibi* que docens ea quae Dei sunt,multo tempore habita- vit.Nam et plurimi nobilium infantes suos ipsi ad erudiendum ibidem tradiderunt : quos ille tam ver- bo doctrinflB, quam exemplo piae conversationis ad divinum jugiter incitabat amorem, multosque er- rantes olim a fide ad veram et catholicam revocavit scientiam,seque maximum lumen supernasclaritatis eodem in loco exhibuit; gentilium quoque quam- Providentia, sors mortis super eum cadere non po- tuit.Quapropter nec noccre illi in aliquo sunt ausi : sed initoconsilio.dimiserunteum a se abireillaesum. CAPUT IV. Qtumodo plagis et gladio coesus miraculose sermius sit. Qui inde transiens venit Thrianta (d),ibiqQe dum prfedicaret verbum Domini,pIurima multitudo gen- tilium credidit,ac baptismi aacramentum pcrcepit. Quo in loco ipse diutius immorans,et non credentes instruerCjetiam credulos in via veritaiis tam verbis quam et exemplis sedulus corroborare studebat : ceeperuntque plurimi bonam vitam magistri [supple diligere], et errores gentilium odio habere, et Chri- ?!!T!!^l"^:!fi!!!l".!f!l!°T'''® pnBdioationisin- ^ ^y^^^^ ^^^^ proQtebantur religionem devotain- tentione venerari.Unde contigit ut quidam discipa- lorum ejus, divino compuncti ardore, fana in mo- structam ibidem baptizavit. CAPUT in. Quomodo oecidendus, et sorte divinitus liberatus sit, Inde vero procedens transivit fluvium Loveke^bj) venitque ad locum qui dicitUr Humarcha, ibique barbaris coepit nomen Domini preedicare.ac persua- dere, ut relicta superstitione idolorum, unius verl Dei notitiam susciperent,quo pcr sacri baptismatis ablutionem peccatorum suorum veniam promereri potuissent : dicens,in8anum esse et vanum,a lapi- dibuB auxilium petere,et a simulacris mutis et surdis Simeonem Duneknensem, de Regibus Anglorum, Alchred Moloni anno 865 in regnum Northanumbro- rum successisse meraoratur : nono aulem anno re- gni, fraude suorum primatum, exsilio imperium mu- tavisse, Hinc tempus quo Willehadus in Frisiam trajecit expendendum. (o) De oppido Docken adBurdinem amnem,dictum in Vita S. Boniracii ad annum 754.Paulo ultra Bur- dinem visitur fluvius Lavica.de qno infra.Exordium prfidieationis S. Willehadi in Frisia desumit Ada- mus ab anno martyrii S. Bonifacii, id est ab anno 754 : siquidem Willehadum tam in Frisia quam in Saxonia per annos triginia quinque hoc munus ob- iisse afflrmat. Verum serius in Gfermaniam profec- tus est WiliehaduSfUt patet ex Alchredi principatus initio, cujus assensu e patria disccssit. (6) Surius edidit fluvium Lavinca. Liudgerus epi- scopus dicitur a Carolo Magno doctor cotistilutus in gente Fresonum a6 orientale parte fluminis Labekif rem gentilium circumquaque erecta ccepissent ever- tere. et ad nihilum, prout poterant, redigere. Qao facto barbari qui adhuc forte increduii perstiteraDt, furore nimio suocensi irruerunt super eoa repeote cum impetu, volentes eos funditus interimere : ibi- que Doi famulum fustibus caesum multis admodvm plagis afFecere.Quorum etiam unu8,evaginato gladio super servum Dci irruit,coDatuseicaputab8cidere. Verum beatus vir ipso in tempore capsftm (e) cum super pagos quinquefqv4>rum hsec sunt vocabula Eug- merchij etc; qui pagus non alius videtur quam Uumarcha hic. Fluvium Laviceun seu Laubacum, D vernacule Lawers nunc vocant, etiam Joannes a Leidis in Chronici Belgici lifo. iv, cap* 7,ubi de S. Wiliehado : qui et Humarcham Hucmerk inlerpre- tatur. (c) Sortium usum Germanis maxime familiarcm fliissc docet Tacitus de Germanis,quod Adamus ad Saiones prascipue trahit. Lege Acta S. Willibrordi et S. Wilframni episcoporum. (d) Joannes a Leidis : Posthasc venit in TrenUmiam, id est Drenterlant : qui locus hodie quoque Drente dicitur, teste Philippo Gaesare. (e) Phylacteria vocant antiqui reliquiarium c collo dependens.Quanquam etiam capsa et chrismarium oodcm sensu loguntur in Vita S. W*ilfridi episcopi, ad annum 709. 1017 sanctifl reliqaife in oollo auBpeBsam babebat : cum- que iotuB ferienUe super coilum ^ub deoideret, oor- rigiam quidem capse pnecidit, ipsum vero in nullo penitus vulnerare potuit. Quo miraculo pagani ex- territi, ipsum ac socios ejus illssos abire passi sunt, neo ulterius in aliquo eis molesti esse pre- .sumpaerunt. CAPUT V. Quomodo a Carolo imperaiore Saxoniam missus sit. Post h(ec vero gloriosissimus Francorum rex Ca- rolus, qui jam multoties in gente Saxonum elabora- verat quo ad fidem Gbristians religionis converte- rentur ; sed illi adversi semper cordibus, susceptam fidem saiipius deserentes, pristinis magis implicaban- tur erroribus ; audita fama viri Dei, ad se eum ac- oersiri prscepit. Quem ad se venientem bonorifice ac reverenter suscipiens, ejus confabulationi ac doctrinffi libenter animum attendebat, probatumque sanctis moribus ac fidei non fict® constantia, misit inpartes Saxonisadpagum quidiciturWigmodia(a): quo inibi auctoritate regali et ecclesias instrueret, et populis doctrinam sanct® praedicationis impen- derct, atque viam salutis stems libere cnnctis illic babitantibus nuntiaret.Quod ille ministerium devote suscoptum ofnciosissime peregit : ac pertransiens cunctam in circuitu dioecesim, multos ad fidem Christi evangelizando convertit, ita ut in secundo anno tam Saxones, quam et Fresones in circuitu commorantes, omnes se pariter fieri promitterent Ghristianos. Hoc itaque factum est anno Incarnatio- nis Domini 780 (b), regni vero memorati principis Garoli quartodecimo, qui tamen imperiali necdum fuerat apice sublimatus, quem postea per manus re- verendissimi Leonis apostolici imperatorem Rom» consecratum, anno regni ejus tricesimo quarto, ca- . tholica Europae consistens Cbristi venerata pariter et grotulabunda suscepit Ecdesia. Si quidem impe- rialis potestas, qus post Gonstantinum piissimum Augustum apud Gr»oo8 in Gonstantinopolitana ha- otenns regnaverat sede, cum deflcientibus jam inibi viris regalis prosapie, feminea magis directione res administraretur publica ; temporibus ipsius per ele- ctionem Romani populi^ in maximo episcoporum aliorumqae Dei servorura concilio, ad Francorum translatum est dominium : quoniam et ipse eam- dem quae caput imperii fuerat, et multas alias tunc in orbe videbatur tenere provincias, ob quod et jure Caesarea dignus esset appellatic^. Pnefaio itaque regni ejus tempore servus Dei Willebadus per Wig- modiam ecclesias coepit construere, ac presbyteros super eas ordinare, qui libere populis salutis ac ba- ptismatis conferrent gratiam. « (o) Pfailippus putat esse tractum illum trans Vi- snrgim Saxonicum, qui iam Verdensem et Bremen- sem rpiscopatus babet. uoaferdiplomaCaroli Magni Bupra. {Yide Patrologim tom XCVII.) [h] Anno 780 id refert Eginbardus, qui omnium onentaliumpartium SaxoMi^ Carolo Magno occur- DB VITA ET MIRAGULIS S. WILLEHADl. 1018 A CAPUT VI. Quofnodo WidHandi persecutumm fuiferit, et quid socii ^ui passi sint^ Verum sequenti anno, instigante diabolo totiuB boni invido, quidam exstitit perversioris couBilii Widikindus, qui rebellare contra regem visusCaro- lum.multam secum Sazonum multitudinem aggre- •gavit : qui etiam unanimiter eos qui in fide C^risti stnbiles videbantur persequi acpunire; sorvosquo- que Dei per loca quaaque vagantes dispergere,atque a finibus suis effbgare coeperunt. Qua persecutione commota servum Dei contigit, secundum mandatum Domini praecipientis : Si vos persecuti fuerint in una cimtaU, fugiu in aliam (Matth. x, 15) ; de Wigmo- dia transire in Utriustn [Corb., Utristi) ; iblquecon- B scendens navim,mare circa Presiam transfretavit : sicque, opitulante Christi gratia, persecutioQem eorum evasit.Porro SaxonescrudeHtatem,quam ciroa magistrum nequiverant, in discipuloB ipms eiarde- scente ira ferventius exercuerunt. Siquidera Foloar- dum presbyterum cura Emmingo comite in pago denominato Leri, Benjamin autem in Cibfariustri, Atrebanum vero clericum in Thiatmare8gao,Gferwa- lum quoque oum sociis suis in Brema,odio norainis Cbristiani gladio peremerunt. Et ipsie qaidem ita ad regna coBlestia efftisione proprii sanguinis felioi- ter evocatis, persecutionis tamen procella diutius postmodum rebellantibu? desaevit SftX0Bii!Ht8. CAPUT VII. Quomodo, durante persecuHone, Romam profeetus sit, C et in Fresiam redierit. Quo facto vir Dei cognoscens nuUam sibi tunc temporis praedicandi opportunitatem inesse,arrepto itinere, Pippinum Langobardorum regem adiit,sio- queprosperooursuRomam pervenit: ubi consisteiis, multislacrymiset precibus ad sedem saqratissimam beati Petri apostolorum principis se eunetamque fldelium turmam sedulns ao devotus divinao com- mendabat clementia ; illos praecipue, quorum eura maxime oordi erat, ne forsan suscepta in parUbus Saxoni® Ghristianitas machinatione diabpUca tunc penitus annullaretur. Inde autem dLScedens,etcon- solatione venersLbilis papaa Adriani non modioe cor- roboratus servus Dei, gaudens repedabat in Fran- ciam. Quo itinere contigit divinam in eo etiam ope- 0 ratam fuisse virtutem. Namque minister viri Dei, vocabulo Aldo, qui alimenta procurabat magistri, quamdam habebat patenam ligfieam,quas vulgo scu- tella vocatur, quam jugiter mundam ec nitidam ad mensam ipsius coram eo ponere solitus erat,quam praBfatus minister quodam die oasu fraotaan reperit. Tempore itaque refeotionis cum eam vir Dei requi- risse od Obacrum fluvium^ ubi maxima eorum mul-' titudo in loco qui Horheim appellatur, sotita itmuto- tione baptizata dicitur : non quod omnes, sed quod ex iis multi baptismum ficle susceperint. Exstat bi:gus sucgumenti epistola Adriani paps ad Carolum Magnum ordine 80 in codioe CaroUno (Vide ibid.). 1019 ANSCBARII HAMBUUGENSIS EPISCOPI 10« reret, ministdr negligeniiam quae contigerat nequa- A quam ei celare voluit ; eed hanc fractam fuisse nar- ravit,quam illead se qualis erat statim deferri prs- cepit. Sed minister ad locum ubi jacebat rediens, qumn antea fractam reliquerat, ac si nibil unquam detrimenti babujciiyintegram reperit Quam allatam coram ipso Iffitus ac bilariB posuit, qui antea treme- bundus et pavens,iram just» correptionis pertimuit. Quod ob gratiam sancii viri coelitus factum non du- bifatur : quamvis ipse elationem fugiens magis in abscondito quam publice id fieri cupiverit.Igitur ab itinere concepto reversus, transivit ad locum qui dicitur A8ternacha(a) : ibique discipuli ejus,qui pro. ter metum persecutionis passim dispersi fuerant, ad eum sunt denuo copulati. Quos ilie benigna conso- latione refocillans, ut pro fide Cbristi constanter in n omnibus se agerent, pie admonere studuit. Quique in eodem loco duobus fere annis demoratus, elegit solitariam inclausus ducere vitam : ubi etiam non mediocriter vivens, cum lectioni atque orationi ope- ram daret, tum prflecipuescriptioni interdum deditus erat. Namque scripsit ibi Epistolas beati Pauli in uno volumine, aliaque quamplurima, qufls a succcs- soribus ipsius ob monimentum sanctae recordationis ejus servata, hactenus manent inconvulsa. Multi quoque in eodem loco exemplis ejus et monitis ad meliorem sunt vitam correcti, et ad servitium Do- mini non igpiaviter accensi. CAPUT VIII. Ordinatio sancti Willehadi in episcopum. Post haec autem iterum venerandus Domini sacer- (j doa regem adiit Carolum»qui tunc forte in cflLStello consederatSaxoniffi Eresbur^b), proponensvoluntatis sufle devotissimam in prseparatione Evangelii pacis affectionem, atque ipsius in hoc cequissimam requi- rens prfleceptionem. Qui pro consolatione laborisac prflBsidio subsequentium ejus^dedit ei in beneficium quamdam cellam in Francia, quae appellatur Ju- stina : pr«cepitque ei ut iterum pro nomine Christi cceptam repeteret parochiam. Quod ille gratanter ac (a) Id est in monasterium Asternacense,recentio- ribus Epternacensc. Adamus : « Ipse Willehadus cum LiudgeroRomamvenit,ubi8anctis8imipapaBAdriani consoIationerelevati,Liudgeru8 in montem Casinum recessit ad confessioncm sancti Benedicti; Willeha- dus in Galliam ad sepulcrum sancti repedavit Wille- brordi.Itaque biennio uterque reclusi,contemplativaB n vitae operam dabant. » Legesis Acta sancti Willi- brordi et sancti Liudgeri. (b) Eresburg^ Saxonia; oppidum ad Wiseram flu- vium, Carolo Magno frequentatum. (c) Nimirum anno 785, testante Eginhardo, qui Witikendum in Attiniaco villa Campaniae Rhemensis baptizatum fuisse tradit.*Adamus regni Caroli an- num 18 recte notat. Lege ea de re epistolam Adriani papae ad Carolum Magnum in tomo 111 Hist Franc, quae est ordine 91 inter pontificias. (d) Eumdem signat diem Carolus Magnus in diplo- raate superius adducto. Aonum vero 787 slatuere necesse esl, tum quia Willehadus ordinatusestepi- scopus post annos septem, quam in Saxoniam dire- ctus est a Carolo, ex auctons sententia infra, dire- religiose suscipienB, rursus venit Wigmodiam, et fidem Domini publice ac strenue gentibus praedica- bat. Ecclesias quoque destructas restauravit, proba- tasque personas qui populis monita salutis darent, singulis quibusque locis praeesse disposuit. Sicque ipno anno, divino ordinante instinctu, gens SauLonum fidem Cbristianitatis quam amiserat,denuo recepit. Sed et totius mali auctor incentorque perfidifle Widi- kindus eodem anno (c) regi se subdens Carolo, ba« pUsmi est gratiam consecutus, sicque ad tempus se- data sunt m8Ja,qufle illius fuerant ingesta pernicie. Post hflec vero cum omnia pacifica viderentur,et sub leni Jugo Christi Saxonum ferocia, licet ooactajam mitescerent colla; memoratus prflecellentissimus princeps in Wormatia positus civitate, servum Dei Willehadum consecrari fecit episcopum tertio Idus Julii ((f ), constituitque eum pastorem atque rectorem superWigmodiam, et Laras, etRuistri(^), etAsterga, necnon Nordendi ac Wanga : ut inibi auctoritate episcopali et praeesset populis, et, uti cceperat, do« ctrina salutari operibusque eximiis speculator desu- per intentus prodesse studeret. Sicque ipse primus in eadem dicecesi sedem obtinuit pontificalem. Quod tamen id tam diu prolongatum fuerat,quia gens cre- dulitati divinaeresistens^cum presbyteros aliquoties secum manere vix compulsa sineret, episcopati auctoritate minime regi patiebatur. Hac itaque de causa septem annis prios in eadem presbyter est demonstratus parochia ; vocatus tamen episcopus(/), et secundum quod poterat cuncta potestate praesiden- tis ordinans. Percepta vero consecratione pontifi- cali, ccepit in omnibus etiam devotus se agere, et virtutum studia quae prius exercuerat, multiplicius augmentando cumulare. CAPUT IX. Continentia ejusj et alia pia opera. Namque a primaevis temporibus magnae vir iate fuit continentiae, ac devote Domino omnipotenti ab ineunte servivit aetate. Vinum et siceram, ao onme unde inebriari potest, non bibit. Esca autem ejus ctus est autem ineunte anno 780, supra cap. 5, tum quia exacto praelaturae biennio mortuus est anno 789. (^rte hanc ordinationem Chronicon Moisacense reponit anno 787, his verbis : « Beatus Wiradus (legendum Wilhadus) ordinatus est eoiscopus in Idi- bus Juiii superWimoda,etsuperKiusieri,et Asterga, et Cara, vel Sordedi, et Wangia : et ibi docuit vcr^ bum Dei, et baptiza^nt eos in primis. » (e) Rustri, Fnsiae orientalis seu comitatus Emb- deni populi,medio sinu Jada appellato dividuntur in partes duas, e quibus qui eis Jflulam Rustri et Rus- tringi ; qui trflins Jadam Buljadae, id esttrans-Jadani» Stacuanaif Stedingii cognominantur. Asterga Tero comitatui Embdano inolusa, Ostringa yulg[o dicitnr. Lege Ubbonis Emmii librum II Rerum Frisicarum. (f) En WUlehadus ante e^iscopalem conseoratio- nem dictus est episcopus, nimirum ob episcopalia munia,pr8edicationem sciiicet,bapti8mi collationem, presbyterorum vsLriis in locis institutionem, et alia td genus. Hinc argumentum sume cur sancti com- plures, praecipue m Belgio, episcojn dicantur, qui tamen nusquam conseorati sunt episcopi. 1021 DE VITA ET MIRACULIS S. WILLEHADI. 1822 erat panis ei mel, olera et poma. Namque ab esu A carnium, a lacte et piscibus temperabat: nisi quod memoratusapostolicusAdrianuscijaminnovissimo propter valitudines, quas in oorpore tolerabat fre- quentes, quo piscem comederet praecepit: cujus aactoritati ipse obtemperans^paululum indulgentius in hac parte agere ccepit. Preterea nullus fere dies transiit,quo non sacra missarum solemnia cum ma- gno fletu ao contritione cordis celebraret. Intentus erat jugiter lectioni atque meditationi sanct» do- ctrin», psalmodis quoque pariter studiosissime in- vigilansyita ut pene quotidie psalterium, aliquando etiam duo vel tria decantaret. His itaque et aliis bonornm o~perum exercitiis vir Dei sufrultus,magnam populis in suimet ostentatione gratiam Domini pr»- tendebat : sicque doctrina ejus duplici prsBfulgebat n oraculo, dum quod prsdicabat ore, confirmabat exemplo. Pertransivit itaque in circuitu suae dioece- sis vir istebeatus, conflrmans populum Ghrisiianum qui olim baptizaius fuerat, et prffidicationis verbo multorum ad viam salutis errantium corda compun- gens. iEdiflcavit quoquo domum Dei mirse pulchri- tudinis in loco qui dicitur Brema, ubi et sedem esse oonstituit episcopalem, ac dedicavit eam Kalendis Novembris, die (a) Dominico, in honorem Domini no- stri Jesu Christi, sub invocatione sancti Petri apo- stoli. CAPUT X. Quomodo in Plexem [h) aBgrotaverit et mortuus sitj Bremx autem sepultus. Post haec vero cum studio piae intentionis cunctam p in circuiiu perlusiraret parochiam, ac docens ea quae Dei sunt plurimos in flde corroboraret, perve- nit ad locum qui dicitur Pleccateshem, ibique consi- stens, gravi coepit corporis febre vexari, et de die in diem languor crescebat fortissimus, ita ut cum eo positi discipuli illius de vita ejus ulteriore jam desperare coepissent. Quorum unus, qui beato viro forte familiarius loqui solebat, nomine Egisriki^P/it- Uppo, Egisrik], accedens ad eum, quasi deobitu ejus trepidaiione metuereni, ei lacrymabiliter ac quae- stuose innotuit ; intentans etiam plebis commissffi destitutionem admodum periculosam^ quae sub pa- storis regimine tunc tandem divino cultui parere videbantur. Noli, inquit, venerande sacerdos, quos nupm* Domino acquisisii, tam cito deserere ; noU populum vel clerumtuostudioaggregatumtam ma- D ture relinquere, ne grex adhuc infldetenellus lupo- (a) Anno proinde 780,[qui litteraDominicaliDprae- ditus erat. (6) In textu Plecateshem. Adamo in villa Pleceazzem quae sita est in Rustris, Surius edidit Bkckensee. nano looo haeret nomen Plexem. Et est ibi in Visurgi infra Aremam et novum eorum portum Fegesack se- cara navium statio, inquit Philippus Cesar. (c) Anno eodem 789, postocto aies quam Bremen- sem ecdesiam dedicaverat, supra cap. 9. Confer ca- put 1 libri de Miraoulis. Et tamen in ms. Choronico Saxonibo €|jus obitus reponitur anno 790. (d) Gorpus ejuB, inquit Adamus, Bremam deporta- rum pateat morsibus devorandus; noli nos humiles clientulos tufle sanctitatis defraudare prsesentia, ne videamur, sicut oves non habentes pastorem, erra- bundi vagari. Cui beatus vir in hec compunctus verba respondit : Noli, flli mi, me a Domini mei diu^ tius avocare conspeciu, noli mihi temporalis mole- stiam vit® quaestuosis depromere vocibus : nec hic longtus vivere appeio, nec mori periimesco ; tanium Deum meum, quem toto corde semper dilexi, cui tota intentione servivi, precari volo, ut mercedem bonse remuneraiionis, qualem ipsi placuerit, mihi pro laboribus meis clemens ac propitius conferre dignetur. Oves.autem quas mihi credidit, ipsi tuen- das committo : quia et ipse, si quid boni facere po- tui, illius potius virtute percgi. Non deeritejuscle« mentia, cujus misericordia omnis plena est terra. Pia ergo devotione vir Domini coelo semper intentus, et oraiionis suae ad Deum jugiter vota prsmitiens, sexto Idus Novembris, die Dominico (c), posi solis ortum, confessor Domini pretiosus in Ghrisii re- quievit nomine. Cujus ad exscquias plebs undique devota accurrens, patrem ac dociorem beaiissimum cum laudibus et hymnis ad sedcm devehunt Bre- mensem : ibique eum in basiliea nova (d) quam ipse aediflcaveratfCum honore ei revereniia condigna se- pultur® tradiderunt. CAPUT XL Miracula circa eum post mortem ejus, tam in sua guam altera in quum translatus est basiliea. In quo loco multis ei evideniibus persffipe demon- siraium esi signis quod isdem beatus vir vere Do- mini sit miles elecius : qu» tamen incuria et negli- gentia praetermissa, non suni alicubidescripta: licet non pauci exstiterunt qui se scisse faierentur divi- nam in eodemlocossepius^apparuissseviriuiem.Sed et in alteram ppsiea translaius ipse basilicam (e)iem- poribus successoris ipsius bons memoriae Willerici episcopi, cum inibi quamplura eiiam per divinam dicatur operaius potentiam, non sunt ab aliquo re- condita memoris,qu8e multorum asscrtioveraci pro* bat impleia miraculo. Non esi tamen occultandum silentio, quod a() gloriam beati viri divinitus pate- factum, hactenus in Bremensi conservatum manet ecclesia. Si quidem baculus hominis sancii, quem episcopali more ipse gesiare consueverat, post ob- itum ejus fldelium devotione in quadam fuerat arca repositus. Gontigit autem domum,in quahaeceadem arca degebai, subitaneo flagrare incendio, et cum tum, in basilica S. Petri quam ipse sdificavit, se- pultum est. In Chronico Saxonico eam eoclesiam vi IdusNovembris,dieDominicodedicassememoratur, (0)Huc speciant Adami haecverba ex lib. i, cap. \9 : ftum> in 8{>l¥tt«i >vel«t^breor- pore^ secum manare cogtiovissent : tM tixnerent licei vastaiam denuo inheUifltre patriam^ iu^ua sibi adesee sanelisaiini PautriB non diffidemiifiiierita Imo leeti desertaa repeterent