{चव्यमादलटछा. ५०.

041 +

$ श्रीसोमदेवसूरिषिरचितं

| (+> यरास्तखफम्‌ श्रीशवुतसागरसुरि कृतया व्याख्यया समेतम्‌ !

उत्तरशण्डम्‌

जय पुरमहाराजाश्चतमहामहोपाध्यायपण्डितदुगोप्रसाददारक- केदूरिनाथकृपाङ्गीकृतशोधनकर्मणा महामहोपाध्याय- पाण्डतरिवदन्तरामणा, सुम्बापुर वास्िपरबोपाह- पाण्डुरङ्गात्मजकाशीनाथक्षमेणा संशोधितम्‌ -- कल तच

मुम्बभ्यां निणयसागराख्ययत्राखये तद्धिपतिना मुद्राक्षररङ्पित्वा

प्राकादयं नीतम्‌

१९०२. (अख मरन्ध्य पुनसुद्रणादिविषये सर्वथा निर्णसागरसुद्रायन्राठयायिपते | | रेवाधिकारः।) |

मूल्यं २॥ रूप्यकाः `

# काव्यमाखा। |

श्रीसोमदेवसररिषिरचितं यरास्तिटकचस्पूकाव्यम्‌ | रीश्चैतसागरसूरिरतया व्याख्यया ससेतम्‌

[त चतुथं आश्वासः ` श्रीमानसति समस्तवस्तुविषयव्यापारपारंगमः पररेऽेषतमःपयोधि छृतधीर्मष्येगुणाम्मोनिषिः चान्यद्धुवनत्रयस्य पतयो यसिच्रवातोदये | जायन्ते पतिचारका इव पुरत्रयं विभ्रतः

अथातमतिमहदेवीदुविलसनं नामाश्वासमारभमाणः श्रीसोमदेवभ्यरक आदिमङ्ल निमित्त श्रीमानिदयावाह--श्रीमानित्यादि अस्ति वियते कोऽसौ श्रीमान्‌ अभ्युद- ` यनिःभेयसलक्षणा श्रीः लक््मीरवियते यख सं श्रीमान्‌ असंभवद्राधकम्रमाणत्वात्‌ श्रीम द्गवदहेन्‌ सर्वज्ञः वीतरागोऽसि विद्यते एवं श्रीमानिति जिनसेनाचार्यक्रतसहखनाममध्ये परथमं नाम गीत्वा नमस्कारमाह श्रीमान्‌ ` कथंभूतः समस्तवस्तुविषयव्यापार- ` पार्गमः समस्तानि समग्राणि तानि वस्तूनि जौवाजीवाश्रववन्धसंवरनिर्जरामो्षपुण्य- पापलक्षणा नवपदाथा इयथः, तेषां विषये व्यापारो गोचरत्वपरिजञानं तसय पारंगमः पारं माप्त: पारेऽशनेषतमःपयोधि अरोषं समग्र यत्तमोऽश्ञानं तदेव पयोधिः समुद्रोऽपर्य- न्तत्वात्‌ अश्चेषतमःपयोधिः, अशेषतमःपयोधेः पारे दूरवती पारेऽरोषतमःपयोधि पारे ` मध्येऽम्तः षष्ठया चा इत्यनेन सूप्रेण अव्ययीभावसमासः सनपुंसकजिन्ग स्यात्‌" इति वच ` नानुसकत्वम्‌ पुनः कथमूतः कृतीः छृतं पुण्यं स्रेयञचमायुनाम गोलक्षणं तसिन्‌ ` धीबुद्धि्यसय कृतधीः पू्वेजन्मोपाजिततीथकरनामेलय्थः पुनः कथंभूतः मध्ये- गणाम्भोनिधिः गुणाः अनन्तज्ञानानन्तददैनानन्तवीयौनन्तुखास्ित्ववसतुतवप्रमाणममेय- .‰ | त्वाद्य; ॒एवाम्भोनिषयः समुद्रा एकैकखानन्ततवात्‌, गुणाम्मोनिधीनां ` मध्ये 4 मध्यवती चरमदारीरप्रमाणत्वात्‌ मघ्येगुणाम्भोनिधिः अत्रापि अव्ययीमावसमासः। रिच ` ` अन्यत विशेषखस्पं तख श्रीमतो भगवतः कथयामि यसिन्‌ श्रीमति अवासोदये सति |

. सिसता समिभिरिरादभिदवैः स्ताः चित्ताः अचुबदिनदोभिः | सयो गपदादयो चख तस्मिन इनेन पदेन समवसरणस्थितो भगवान फथिनः। |

जन्तं योगनिरोधः सूचितः एतः क्मूते सयैलोकमहति सर्वेषां सोकानां ररम ||

चैति सूनितम्‌ इनः कथभते सोत्रोनसरीकृति सोभरे उन्युखा बद्ोतकणास रिव सवौक्तवक्षणं करोतीति तस्मिन्‌ |, निद्रादिभिः कतं मवतीति

करावयास

तद्धयानलिषि जातकर्मषमुषि प्राहुभवञ्जञ्योतिपि बररोक्यश्नमि दत्तयात्रकछुमि खभिस्प्रतानुष्टुमि ! यसिन्न्युति सवेलोकमहति स्तोबोन्सुलश्रीकृति | रेयोभाजनतां जनः परमगास् सच्छे वो जिनः २॥ , अहो खकीयप्रतापोद्रेकसुद्रितसमसतसमुद्र कुवल्यानन्द्रनचन्द्र, अन्यदा

केवलज्ञानादिरकष्मीप्राप्ते सति सयुवनत्रयसय पतयः दन्द्रघरणेन््रादेयः पुरोऽग्रतः | ` छत्रत्रयं बिभ्रतः आतपत्र्यं धारयन्तो जायन्ते कीटा जायन्ते प्रचारक इव | रूपरकोपमारकारः |

तद्धश्ानत्विषीत्यादि जिनो वो युष्माकं प्रिये अभ्युदयनिःप्रेयमरकषम्यथ | सात्‌ भवतु कः यस्मिजञिने जनो लोकः परं निश्चयेन भ्रेयोभाजनतां करस्याणपरम्परा. || मनतत्वमगास्रातः कथंभूते यस्िन्‌ तद्धधानव्विषि सा सर्वकर्मनिरमृदिनी \्यानवििदर्‌ || ज्योतिः श्रुतं वृत्तं वा यख तथा तस्मिन्‌ इत्यनेन पेन प्रधकवविधर्यिनार्‌ | एकलत्ववितकोविचारं शक्रष्यानद्वयसुक्तं भवति पूनः कथभूतै 1. जानक्रम्मपमुषि कल्मषं सुष्णातीति कत्मषयुदर्‌ , जात उत्पन्नधासो कल्मपरसुदरं जातकःमपभुद न्न्‌ |

$

इनेन पदेन ध्यानवबलेन कृत्वा घातितक्मचिषष्परकृतिक्षयमुक्त भगव्रने दति श्रानेन्यम्‌ | पुनः करथभूते प्राुर्भवज्योतिषि प्रादुरभवत्‌. उतयमानं ज्योतिः करैवलक्षानसक्षणं तेजो | यसय तथा तस्मिन्‌. इद्यनेन पदेन घातितसंघातघातने सनिं केवलक्नानमुरपन्नं भगतत | इति सूचितं भवति पुनः कर्थभूते तरेलोक्यक्चुमि क्षोभणं (शुष) इनद्ादीनामासनकम्प. | नम्‌, लोक्य शुप्‌ चरनं यस्मात्‌ तस्मिन्‌ इत्यनेन पेन स्वरसो धण्रानादः, [|

ज्योतिखेकि सिंहनादं = व्यन्त्ौके पटहभ्वनिः, भृवनवासिरोके दङ्कभ्वनिरभन श्नि पचिः „9 | भवति पुनः कर्थभूते दत्तयात्रकढ्मि दत्ता छता यात्रा भगवत्फैवलक्तानपृजाधं यमनं |

कपय दिष्ठ यस तस्मिन्‌ इटनेन पदेन देवागमः सूचितो भवाति पुनः कर्मत ||

एनः कर्मे जच्छुति च्यवते चति अचयुत्तसिक्नच्युति ह्यनेन पन भिहारा- |

ओकेषु वा महान्‌ परमगुरः सर्वेलोकमहान्‌ तस्मिन्‌ इत्यनेन पदेन भगवान्‌ सिद्धो बभ.

सूचितम्‌ ® इत्यनेन पदेन भगवतः परिनिषत्तकल्याण- |

समयपरतपोद्कसद्रिसमस्तसमुद | | | स्वकीयेन प्रतापोरेकेणाभिकेन | मषा 4 |.

| ञ्य

-

आश्वासः] यशसिरुकचम्पूकाव्यम्‌ |

तु वियद्रनविकासेद्रिछकङख्पहवोह्ासलाङ्ये गगनकाननप्रनोधपरधा-

विषातकौप्रसवतेशरलिधि प्रचेतःपुरकान्तारकेरताजिद्रह्तरप्रसूनसंरो हखन्दरं त्रिदिवोधानान्तरालनिरीनोन्मीरछछङ्गीर्तान्तकान्तरचि प्ि-

माचरुखर्विलासिनीरिखण्डमण्डनोत्तसविकसत्कारमीरकुघमकेसरासरा-

साभोगभङ्ञे अहर्षतिपथानुसारिदिवसलक्ष्मीपिण्डालक्तकरसप्रसाधित्तचरण-

चिहिताः समस्ताश्चत्वारो समुद्रा येन स॒ तथा तख संबोधनं यदासिलकेन कियते हे तथोक्त हे मारदत्त महाराज हे करथंभूत कुवल्यानन्दनचन्दर कुवलयस्य पुथ्वीवखयस्या- नन्द्नं हषजननं चन्द्रः तथा तस्य संबोधनं हे तथोक्त कुवख्यानायुतलनामानन्दने चन्द्रमा भवति अन्यदा तु अन्यसिन्‌ अवसरे चरणमार्गेणैव महादेवीमवनद्रारं अख्ति

मतिमहादेवीदम्य॑द्रारं अहमपि उपागतोऽस्मि इति क्रियाकारकसंबन्धः कस्मिन्‌ सति महादेवीभवनद्रारं उपागतोऽस्मि संध्याराग्महसि सति ! कथंभूते संष्यारागमहति वियद्वनविकासोदरेत्कङ्केलिपदवो्यसलर्से वियदेव वनं वियद्रूनं तस्य विकासेनोत्फुष्टनेनो दन्तः कम्पमाना: ये कङ्कटिप्टवास्तेषां उच्छसेन ल्मलसा वा अदयाकाङ्का यस्य तत्त- थोक्तं तस्मिन्‌ उक्तं च--विदधितप्रे्किताधूतचलिताकम्पिता धुते" इति तथा च-- श्रतीक्षा सल्सा द्वयोः पुनः कथंभूते गगनकाननप्रवोधप्रधाविघातकीपरसवपेदाट- विषि गगनमेव काननं त्य प्रबोधाय उदोताय प्रधाविनी शीघ्रगमनरीला सा चासौ घातकी 4 4. म्रसवपराख तिर्‌ यस तत्त- योक्त तसन्‌ पुनः कर्थभूते प्रचेतःपुरकान्तारस्मेरताजिह्यबरहमतरपसूनसंदोहन्दरे

प्रचेतसो वरणस्य यत्रं तस्य संबन्धि यत्‌ कान्तारं तख संबन्धि स्मेरताजिह्यानि विकाप्रयुणानिः अमन्दानि यानि ब्रह्मतस्प्रसूनानि पलरपुष्पाणि तेषां संदोहस्तद्रत्‌ ख॒न्दरं मनोहरं तत्तथोक्तं तसन्‌ ! पुनः कथमूते चरिदिवोयानान्तरालनिरीनो-

न्मील्छाङ्गलीलतान्तकान्तरुचि न्रिदिवः खगैस्तस्योयानं तस्यन्तराटे निखीना स्थिता या

उन्मीलम्ती विकसन्ती खङ्गली जलपिप्पली तस्या ठतान्तानि पुष्पाणि तद्रत्‌ कान्ता ` रक्तत्वेन मनोहरा रुक्‌ दीभिय॑स तत्तथोक्तं तसन्‌ पुनः कथंभूते पशिमाचर्द्यल-

विलासिनीरिखण्डमण्डनोत्तसविकसत्कारमीरङुयमकेसरासराखभोगभङ्गे

| नन तत्र तस्यच या विलासिन्यः तासां दिखण्डास्तषां `

मण्डनं यत्‌ उत्तसं सुकुटं तत्र विकसन्ति यानि कादमीरकुसुमानि केसरपुष्पाणि

सावाभोगो

तैषां केसरः किंजत्कस्तख असरालः प्रचुरो योऽ विस्तारसद्रदधज्ञो रचना यस्य `

[कव

` तत्तथोक्तं तंसिने. पुनः कथंमूते अहर्षतिपथादुसारिदिवसलक्ष्मीपिण्डालक्तकरसप्रसा- ` यितचरणमागौनिगेमयुति अद्पतिः श्रीसूर्यस्य मन्था मार्गैः अदर्पततिपथः तमनु, ` सरति धृषतो गच्छतीत्येवंसीख अदपतिपथारुसारिणी सा चासो दिवसलशक्ष्मीस्तस्याः

~ ~= ~ ~~ ~ --

आाश्ासः यरसिर्कचम्पूकाव्यम्‌।

किच्य् स्तम्बाडम्बरे अपरगिरिशिखराश्रयाश्रमावासतापसावानवितानित- जनक पाटर्पषटमरतानस्एशि पूर्वेतराकूपारतीरावतरत्तपनस्यन्दनातिथेयक्रि

~2 ०8 2 ~ ¢ ~ हि हि -8 ¬ ८94 „, = 4 | 8 <, ^ 6

ता चेद्टाविचुम्मिष्यमाणमनसिनेदव्यपयपपत्रसिन्दूरमद्रदेकरोचिषि जर सवराज्गनापयोधरमराविर्भविष्यन्मदनद्ुमकन्दलकदम्बविडस्बिनि रति्रच्छद्छृति | कृतिकुतूहख्वहर्विलासिजनसेनिकश्ुङ्गारसंगरसंमाचनोत्तरङ्गान्त- प्ल ज्कःविसतारितातिरक्तसंकेतकेतुकमनीये मिथुनचरपतङ्गरागापहारादिव

्रठजलपारख्परमरता अपरगिरिरस्ताचलस्तसख रिखरं तस्मिन्‌ आश्रयः आश्रसावासानां निवासगृहाणां तत्र ये तापसास्तेषां अवाना अंका आद्र = चन्द्रोपकीकरृताः ोषयितु मुक्ता

च्ेतरक्ताः पटाः कापयः तेषां अतानो विस्तारः तं श्राति तदुपमां धरति यत्‌ नहः तत्तथोक्तं तस्मन्‌ पुनः कथंभूते पूरवेतराकूपारतीरावतरत्तपनस्यन्दनाति ; तग्रवाराङ्करोपचारव्यतिकरे पूर्वेतराकूपारः पश्विमस- तीरे तटे अवतरन्‌ आगच्छन्‌ योऽसौ तपनस्न्दनः सूर्यरथस्तस्यातियेयक्रिया

त्र जलधिजख्देवतास्ताभिः प्रकल्पितो रचितो योऽसौ

करोच्िधि सकला ये विषयिणः कामुकास्तेषां व्यतावेदे व्ीकरणमरदेरो विजुम्भिष्यमाणं प्रसर सनसिजस्य रश्वयं कन्द्पसंपत्‌ तस पयौप्ा परिपूर्णा या पत्रसिन्दूर॒द्या ठेख- स्थत सि र्रर चिहं ता उद्रेक उत्कटता आधिक्यं तद्रदोचिः दीियस् संभ्यारागमहसस्तत्त थोष्छ कथेभूते पते

| द्रदकन्द्रपरागस्गमादिव दारि | रतपोधनोन्मुक्तरक्तचन्दनव दनादिव रमरीमकरन्दसन्दादिव नितान्तं शृणपूरपुरंधिकाधरदरे सति संध्य

~

1 1 1

धनोन्सुक्तारक्तचन्दनवन्दनादिव न्दादिव नितान्तं खोहितायति नि गार शयेन लोहितायति रक्तत्वसंगतया उपलक्षितो रागत्वं तेन रक्ञितानि विद्वमवणीनि कृतानि बरणपरपरैधीणं पाकम अधरदलानि येन संष्यारागमहसा तत्तथोक्तं तस्मिन्‌ नितान्तं नोहितायति ˆ उलेक्षयते--मिथुनचरपतङ्गाना ०० चक्रवाकीचकषवाकष

8 आश्वासः] यरस्िलकृचम्पूकाव्यम्‌ ५४ 3

जराजिद्यत्रह्मासनस्वलनसंभावनया सवेतसदवष्टम्भसंभअमादिव संको- चोदञ्चत्पुरप्रकाण्डे स्थूरनङिनखण्डे, |

अतिमात्रवारुणीसमागमादिव मन्दरगिरिरिखरजवनिकानिवेदितसवी- न॑वसरेऽपि धनधुसणारुणितमुरयुन्दरीकपोरच्छविनि वितप्यमानतपनी यतकिकाकरृतिमनोहरे सुवनान्तरपयाणकमंणि पुनदेरोनादरादिव कम- लिनीकुर्कुच्यरुप्रणामाज्ञलिकारके तमोरातिमण्डङे |

पुनरावृत्तिभयात्तदवतरणपथयुदीक्षितुमिव विनतविश्वभरावकाङदेश-

नवावस्कन्धभीतेः अधोक्षजः श्रीनारायणस्तस्य विपक्षा: शत्रवः उत्क्षीबा अतिमत्ता ग~ विता वा दानवा दै्यास्तेषामवस्कन्धः राच्रिसंबन्धिनी धारी तस्माद्धीतिर्भयं तस्याः भीते भयकारणात्‌ दितिखुतराघ्चुकलन्नपरित्राणचरित्रेणेवं दितिखतशान्रुः श्रीनारायण: तस्य कलत्रं लक्ष्मीसतस्य परित्राणं रक्षणं तस्य चरिवेणेव लक्ष्मीरक्षणाथं संकुचिता इयर्थः ` पुनश्च कस्मात्‌ संकोचिता इयाह-जराजिद्यबह्यासनस्खर्नसंभावनया जरया वार्ध क्येन जिह्मो मन्दः राक्तिदीनो योऽसौ ब्रह्मासनं ध्यानं तस्य स्खलनं सङ्गसयसय संभावना रक्षा तया हेदुमूतया स्वैतस्तदवष्टम्भसंभ्रमादिव सर्वतः सर्वदिष्ठु तदवष्टम्भः ब्रह्मणो अवष्टम्भनं वृद्धत्वात्‌ मा पतदिति संभ्रमादिव आदरादिव अयमपि उस्ेक्षालंकारः पुनश्च कसिन्‌ सति महादेवीभवनद्वारसुपागतोऽसि तमोरातिमण्डले श्रीसूर्य सति करथमूते तमोरातिमण्डले मन्द्रगिरिदिखरजवनिकानिवेदितसवोनवसरे मन्दरगिरिरस्ता- चरस्तस्य शिखरं तदेवं जवनिका पटकुटी तया निवेदितः सूचितः सर्वेषां अनवसरो प्रस्तावो येन तत्तथोक्तं तस्िन्‌ कस्मात्‌ अनवसरः उ्परक्षते-अतिमाच्रवा- ` -रुणीसमागमादिव अतिमात्रमतिरायेन वारुणीसमागमो मद्यपानम्‌, पक्षे पिमा दिक्‌, ` तस्याः समागमादिव पुनः कर्थभूते घनघुखणारुणितसुरखन्दरीकपोक्च्छविनि ` घनं प्रचुरं॑घुखणं कादमीरजन्मकेसररसस्तेनारुणिता अव्यक्तरागीढृता यें ख॒रुन्दरीणां ` केपोटास्तेषां छविः शोभा यस्य तमोरातिमण्डलस्य तत्तथोक्तं तस्मिन्‌ पुनः कथं- ` भूते विततप्यमानतपनीयतलिकाकृतिमनोहरे वितप्यमाना ` अभितापं ब्राप्यमाण या ` तपनीयतक्िका काञ्चनकटाहिका तस्या आङृला आकारेण मनोहरस्तसिन्‌. पुनः ` कर्थभूते भुवनान्तरमयाणकर्मेणि भुंवनान्तरमपरविदेहष्षत् तन्न अयाणकर्मं यस्य तत्तथा

वनानि तेषां ङु्मलानि तान्येव अणामाञ्जकिकारकानि उक्ष पुनर्दरीनमसित्वति संभ्रमादिव अयमपि उ्ेक्षारंकारः

तस्मिन्‌ पुनः कथंभूते कमलिनीकुल्कुख्ल्पणामाज्जलिकारके 1 कमछ्नीनां ङत्मनि ` | धि ते-पुनदेशेनादरादिव

कस्मिन्‌ सति महादेवीभवनद्रारसुपागतोऽसि तिभिरनिकरे सति अन्धकार- `

2 2 7

=

१. ^ 7

खानं सबन योऽसौ वूपसतसय ये धूमाः पयौयान्तरस्तेष अल्कभूपधूमषु बहुलीमवन्ती

काव्यमासा।

रोहिणि महीरुहगहनानि भितवति दरजरचिकुरनिकुरम्बानुकारिणि तिमिरनिकरे, ` ¢

चीवरोपरागनिरतान्तःकरणेनापरगिरिशिखरान्तरविहारिणा मुनिकुमार- निंकायेन करचापलादिव परिमुषितवहरूतरपारङिसि पुनसेहतेमात्रमति- पुराणकपि्पनटीरतुल्यतामनुीव्य क्षणादुषञ्चान्तवयसि समससध्या- रागतेजसि,

सुरनदीसंमेदरेखारुचिकान्तेषु समन्ततो वियत्पयेन्तेषु, `

बहुली मवन्तीषिव योषितामरुकधूपधूमेषु, वर्यितास्विवावतसकु

देराः पृथिवी `` अवकारम्रदेशासत्र रोहन्ति प्रादुर्भवन्ति इत्येवंशीखानि तथोक्तानि

तिमिरनिकरे कस्मान्मदीरुहगहनानि भ्रितवति ¦ पुनरावृत्तिमियात्‌ श्रीभास्करः पुनरा-

गच्छति इति भयात्‌ तदवत्रणयथं श्रीसूर्यस्य आगमनमा्मे उदीक्षिठमिव उद्भूय दूय विरोकितुमिव कथेभूते तिमिरनिकरे दरजरचिकुरनिकुरम्ब्यनुकारिणि द्रमी ष्रज्रन्तः शुङ्कीभवन्तो ये चिकुराः केशास्तेषां निकुरम्ब: समूहस्तमयुकरोति तसो.

पमां धरतीत्येवंशीरं तत्तथा तस्मिन्‌ |

पुनश्च कस्मिन्‌ सति महादेवीभवनद्रारमुपागतोऽसि समस्तसंभ्यारागतेजसि सर्वैस ध्यारागमहति क्षणात्‌ मुद्रान्‌ उपशान्तवयसि सति विनष्टतारुण्ये सति मन्दतेज- सीदयर्थः कं छा पूरवमुपशान्तवयतति पुनभूयोऽपि मह्मं अत्पकाटेन अति- पुसामकपिल्पनलीलातुल्यतासयु्ीस्य अतिजरारीणमरकंटमुखशोभोपमामभ्यसय + क्थ-

भूते समस्तसंध्यारागतेजसि सुनिकुमारनिकायेन कमन्दिकुमारसमूहेन, `परिसुषितो बहरुत्रः पारङ्मा रक्तं यस्य ॒संध्यारागमहसस्तत्‌ पः तस्मिन्‌ उ्मश्चते- करन्रपछदिव हस्तपारिषवादिव कर्थभूतेन सुनिकुमारनिकायेन ` चचीवरोपरामनिरतान्तःकरणेन चीवरस्य भेरिकरक्तवचखस्य उपरागो रक्तता तस्मिन्‌ विरतं तत्परं आन्तिपमप्तं अन्तःकरणं यस्य ॒तथोक्तस्तेन पुनः कथंभूतेन अ-

ररसुषितबहरक्तरपारल्िमन्‌

क्रान्त अपर्यिरिरस्वाचलः तस्य दिखराणि तेषामन्तरेषु मध्येषु ति पयैरति ह्येवंसीरः< तथा तेन ` |

-.. पुनश्च केखु सत्सु ` मद्यदेवीभवनद्वारमुपायतोऽस्मि समन्ततः सर्वत्र वियतपर्यन्तेषु

घु वरकान्त॑घु सुरनदीसंभेदः गङ्गायमु आवल्श्योभासद्रत्‌ कान्ता मनोहरास्तेषु दिवसरोषत्वात्‌

^

दरु सतीषु कथभूताछ तमःपयोधिवीचिषु योषितामल्कानां कुन्त्यां चूणैके

[1/4

" निभितश्ुदधण्टिकास्तासा जालबदनेषु मन्थरप्रकारासिव मन्थरः मन्दगमनरूपः तख ्रका- `

आश्वासः] यशसिरकचम्पूकाव्यम्‌

वरये, स्खरितवेगाखिव कृष्णागुरुपिज्ञरितकणंपारीषु, प्रवृत्तप्रवादाखिव यु्रणरसविच्छुरितश्ररुताङेखाु, प्रसरन्तीषिव कोचनाञ्जनमर्भिषु, सि- मितायमानाखिव ° ताम्बूलङृष्णिकाद्यामङ्ताधरदरेषु, धनभावणुपगता- खिव सनामोगङिसितमृगमदपत्रभङ्गेषु, ठन्धावकाशचाखिव सान्द्रघुरमित- | नाभिङुहरेषु, पयोधरपथप्रस्थिताखिव तमाल्दरधूरिधूसरितरोमराजिनि- ` गमेषु, मन्थरमकाराखिव मेखलामणिक्िकिणीजारुवदनेषु, विहितावतारा- सिव नीरोपकतुराकोरिपु, सुक्ताफलदन्तुराखिव निमा्नितचरणनख- परम्परा, पयस्तविद्ुमवनाखिव यावकपुनरक्तकान्तिप्रमविषु पादपट्यषु

ष्विव प्रचुरतरासु संजायमानाखिव पुनः कथंभूतामु अवतंसङुबल्येष अवतंसाः यो- प्रितां कणपूराः तष कुवल्येषु इन्दीवरेषु वख्यितासिव वेष्नं प्राप्ताखिव पुनः कर्थ भूताद् हृष्णागुरुणा पिञ्नरिता वििक्ता कणैपाल्यः कर्णलतास्तास कृषणाग॒रपिन्नरितक- णेपाटीषु स्खलितवेगास्िव भप्ररय्ाखिवे निश्वसखिलय्थः पुनः करथभूतासु घुरुणरसविच्छु्रितभ्रूरतारेखासु ध्रुखणरसेन दलेन विच्चछुरिता या भ्रूरतारेखाः पिष्टी- वष्ठीरेखासा प्रृ्तप्रवाहाखिव प्रद्रृतश्चलितः प्रवाहो यासां तमःपयोधिवीचीनां ताः मर््तप्रवाहास्तासिव पुनः कर्थभूताखु लोचनाश्ननमार्गिषु नयनकनलपयेषु प्रसरन्ती. ष्विव पुनः कर्थभूताघ् तामबूलृणिकादयामिताधरदश्षठ ताम्बूलस्य या कथिका कृष्णत्वं तया कयामषितानि कृष्णीकृतानि यान्यधरदलानि तेषु सिमितायमानाखिव निश्वरीभवन्तीष्विव पुनः कथंभूता स्तनाभोगषिखितसगसदपश्रभङ्गष स्तनानामाभोगा विस्तारास्तेघ्रु लिखिता न्यस्ता ये मगमदपश्रभङ्घाः कस्तूरिकापश्रवष्टीर्चेनास्तेषु घनभावसुपग- ताखिवे काटिन्यभावं मूर्तिमत्त्वं उपगताखिवे प्ाप्ताखिव पुनः कथभूता सान्द्रसुरभितना- ` भिङुषरेषु सान्दराणि प्रचुराणि सुरभितानि सुगन्धीकृतानि यानि नाभिकुहराणि तेषु रब्धावका- ` ` शाखिव संप्रा्परवेशाखिव पुनः कथंभूता तमाल्दलशूषिधूसरितरोमराजिनिरमेषु तमा- ` | लदलानि तेषु धूषिसलया धूसरिता शैषत्ण्डुरीकृता था रोमराजयसतासां निर्ममाः नि-सरणानि तेषु पयोधरपथग्रस्थिताखिव आकादामारीषतपरस्थानाखिष पुनः करथ- ` भूता मखलामणिकिंक्रिणीजाखवदनेषु मेखलानां कटिमेखललानां मणिकिकरिण्यः रज्ञ. `

` रासिवे पुनः कर्थभूतासु नीरोपललुलकोषिषु नीकोपनां नीलमणीनां यातुखमको- ` यः पादाङ्ण़तयस्तासिव बिदहितावतारासिव छतवेशाखिव उक्तं च--षदेआदं ` तलकोटिर्मशीरो नूपुरस्तथा हिज्नीरश" इति पुनः कर्थभूताद्च नि्माभितचरणनख- ` परम्परासरु निमौर्जिता नखटधना तनृता उद्र्तिता ये चरण्नखाः पादकामाङ्कभास्ते 18

परम्परा सुक्ताफलदन्तुरासिव शौक्तिकेयदन्तसहिताखिव पुनः कथंभूता) ' द्षव

काव्यमाला।

पूर्ेदिगन्तादितस्ततो धावन्तीषु कृष्णलामुखमटिनरचिषुं तमःपयोधिवीचिषु, सवै विष्णुमयं जगदिति सत्यतां नयतीव प्रतिक्षण क्रष्णतां प्ष्णति विष्वद्रीचिभुवनेषु संजाते प्रदोषसमये ४,

तदनु कामिनीपरसाधनेष्विव यथास्ानयुपसरत्यु वनसगेषु, भ्वसितेषविव वासराश्रयोन्सुखेषु चिकिरनिकरेषु, वारवनिताखिव खवासाङ्गणभागिनीषु दादूडसमितिषु, किंतवकरित्रेषिव विमुच्यमानेषु संध्योपासनाञ्जटिपुकु-

भेमम९ ७५७४७१४

चरणप्ान्तेषु पर्स्रनिद्मवनाखिव पयैस्तानि सस्तानि विद्रमवनानि याभिः प्रवाररल्व- नानि यासास्ताखिव कथंभूतेषु पादपष्टवेषु यावक्युनरककान्तिप्रभावेषु याषकेन लक्षारसेन पुनरुक्त द्वि॒णीकृतः कान्तिप्रभावो येषां ते तथातेषु कं कुर्बतीषु तमःपयोधिवीचिषु पूरवदिगन्तात््‌ देन््रादिदिक्पर्थन्तात्‌ इतस्ततो यत्र तग्र भ्रावन्तीषु

वेगवत्‌ गमनं ऊु्वेतीघु पुनः किं कु्वैतीषु कणखमुखमलिनरचिपु रक्तिकावक्रकाठ कान्तिषु उपमाटंकारः

पुनश्च कसिन्‌ सति महादेवीभवनद्रारमुपायतोऽस्मि प्रदोषसमये रजनीमुखे संजाते सति किं कुर्वति प्रदोषसमये विष्वद्रीचिभुवनेषु विश्वगश्वतीति विश्रद्य तस्मिन्‌ विश्व ब्रीचि। िश्वग्देवयोस्न्नतो को" सर्वसिन्‌ पृरथ्वीमण्डके ्रतिक्षणं कृष्णतां पुष्णति पुष्टिं म~ यति सति पुनश्च किं कुर्वति अदोषसमये इति हदशं वचनं सलतां नयतीव इतीति किम्‌ सवै विष्णुमयं जगत्‌ एतानता किमुक्तं भवति सर्व विष्णुमयं अगदिव्यसष्यं कवेरिति भावः \ पुनश केषु सत्यं महादेवीभवनद्ररसुप वनस्गेषु बनश्वापदेषु सन्घ कं कुवत वनसृगेषु यथास्थानं यथात्मीयस्थितिसन्र उपसरतयु सत्सु कथम्‌ तदनु तल्प- शवात्‌ 1 अदोषस्य दनन्तरमिदयर्थः पुनः कथभूतेषु वनमूगेषु कामिनीग्रसाधने षे

च्छलति उद्रच्छति

आश्वासः) यशसिरकचम्पूकाव्यम्‌

ठेषु, कुयुदकुङूङेष्विव विधटमानेषु चक्रवाकमिशनेषु, य॒निद्रमदरष्विव संकोचनोचितेषु" पवकरोकखपारीपटेषु, प्रदीपककिकासिवोन्मिषन्तीषु विरहिणीनां मदनरिखिशिखायु; सरभोगिभुजिष्यागणेषिवाभिनयोन्पुखेषु द्विरदनङ्ख्षु,

समुच्छरुति पुरदेवतानां प्रासादपरिसरेषु चामरधारिणीनां रणन्म- णिमञ्ञीरमणितमनोहारिणि मृदङ्गानकरङ्ककोराहरे, खुखरीभवस्ख मथ्यमा- नेष्वर्णवार्णःस्विवाम्यणैतणैकस्वनकणनोदीर्णेन घेनुष्याणां दीषैरम्भितारवेण

करयुग्मकु्लानि तेषु कथभूतेषु विसुच्यमानेषु परितप्यमानेष् संभ्यावन्दनैषु ` समाप्तेष्विदयर्थः पुनः कथंभूते करितवक्टितरेष्निव दूतकारवख्रेष्विव यथा कितचकरि त्राणि संध्यायां मुच्यमानानि भवन्ति पुनश्च केषु सत्यु चक्रवाकमिधुनेषु किं कुव णेषु चक्रवाकमिधुनेषु पिघटमानेषु वियोगं भ्ापुवत्सु केष्िव कुमुदकुश्चरेष्विव यथा कुमुदङु्मलानि कैरवसुकुलानि विघव्यमानानि विका प्राघ्रुवन्ति विकसितानि भवन्ति पुनश्च केषु सत्सु प््ठवक्कलोकस्पारीपटेगरु पषठवकरोकाः विद्रसः तेषां खपारीपटेषु पुस्तकाचयवेषु कथभूतेषु प्रष्टवकलोकरपाटीपटेषु संकोचने संपाटने संकेतने उचिता योग्यास्तेषु केष्विव पुनि्ठमदरेष्विष यथा रात्रौ पतितायां अगसिद्क्षपणोनि संकोच प्राप्रुवन्ति पुनश्च काच सतीषु षिरहिणीनां सदनरिखिरिखासु कामाभिज्थाशशष सतीषु किं कुर्बतीषु मदंनशि- सिशिखासु उन्मिषन्तीषु उदीप्यमानासु काखिव प्रदीपकलिकाखिव यथा म्रदीपकलि- राध्रान्मिषम्ति पुनश्च केषु सत्सु दिरदनङुषेषु गजके सत्सु क्थभूतेषु दरद्‌ नकुशेषु अभिनयोन्भुखेषु अभिनयः पूर्व््ताुकरणं शिखाप्रहणं तत्र उन्मुखेषु तत्परेषु (` कैष्विव सुरभोगिमुजिष्यागणेष्विव सुरभोगिनां देवकामुक्रानां भुजिष्यागणा बेक्यासमूहा- स्तेषु यथा घुरभोगिभुजिष्यागणाः अभिनयोन्सुखाः शाय्यागमनतत्पराः भवन्ति | पुनश्च कस्मिन्‌. सति महादेवीभवनद्रारमुपागतोऽस्मि पुरदेवतानां भासाद-

परिसरेषु बैत्याल्यानां भङ्गणेष॒दज्ञानकराङ्गकोलहे दक्षाश्च आनकाश्च पटहाः `

शङ्खाश्च फम्बवस्तेषां कोकाहलो वादित्रध्वनिः तस्मिन्‌ शरद्ानकरङ्ककोलाहले सयु- ` सति कथंभूते मृदज्ञानेकशङ्खकोलाहरे चामरधारिणीनां भरकीर्णवाभिकानां रणन्तः शब्दायमाना ये मणिमश्रीरा रम्रषरितनूपुरास्तेषां मणितं रत्ति

कूजितं तद्वत्‌ मनोक्ारिणि चितताुरणिके पुनश्च केषु सत्ु। गोपुरमुखेष् नगरमतोढीदवारे ` |

सत क्षं क्ष भलष्याणां उत्तमगवां दीभैरम्भितारवेण दीव उकैखरं बूरवयापकं `

~ ~

4 ४८.

= 5. =

नविलोकनादिव पुरःसत्वरसदयगिरिशिखरान्तराखदुचरुमानेन मदनसेन्येन

` दरितिकपूरतगर्भधूरिनिकर इव, रिरःपिण्डकण्डरयनमिषोदस्तदसेन हरि.

` इसिना सुहूर्हुरुपरिविकी्यमाणकरवारिशीकरोकरागम स्व, गगनपुरभवे- | शमाचरतः खण्डपरञयुचूडामणेः पुरसादुडुपुरंधिकाभिरुदी | प्रकर इव, विभावरीवधूवदनदर्नायासीदतो निशीधिनीनाभस्यान्तराप्रा-

खेषु अण॑वाणैःखिव समुदजरेष्विव कर्थभूतेषु अणैवाणःसु मध्यमानेषु मुरारे. ` रविलोच्यमनेषु यथा अणैवार्णोसि मथ्यमानानि मुखयीभवन्ति। पुनश्च केषु सत्मु | बिम्बेषु सत्सु तारामण्डटेषु सतु किं कुर्वत्सु नक्षत्रमिम्बेषु नयनेविधयतामबतरः्स ले.

` ताम्‌ असमशरसैनिकानाम्‌ दिग्विजयं आचरितं कलुमिच्छतां वाब्छताम्‌

रान्तरालात्‌ पूवेपवैतमस्तकमध्यात्‌ उचलमानेन ससुखं गच्छता “उदश्च उ" इत्यात्मनेपदे | चन्द मित्त्वात्‌ पुनः करथभूतेन मदनरैन्यन। मिरं वेक्षिुधासूतिसाहायकेन भवेक्षितं वाञ्छितं खषासूतेशवनद्रसय साहायकं सहायतवं येन तत्तथा तेन उक्रखनमपि कस्मात्‌ कृतम्‌ उ- `

[5 सेक्षते--तदास्तराग मनविरोकनादिव तस्य सुधासूतेरासन्नतरं निकरतरं यदागम मास. `

णजे गगनपुरमवेदां आकारानगरभवेरं आचरत , परः श्रीमहादेवेसस्य चूडामणिः :

अरे समुहे इव पुन

१९ काव्यमाखा

गोपुररखेषु, ` दिग्विजममाचरितमिच्छतामसमदाररैनिकानां द्भिचन्द्न- ` तिठकेषिव नयनविषयतामवतरदु नक्षत्रनिम्बेषु, ` |

इतश्च दुश्यवनदिशि चिरमवेक्षितुधासूतिसाहायकेन तदासत्नतरागम-

सेन्येन

रदीर्यमाणलाजाज्ञलि-

नक्षश्र. `

चनगोचरलमागच्छ्॒ करथभतेषु असमरारसैनिकानां कन्दसेनासमवेतानां द्भिबन्द्‌. नतिलकेष्विव दधा संमिश्रं चन्दनं दधिचन्दनं तस्य तिलकेष्विव धिोषङेप्यिय किं कुव

` युनश्च कस्मिन्‌ सति महादेवीभवनद्वारमुपागतोऽसिमि इतश्च एकस्मिन्‌ पारम ुश्यवनदिधि ` इन््दिशायां पूर्वस्यां दिरि करिरणजाले चन्द्रमारदिमिसमूहेषठ दृष्टिपथं अवतरति गच्छति सति। किरणजारे किं क्वेति सति उव्ेक्षं संकल्पम्हति प्ाघुवति सति फिरणजाले कीदृशि रस्मि शामरदतीलाह--मदनरैन्येन दटितकररतसगमभूठिनिकर इन दिता र्पूरतरवस्ेषां भूरी तस्या निकरे इव कि कुविन मदनसेन्येन पुोऽग्रतः सत्वरं शीघ्र उदयगिरिकिख. `

द्रौनादिव पुन कर्थभूते किरणजारे हरिशङ्ि

रिदस्तिना परावणगजेन शिरः ` स्तेन दिरःपिष्डौ मलककम्भौ तयोः कमनं सजन तस्य मिषेण ,

कलार्य एकान भरणयत दं ुबीरंवारं उपरि. , ~, ^ अजल्कणास्तेषां उत्करागमे इव पुनः कथंभूते किर- चरतः कुर्वतः सण्डपर्ुचृडामणेः खण्ड

भणश्चभ्थस्य फशरर+ $ ) \ .

|

आश्वासः] यरसिरकचम्पूकाव्यम्‌ १६

रितसितदुलरूरसुखपटप्रसर इवः निजघुहृजन्मोत्सवविजम्भितस् जठराशेरुद्‌- ण्डलदरिकोत्तम्भितफेनपुज्ञोच्छरय इव, उष्णकरामितापदुःखितस्य धरणिधर्‌- ' कुडम्बिमामख रिदिरकरमदीपतेः प्रसादावलोकनोदय इव; उ्यक्षामहेति विरहिणीकपोल्पाण्डुरे पुरंदरपुरपुरंभिकासितसितचोरिणि हसितसितप- ताकाडिकाउम्बरे विडम्बितकेतकीरजःपटककान्तिनि दष्टिपथमवतरति सरखतीकटाक्षवरक्षताप्तरारे किरणजाकले, | ततः प्रथमतरमचिरदतमतङ्गजरुधिरजरजडिमानसुपनेतुमिच्छुना क- रिविरिकिशोरकेण मण्डङितिप्तटाचक्रवाकहारिणि समीपतराश्चोकतरुण- निशीथिनीनाथस चन्द्र अन्तरा मध्ये प्रसारितः तिरस्करणीकृतो योऽसौ सितदुकूल- खपटः श्क्षौमवस्ममुखपरस्तस प्रसरे विस्तारे इव पुनः कर्थभूते करिरणजाङे निजस- हत्‌ चन्द्रमाः समुद्रस्य सुहृत्‌ तस्य॒ जन्मोत्सव: तेन विजुम्भितस्योष्ठसितस्य जलराेः समुद्रस्य उहण्डा उछछठोला या लहरिः कषटठोलास्ताभिरुत्तम्मित उश्वकितः फेनपुभोच्छय इव समुद्रकफराशिसस्योच्छये इव उन्नताविव पुनः कथभूते करिरणजाङे उष्णकरः श्रीसूर्य

स्तस्याभितापस्त्रेन दुःखितस्य धरणिधरकुटुम्बिप्रामसय प्चैतकणबीजिसमूहस्य शिरिरक- `

रमहीपतेशवद्रनरेन्दरस प्रसादावरोकनोदये इव प्रसादस्य प्रसश्नीभवनस्थावरोकनं निरीक्षणं तस्योदय इव पादुभौवे इव पुनः कथंभूते किरणजाले विरहिणीकपोरपाण्डुरे विरदिणी विप्रयोगिनी स्री तस्याः कपोलवत्‌ गण्डस्थस्वत्‌ पाण्डुरे उज्ज्वले उक्तं च--“अनेकका- यव्यासङ्गा्यस्या नागच्छति भ्रियः तस्या नाम ॒सुदुःखातौ विरहोत्कम्पिता मता ॥°

पुनः कथंभूते पुरेद्रपुरपुरेभ्रिकासितसितचोरिणि पुरंदरपुरमिन्दनगरं तस्य पुरधि- काः भियस्तासां स्मितं हास्यं ईषद्धमितं तस्य सितं उज्ज्वरुत्वं तं चोरयति तिरस्करोती- त्यरवशीलं तत्तथोक्तं तस्मिन्‌. पुनः कथेभूते हसितसितपताकाषकाडम्बरे हसितस्तिरस्छृतः `

सितपताका्चकानां उज्ज्वल्वल्ञाणां आडम्बरो येन तत्तथा तस्मिन्‌ पुनः कथंभूते चि-

डम्बितकेतकीरजःपटलकान्तिनि विडम्बिता तिरस्छृता केतकीरजःपटलकान्तयैन किर.

णजाङेन तत्तथा तस्मिन्‌ पुनः कर्थभूते सरखतीकदाक्षवगक्षतासराले सरस्याः श्रुत- ` देवतायाः ये काक्षाः नेत्रपरान्तास्तेषां बलक्षता उर्ज्वकता तया असरारेऽपयैन्ते ` पुनश्च कसिन्‌ सति महादेवीभवनद्रारमुपागतोऽसि इसुदव््ठुषि चन्द्रे सति कुसुदेषु ` चश्देधियस्य ुसुदच्चरिति विग्रहे कुमुदचश्चुषः पुंस्त्वम्‌ किं क्रियमाणे कुसुदत्ठुषि `

क्षणं ुदूतैमेकं उपतकर्वमाणे सति कासादेक्षा इति चेत्‌ उच्यते--कथभूते कुसुदबष्ठुषि। |

ततस्तदनन्तरं फिरणजाके इषटिपथमवतीभे सति भथमतरं उद्यमात्रं यथा भवत्येवं अ-

` विरहतमतक्गजरभिरजलजखिमानं अचरिरकालं हता ये मतश़जास्तेषां सभिरजलस्य जजिमानं जडत्वं उपनेतुं ग्रहीतुं इच्छन रीषत यत्‌ सरा करवालं

ना इच्छता करिवैरिकिरोरकेण सिंहवाककेन मण्डकितिं कुण्ड. = ` सकन्धकेसरमण्डलं तत्‌. हरति तिरस्करोति तदुपमां भति `

योगिदोषषीनामपररषु रागसकमादिव पितामहमोदि

श्‌ दीततः रक्तलं यस्य तथा तसन्‌ पुनः करथभूत

१४ काव्यमारा।

पहवरुचि कपिदङघुमस्वकघुन्दरे कुसुम्भांशुक? म्बिनि धूर्जरिजटाज्योतिरमन्दमन्दाकि निकेतकेतुरक्ता्चलकङ्तिकटधौतकलरारक्ष्मीरिदहि रोहि गङ्तिजतुरसारुणिताङ्गनिमाणे क्षणटुपतक्माणे, पुनरनति कटगतगगनापगातजगसंगमादिव मनसिजोत्पवप्रसाभितसितातपत्नरो मनोहर

व्यर्व्ीरः तथा तस्मिन्‌ पुनः कथंभूते समीपतरारोकतरुण परतरा अथौत्‌ चन्द्रस्य निकटवर्तिनो . ये अदोकानां तरुणपष्ठवाः प्रयः

परशः स्यावः धूसरारुणः पाण्डररक्तो योऽसौ कुदमसबक तद्वत्‌ खन्दरो मनोहरस्तस्मिन्‌ पुनः कथंभूते कुुम्भा्टक हैतगोरीपयोधरवषिशम्बिनि इम्भन रागद्रेण उपलक्षितं यदकं ूष्मवरन्नं तेन पिहित आदृतो योऽसौ गोरीपयोधरः तं विडम्बयति तिरस्करोति इत्येवंसीखः तथा तस्मन्‌ पुनः कर्थभूते धूञरिजटाज्यो तिरमन्दमन्दाकिनीडिण्डीरपिण्डहदयेगमे धूः भीमहादेवस्य जटाज्योतिभिरमन्दः भशरो योऽसौ मन्दाकिनीडिण्डीरपिण्डः गङ्ानदीफेनपिण्डसतद्वत्‌ हृदयंगमे मनोहरे मनाप्रक्त 9 इन्दः पूतैदिक्लामी तस्य निकेतः आसादसत्र ये केतवो भ्वजास्तेषां रक्ताश्रलैः

कुम्पलानि तदत्‌ `

आश्वासः) यशक्िलक चम्पूकाव्यम्‌ १९

खिख्जगद्धामधवरनदुधाकुम्भे, रतिविनोदविचोपदेरिनि, मदनरदिमदो- दीपनपिण्डे, सुर्तश्रमाम्भःकणट्ण्ठिनि, पौरोमीविरासदर्पणे, कमेण नसु- चिरिपुदिगन्तपवेतानां पादखलाङ्कलीषु नसमणिभूयमुपगम्य संविश्य मेख- खास नायकमणिगणितिमनुभूयोपकण्ठदेशेषु कुण्डर्मणिश्चियमाभ्चिल्य रिरःश्रेणिषु शिखण्डमण्डनमणिमावं को नु खट सकरञुवनोपकारबद्धक- क्षाणमेकान्तसितिबदेरेभिरचङैः सद संगमक्रम इति विचिन्येवानवरतमु- द्याचलाग्रसरसः करदं इवाकाशदेशनिश्रेणिखयेुषि कषद चक्षुषि,

तत्र क्षिप्तमिति भावः पुनः कर्थभूते निखिलजगद्धामधवलनसुधाङ्कम्भे निखिरं यज- गत्‌ तदेव धाम प्रासादस्तस्य धवलने सधाङ़म्भः भ्रेतद्रव्यकवलः वूरणकुम्भ इत्यर्थससिन्‌ पुनः कर्थभूते रतिविनोदविदयोपदेशिनि रतेयी विनोदविदया कीडाविज्ञानं तासुपदेदायतीत्येव- शीलः तथा तस्मिन्‌ पुनः कर्थमूते मदनरदिमदोदहीपनपिण्डि मदन एव रदी हस्ती तख ` मदोदीपने पिण्डं जीवनं मद्नरदिमदोदीपनपिण्डस्तसिमिन्‌ उन्तं च--“पिण्डो बन्दे जपापुष्पे गोरे बोलेऽङ्गसिहृयोः कवके पिण्डं तु ेदरभेकदेशे जीवनायसोः बरे साने पिण्डयलावूखर्ज- यौस्तगरेऽपि पुनः कथंभूते सरतश्रमाम्भःकणद्ण्ठिनि सुरतश्रमस्य ये अम्भःकणाः तान्‌ छण्ठतीत्येवशीलः तथा तस्मिन्‌ पुनः कथंभूते पोलोमीषिलासदर्षणे पौलोमी पूनैदिक्पारदेवेनद्रमनी तस्या विकासद्पणः क्रीडाुकुरस्तस्मिन्‌। कुयुदचश्चुषि कथभूते सति। ` आकाशदेशनिभरेणि आकारएदेरे एव ॒निप्रेणिरधिरोहणी तां उपेयुषि आरूढवति गतवतीलयर्थः किं कत्वा पूर्वं निश्रेणिसुपेथिवान्‌ इति अमुना अकारेण अनवरतं विचि. न्त्येव पयीरोच्येव इतीति क्रिम्‌ जु इति विते कः खट पतिरडैः सह ` संगमक्रम एभिः प्रयक्षीमूतैः खलैहैदयाचकैः सह संगमोक्तक्रमशरेदिखय्थः केषां संगम- ^ मोऽत इत्याह-सकलभुवनोपकारबद्वकक्षाणां सकलस्य भुवनस्य समन्रसख पएृष्वीम- ` पलस्य उपकारे बद्धा कक्षा ्रीति्येसते तथा तेषाम्‌ कथभूतैरचलैः एकान्तसथितिबहरैः ` एकान्तेन सर्वेथा स्थितौ बहला स्थानप्रघुरास्ते तथा तैः कथंभूतः इसुदचक्षुः उदया. ` चलाग्रसरसः कलहंस इव यथा उद्याचलाप्रसरोवरात्‌ कलहंस उङ़ीय आकाशसुपैति ` किं त्वा पूर्वै आकादामुपेयिवान्‌ कमेण अनुक्रमेण नसुभिरिपुदिगन्तपवैतानां पादस्थला- ` हरीः नखमणिभूयसुपगम्य नसुचिरिपोः पूैदिगिनद्स्य | पर्वतास्तेषां पादस्थलाहलीषु नखमणिभूयं नखमणित्वै उपगम्य प्राप्य पुनश्च करि ` एता पूर्वम्‌ मेखला नायकमणिगणितिं संविद्य नसुचिरिपुदिगन्तपर्बतानां मेखलाञ कडि. ` गीष नायक्रमगिगणितिं मध्यमणिगणनां संविकय भ्रवि्य पुनश्च किं यैः

{

माणिक्यरोभां भुभूय रवम्‌ नमवविरिप- श्रेणिषु र, ^ वि ति ना णच शिखण्डमण्डनमणिभावि षि (त ९४.

दिगन्तस्य पूर्वदिक्मान्तस्य

कत्य पूर्वमाकाश- (५ (अ 1) 8, कुण्डः

इन कस्‌ सति महदेीमवनद्ुगतोऽसि काते गार

दनाय विरहविनाशनाय निजाज्गनालिङ्गनव्प्रतिकरादिव तखा आलि अश्टिषणं तख

१६ काव्यमाला।

विजम्भमाणाघु बारसखीष्विव पयोधिवेकानाम्‌ , उपक्रद्पितपारणा- लिव चकोरकुलकामिनीनाम्‌, उपाध्यायिकाखिव युवतिषतिकेतवानाम्‌ , = गतिनियत्रणमत्रसिद्धिष्विवामिसारिकायुजङ्गीनाम्‌ , तिभिरततिरस्कारसित- शाकाखिव भुवनलोचनमार्गाणाम्‌, अग्रतधोतातसतन्तुसंतानमन्थ- रायाममिव व्योम निर्मापयन्तीषु शिशिरकरकिरणपरम्परासु,

= प्रकटीमवति रोकान्तरादिहानुसरतो रोदिणीपतेधिरहवि | निजाङ्गनालिङ्गनव्यतिकरादिव ह्ृदयप्रतिविगम्नितस्तनतमाररसटिखितपन्र- ` स्पृहणीये, हंसांसविरमरौवरुविकासिनि, अपदसितविरहिणीकपोरुतद-

एनश्च का सती महादेवीभवनद्रारसुपागतोऽस्मि शि्िरकरकिरणपरम्परासु ` चन््रमयूलम्रणिष सतीषु ! किं कुवाणार रिशिरकरकिरणपरम्परासु बिजरम्भमाणामु ग्रस. ` रन्तीष्ु पुनः कथंभूतासु पयोधिवेखनां समुदरोर्माणां बाकसखीष्िष बाटवयस्या- खिव पुनः कर्थमूतासु चकोरङुरकामिनीनां चकोराणां जीवाजीवपक्षिणां कुलानि समू- हास्तषां कामिनीनां उपकस्वितपारणाख्िव पुनः कथेभूताखु 1 युवतिरतिकैतवानां युषतीना रतिकैतवानां संभोगकपटानां उपा्यायिकाखिव गुरुभायौखिव पुनः कथभूतामु अभिसारिकाभुजङ्गीनां परपुरुषलम्परघ्रीसर्पिणीनां गतिनियच्मणमश्नसिद्धिष्विव गतेर्ममनस्य नियच्रणं निषेधः तस्य मनच्नसिदधिष्वि पुनः कर्ेभूताखु सुवनसखोचनमागीणां जगभरयन- यनपथानां जगति स्थितप्राणिगणलोचनपद्धतीनां तिमिरतिरस्कारसितशत्यरकास्मिव ति- मिरस् चक्ूरोगसख् तिरस्कारे विनाराने सितशलाकाखिव उज्ज्वल्लाकाख्िब इ्वतीषु रिरिरकरकिरणपरम्परास व्योम आकाशं निर्मापयन्तीषु कथंभूतं ज्योम भमरत. = भतातसतनतुसंतानमन्थरायामम्‌ अतसीनामिमे आतसास्ते ते तन्तवः सूत्राणि अगूतेन भता उज्जवलीकृता ये आतसतन्तवस्तेषां संतानः आतानस्तेन मन्थरो मन्दगामी आयामो दै्यं यल व्योभ्नसत्तथोक्तम्‌ ` 5 ककष्मणि प्रकटीभवति स्फुटीभवति सति कथंभूते लाञ्छने! रोहिणीपतेः हृदयप्रतिभिभ्बि- ` तस्तनतमालरसहिखितपन्ररहणीये चन्द हदये प्रतिबिम्बितं स्थासकवत्स्थितं स्तन. तमालरसेन छिखितं यलत्रं पत्रावली तद्त्‌ सप्दणीयं मनोहरं तस्मिन्‌ कं कुर्वतो रो दहिणीपतेः लोकान्तरातपूैविदेहात्‌ इह अस्मिन्‌. भारते अनुसरतः आगच्छतः विरहबिनो. ज्नारिङ्गनन्मतिकरादिव निजा खकीया या अङ्गना रोहिणी तख न्मतिकरादिव भर्दिव उक्षा पुनः कर्थभूते खन्छने दसांसनिलमशेवलविलासिनि हंसस्य अंसः पक्षमूलं तत्र गिक यत्‌ परबलं | : त्त्‌ निकसति शोभत श्यवंशीलं ,तथा तसन्‌. पुनः करथभूते भपहसितविरहि-

| \

1461 0.6 ("` (कः 40 द, ' | 99

1

युरुषाणां कांचित्‌ विवक्षितां महतीं गुरुतां आपदं विपदं अनारभ्य अङृला उपरा

8 जआश्वासः| यश्चसिलकचम्पूकाव्यम्‌ | १७.

विलम्बमानाख्कभङ्ग; कुमुदोदरनिरीनालिकरुस्पर्धिनि, मधवन्मातज्गकर निकटमदरेखारेखे, पुधासिन्धुप्रफुछनीखम्बुजशङ्किनि, प्रसूनसबकान्त- रोदतदरितच्छदच्छायच्छुपि काज्छने,

खल्वसमानविग्रहः पुरुषाणामनारम्य काचिन्महतीमापदसुपद्याम्य- तीति मनीषयेव निजान्वयवीजसंरक्षणाय परं केषुचिन्नीचावृतगहन- परकारदेशेषु निश्टत्य सितिकुशके तमःपरडे,

भवल्छु मधुगन्धटन्धमधुपततवाधनिरुध्यमानविधुदीषितिप्रषरेषु वि~

ठछासिनायुदवप्तितवातायनविवरेषु,

[1

णीकपोलतटे विप्ररब्धघ्नीगण्डस्थटे विलम्बमानः लसमान अलकभङ्ञो येन तत्तथा

तस्मन्‌ पुनः कथभूते ऊुसुदोदरनिरीनालिकुटस्पर्थिनि छुसुदं कैरवं तस्योदरे मध्ये निटीनसुपविष्टं यदि तेन स्पते उपमां धरति इत्येवेीलं तत्तथा तस्मिन्‌ पुन कथमूतं। सघवन्भातङ्गकटनिकटमदरेखारेखे मघवान्‌ इन्द्रसस मातङ्ग एेरावणस्तस्य कटो गण्डस्थलं तस्य निकटे समीपे उपरितनभागे या मदठेखा दानरेखा तद्रत्‌ रेखा उपमा यस

` खाञ्छनसख तत्तथोक्तं तस्मिन्‌ पुनः कथंभूते खधासिन्धुप्रफुलनीलाम्बुजदाङ्किनि सधा- सिन्धो क्षीरोदसागरे भ्रफुटत्‌ विकसत्‌ नीलाम्बुजं इन्दीवरं तद्त्‌ राङ्ा उपमा विदयते यस्य तत्तथा तस्मिन्‌ पुनः कथंभूते प्रसूनस्तबकान्तरोद्गतहरितच्छदच्छया-

च्छुपि ्रसूनानामुज्ज्वल्युष्पाणां सबको गुटखञ्छस्तयान्तरे मध्ये उद्गत उत्पन्नो योऽसौ

हरितच्छदो नीरपत्रं तस छायां शोभां छुपति स्यति तदुपमां धरति तत्तथा तस्मिन्‌

पुनश्च कस्मिन्‌ सति महादेवीभवनद्रारमुपागतोऽस्ि तमःपटे सति। कथमूते तमः ` पटे परं केवलं कष्ुचत्‌ निपतेषु नीचादृतगहनप्रकारादेचेषु निभ्रलय मच्छन्नीभूय + „^

स्थितिङुशे स्थानकरणविचक्षणे नीचाश्च निम्ना आवृताश्च आवरणसरहिता गहनाश्च अवि-

= ज्ञातप्रमागाश्च पकादाश्च कदाचिदपि अप्रा्सूयौदितेजसः ते ते देशाः ्रदेासेषु। `

तमःपटलेसथितिकरणे किमर्थम्‌ निजान्वयबीजसंरक्षणाय यथा उेक्षते-इति मनीषया ` इव इेदस्या बुच्या इव इतीति. किम्‌ असमानविग्रहः महद्भिः सह युद्धं खट निश्चयेन `

पुनश्च केषु सत्यु महादेवीभवनद्रारसुपागतोऽस्मि ! विलासिनां उदवसितवाता कः ०1

1 | 1

निजविराप्तदशेनार्हकासिमिनोरथामिरवधारितविटमुधाप्रश्संकथामिः

सलु करथमूतेषु राजवीथीमण्डरेषु पोरनिकरेण नगरलोकसमूहेन समाकु न्याततेषु कैं ऊवैता पीरनिकरेण ससंभ्रमं सादरं इतस्ततो यत्र तप्र परिसर्पता समन्ताठा ` प्रता कथंभूतेन पोरनिकरेण संभोगोपकरणाहितादरेण संभोगस उपकरणानि प्य ईहसतूलपद्रहताम्बूलपटलिकाघुष्पचन्दनादीनि तेषु आहितः हृत भादरः भ्रयन्नो येन तथा तेन केवलं पोरनिकरेण समाकु राजवीथीमण्डलेष्ठु, अपि तु प्प्ा ना

र्मिनोरथामि निजानां विखासानां हावभावबिभ्रसादीनां दीनेन कामुकानां बिोकनकर | 1 अहंकारिणः सदा मनोरथा दोहदानि यासां तास्थोक्ताभिः। पुनः कथभूताभि 9 ००५२ अवधारिता वटानां कामुकानां सुधाभश्रसंकथा फलगानयोपे

वातः ताभिस्तथ 0

१८ काव्यमाा

करविरम्बितकुदुमसरसोरभदुमगेषु कसगाजीविनामापणरङ्मागेषु,

परिवतेमानकाश्मीरमर्यजागुरुपसिमिशेद्वारसारेषु सौगण्धिकानां विष

णिविस्तारेषु, 1 ससंभरममितस्ततः परिसपता संभोगोपकरणारितादरेण पोरनिकरेण +

1

लोभं गताय मधुपास्तेषां संबाधो मेलापकस्तेन निरु्यमानः आश्रियमाणो(?) विधोश्नन्द ` दीधितीनां किरणानां प्रसरो व्यापिर्यषां उदवसितवातायनविवराणां तानि तथोक्तानि तेषु | पुनश्च केषु सत्यु महादेवीभवनद्रारस॒पागतोऽसि सगाजीषिनां मालाकारिणां आप. | : णरङ्गभागेषु सतु हटयम्रभागेषु सत्छु कर्थमूतेषु आपणरङ्गभागेषु करविलम्बितकुसुम-

सरसौरभयुभगेषु करेषु करेवा विलम्बिता उ्रटिता ये कुष्ठमसरा पुष्पहारास्तेषां सौरभेण परिमलेन सभगा अतिमनोहरास्तेषु

पुनश केष सत्स महादेवीभवनद्वारसुपागतोऽस्ि सौगन्धिकानां बिपणिविसतारेषु ` गन्धद्रव्यविक्रथिणां वणिजां हध्प्रसरें सत्सु कथंभूते बिपणिविस्तारेषु परिषर्वमान- कादमीरमलयजागुरुपरिमलेदरारसारेषु कादमीरदेरो भवं कुङ्कमं कामीरम्‌, मलयपर्वते जात चन्द्नं मलयजम्‌, अगुरु गुर्‌ अगुरु छत्रिमतया लघुत्वगुणसहितं राजाहीपरनामकं लोह- संज्ञमगुरूच्यते, कारमीरमलयजागुरूणि परिवर्वमानानि पटव्यमानानि यानि कादमीरमल- यजागुरूणि तेषां परिमलोद्रारा गन्धपरादुभौवासैः सारा अतिमनोहरा ये विपणिषि सारास्ते तथा तेषु

पुनश्च केषु सत्यु महादेवीभवनद्ररमुपागतोऽस्ि राजवीथीमण्डकेषु राजमा्गसमूहेषु

मूढः समार ।कर्थभूताभिः पण्याज्गनासमितिभिः। निजविकासदश्न

ताभिः ये ये फल्गुना निरर्थकेन इच्छन्ति

| तान्‌ प्रति संभाषणं वेस्यान कुर्वन्ति तासां वेलक्षण्य क्षण्यात्‌ अर्थिन | सन्ति ति पएान्ट

ति

१. आक्नियमाणः इति स्यात्‌. `. `

<न 3 ॐअ

आश्वासः] यशसिरुकचम्पूकाव्यम्‌ १९

कुरज्क।डावनवसतिभि; पण्याज्गनासमितिभिरात्मपतिसंदिष्टषरटनाकुङिति- हदयनावधीरिक्सखीजनसंमाषणोत्तरदानसम्येन संचरता संचारिकानिका- येन समाकुकठेषु समन्ततो राजवीथीमण्डेषु,

मवृत्ताञ्च दिविसव्यापारद्वियुणितानुरागवेगवृत्ताघ नगरमिधुनानाम- नङ्गरसरहस्यगोष्ठीषु, |

निखिरुजनमनोनल्िनिसंमव सकङभुवनोखत्तिप्रजापते रतिरमण पि- ` यतमाधरामृतवषौवग्रहादकाण्डजन्मनः कशानुकणगमानिव करान्विकिर- तोऽसुष्मादुतातरविमण्डलाचन्द्रात्यमेव श॒ष्कडारःकमल्िनीवनादपि कष्ट-

संभाषणं पविदधतीयर्थः उक्तं च--“आचा्य नटे धूर्ते व्यासवेदयाचिकित्सके मायां तत्र प्रकुर्वीत माया तेरेव निर्मिता ॥" पुनः क्थभूताभिः स्मरकुरङ्कीडावनवसतिभि स्मरः कन्दैः एव कुरङ्गः ! चपलखभावत्वात्‌ मयग्रकृतित्वात्‌ तख क्रीडावनवस- तिभिः कीडायाः संबन्धिन्यो वनवसतयो वनस्थानानि ताभिः केवलं पण्याङ्गनासमि- ` तिभिः समाङुरेष्टु, अपि तु संचारिकानिकायेन दूतीसमूहेन कथभूतेन संचारिका- निकायेन आत्मपतिरसंदिष्टवटनाकुल्ितिहदयेन आत्मपतिना निजखामिना संदिष्ा उप. दिष्टा शिक्षिता या घटना मेलर्चना तया आकुछितं श्रतं हृदयं यस्य॒ संचारिकानिकायस्यं तथा तेन पुनः कथंभूतेन अवधीरितसखीसंमाषणोत्तरदानसमयेन अवधीरितः अ- नाहतः ससखीजनसंभाषणस्य परस्परभाषरणसय उत्तरदानसमयः प्रतयत्तरदानावसरो येन संचारिकानिकायेन तथा तेन करं कुर्वैता संचारिकानिकायेन संचरता विवक्षितगृह- , भ्रवेरौ कुवैता

पुनश्च का सतीषु महादेवीभवनदरारुपागतोऽस्ि नगरमिथुनानां उननीपत्तनखरीपु- ` रुषदरनद्रानां अनङ्गरसरहस्यगोष्टीष अत्ता कामरसगोप्यतत्त्ववारताखु प्रवत्ताञच कथमु. तासु दिवसव्यापारद्विगुणिताजुरागवेगवृत्ता दिवसव्यापारैः सेवाकरषिवाणिज्यादिदिननियो- ` गद्ियुधितः पुनरुक्तो योऽसौ अनुरागवेगो अञत्रिमकञेदो ओत्छुक्यं तेन उततास्तथोक्ता `

पुनश्च कस्मिन्‌ सति महादेवीभवनद्वारमुपागतोऽस्मि प्रवसितपथिकवनिताभिर्विर- `

, कन्धोत्तमनायिकाभिः इति अमुना प्रकारेण ङुुमधनुषि कन्द कामदेवे उपा- `

: कूभ्यमाने निन्दायुक्त उपालम्भवचनं प्राप्यमाणे . सति इतीति किम्‌ हे निखि- ` कुजनमनोनलिनसंभव सर्वलोकहदयकमल्ससुतन्न, हे सकलभुवनोत्पत्तिप्रजापते सक~ `

| ¦

( ` लख भुवनख प्थ्वीमण्डलसयय तत्रस्थितखरीपुरुषादिसमाने उत्पत्तेः संभवख प्रजापते ख- ` कितं $ रह्मन, हे रतिरमण हे रतिवहटम, विरदिणीजने विप्ररन्धपुरधीसमूहेः पञ्चभि `

२० ` काव्यमाडा।

तरमवस्थान्तरमुपगतवति विरहिणीजने कि पञ्चभिरपि बा

युक्तमिति प्रवसितपथिकवनिताभिरूपारभ्यमाने कुघ्ुमषनुषि;

अहमपि तदाह मनसिजातिद़ायिश्चरीरपरिकर कामिनीमुखकमसर- मधुकर ॒विभ्रमदिदृक्षयेव विलासिनीनां नयनेषु प्रतिफलन्तीभिः छाव- प्यरसपिपास्येव कपोरेषु॒विदण्ठमानाभिश्ुम्बनामिदाषथिषणयेवाधरेषु परिरफुरन्तीमिः परामषमनीषयेव सतनतटेषु वचोदृण्डया प्रवृत्तामिरमतम- रीचिदीधितिभिराज्याहुतिमिरिव संधुक्ष्यमाणमदनदहनः, रतिरहस्यवय-

मेवं आत्मनेव शुष्करारःकमलिनीवनादपि कष्टतरमवस्थान्तरसुपगतवति संति ! $ तु अमुष्मात्‌ प्रयक्चीभूतात्‌ चन्द्रात्‌ कष्टतरमवस्थासुपगतवति सति कथंभूतात्‌ अमुम्मात्‌

रात्‌ उत्पातरविमण्डलात्‌ अयं चन्द्रो भवति क्रि तु विरहिणीनां उत्पातरविमण्डलो वतेते पुनः कर्थभूतात्‌ प्रियतमाधराग्रतवषरोवग्रहात्‌ प्रियतमस्य कान्तस्य यदेधरागूतं ओष्टपानपीयुषं तस्य वर्षो दृष्टिः त्य अवग्रहः मरतिबन्धः ब्ृष्िरोधो यस्मिन्‌ चन्द्रे तथोः ततस्तस्मात्‌ उक्तं च--श्र्िवषं तद्विषातेऽवग्रहावग्रहो समौ ।' कर्थभूताद्मुष्मात्‌ अकाण्डजन्मन उत्पातोद्धवात्‌ किं कुर्वतः अमुष्मात्‌ करान्किरणान्विकफिरतः विक्षि पतः करथभूतान्‌ं कशानुकणगभीनिव अभिचूर्णसंभतमध्यप्रदेशानिव उत्पातरविमण्डला. दिव विशोषणमनुपपत्नमपि उपपन्नमेव तदाह--'अभिधेयस्यातिथ्य॑ तदनुपपमं `" -.“ -"“"" " यत्र स्युरवक्राणासुन्मादीलयर्थमुण्तं वा |

सुत्तमनांयिकानां सुखान्येव कमरानि ` तथोक्त, अहमपि महादेवीभवनद्वारमुपोगतो

मधुकरो भ्रमरः तस्म संमोभनं हे तोऽस्मि। अहं कथंभूतः

- लङ - - जी - न्क ~ -- र्कः

~

आश्वास यशसिलकचम्पूकाव्यम्‌ २१

स्याभिरिव हिथिरीक्रियमाणमानबन्धनः, प्रस्यायनदूतिकामिरिव संपाय- मानप्रियतमासमागम्‌ः, कुसुमद्रप्वेशयेसवपताकिकाभिरि सच्यमान- तदाराधनक्रमः, श्रज्गारजरधिविजस्भमाणवाल्यामिरिवे प्र्पमाणमनः- कृष्टोकः, सुरतसूत्राकर्षणसूचिभिरिव पूर्यमाणवक्षःस्थकः, प्रतीहारवे्ररुता- भिरि निवे्यमानसभाविसजेनकारः,

कोम एव निङ्चीथिन्याः प्रथमाष्टमभागेऽपरिसमाप्त एव सेवाव- सरे विज्य भरुतोष्ठासेन प्रणामावजञितमोलिमणिमकरिकामरीविपरिवि- षुपुनरुक्तपादषीरक्षितीन्सामन्तमदीपतीन्‌ अवलोकनप्रसाददानेन मत्रि

@ ¢ @ # @ @

| किमर्थ प्रवृत्ताभिः परामदीमनीषयेव स्तनस्पराबुच्येव पुन कथेभूतोऽहम्‌ सिथिलीक्रियमाणमानबन्धनः काभिरिव रतिरहस्यवयस्याभिरिव रत ` संभोगकीडाया रहस्वयस्याभिरगोप्यतत््वरिक्षादायिसखीमिरिव पुनः कथमूतो ऽहम्‌ संपा्यमानभियतमासमागमः संपायमानः प्रियतमाया इष्टवनितायाः समागमो मेखापको यस्य तथोक्तः कथेभूताभिरिव ) प्रयायनदूतिकाभिरिव पुनः कथभूतोऽदहम्‌ सूच्यमान- तदाराधनक्रमः सूच्यमानः अवाग्भिरपि कथ्यमानसतस्याः प्रियाया आराधनक्तम संसेवन- परिपाटीकः कथभूताभिरिव कुटमशरप्वेशोत्सवपताकरिकाभिरिव इमद्यरख ग्रवें आगमने उत्सवपताक्रिकाभिरिव महोत्सवष्वजाभिरिव पुनः कथेमूतोऽहम्‌ प्रसप॑माण- मनःकषटोदः ्रसर्पमाणा मरसार्यमाणा मनसः चित्तस्य कषकः संकत्पलक्षणा यस तथो चतः कथंभूताभिरिव रङ्गारजट्धिविजुम्भमाणामि प्रसरन्तीभिवौयाभिरिव वातमण्ड- छीभिरिव युन: कथमूतो ऽहम्‌ पू्यमाणवक्षःस्थलः पू्यमाण भ्रचीयमानं वक्षःस्थलं यख तथोक्तः कथमूताभिरिव सुरतसूत्राकरषणसूविभिरिव खरतसूत्राणि निुवनतन्त- वस्तेषां आकषैणे आगमने सूचिभिरिव नः कथमूतोऽहम्‌ निवेद्मानसभाष्खजन- ` काठः निवेयमोनो ज्ञाप्यमानः सभाया विसजैनकाल यस्य स॒ तथोक्तः 1 कर्थभूताभि- सि ) प्रतीहारवेत्रकताभिरिव प्रतीहाराणां द्वारपानां वेत्रकरकम्बाभिरिव

समासे एव अर्थमिितसभाजने एव करथभूतान्‌ सामन्तमहीपवीन्‌ मरणामाजितमोलि-

पुनश्च कं कृत्वा पूर्वं महादेवीमवनद्रारमुपागतोऽस्मि निङीथिन्या रर कोमले एव . ` प्रदावेव प्रथमाष्टमभागे गरथमग्रहरस्या्थभागे गते सति सामन्तमहीपतीन्‌ सेवागतनरे रः ` च्छन्‌ भ्ररतोासेन बिष्ज्यं विसजैनं कृत्वा कस्मिन्‌ सति निखज्य सेवावसरे अ्धंपरि-

| रिरसि विन्यस्तवामबाहुः आसन्नचर्चामर . तीनां स्रीणां भुजशिरसि स्कन्धघ्रदेशे समार म्‌ राङ्िनिदेशेन विनोदरदीनां कीडागजानां उपान्तवर्तिनो जनस भिण्टा्ैमेम्ति

२२. काव्यमाला

` परिषदम्‌ आलापसंभ्रमेण बरुमुख्यान्‌ उपासनोपचारेण पुरोधसम्‌ उप |

भोगपारितोषिकेण राजकुमारकान्‌ पादवन्दनेन पितृपितामहसंबन्धवती- जेरतीः अनुत्रजनविनयेन गुरून्‌, आसन्नचरचामरधारिणीभुजशिरसि ` 1 विन्यस्तवामबाहुः, अपरकराङ्गलिनिदेशचेन विनोदरदीनामुपान्तव्तिनो जनख ¦ ` मन्दिराणि दशेयन्‌, दृष्टप्रदानसंमावितान्तःपुरसमारक्षकलोकः, सरनि. | शितविरिखाग्रभागानिबोपहसता विडम्बयतेव विद्ुमोद्धददिखाडम्बरमु- | हयासयतेव सहविदरन्तीनां विोचनानि विस्तारयतेव दशनररमीनुपचि- | पीठक्षितिः चरणावशेषपीठभूमिः यैस्ते तथोक्तासतान्‌ पुनश कि छृत्वा ! अवलोकनप्रसाद्‌ | दानेन मन्निपरिषदं सचिवसमां विसृज्य अवलोकनं संमुखनिरीक्षण तेनोपरधितं प्रसाददानं बल्लामरणादिसमर्पणं तेन अवरोकनप्रसाददानेन पुनश्च किं कृत्वा बलमुख्यान्‌ सेनापतीन्‌ !

आलापसंभमेण आमाषणाद्रेण विरज्य पुनश्च किं छृत्वा पुरोधसं त्रिकाजक्ञानिन | पूज्यनरह्माणं उपासनोपचारेण पादपतनादिसेवाव्यवहारेण विखज्य उक्तं च--बेद्वेदा. वि तत्त्वज्ञो जपहोमपरायणः आदीवादपरो निदयमेष राज्यपुरोषहित; पुनश्च कि चि कृत्वा उपमोगपारितोषिकेण वल्नाभरणताम्बूलपुष्पचन्दनादुपभोगस्य पारितोषिकेण ह॑प्रानेन राजकुमारकान्‌ राजघुत्रान्‌ विरज्य पुनश करं कृत्वा पादबन्दनेन | चरणावर्ेन जरतीःब्श्नीः विज्य कथभूता जरतीः पितृपितामहसेबन्धवतीः पितु. ` पुर यशोधेमहाराजसय पितामहस्य यरोबन्धुरमहाराजस्य संबन्धः संगधाता(धबिद्यते यासां ताः रिं .. पितृपितामहसंबन्धिन्यसतासथोक्ताः पुनश्च किं कृत्वा गुरून्‌. उपाध्यायादीन्‌ असुर. पुर ` नव्रिनयेन पषठतो गमनपूजनेन विरज्य पुनः क्थभूतोऽहम्‌ आः |

+ ^ # 1 ५. #॥ {१ "५; § ४५ # "4 > ४७५ |) #) ङ. ) पुम रिं ४, ०५१६ जद्ण्डः } परमः; एम्‌ अपर

स्थानानि ददयन्‌ यूयमच्र तिष्ठतेति कथयन्‌। पुनः करथभूतो ऽहम्‌ इष्िपरदानः पुरसमारक्षकलोकः दष्िप्रदानेन संसुखावरोकनेन संभावितोऽनुकूछितः न्धी समा ( ऋणां लेकल्लीणां समूहो येन तथोक्तः पुनः कथंभूतो च्मनोधितेन भ्रज्वाङितेन करदीपिकाचक्रवारेन केर पिकामां मण्डनं परठृतो वेष्टितः कि कुर्ता करदीपिकाचक्रवारेन स्मरनिधित भागान्‌, उपहता पिरस्छुवैता इव स्मरस्य निशिता तीक्ष्णा ये विसा भ्र

आश्वासः यश्चसिरकचम्पूकाव्यम्‌ २६

न्वतेवाधरदलानि स्पन्दयतेव वदनखावण्यमवस्फारयतेव वक्षोनमण्डखानि तरख्यतेव त्रिवंङितरङ्गान्गम्भीरयतेव नाभीकुदराणि दीषेयतेव नखद्युक्ती

समन्तासरभापटर्पहवितानिव कुवेताभरणमणीन्कपूरतेखप्बोधितेन करदीपिकाचक्रवाठेन परिवृतः, तारागणमध्यगतः शावैरीपतिरिव, कस्पव- छरीप्रवाङ्परिवारितः सुरतरुरिव, कनककेतकीकुञ्जखान्तरार्विकासरसः

[भि

कलहंस इव, तत्कारोचिताापनपेदके्न्मकेलिकिरेसंदु्यंहुरुपगरह्माणप्र- सादपरम्परः, मदान्धस्िन्धुर इव पुरश्चारिदोवारिकनिवेयमानमागेमूमिश्च- रणमार्गेणेव महादवीमवनद्वारसपागतोऽसि

तसिश्चाम्रतमतिमहादेवीटावण्यदोषादिवोत्न्रया भ्रूविजम्मितेनान्त-

पुनः किं कुर्वता सहविहरन्तीनां दश्नर्दमीन्‌ विस्तारयता इव पुनः कि कु्वेता सद. विहरन्तीनां अधरदखानि ओष्पछवानि उपचिन्वतेव पुष्णता इव पुनः किं कुर्वता सह- ` विहरन्तीनां श्रीण्पं वदनलावण्यं मुखकान्ति स्पन्दयतेव किंचिच्रख्यतेव पुनः किं कुर्वता सहविहरन्तीनां वक्षोजमण्डलानि स्तनचक्वाानि अवस्फारयतेव सन्ताद्रद्धंयतेव पुन

किं कुर्वता सहविहरन्तीनां चिवकितरङ्गान्‌ भिवकिभङ्गान्‌ तरख्यतेव चपल्यतेवे पुनः किं कर्ता सहविहरन्तीनां नाभीङहराणि गम्भीरयतेव अस्ताधयतेव पुन

किं कु्वैता सहविहरन्तीनां नखदयुक्तीः नखसुक्तास्फोटान्‌ दीधेयतेव आयामयतेव पुनः किं कुर्वता सहविहरन्तीनां ख्रीणां आभरणमणीन्‌ समन्तात्‌ सर्वैत्र ्रभापरल्पष्वितान्‌ प्रभापरलैः पृष्टविता उछछछसितास्तान्‌ कुर्वैतेव पुनः कथमूतोऽदम्‌ तारागणमध्यगतः दा- ` वैरीपतिरिव। पुनः कथभूतोऽहम्‌। कत्पवष्टरीप्रवार्परिवारितः सुरतरुरिव कत्पव्टरीवेष्टितः कत्पतरृक्ष इव। पुनः कर्थभूतोऽदहम्‌। कनककेतकीकुञ्यलान्तरालविलसरसः कलहंस इव खुव-